Document · PDF

St. t.k.n. nr. 1. Bijlage Evaluatierapport JOGG NV (2020-2022)

Commissie Maatschappij en Middelen 7 september 2023, gemeente NunspeetBij agendapunt: Jongeren op gezond gewicht (JOGG) evaluatie.12.096 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022)

In opdracht van zes gemeenten in Noord-Veluwe & gemeente Hattem

Januari 2023

Marije van Doorn Lobke Kuijs Elke Hilderink

Voorwoord

Inhoudsopgave

Sinds 2014 werken de gemeenten Elburg, Ermelo,

Kort & krachtig

Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten samen met

1.1

Inleiding

1.2

Evaluatievraag en aanpak

1.3

Conclusie

elkaar om de leefomgeving van kinderen en jongeren gezonder te maken op het gebied van voeding, beweging en ontspanning. Dit doen zij middels de JOGG-aanpak. Sinds 2018 neemt de gemeente Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Eén van de voorwaarden van de

Achtergrond van de evaluatie

2.1

JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst)

2.2

Evaluatievraag en -aanpak

Resultaten bewegen

2 3 3 3 6

JOGG-aanpak is monitoring en evaluatie. De gemeenten

3.1

Regionale en lokale resultaten

hebben het Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

3.2

Conclusie

Resultaten fruit en groente

opnieuw gevraagd om over de periode 2020-2022 een evaluatie uit te voeren. In dit rapport worden de resultaten hiervan beschreven. Dit onderzoek kan gezien worden als een vervolg op de evaluaties die wij hebben uitgevoerd in

4.1

Regionale en lokale resultaten

4.2

Conclusie

Resultaten zoete drankjes en water of thee zonder suiker drinken

de periodes 2014-2016 en 2017-2019.

5.1

Regionale en lokale resultaten

Wij bedanken de leden uit de evaluatie-werkgroep onder

5.2

Conclusie

leiding van Kasper Doesborgh voor hun inbreng in de

opzet en uitvoering van de evaluatie. Verder bedanken we de JOGG-regisseurs en beleidsmedewerkers voor hun betrokkenheid bij de evaluatie. Wij hopen dat de resultaten een houvast zijn en input

Resultaten gewicht

6.1

Regionale en lokale resultaten

6.2

Conclusie

Resultaten interviews

7.1

Resultaten per doelstelling

7.2

Conclusie

9 9 10 10 11 12 12 16

Jaarlijkse regiodagen

17 17

geven voor de volgende fase van JOGG op de Noord-

8.1

Regiodag 2021

Veluwe.

8.2

Regiodag 2022

Evaluatie campagnes

Warnsveld, januari 2023

9 9.1

#7dagenwaterchallenge

9.2

Slaap

9.3

JOGG-caching

10 Conclusie en aanbevelingen

10.1

Conclusie

10.2

Aanbevelingen

Bijlage A: Itemlijst interviews

Bijlage B: Achtergrondinformatie Kindermonitor

Bijlage C: Achtergrondinformatie Gezondheidsmonitor Jeugd

Bijlage D: Cijfers lengte en gewicht

Bijlage E: Toelichting statistisch significant verschil

1 Kort & krachtig

Aanpak van de evaluatie Voor de procesevaluatie zijn dubbelinterviews gehouden met de JOGG-regisseurs en beleidsmedewerkers van

1.1 Inleiding

gemeenten om inzicht te krijgen in de voortgang m.b.t. de geformuleerde doelstellingen.

Sinds 2014 werken de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten in regionaal verband samen met elkaar aan de JOGG-aanpak. Sinds 2018 neemt de gemeente Hattem ook deel aan dit samenwerkingsverband. Monitoring en evaluatie is een van de voorwaarden van de JOGG-aanpak. Vanaf het begin is het Evaluatiebureau Publieke Gezondheid gevraagd om betrokken te zijn bij de evaluatie van de JOGG-aanpak. Eerdere rapporten van het Evaluatiebureau verschenen in 2016 en 2020. Dit is het derde evaluatierapport waarin de resultaten van een proces- en effectevaluatie staan beschreven voor de periode 2020-2022.

1.2 Evaluatievraag en aanpak

Voor de effectevaluatie zijn analyses uitgevoerd van data van de GGD Kindermonitor en Gezondheidsmonitor Jeugd om inzicht te geven in gedrag m.b.t. voeding en beweging. Daarnaast zijn analyses uitgevoerd van lengte- en gewichtsgegevens vanuit de GGD gezondheidsonderzoeken om inzicht te geven in het percentage kinderen/jongeren met een gezond gewicht en overgewicht. Aanvullend geven proces- en/of effectevaluaties van drie campagnes inzicht in het proces/en of de resultaten van de desbetreffende campagne. Tot slot was het Evaluatiebureau aanwezig bij de jaarlijkse regiodagen waarin stil werd gestaan bij de resultaten van het afgelopen jaar en werd vooruit gekeken naar het volgende jaar.

Evaluatievraag Het Evaluatiebureau is gevraagd om een proces- en effectevaluatie van de JOGG-aanpak in de periode 20202022. De procesevaluatie betreft een evaluatie van de doelstellingen die zijn geformuleerd voor de periode 20202022: 1.

Eind 2022 is elke lokale JOGG organisatie in de toekomstbestendig ingericht. Eind 2022 zijn de bestaande regionale campagnes uitgevoerd, geëvalueerd en doorontwikkeld.

Eind 2022 wordt structureel ingezet op het bereiken van de ouders binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe.

Eind 2022 is er, parallel aan de collectieve preventie, met activiteiten en programma’s aandacht voor specifieke groepen/gebieden.

Kinderen op de Noord-Veluwe zijn sinds 2013 vaker groente en fruit gaan eten en minder vaak zoete drankjes gaan drinken. Ook stimuleren ouders vaker dat hun

regio Noord-Veluwe geborgd en 2.

1.3 Conclusie

Eind 2022 wordt structureel ingezet op groente eten binnen de JOGG-aanpak in de regio NoordVeluwe.

kinderen bewegen. Onder jongeren is een gemengd beeld te zien waarbij het aandeel jongeren dat dagelijks minstens een uur beweegt stabiel is gebleven sinds 2015 terwijl het aandeel jongeren dat minstens vijf dagen in de week ten minste een uur beweegt is afgenomen. Ondanks deze grotendeels positieve veranderingen in gedrag is het aandeel 10- en 13-jarigen op de Noord-Veluwe met een gezond gewicht iets afgenomen. Het aandeel 13-jarigen met overgewicht is wat toegenomen. De procesevaluatie laat zien dat JOGG NV een aanpak is die stevig staat, toekomstbestendig is en sterke regionale en lokale samenwerkingsverbanden kent. Met de doorontwikkelde campagnes heeft JOGG NV een groot bereik. Dat er desondanks geen gunstige veranderingen zijn in het aandeel kinderen met een gezond gewicht laat zien dat er

Met de effectevaluatie wordt inzicht gegeven in gedrag van kinderen en jongeren m.b.t. voeding en/of beweging. Bovendien wordt inzicht gegeven in het percentage

veel nodig is om impact op gezond gewicht te bewerkstelligen. Deze rapportage sluit af met aanbevelingen voor de volgende fase van JOGG NV.

kinderen/jongeren met een gezond gewicht en met overgewicht.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

preventie, met activiteiten en programma’s

2 Achtergrond van de evaluatie •

JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst)

•

Evaluatievraag en -aanpak

Eind 2022 is er, parallel aan de collectieve aandacht voor specifieke groepen/gebieden.

Eind 2022 wordt structureel ingezet op groente eten binnen de JOGG-aanpak in de regio NoordVeluwe.

2 Achtergrond van de evaluatie 2.1 JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst)

De effectevaluatie richtte zich op de volgende indicatoren: 1.

Het percentage kinderen dat minstens 1 uur per dag beweegt.

Het percentage ouders dat hun kind stimuleert om buiten te spelen.

Het percentage ouders dat hun kind stimuleert om zelf lopend of fietsend naar school te gaan.

Sinds 2014 implementeren gemeenten in de Noord-Veluwe (NV) gezamenlijk het JOGG-programma om overgewicht bij kinderen en jongeren terug te dringen. Implementatie begon met een eerste fase (2014-2016) in de gemeenten Elburg, Ermelo, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten. Resultaten van deze fase zijn beschreven in de evaluatie ‘Evaluatie JOGG Noord-Veluwe, december 2016’. Gedurende de tweede fase (2017-2019) werd de implementatie van JOGG voortgezet en sloot gemeente Hattem aan. Ook deze fase heeft het Evaluatiebureau geëvalueerd (Effectevaluatie JOGG Noord-Veluwe 2017-

week fruit eet/groente eet. 5.

