St. t.k.n. nr. 1. Bijlage Definitief Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven in gemeente Nunspeet

19 van 40

4. Doorlopende aandacht voor leefstijlthema's van JOGG; 5. Expliciete inzet op ‘groente eten’ en ‘voldoende bewegen’. Hierop wordt regionaal samengewerkt, maar de uitvoering vindt op lokaal niveau plaats met verschillende partners. Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) voor kinderen Een ambitie zoals opgenomen in het sport- en preventieakkoord is het verkennen wat de mogelijkheden zijn om een GLI voor kinderen aan te bieden. De GLI is een programma voor de behandeling van overgewicht bij volwassenen. Deelnemers werken aan hun leefstijl, gezondere eetgewoonten en duurzame gedragsverandering. Het doel is overgewicht te verminderen. Het idee is om een dergelijk programma aan te bieden voor kinderen met overgewicht. Ketenaanpak Kind naar Gezond Gewicht Momenteel werkt de regiogemeente Harderwijk al met deze methode en ook de gemeente Putten staat op het punt van beginnen. Met de ervaringen uit deze gemeenten wordt ook in Nunspeet samen met JOGG de aankomende periode gewerkt aan een sluitende ketenaanpak. De ketenaanpak staat ook opgenomen als één van de plannen in de regionota Volksgezondheid op de Noord-Veluwe.

Aanpak overgewicht en obesitas – volwassenen Waar staat de gemeenten Nunspeet? (huidige situatie) Uit de GGD gezondheidsmonitor is gebleken dat het percentage volwassenen met matig of ernstig overgewicht is in Nunspeet sinds 2012 ongeveer gelijk is gebleven (in 2020 respectievelijk 38% en 14%). Om in te zetten op een gezonde leefstijl wordt op dit moment in Nunspeet het programma CooL ingezet als Gecombineerde Leefstijl Interventie. Een CooL programma duurt twee jaar onder begeleiding van een leefstijlcoach. Er is een regionale nota volksgezondheid ‘Samen Verder voor een gezond Noord-Veluwe 20222025’ opgesteld. De opgaven in de regionale nota zijn: gezond opgroeien, gezond ouder worden, gezondheid in de fysieke en sociale omgeving en gezondheidsachterstanden verkleinen. Het gaat onder meer om gezonde leefstijl, gezond gewicht en mentale veerkracht/gezondheid. De opgave ‘Gezond ouder worden’ zet zich onder andere in op het bevorderen van een gezonde leefstijl met specifieke aandacht voor gezond gewicht en bewegen. Ook lokaal speelt de gezonde leefstijl een centrale rol. Zo is in het lokale sport- en preventieakkoord een van de hoofdthema’s een Gezonde Leefstijl. Gezond leven doen mensen op de plek waar ze wonen, werken, sporten, spelen, recreëren en leren. Sport en bewegen dragen voor een groot deel bij aan een gezonde leefstijl.

De regionale nota volksgezondheid wordt concreet uitgewerkt in lokale uitvoeringsagenda’s. Op het moment van schrijven heeft de gemeente Nunspeet nog geen lokaal uitvoeringsplan. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Gezond leven wordt eenvoudiger wanneer we het maken van gezonde keuzes makkelijker maken en vaardigheden die daarvoor nodig zijn ontwikkelen en versterken. Mensen met een gezond gewicht hebben minder risico op onder andere diabetes, hart- en vaatziekten, aandoeningen van het bewegingsstelsel, verminderde vruchtbaarheid en psychische problemen. Het accent ligt niet op voorkomen van overgewicht maar het streven naar een gezond gewicht. Wat gaat de gemeente Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) Lokaal uitvoeringsplan opstellen Begin 2024 stelt Nunspeet een nieuw lokaal uitvoeringsplan volksgezondheid op om de regionale opgaven lokaal verder uit te werken. Overgewicht en obesitas is een onderdeel van dit plan. Ketenaanpak Gecombineerde Leefstijl Interventie Via twee aanbieders wordt een regulier aanbod verzorgd via CooL.

In het sport en preventieakkoord is in samenwerking met lokale partners een aantal doelen opgesteld die bijdragen aan een gezonde leefstijl zoals het opstarten van wandelgroepen, verbinding tussen GLI-traject deelnemers en sportverenigingen om te blijven sporten na de GLI en het verzorgen van voorlichtingen (algemeen en op maat) over gezonde voeding en leefstijl. Er is een wens voor

20 van 40

meer beweegtrajecten, dit wordt onderzocht. Er wordt verkend of de CooL interventie genoeg aansluit bij de lokale wensen en of waar mogelijk andere GLI’s aangeboden kunnen worden. Monitoring en evaluatie aanpak overgewicht kinderen en volwassenen Voortgang wordt gemonitord middels de afspraken gemaakt binnen het sport en preventieakkoord. Ook zijn binnen JOGG verscheidene overlegstructuren en tools ingeregeld om de monitoring en evaluatie te borgen. Verder zal bij het opstellen van het lokale uitvoeringsplan ook uitgewerkt worden hoe monitoring en evaluatie aangepakt worden. GALA doelstellingen ten aanzien van de aanpak overgewicht en obesitas Met de inzet op de genoemde lokale doelstellingen wordt er een bijdrage geleverd aan de volgende doelstelling uit het GALA: • Terugdringen gezondheidsachterstanden; • Gezonde leefomgeving; • Versterken van de sociale basis; • Gezonde leefstijl; • Versterken mentale weerbaarheid en gezondheid; • Vitaal ouder worden.