2.2 Evaluatievraag en -aanpak

Her percentage kinderen dat dagelijks water of thee zonder suiker drinkt.

Het percentage jeugdigen dat dagelijks een uur beweegt.

Het percentage jeugdigen dat ten minste 5 dagen per week uur beweegt.

Het percentage kinderen met gezond gewicht en (ernstig) overgewicht (over de schooljaren 2012/2013, 2015/2016, 2018/2019 en 2021/2022).

waarin onder andere werd gefocust op de borging en de NV.

Het percentage kinderen dat op tenminste 4 dagen per week 3 of meer zoete drankjes drinkt.

2019). Dit rapport richt zich op de derde fase (2020-2022), toekomstbestendigheid van de lokale JOGG organisatie in

Het percentage kinderen dat 6 of 7 dagen per

Aanpak van de evaluatie JOGG-gebied De eerste fase van het JOGG-programma 2014-2016 richtte zich op specifieke JOGG-gebieden binnen een gemeente. In

Evaluatievraag

de periode 2017-2019 werd dat door de gemeente Elburg

Het Evaluatiebureau is gevraagd om een effect- en

en Oldebroek voortgezet. In de periode 2020-2022 is deze

procesevaluatie van de JOGG-aanpak. Daarbij sluit de

focus op bepaalde wijken wat meer los gelaten, maar zijn

procesevaluatie aan bij de doelstellingen die door JOGG

deze wijken nog wel apart meegenomen in de analyses (zie

Noord-Veluwe zijn geformuleerd voor de periode 2020-

tabel 1).

2022: 1.

Eind 2022 is elke lokale JOGG organisatie in de regio Noord-Veluwe geborgd en toekomstbestendig ingericht.

Eind 2022 zijn de bestaande regionale campagnes uitgevoerd, geëvalueerd en doorontwikkeld.

Eind 2022 wordt structureel ingezet op het bereiken van de ouders binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Tabel 1: Overzicht lokale JOGG-gebieden 2020-2022.

Jongeren uit klas 2 en 4 vullen op school een digitale

Gemeente

JOGG-gebied

Postcode

vragenlijst in. In het algemeen zijn de jongeren 13 en 15

Elburg

Wijken Oosthoek, De

8081

Vrijheid en De Hele gemeente

Harderwijk

Hele gemeente

Hattem

Hele gemeente

Nunspeet

Hele gemeente

Oldebroek

Kern Wezep

Putten

Hele gemeente

extra Corona Gezondheidsmonitor Jeugd plaats. In deze evaluatie zijn cijfers van de drie laatste metingen uit 2015,

Pal/Oostendorp Ermelo

jaar oud op het moment van invullen. In 2021 vond er een

2019 en 2021 geanalyseerd. Meer informatie over de Gezondheidsmonitor Jeugd staat in bijlage C. Lengte- en gewichtgegevens 8091

De jeugdgezondheidszorg van de GGD meet tijdens de preventieve gezondheidsonderzoeken (PGO’s) lengte en gewicht van vrijwel alle kinderen/jongeren. Deze metingen worden door een professional op uniforme wijze

Interviews Voor de procesevaluatie zijn dubbelinterviews gehouden met de JOGG-regisseurs en beleidsmedewerkers van gemeenten om de voortgang m.b.t. de JOGG doelstellingen te evalueren. Ook is er een interview gehouden met de regio coördinatoren van JOGG NV. Telkens waren er twee onderzoekers bij de interviews aanwezig. Het Evaluatiebureau heeft van tevoren een itemlijst opgesteld, waarvan de inhoud is afgestemd met de opdrachtgever (bijlage A). De interviews duurden ongeveer 1,5 uur en vonden plaats in het gemeentehuis van de desbetreffende

uitgevoerd. Op basis van landelijk overeengekomen afkappunten wordt vervolgens bepaald hoeveel kinderen een gezond gewicht hebben en bij hoeveel kinderen sprake is van (ernstig) overgewicht. In loop van de tijd is de leeftijd waarop kinderen een PGO kregen verschoven. In 2012/2013 was dat met name rond 5/6 jaar, rond 9/10/11 jaar en rond 12/13/14 jaar. In 2021 was dat rond 4/5 jaar, 9/10 jaar en 13/14 jaar. Omdat het percentage overgewicht toeneemt met de leeftijd, heeft het de voorkeur om de te vergelijken groepen zoveel mogelijk hetzelfde te laten zijn

JOGG gemeente1. Bij de interviews was ook (een

qua leeftijd. Voor de gewichtsanalyses is er daarom voor

afvaardiging van) de regionale coördinatie van JOGG

gekozen om de leeftijdsgroepen 5, 10 en 13 jaar mee te

aanwezig. In gemeente Putten was de beleidsmedewerker

nemen. Gegevens uit de schooljaren 2012/2013,

niet aanwezig bij het interview. Van de interviews is

2015/2016, 2018/2019 en 2021/2022 zijn meegenomen in

verslaglegging gedaan, waarna de verslagen per zijn

de analyses. In 2015/2016 is bij wijze van experiment

geanalyseerd op terugkerende thema’s en belemmerende

gewicht onder 10-jarigen volgens verschillende methoden

en bevorderende factoren. De resultaten van deze analyse

gemeten. Gewichtsgegevens van deze groep zijn daarom

zijn voorgelegd aan de geïnterviewden voor feedback voordat deze definitief in het rapport zijn opgenomen.

niet geschikt voor effectevaluatie. Meer informatie over de gewichtscijfers staan in bijlage D.

Kindermonitor 2013, 2017 & 2021

Proces- en/of effectevaluaties van campagnes

Iedere vier jaar voert GGD NOG een Kindermonitor uit om

Daarnaast zijn er proces- en/of effectevaluaties uitgevoerd

de gezondheid van 0-12 jarige kinderen in de regio in kaart

van drie regionale campagnes: de #7dagenwaterchallenge

te brengen. Ouders worden uitgenodigd om een digitale

(juni 2021), slaap (oktober/november 2021) en JOGG-

vragenlijst over verschillende onderwerpen in te vullen.

caching (2021-2022). Met de evaluaties is inzicht gegeven

Voor de evaluatie zijn de gegevens uit 2013 als nulmeting

in het bereik, de waardering, het effect en/of de uitvoering

beschouwd, de gegevens uit 2017 als tussenmeting en de

van deze campagnes. Van elk van deze drie evaluaties is

gegevens uit 2021 als eindmeting. Meer informatie over de

een rapportage of infographic verschenen. Korte notities

Kindermonitor staat in bijlage B.

over deze evaluaties zijn opgenomen in dit rapport.

Gezondheidsmonitor Jeugd 2011, 2015, 2019 Iedere vier jaar voert GGD NOG een Gezondheidsmonitor

Jaarlijkse regiodagen

Jeugd uit om de gezondheid van middelbare scholieren in

bijeenkomsten geweest waarin de voortgang van de

de regio in kaart te brengen. Gegevensverzameling gaat via

uitvoering van het JOGG-programma werd besproken en

scholen en in de regio NOG doen (bijna) alle scholen mee.

nieuwe speerpunten werden bepaald. Voor elk van deze

Tot slot zijn er op het moment van schrijven twee jaarlijkse

1Eén interview vond digitaal plaats

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

bijeenkomsten heeft het Evaluatiebureau verslaglegging gedaan. In deze rapportage zijn korte notities van de jaarlijkse bijeenkomsten opgenomen. Een derde bijeenkomst staat nog gepland voor na het verschijnen van dit rapport. Statistisch significante resultaten In dit onderzoek zijn verschillen tussen onderzoeksjaren getoetst met statistische technieken in het softwareprogramma SPSS. Voor de gewichtscijfers is de chikwadraattoets toegepast. Bij de analyse van de Kindermonitor en Gezondheidsmonitor Jeugd is de chikwadraattoets gedaan binnen Complex Samples. In de tekst wordt gesproken over een toename of afname als er sprake is van een statistisch significant verschil. Dit betekent dat een gevonden verschil aantoonbaar is en niet kan worden toegeschreven aan toeval. Een verschil is significant als de p-waarde kleiner is dan 0,05. Als er tussen de jaren een verschil is in percentages, maar het verschil is niet significant, dan wordt benoemd dat er een verschil lijkt te zijn. Zie verdere uitleg hierover in bijlage E. Er zijn geen gegevens gepresenteerd bij subgroepen waar we van minder dan 50 kinderen/jongeren gegevens hebben, aangezien we hierover geen betrouwbare uitspraken kunnen doen

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Tabel 3: Stimulatie buitenspelen bij kinderen van 1 t/m 12 jaar.

3 Resultaten bewegen •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

3 Resultaten bewegen 3.1 Regionale en lokale resultaten In de Kindermonitor van 2013 en 2017 werd beweeggedrag van kinderen anders uitgevraagd dan in de Kindermonitor van 2021. Hierdoor zijn resultaten niet vergelijkbaar en worden alleen percentages van 2021 weergegeven. In 2021 beweegt 37% van de kinderen uit het JOGG-gebied minstens 1 uur per dag (zie Tabel 2). Het aandeel kinderen in het JOGG-gebied dat gestimuleerd wordt om dagelijks buiten te spelen is toegenomen in 2021 (60%), ten opzichte van 2013 (44%) en 2017 (51%) (Tabel 3).

Stimuleert kinderen om

Kinderen

dagelijks buiten te spelen

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Harderwijk

44*

Elburg, pc 8081

42*

Elburg, totaal

46*

Putten

45*

51*

Nunspeet

50*

53*

Oldebroek, pc 8091

40*

Oldebroek, totaal

43*

Ermelo

41*

54*

Hattem

39*

46*

Totaal JOGG-gebied**

44*

51*

50*

53*

Noord- en Oost-Gelderland, totale GGD regio

* Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021 ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGGgebied

Tabel 4: Stimulatie lopend of fietsend naar school bij kinderen van 1 t/m 12 jaar. Stimuleert kinderen om

Kinderen

dagelijks naar school te

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

Elburg, totaal

regio.

Ermelo

Harderwijk

71*

Tabel 2: Beweging bij kinderen van 4 t/m 12 jaar.

Hattem

Dit is in lijn met de hele regio Noord- en Oost-Gelderland (NOG). Ook het aandeel kinderen in het JOGG-gebied dat gestimuleerd wordt om dagelijks naar school te lopen of fietsen is in 2021 toegenomen (70%), ten opzichte van 2017 (66%) (Tabel 4). Ook deze trend is in lijn met de hele NOG

lopen of fietsen

Beweegt minstens 1 uur

Kinderen

Nunspeet

per dag

2021 (%)

Oldebroek, pc 8091

Elburg, pc 8081

Oldebroek, totaal

Elburg, totaal

Putten

Ermelo

Totaal JOGG-gebied**

66*

Hattem

Noord- en Oost-

Harderwijk

Gelderland, totale GGD

69*

64*

Nunspeet

regio

Oldebroek, pc 8091

* Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021

Oldebroek, totaal

** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGG-

Putten

gebied

Totaal JOGG-gebied**

Noord- en OostGelderland, totale GGD

regio ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGG-gebied

Het aandeel jongeren in het JOGG-gebied dat minstens 1 uur per dag beweegt is over de jaren heen relatief stabiel gebleven (Tabel 5). Het aandeel jongeren in het JOGGgebied dat tenminste 5 dagen in de week minstens 1 uur per dag beweegt is in 2021 afgenomen (41%), ten opzichte van 2013 (52%) en 2017 (52%) (Tabel 6). Deze trend is in lijn met de hele NOG-regio. Deze afname in 2021 ten opzichte

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

3.2 Conclusie

van 2013 en 2017 zou een gevolg kunnen zijn van de coronamaatregelen die in 2021 van toepassing waren.

Iets meer dan een derde van de kinderen in het JOGG-

Tabel 5: Beweging bij tweede- en vierdeklassers VO.

gebied beweegt minstens 1 uur per dag. Het aandeel

Beweegt minstens 1 uur

Jongeren

per dag

2015 (%)

2019 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

Elburg, totaal

is relatief stabiel gebleven. Daarentegen is het aandeel

Ermelo

20*

jongeren dat tenminste 5 dagen in de week minstens 1 uur

Harderwijk

per dag beweegt afgenomen. Een mogelijke verklaring

Hattem

voor deze afname zijn de coronamaatregelen die in 2021

Nunspeet

van toepassing waren.

Oldebroek, pc 8091

Oldebroek, totaal

18*

Putten

Totaal JOGG-gebied**

18*

17*

kinderen dat wordt gestimuleerd om buiten te spelen en om lopend of fietsend naar school te gaan is toegenomen. Het aandeel jongeren dat minstens 1 uur per dag beweegt

Noord- en OostGelderland, totale GGD regio * Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021 ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGGgebied - Geen informatie beschikbaar

Tabel 6: Beweging bij tweede- en vierdeklassers VO. Beweegt tenminste 5

Jongeren

dagen in de week minstens

2015 (%)

2019 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

Elburg, totaal

44*

Ermelo

54*

49*

Harderwijk

47*

55*

Hattem

Nunspeet

65*

Oldebroek, pc 8091

48*

Oldebroek, totaal

52*

45*

Putten

55*

Totaal JOGG-gebied**

52*

56*

49*

1 uur per dag

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Tabel 8: Groenteconsumptie bij kinderen van 1 t/m 12 jaar.

4 Resultaten fruit en groente •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

4 Resultaten fruit en groente 4.1 Regionale en lokale resultaten

Eet 6 of 7 dagen per week

Kinderen

groente

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

57*

Elburg, totaal

58*

Ermelo

Harderwijk

66*

70*

Hattem

64*

63*

Nunspeet

Oldebroek, pc 8091

48*

Oldebroek, totaal

50*

Putten

Totaal JOGG-gebied**

63*

65*

69*

71*

Noord- en Oost-

In het JOGG-gebied is het aandeel kinderen dat (bijna) dagelijks fruit eet in 2021 toegenomen (76%), ten opzichte van 2013 (60%) en 2017 (67%) (Tabel 7). Ook het aandeel kinderen dat (bijna) dagelijks groente eet in het JOGG-

Gelderland, totale GGD regio

* Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021 ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGG-

gebied is toegenomen in 2021 (70%), ten opzichte van 2013 (63%) en 2017 (65%) (Tabel 10). Beide trends zijn in lijn met de trends in de hele NOG-regio. Vergeleken met de hele regio NOG, eten kinderen uit de Noord-Veluwe

gebied

4.2 Conclusie

minder vaak fruit en groente. De fruit- en groenteconsumptie van kinderen in het JOGG-

Tabel 7: Fruitconsumptie bij kinderen van 1 t/m 12 jaar. Eet 6 of 7 dagen per week

Kinderen

fruit

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

55*

Elburg, totaal

56*

70*

Ermelo

62*

67*

Harderwijk

65*

69*

Hattem

67*

78*

Nunspeet

52*

62*

Oldebroek, pc 8091

56*

Oldebroek, totaal

54*

61*

Putten

57*

66*

Totaal JOGG-gebied**

60*

67*

68*

75*

gebied op de Noord-Veluwe is toegenomen in 2021 ten opzichte van 2013 en 2017, maar is nog steeds lager vergeleken met de regio NOG.

Noord- en OostGelderland, totale GGD regio * Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021 ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGGgebied

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Tabel 10: Water of thee zonder suiker bij kinderen van 1 t/m 12 jaar.

5 Resultaten zoete drankjes en water of thee zonder suiker drinken •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

5 Resultaten zoete drankjes en water of thee zonder suiker drinken

Drinkt dagelijks water of

Kinderen

thee zonder suiker

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

Elburg, totaal

Ermelo

Harderwijk

Hattem

Nunspeet

Oldebroek, pc 8091

Oldebroek, totaal

Putten

Totaal JOGG-gebied**

63*

Noord- en Oost-

5.1 Regionale en lokale resultaten

Gelderland, totale GGD regio

Het aandeel kinderen uit het JOGG-gebied dat tenminste 4

* Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021

dagen per week 3 of meer zoete drankjes drinkt is in 2021

** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGG-

afgenomen (15%), ten opzichte van 2013 (35%) en 2017

gebied

(25%) (Tabel 9). Deze trend is in lijn met de hele NOG-

- Geen informatie beschikbaar

regio. Daarentegen is het aandeel kinderen uit het JOGGgebied dat dagelijks water of thee zonder suiker drinkt

5.2 Conclusie

stabiel gebleven, terwijl dat aandeel in de regio is toegenomen (Tabel 10).

Vijftien procent van de kinderen uit het JOGG-gebied drinkt in 2021 op tenminste 4 dagen per week 3 of meer zoete

Tabel 9: Zoete drankjes bij kinderen van 1 t/m 12 jaar. Drinkt op tenminste 4

Kinderen

dagen per week 3 of meer

2013 (%)

2017 (%)

2021 (%)

Elburg, pc 8081

42*

35*

Elburg, totaal

41*

32*

Ermelo

35*

18*

Harderwijk

33*

25*

Hattem

32*

24*

Nunspeet

29*

24*

.Oldebroek, pc 8091

44*

36*

Oldebroek, totaal

42*

32*

Putten

39*

22*

Totaal JOGG-gebied**

35*

25*

35*

24*

zoete drankjes

drankjes. Dit is een forse afname ten opzichte van 2013 en 2017. Dagelijks water of thee zonder suiker drinken is relatief stabiel gebleven tussen 2017 en 2021.

Noord- en OostGelderland, totale GGD regio * Statistisch significant verschil ten opzichte van 2021 ** Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGGgebied

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

6 Resultaten gewicht •

Regionale en lokale resultaten

•

Conclusie

6 Resultaten gewicht 6.1 Regionale en lokale resultaten Tabel 11 laat zien dat er tussen 2012 en 2022 in het JOGG-gebied een significante afname is in het aandeel 10- en 13-jarigen met een gezond gewicht, en een toename van het aandeel 13-jarigen met (ernstig) overgewicht. In Noord- en Oost-Gelderland is er een afname te zien in het aandeel 10-jarigen en 13-jarigen met een gezond gewicht, een afname van het aandeel 5-jarigen met (ernstig) overgewicht en een toename van het aandeel 10-jarigen en 13-jarigen met (ernstig) overgewicht. Tabel 11: Regionale resultaten gewicht. Gezond gewicht Schooljaar

Totaal JOGGgebied Noord- en OostGelderland totale GGD regio a

(ernstig) Overgewicht

‘12/’13

‘15/’16

‘18/’19

‘21/’22

Trend

‘12/’13

‘15/’16

‘18/’19

‘21/’22

Trend

(%)

’12-’22a

(%)

’12-‘22a

5 jaar

10 jaar

afname

13 jaar

afname

toename

5 jaar

afname

10 jaar

afname

toename

13 jaar

afname

toename

Statistisch significante toe- of afname, gebaseerd op een logistische regressie analyse waarbij de vier schooljaren zijn meegenomen, gecorrigeerd voor geslacht.

- Geen gegevens beschikbaar

Tabel 12 geeft de lokale veranderingen in gewicht weer. In enkele gemeenten is er tussen 2012 en 2022 een afname van het aandeel kinderen met een gezond gewicht en toename van het aandeel kinderen met (ernstig) overgewicht te zien bij diverse leeftijden. Het is belangrijk om te realiseren dat overgewicht fluctueert over schooljaren. Zie hiervoor ook de gegevens met betrekking tot gewicht die per gemeente zullen worden gepubliceerd op het Kompas Volksgezondheid van GGD Noord- en Oost-Gelderland. Bij gewichtscijfers is sprake van natuurlijke fluctuatie, zeker als groepen relatief klein zijn, zoals bij lokale cijfers over (ernstig) overgewicht. De cijfers uit tabel 12 dienen daarom met voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden. Het is een momentopname over een bepaalde groep in een bepaald jaar. De aanbeveling is om de resultaten voor gewicht vooral op regionaal niveau te interpreteren.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Tabel 12: Lokale resultaten gewicht (JOGG-gemeenten). Gezond gewicht Schooljaar

(ernstig) Overgewicht

‘12/’13

‘15/’16

‘18/’19

‘21/’22

Trend

‘12/’13

‘15/’16

‘18/’19

‘21/’22

Trend

(%)

’12-

(%)

’12- ’22a

’22a Elburg

5 jaar

- pc 8081

10 jaar

13 jaar

Elburg

5 jaar

- totaalb

10 jaar

13 jaar

5 jaar

10 jaar

13 jaar

5 jaar

10 jaar

13 jaar

5 jaar

10 jaar

13 jaar

Ermelo

Harderwijk

Hattem

Nunspeet

5 jaar

10 jaar

13 jaar

Oldebroek

5 jaar

- pc 8091

10 jaar

13 jaar

Oldebroek

5 jaar

- totaalb

10 jaar

Putten

13 jaar

5 jaar

10 jaar

13 jaar

afname

toename

Statistisch significante toe- of afname, gebaseerd op een logistische regressie analyse waarbij de vier schooljaren zijn meegenomen, gecorrigeerd voor geslacht.

Elburg, totaal en Oldebroek, totaal behoren niet tot het totale JOGG-gebied

- Geen gegevens beschikbaar # data van minder dan 50 kinderen Let op: vanwege relatief kleine aantallen op lokaal niveau kan een percentage sterk verschillen indien er slechts enkele kinderen meer of minder gezond gewicht / (ernstig) overgewicht hebben (zie voor aantallen bijlage D).

6.2 Conclusie Tussen 2012 en 2022 is er in het JOGG-gebied een significante afname in het aandeel 10- en 13-jarigen met een gezond gewicht en een toename van het aandeel 13-jarigen met (ernstig) overgewicht. In Noord- en Oost-Gelderland is er eveneens een afname te zien in het aandeel 10-jarigen en 13-jarigen met een gezond gewicht, een afname van het aandeel 5-jarigen met (ernstig) overgewicht en een toename van het aandeel 10-jarigen en 13-jarigen met (ernstig) overgewicht.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

In vrijwel alle gemeenten is JOGG onderdeel van het gemeentelijk beleid. Het staat standaard op de agenda, en

7 Resultaten interviews •

Resultaten per doelstelling

•

Conclusie

zit structureel in de begroting. Hierdoor is JOGG dus goed geborgd in het beleid. Een uitdaging ligt nog wel in het samenwerken met andere beleidsdomeinen. “JOGG is structureel in de begroting gekomen en daar komen ze niet meer onder uit. […] Samenwerking met andere

7 Resultaten interviews

domeinen is lastiger. Voor JOGG caching was het bijvoorbeeld lastig om bordjes op te hangen, dat kan wel beter.”

7.1 Resultaten per doelstelling

De meeste JOGG-organisaties hebben vaste

Doelstelling 1 Eind 2022 is elke lokale JOGG

samenwerkingspartners, waar ze veel mee samenwerken.

organisatie in de regio Noord-Veluwe geborgd en

Dit gaat bijvoorbeeld om kinderdagverblijven,

toekomstbestendig ingericht

supermarkten of een communicatiebureau. Niet bij alle

Om toekomstbestendig te zijn moet een organisatie op

gemeenten is deze samenwerking vastgelegd in een

verschillende aspecten geborgd zijn. Hieronder wordt per

contract. In sommige gemeenten zijn JOGG-regisseurs hier

aspect de stand van zaken toegelicht. Ter voorbereiding

wel naar aan het kijken of schatten zij in dat het

van het interview hebben JOGG-regisseurs (eventueel

ondertekenen van een contract geen toegevoegde waarde

samen met de beleidsadviseurs) een QuickScan2 ingevuld.

levert. JOGG-regisseurs gaven aan dat het belangrijk is dat

Elk aspect bestond uit twee stellingen, waaraan men een

je de juiste persoon binnen een organisatie spreekt,

score van 1 tot en met 4 kon geven: •

1 punt betekent ‘er is nog veel werk te verzetten’;

•

2 punten betekent ‘eerste stappen zijn gezet’;

•

3 punten betekent ‘behoorlijk op weg’;

•

4 punten betekent ‘resultaat is behaald’.

zodat er energie ontstaat. Daarnaast merken JOGGregisseurs dat er meer enthousiasme is vanuit publieke partijen dan vanuit commerciële partijen. De manier van samenwerken met de partners verschilt

Dit houdt in dat elk aspect maximaal 8 punten kon krijgen.

per JOGG-organisatie. In de ene gemeente zit de JOGG-

De resultaten van de QuickScan (tabel 13) zijn in het

regisseur één keer in de zoveel tijd met elke

interview besproken. Vanwege de beperkte tijd is niet elk

samenwerkingspartner apart, terwijl in een andere

aspect in elk interview aan bod gekomen.

gemeente sprake is van een werkgroep van samenwerkingspartners. Verder zijn er intenties om deze

Tabel 13: QuickScan borging.

samenwerkingen te verstevigen of intensiveren. Hiermee

Elburg

Ermelo

Harderwijk

Hattem

Nunspeet

Oldebroek

Putten

wordt beoogd dat JOGG een sterker onderdeel van de

Beleid

Samenwerking

“Bij de samenwerking is het heel moeilijk om de energie met

Financiering

partijen te maken. We dachten er bijvoorbeeld aan de

Activiteiten

Expertise

Monitoring & Evaluatie

Totaal (max=48)

QuickScan borging

samenwerkingspartners zelf wordt, en deze samenwerkingspartners meer eigenaarschap ervaren bij de uitvoering.

samenwerkingsovereenkomsten te tekenen met partijen, maar veel partijen wilden niks zwart op wit. […] Maakt de borging wel heel erg moeilijk natuurlijk omdat je steeds gesprekken hebt voor een half jaar of een jaar. Ook het personeelstekort zorgt ervoor dat partijen niet altijd mee willen werken. Dat gaat wel vooral om bedrijfspartners.”

2 QuickScan borging: instrument ontwikkeld door JOGG om mate

van borging van verschillende aspecten van de JOGG aanpak te meten.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

“Nu zijn ze ook enthousiast aan het worden, dus soms moet

ook altijd wel expertise en een netwerk weg, waardoor er

je ook het moment pakken. Soms merk je in een gesprek al

sprake is van een kleine terugval. Binnen de regio Noord-

dat er geen enthousiasme in zit, en dat je dus je energie er

Veluwe is er sprake van een aantal wisselingen die plaats

niet in wil steken.”

gaan vinden of al hebben plaatsgevonden. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de meer en minder ervaren

“We halen zelf ook wel een voordeel uit commerciële

JOGG-regisseurs. Voor de toekomst is het belangrijk om

partners, omdat we veel middelen krijgen. Maar het kan

ervoor te zorgen dat alle JOGG-regisseurs gezamenlijk als

natuurlijk wel beter. Het is ook wel lastig om de partners

groep optrekken.

überhaupt bij elkaar te krijgen. Ze willen gewoon horen wat ze moeten doen, en gaan dan weer verder met hun business.

“Waar ik me wel beetje zorgen over maak is de

Ze hebben wel contracten getekend en in de gesprekken

samenwerking tussen regisseurs. Je ziet groot verschil tussen

vooraf komen ook wel leuke ideeën, maar de samenwerking

rollen die regisseurs hebben. […] De ene is bezig met hoe

kost nu wel veel tijd en moeite. Hier mogen we dus wel meer

werkt het en andere met ik wil verder/dieper/iets nieuwer.”

aandacht aan geven.” “Er was geen JOGG-regisseur en ook de manager van het “Misschien nog wel een tip om binnen organisaties te kijken

sportbedrijf was weggevallen. Heel veel informatie en kennis

dat je de juiste personen te spreken krijgt, bijvoorbeeld bij

rond JOGG is weggevallen daarmee. […] Ik ben tevreden over

HR. Omdat daar hopelijk meer intrinsieke motivatie zit, in

de kennis die landelijk beschikbaar is en die aangereikt

plaats van de afdeling ‘slingers en ballonnen’.”

wordt. Er is veel expertise rondom de functie, dat moet goed komen. Belangrijkste is om de juiste mensen te vinden.”

Doordat JOGG opgenomen is in het beleid van de gemeenten, is de financiering van de JOGG-regisseur (en

Op regionaal niveau is monitoring en evaluatie een vast

daarmee de activiteiten) eveneens geborgd.

onderdeel van de JOGG-aanpak. JOGG-regisseurs vullen

Samenwerkingspartners geven geen geld, maar

bijvoorbeeld een monitoringstool in, waardoor ze kunnen

ondersteunen door tijd, locatie en andere middelen

evalueren waar ze staan en waar uitdagingen liggen op

beschikbaar te stellen. Soms is dit vastgelegd in het

lokaal niveau. Op lokaal niveau wordt vooral op informele

contract, maar veelal wordt per activiteit bekeken op welke

manier geëvalueerd. Bijvoorbeeld door wat men hoort van

manier zij een passende bijdrage kunnen leveren.

kinderen op school of in gesprekken met leerkrachten of ouders. Met samenwerkingspartners vinden

“Nu trekt vooral de gemeente de portemonnee. […]. Partijen

evaluatiegesprekken plaats of hebben JOGG-regisseurs de

geven dus niet altijd geld, maar geven bijvoorbeeld wel fruit,

intentie om dit te gaan doen. Hierin wordt bijvoorbeeld

tijd, et cetera.”

besproken wat de rol is van de partners, wat het hen oplevert en hoe ze verder willen.

Daarnaast valt op dat binnen de meeste organisaties waar de JOGG-regisseurs werkzaam zijn, JOGG een onderdeel is

“Feedback wordt wel gevraagd, en wordt op papier gezet bij

van de werkwijze. Zo staat er bij alle activiteiten (ook

echt belangrijke punten. Maar niet met een heel format wat

buiten JOGG-activiteiten om) water in plaats van ranja klaar

ingevuld moet worden. We doen het ook meer voor onszelf.

en promoten collega’s de JOGG-activiteiten op scholen. Bij

Evalueren met partners gebeurt ook, samen in gesprek met

andere organisaties wordt nog gewerkt aan deze integratie.

partijen die hebben bijgedragen aan de activiteit.”

“Waar ik het meest trots op ben is de borging van JOGG. Waar we eerst bezig waren met 2 personen, gebeurt dat nu heel breed in Harderwijk. Waar je als JOGG voor staat, komt

“Monitoring en evaluatie is soms nog wat lastig. Wel

nu in het werk van 6-12 professionals terug. Het is ook

regionaal, maar niet lokaal. […] We willen wel met onze

geborgd in de werkwijze van collega’s.”

samenwerkingspartners een gesprek aangaan: we werken nu 2 jaar samen, wat levert het jullie op, wat levert het ons op?”

Bij alle gemeenten wordt over het algemeen de uitvoer van activiteiten en campagnes vastgelegd. Hierdoor is het bij een wisseling van JOGG-regisseur altijd mogelijk om

Doelstelling 2 Eind 2022 zijn de bestaande regionale

deze uit te blijven voeren. Bij een wisseling valt er echter

campagnes uitgevoerd, geëvalueerd en doorontwikkeld

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Vrijwel alle gemeenten kijken positief terug op de

eerder benoemd, is er wel behoefte aan meer gedeeld

uitvoering van de regionale campagnes. De JOGG-

eigenaarschap met samenwerkingspartners. Het initiatief

regisseurs zijn blij met de regionale samenwerking en de

blijft nu namelijk nog te veel bij JOGG liggen. Enkele

daarbij behorende regionale campagnes. Een lokale

gemeenten zijn van plan om hierin stappen te

invulling van de campagnes is daarbij echter wel

ondernemen, zoals een werkgroep samenstellen.

belangrijk. Ook geven JOGG-regisseurs aan bij elke campagne vernieuwend te willen zijn.

“Nu is het vaak het aanleveren en voer het maar uit, maar ze [samenwerkingspartners] denken nog niet actief mee.”

“Het is belangrijk om regionale campagnes door te laten gaan, want dat werkt goed. Maar je moet wel altijd een

Evaluatie op lokaal niveau gebeurt nog niet altijd in elke

lokale vertaling blijven maken.”

gemeente. Wel zijn er op andere manieren effecten te zien van de inzet van JOGG. Zo geven kinderen zelf steeds vaker

“Veel campagnes lopen al een aantal jaren. Hoe kan ik daar

aan dat ze water willen, stellen scholen vaste dagen in

iets nieuws brengen?”

waarop iedereen uitsluitend water mag drinken en staan kinderen in de rij bij activiteiten om groenten te krijgen.

De campagnes van JOGG zijn goed bekend, zowel bij leerlingen, als scholen, als andere partijen. Wel is er sprake

De afgelopen 3 jaar stonden in het teken van het

van een onderscheid in bekendheid tussen de

verstevigen van bestaande campagnes, wat is gelukt. Zo

campagnes. De #7dagenwaterchallenge is zeer bekend, en

krijgen andere JOGG-gemeenten campagnes uit de Noord-

heeft een groot bereik. Scholen en leerlingen doen hier

Veluwe als voorbeeld mee. Daarmee is de doelstelling dus

graag aan mee. Bij andere thema’s, zoals Slaap, is er

behaald, en ligt de uitdaging (en de energie) nu in het

minder aandacht en enthousiasme vanuit de scholen

ontwikkelen van nieuwe campagnes. Ook kan er meer focus

voor het onderwerp. Dit heeft als gevolg dat het

aangebracht worden in de doelgroep die bereikt moet

moeilijker is om scholen of deelnemers binnen te halen.

worden, bijvoorbeeld gebaseerd op cijfers uit de regio.

Ook corona is een belemmerende factor geweest bij het

Daarbij is het een uitdaging voor de regio coördinatoren

uitvoeren van campagnes. Scholen werden voorzichtiger

om de JOGG-regisseurs hier eigenaar van te laten zijn, en

met het deelnemen aan campagnes.

zelf een ondersteunende functie te vervullen.

“Het onverwachte is natuurlijk dat je de afgelopen jaren hebt

“Hoe stevig wij staan met JOGG in een aantal gemeenten,

zoals ze waren [door corona]. Wat wel altijd zo is geweest, is

dat is echt heel bijzonder. Daar is in sommige gemeenten

dat we kijken naar de mogelijkheden. Maar je kan de boel

echt geen discussie over, dat is er gewoon.”

nog zo goed organiseren, het staat nog wel met externe organisaties die gebruikmaken van je aanbod. Dus je hebt niet altijd de touwtjes in handen, dus dat heeft ook wel voor

Doelstelling 3 Eind 2022 wordt structureel ingezet op

teleurstellingen gezorgd.”

het bereiken van de ouders binnen de JOGG-aanpak Vanuit de regio is bij elke campagne meegegeven: wat

Met betrekking tot het succes van een campagne valt op

gebeurt er voor de ouders? Uit de gesprekken komt naar

dat dit vaak wordt gemeten aan de hand van bereik.

voren dat vrijwel alle regisseurs bij elke campagne op de

Campagnes met veel deelnemers worden eerder als

een of andere manier hebben ingezet op het bereiken van

succesvol gezien dan campagnes met een kleiner aantal

ouders, bijvoorbeeld door middel van (ouder en kind-)

deelnemers. Kwantiteit wordt dus gezien als belangrijk.

activiteiten. Ook worden ouders via verschillende kanalen geïnformeerd, zoals op het consultatiebureau of via social

“Drinkwater campagne is breder ingezet buiten scholen, en

media en nieuwsbrieven.

deze wordt goed ontvangen als we kijken naar de getallen: 1.400 deelnemers op 12.000 inwoners.”

Een struikelblok voor de JOGG-regisseurs zit in het ontvangen van reacties of terugkoppeling van ouders.

Een goede samenwerking met partners is belangrijk

Een flyer met QR-code leverde bijvoorbeeld geen reacties

voor de uitvoer van campagnes. In alle gemeenten zijn

op, er namen ‘slechts’ een handjevol ouders deel aan een

supermarkten bijvoorbeeld veel betrokken geweest bij

supermarktsafari en op de Slaap-campagne kwam bijna

aanbieden van groenten bij verschillende activiteiten. Zoals

geen respons. Door het gebrek aan feedback, ervaren

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

JOGG-regisseurs ouderbetrokkenheid als lastig. Echter

Bij selectieve preventie worden vooral interventies

gaven JOGG-regisseurs aan dat zij wel reacties van ouders

genoemd die zijn gericht op kinderen met (beginnend)

ontvangen als zij fysiek aanwezig zijn bij een activiteit. Tot

overgewicht, zoals cool2befit. In gemeente Harderwijk

slot was een positieve opvaller de gemeente Hattem,

wordt gewerkt met de Kind naar Gezond Gewicht aanpak,

waar ouderbetrokkenheid hun kracht is. Dit komt

in gemeente Putten wordt het werken met deze aanpak op

vanwege de kleinschalige gemeente en korte lijntjes.

het moment verkend. Echter wordt er ook op verschillende manieren ingezet op andere groepen. Zo worden

“We zenden veel en organiseren veel, maar je krijgt er weinig

interventies vertaald voor mensen met een

op terug. […] Je steekt er veel energie in, maar je krijgt niet te

migratieachtergrond, wordt er extra gym gegeven aan

horen wat het heeft opgeleverd.”

kinderen met een motorische achterstand en is er een Peuter4daagse georganiseerd. Daarnaast gaven

“Ze [JOGG-regisseurs] zenden allemaal veelvuldig, maar

verschillende JOGG-regisseurs aan dat zij graag aan de

omdat er weinig of geen feedback terugkomt, hebben ze het

slag willen gaan met jongeren. Deze groep is echter lastig

idee: we pakken het niet. […] Ze zoeken naar iets formeels,

om te bereiken, zeker in de kleine gemeenten zonder

terwijl informele contacten het meest waardevol zijn.”

voortgezet onderwijs.

“In gesprek gaan met ouders is goed; 1 op 1 aanspreken.

“Doelgroep [jongeren] is lastig om te bereiken en ook

Observeren wat er gebeurt en daarover in gesprek gaan. Het

complexer, omdat het ook gaat om andere problematiek.

is makkelijker om de doelgroep te bereiken als je fysiek bij ze

Soms is er via sport een ingang, maar ze zijn weg als ze

bent. Een berichtje op Facebook met ‘Meld je aan’, dat werkt

gaan studeren. […] Goed op weg met jongerenwerkers en

niet.”

samen met gemeente. Hopelijk een mooi begin”

Vanwege de behoefte aan input van ouders is er binnen 3

Om specifieke doelgroepen te bereiken is een goede

gemeenten interesse in het opzetten van een

samenwerking belangrijk. Bijvoorbeeld met interne

ouderpanel. Dit panel kan ingezet worden om bijvoorbeeld

begeleiders, het Centrum voor Jeugd en Gezin,

te sparren over thema’s of om feedback te vragen op

praktijkondersteuners, huisartsen, GGD, jeugdwerkers en

activiteiten of campagnes. Het opzetten van een dergelijk

buurtsportcoaches. Ook zijn vakleerkrachten belangrijk,

panel verloopt echter nog moeizaam.

omdat zij helpen de kinderen in beeld te houden en hierdoor een verbindende factor tussen school en JOGG zijn.

Doelstelling 4 Eind 2022 is er, parallel aan de collectieve preventie, met activiteiten en programma’s

“Ingang bij scholen is soms wel lastig in verband met

aandacht voor specifieke groepen/gebieden

afwezigheid van vakleerkrachten. Deze zijn erg belangrijk

De meeste JOGG-regisseurs geven aan selectieve

om een ingang te hebben om activiteiten en programma’s

preventie lastig te vinden. Binnen kleine gemeenten is er

aan te bieden.”

bijvoorbeeld weinig gezondheidsverschil tussen wijken of scholen. Hierdoor vinden JOGG-regisseurs het lastig om

Met betrekking tot selectieve preventie is er de afgelopen 3

selectief activiteiten en campagnes in te zetten. Ook speelt

jaar ook vooruitgang geboekt. Enkele JOGG-regisseurs

het een rol dat de focus van JOGG-regisseurs vooral ligt op

geven aan dat de voorbereiding net is afgerond en dat zij

een zo groot mogelijk bereik van de activiteiten en

nu de fase van uitvoering ingaan. Selectieve preventie

campagnes.

blijft echter een lastig punt, waar aandacht, kennis en ondersteuning voor nodig is en blijft.

“Het is een kleine gemeente, cijfers op wijkniveau zijn lastig. Er zijn niet zulke grote verschillen.”

“Ik zie zeker vooruitgang, er is meer kennis en inzet. Daar heeft deze doelstelling wel bij geholpen, maar hij is nog niet

“Soms wel lastig om een specifieke doelgroep te kiezen, vaak

uitgespeeld.”

zijn wel al heel breed bezig. Ook omdat je iedereen wel mee wil nemen.” Doelstelling 5 Eind 2022 wordt structureel ingezet op groente eten binnen de JOGG-aanpak

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

De afgelopen drie jaar werd groente eten ingezet als

7.2 Conclusie

thema in plaats van als campagne. Groente eten kwam hierdoor het gehele jaar terug. Zo werden bij vrijwel alle activiteiten en campagnes snoepgroenten uitgedeeld. Ook zijn er activiteiten rondom groenten georganiseerd, zoals de smoothie-fiets, broodjes-battle en speedy-bites. Deze groenten werden hierbij veelal gesponsord door supermarkten of andere partners, zoals een groenteboer. “Bij ons is standaard aandacht voor groente eten.” “Bij alle activiteiten die we doen, staan snoepgroenten.” Als gevolg van deze inzet merken JOGG-regisseurs een omslag in het eten van fruit en groenten. Een aantal jaar geleden was het de uitdaging om kinderen meer fruit te laten eten. Nu is de focus aan het verschuiven van fruit naar groente eten.

Van 2020 tot en met 2022 is op zowel lokaal als regionaal niveau volop ingezet op de verschillende doelstellingen. Tussen de doelstellingen (en de gemeenten) zit wel verschil in de mate waarin doelstellingen zijn behaald. Zo is de JOGG-aanpak goed geborgd in gemeentelijk beleid en structureel opgenomen in de gemeentelijke begroting. Ook zijn er vaste samenwerkingspartners, al dan niet vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst, die zich inzetten voor de JOGG aanpak door met name inzet van tijd en middelen. Daarnaast zijn de regionale campagnes succesvol doorontwikkeld en uitgevoerd, wat heeft geleid tot een groot bereik en nog grotere bekendheid van JOGG onder inwoners. Zo is JOGG een organisatie geworden waar publieke en private partners zich graag aan verbinden. De uitdaging ligt nu in het ontwikkelen van nieuwe campagnes en focus aanbrengen in bestaande campagnes. Zo is er nog

“Eerst waren we natuurlijk bezig met fruit uitdelen, en dat was ook een ding. Toen kwam deze doelstelling en gingen we aan de slag met groenten uitdelen. Je merkt dat mensen eerst denken: mehh, wil liever een mandarijn. Maar uiteindelijk zijn ze blij. Kinderen stonden in de rij voor een

onvoldoende ingezet op het selectief bereiken van doelgroepen waar extra gezondheidswinst te behalen is. Selectieve preventie kan beter vorm krijgen door meer aandacht en kennis hierover. Daarnaast is er onvoldoende aandacht geweest voor groente eten als thema.

bord met groenten die werden uitgedeeld.” “Juist al goed dat het zes jaar geleden alleen fruit was, drie jaar geleden beide, en nu alleen groenten.” Hoewel er stappen gezet zijn, behoeft groente eten nog wel de aandacht. Snoepgroenten zijn bijvoorbeeld een vast onderdeel van activiteiten aan het worden, maar daaromheen kan er gedurende het jaar nog wel meer aandacht aan gegeven worden. Ook is de themagroep enkel bezig geweest met de ontwikkeling van een kalender. Voor de toekomst ligt dus een uitdaging om groente eten net zo op de kaart te zetten als bijvoorbeeld water drinken. “Het themateam snoepgroenten is inderdaad niet helemaal goed uit de verf gekomen, kunnen we wel wat meer aan doen.” “Thema groente eten moet bijvoorbeeld in de toekomst meer aandacht komen dan voor water drinken. In de wijze van samenwerken hierin moet een slag gemaakt worden.”

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

De eerste werksessie werd vervolgens verzorgd door het

8 Jaarlijkse regiodagen •

Regiodag 2021

•

Regiodag 2022

Evaluatiebureau. In een presentatie werd met theorie en voorbeelden uitleg gegeven over selectieve preventie. Ook werden tools gepresenteerd om aan de slag te gaan met selectieve preventie. Vervolgens ging de JOGG regisseur samen met de beleidsmedewerker aan de slag met een opdracht om de tools te leren kennen en toe te passen op

8 Jaarlijkse regiodagen

de eigen gemeente. In een tweede opdracht werd nagedacht over hoe de #7dagenwaterchallenge selectiever kan worden ingezet voor het bereiken van bepaalde

8.1 Regiodag 2021 De eerste regiodag van de periode 2020-2022 vond plaats op 19 januari 2021. In verband met de toen geldende coronaregels vond de bijeenkomst online plaats. De bijeenkomst werd gestart met een terugblik op 2020.

doelgroepen. In de tweede werksessie gaf een medewerker van JOGG NL een presentatie over ‘Sterk werknet’. Er werden diverse tools gepresenteerd om aan een werknet te bouwen en in een opdracht gingen JOGG regisseurs en beleidsmedewerkers aan de slag met een netwerkanalyse.

Het Evaluatiebureau gaf een presentatie over de voortgang van het werken aan de JOGG doelstellingen, aan de hand van scores uit de voortgangstool die door JOGG regisseurs gedurende het jaar werd bijgehouden. Vervolgens gaven de JOGG regisseurs van de gemeentes Putten, Harderwijk en Nunspeet een pitch over hoe borging is vormgegeven in de desbetreffende gemeente. Daarna gaf een medewerker van JOGG NL een presentatie over borging, bedoeld om gemeenten te voorzien van inspiratie en informatie om verder aan de slag te gaan met dit thema. Elke gemeente ging vervolgens in break-out rooms aan de slag met een zelf gekozen kernelement van borging, met de instructie om concrete doelen en acties te formuleren. Tot slot kwam het onderdeel ‘JOGG in coronatijd’ aan bod, waarin met de aanwezigen werd nagedacht over kansen voor JOGG tijdens de coronacrisis. JOGG is gewend om in bepaalde omgevingen aan het werk te zijn (zoals sport, school), wat nu wordt bemoeilijkt door corona. Voor drie doelstellingen werd in break-out rooms gebrainstormd over mogelijke kansen die deze periode juist ook biedt.

8.2 Regiodag 2022 Impressie van de regiodag 2022. De tweede regiodag vond plaats op 1 februari 2022 in Vadesto in Hattem. Ook deze bijeenkomst werd gestart met een terugblik op 2021 aan de hand van scores uit de JOGG voortgangstool.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

gemiddeld aantal glazen water dat deelnemers drinken

9 Evaluatie campagnes •

#7dagenwaterchallenge

•

Slaap

•

JOGG-caching

(figuur 1).

6,1

Aantal glazen water

9 Evaluatie campagnes 9.1 #7dagenwaterchallenge

4,6

4,9

4 3 2 1 0 Meetmoment Meetmoment Meetmoment Meetmoment 1 2 3 4

Achtergrond en aanpak van de evaluatie JOGG Noord-Veluwe voerde in juni 2021 voor de vierde keer de regionale campagne #7dagenwaterchallenge uit, met als doel water drinken stimuleren bij inwoners van de

Figuur 1. Gemiddeld aantal glazen water gedronken op de meetmomenten (n=23). Verschillen tussen de meetmomenten zijn statistisch significant.

Noord-Veluwe. Het Evaluatiebureau onderzocht het effect van deze campagne door middel van een digitale vragenlijst. Deze werd afgenomen aan het begin van de campagne bij aanmelding op de website (meetmoment 1); een aantal dagen na afloop van de challenge (meetmoment 2); circa drie maanden na afloop (meetmoment 3) en circa zes maanden na afloop (meetmoment 4). Aan de hand van de vraag ‘Hoeveel glazen water heb je gisteren gedronken?’ werd waterconsumptie gemeten. Deelnemers konden

Deze evaluatie laat zien dat deelnemers van de #7dagenwaterchallenge campagne meer water zijn gaan drinken. En dat zij dat tot zes maanden na de campagne volhouden. Omdat er geen controlegroep is opgenomen in dit onderzoek, is het niet mogelijk om deze resultaten geheel toe te schrijven aan de campagne. Het seizoen kan mogelijk invloed hebben gehad op het drinken van water.

kiezen uit 1, 2, 3, 4, 5, 6 of meer dan 6 glazen water. Resultaten en conclusies In totaal hebben 1983 deelnemers de vragenlijst van de nulmeting ingevuld, 144 deelnemers de vragenlijst van meetmoment 1, 106 deelnemers de vragenlijst van meetmoment 2 en 95 deelnemers de vragenlijst van meetmoment 3. Wanneer al deze deelnemers worden meegenomen in de analyse, kan worden vastgesteld dat de waterconsumptie significant gestegen was op alle meetmomenten ten opzichte van de nulmeting (Tabel 14). Tabel 14. Gemiddeld aantal glazen water gedronken op de

9.2 Slaap

meetmomenten (alle deelnemers).

Achtergrond en aanpak van de evaluatie

Meetmoment

# glazen water

3,7

5,3*

4,5*

4,6*

JOGG Noord-Veluwe (JOGG NV) heeft van 29 oktober t/m 5

1983

144

106

uitgevoerd. Het doel van deze campagne is het vergroten

gedronken N

*statistisch significant t.o.v. de nulmeting.

Ook wanneer in de analyses alleen de deelnemers zijn

november 2021 de regionale campagne ‘Slaap Lekker’ van de bewustwording bij kinderen en ouders dat goede slaap en een vast slaappatroon belangrijk zijn om je lekker fit te voelen en overgewicht te voorkomen.

meegenomen (n=23), die op alle meetmomenten de vragenlijst hebben ingevuld is een toename te zien in het

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Het Evaluatiebureau heeft in november en december 2021

caching’. Het Evaluatiebureau heeft het bereik van deze

een procesevaluatie uitgevoerd waarmee antwoord werd

campagne geëvalueerd door middel van Google Analytics.

gegeven op de volgende vragen:

Bovendien zijn tips van JOGG regisseurs verzameld over factoren die het succes van de campagne beïnvloeden.

• •

•

Hoe hebben scholen de campagne ‘Slaap Lekker’ ervaren?

Resultaten en conclusies

Is de omgeving ‘school’ relevant voor het thema

Cijfers over het bereik uit Google Analytics lieten zien dat

‘slaap’? Welke rol ziet de school voor zichzelf bij dit

vooral in de eerste paar weken het gebruik van de caches

thema?

hoog lag, met verschillen tussen gemeenten onderling. Ook

Op welke wijze kunnen andere omgevingen ingezet

zijn er verschillen tussen caches in gebruikersaantallen.

worden om het thema ‘slaap’ bespreekbaar te maken? Hoe en welke omgevingen dan?

Hieronder zijn een aantal van de opgehaalde tips afgebeeld.

Om antwoord te geven op deze vragen is een digitale vragenlijst uitgezet onder scholen, een klein veldonderzoek gedaan naar good practices en een digitaal focusgroep gesprek gehouden met 13 professionals (7 JOGG regisseurs, 2 regionale JOGG coördinatoren, een wetenschapper/slaapexpert, een gedragswetenschapper, een oefentherapeut mensendieck en een communicatieadviseur). Resultaten en conclusies Uit deze evaluatie komt naar voren dat leerkrachten tevreden zijn over de ‘Slaap Lekker week’. Aanvullende activiteiten naast de quiz en presentatie in de klas vinden zij van toegevoegde waarde. Leerkrachten vinden school een geschikte plek om kinderen en ouders bewust te maken van het belang van goede slaap en een vast slaappatroon. Verder blijkt een integrale aanpak van belang om het thema slaap bespreekbaar te maken. Het thema slaap kan gekoppeld worden aan andere leefstijlonderwerpen, zoals voeding, bewegen en beeldschermgebruik. Het is belangrijk om ouders hierbij goed te betrekken, evenals andere omgevingen rondom het kind. Te denken valt bijvoorbeeld aan de kinderopvang of naschoolse opvang, huisarts, kraamzorg, moskeeën/kerken, AZC’s, CJG en consultatiebureaus, sociale media, sportverenigingen, dierentuinen of kinderboerderijen en zomerkampen.

9.3 JOGG-caching Achtergrond en aanpak van de evaluatie JOGG NV startte in december 2021 met de regionale campagne ‘JOGG-caching’. Het doel hiervan was om bewegen in de buurt te stimuleren door een regionaal GEO-caching systeem op te zetten genaamd ‘JOGG-

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

10 Conclusie en aanbevelingen

Dat desondanks het percentage kinderen met een gezond gewicht niet is toegenomen laat zien dat er veel nodig is

•

Conclusie

om impact op gezond gewicht te bewerkstelligen. De

•

Aanbevelingen

coronacrisis, waarin kinderen door de beperkende maatregelen minder in beweging konden zijn en meer tijd hebben doorgebracht achter een beeldscherm3, kan een verklaring zijn waarom er geen gunstige veranderingen op

10 Conclusie en aanbevelingen

het gebied van gewicht te zien zijn. Omdat verschillende factoren bijdragen aan het ontstaan van overgewicht is moeilijk vast te stellen wat precies van invloed is geweest op de getoonde trends. De resultaten onderstrepen het belang om te blijven werken aan een gezonde leefomgeving en een gezonde leefstijl. JOGG NV doet dat

10.1 Conclusie

vanuit een stevige basis en sterke lokale en regionale

Met deze proces- en effectevaluatie is inzicht gegeven in de resultaten van de JOGG aanpak op de Noord-Veluwe van 2020 tot en met 2022. Cijfers uit de Gezondheidsmonitors laten zien dat ouders beweging bij kinderen vaker stimuleren in het buiten spelen en het naar school toe lopen of fietsen. Onder jongeren zien we een

samenwerkingen. Hieronder volgen aandachtspunten voor de volgende fase van JOGG NV.

10.2 Aanbevelingen

gemengd beeld waarbij het aandeel jongeren dat iedere dag minstens een uur beweegt stabiel is gebleven, terwijl

•

Blijf samenwerken als Noord-Veluwse gemeenten in

het aandeel jongeren dat minstens 5 dagen een uur of

de uitvoering van JOGG in het kader van efficiëntie

langer beweegt is afgenomen. Voedingsgedrag bij

en slagkracht, en laat daarbij ruimte voor lokale

kinderen is verbeterd op diverse terreinen. Zo eten

invulling van bijvoorbeeld campagnes.

kinderen op de Noord-Veluwe vaker groente en fruit en

•

Zet voor de JOGG-aanpak in op een goede

drinken ze minder vaak zoete drankjes. Ondanks deze

samenwerking tussen gemeentelijke

positieve veranderingen in gedrag zien we geen gunstige

beleidsdomeinen. Gezondheid wordt niet alleen

veranderingen in het percentage kinderen met een gezond

bepaald door individueel gedrag, maar ook door

gewicht. Het percentage 10-jarigen en 13-jarigen met een

leefomgeving en leef- en sociaaleconomische

gezond gewicht is zelfs wat afgenomen, en het percentage

omstandigheden. Dit vraagt om een goed integraal

13-jarigen met overgewicht toegenomen.

gezondheidsbeleid om invloed te hebben op deze aspecten.

De procesevaluatie laat zien dat JOGG NV een aanpak is

•

Zet meer in op selectieve preventie. Met de

die stevig staat, toekomstbestendig is en veel heeft ingezet

campagnes zijn grote aantallen bereikt. Denk na

op de geformuleerde doelstellingen voor 2020-2022. Zo is

over specifieke doelgroepen die misschien minder

de JOGG-aanpak goed geborgd in gemeentelijk beleid en

bereikt worden of vertegenwoordigd zijn in

is JOGG structureel opgenomen in de gemeentelijke

campagnes. Het programma Kind naar Gezond

begrotingen. JOGG werkt met vaste

Gewicht is een voorbeeld van een aanpak waarin

samenwerkingspartners uit zowel het publieke als private

beleidsdomeinen met elkaar worden verbonden in

domein die tijd en/of middelen inzetten. Mede door de

het bereiken van specifieke doelgroepen.

succesvolle uitvoering en doorontwikkeling van campagnes heeft JOGG een groot bereik en grote bekendheid onder

•

Zet meer in op groente eten als thema. Groente eten is vast onderdeel van campagnes/activiteiten,

inwoners en organisaties in de regio.

3 Dit wordt deels bevestigd door cijfers van de Kindermonitor 2021.

Meer dan een kwart van de ouders uit de Noord-Veluwe geeft aan dat beeldschermgebruik door de coronaperiode is toegenomen, t.o.v. slechts 1 procent die aangeeft dat beeldschermgebruik is afgenomen. De grootste groep ouders (bijna driekwart) geeft aan dat kinderen door de coronaperiode niet meer of minder zijn gaan bewegen. Andere ouders geven aan dat kinderen minder zijn gaan bewegen (7% van de ouders) of juist meer (10%). Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

maar groente eten als thema kan nog meer worden uitgewerkt. •

Voedingsgedrag is de afgelopen jaren steeds verder verbeterd; het halen van de beweegnormen door kinderen en jongeren blijkt lastiger te zijn. Mogelijk dat dit ook input kan geven voor de doelstellingen van de volgende fase van JOGG.

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Bijlagen A

Itemlijst interviews

Achtergrondinformatie Kindermonitor

Achtergrondinformatie Gezondsmonitor Jeugd

Cijfers lengte en gewicht

Toelichting statistisch significant verschil

Evaluatie JOGG Noord-Veluwe (2020-2022) - Evaluatiebureau Publieke Gezondheid

Bijlage A: Itemlijst interviews 1. INLEIDENDE VRAGEN •

Kun je kort omschrijven welke rol je hebt binnen JOGG?

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13064179/1