3.5 Valpreventie en – training Waar staat de gemeenten Nunspeet? (huidige situatie) Op dit moment wordt door enkele fysiotherapeuten in Nunspeet een aanbod gedaan voor valpreventie en – training. De gemeente adviseert inwoners die valpreventie nodig hebben, daarvoor een afspraak te maken met de huisarts en fysiotherapeut voor een verwijzing voor valpreventie en -training.18 Het Nunspeetse Welzijnswerk richt zich ook op valpreventie. De Stichting Welzijn Nunspeet biedt een beweegtraject aan met aandacht voor valpreventie: https://welzijnnunspeet.nl/project/sportief-plus/ Oranjehof heeft een cursus ‘bewust bewegen’. Het Venster heeft een middag valpreventie georganiseerd. In zijn algemeenheid is het huidige (informatie-)aanbod nogal reactief en gefragmenteerd. Dat pleit voor een meer gestructureerde aanpak en uitvoering om meer samenhang en coördinatie te realiseren. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Wij willen inzetten op meer coördinatie van lokale valpreventie en – training lokaal en een meer integrale samenhang bewerkstelligen. We streven naar een proactief aanbod van valpreventie en – training.

Nunspeet wenst verder vorm te geven aan valpreventie en -training door: - Samen met de 1e en 2e lijn en maatschappelijke organisaties een ketensamenwerking op gang te brengen voor valpreventie en -training voor oudere inwoners; - De Wmo-professionals bij het afleggen van huisbezoeken in het kader van een melding voor een Wmo-voorziening een signaalfunctie uit te laten voeren op de inrichting in en rondom het huis om ‘vallen’ te voorkomen; - Het inzetten van valpreventie en -training zoals In Balans, Powerful Ageing en mogelijk andere interventies; - Het (gedeeltelijk) compenseren van ouderen die een aanpassing in de woning nodig hebben; - Signalering inrichten bij verschillende maatschappelijke partijen. 18

https://www.socialekaartnunspeet.nl/is/een-vraag-over-2/wonen-en-huishouden/veiligwonen/vallen-voorkomen

21 van 40

Wat gaat de gemeente Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) - Een gemeentebrede voorlichtingscampagne opzetten om bewustwording bij inwoners te creëren; - Het opzetten van een gemeentebreed ketennetwerk met 1e en 2e lijns voorzieningen, maatschappelijke organisaties, kerken, ouderbonden, sport- en fitnessclubs, welzijnsorganisaties (Het Venster, Stichting Welzijn Nunspeet), Zorgcentrum Oranjehof; - Onderzoeken of coördinatie binnen bestaande netwerkstructuur geborgd kan worden. Het voordeel daarvan kan zijn dat lokale partijen meer gaan samenwerken op het gebied van valpreventie en – training; - De 1e en 2e lijn en maatschappelijke organisaties te stimuleren om ketensamenwerking op te zetten en zo mee te denken over de invulling van de keten rondom valpreventie en -training; - Hiertoe voorlichtingsbijeenkomsten en dialoogsessies te organiseren om met betrokken organisaties te komen tot de invulling van de keten; - Het scholen van Wmo-professionals voor het uitvoeren van een signaleringstaak bij huisbezoeken; - Te onderzoeken of het trainen en opleiden van medewerkers valpreventie en training haalbaar is; - Het inzetten van valpreventie en -trainingen zoals In Balans, Powerful Ageing en mogelijk andere interventies; - Het beschikbare budget ten behoeve van valpreventie tevens in te zetten voor het compenseren van aanpassingen in en rondom het huis in het kader van een te

verstrekken Wmo-voorziening; - Valpreventie en -training vooral ook te binden met de andere GALA-activiteiten rondom sport en bewegen. Doelstellingen GALA ten aanzien van valpreventie- en training Met de inzet op de genoemde lokale doelstellingen wordt er een bijdrage geleverd aan de volgende doelstelling uit het GALA: • Terugdringen gezondheidsachterstanden; • Gezonde leefomgeving; • Versterken van de sociale basis; • Gezonde leefstijl; • Versterken mentale weerbaarheid en gezondheid; • Vitaal ouder worden.

3.6 Leefomgeving Waar staat de gemeente Nunspeet (huidige situatie) Een gezonde fysieke en sociale leefomgeving is een prettige plek om te leven. De inrichting en vormgeving van de buurt heeft directe en indirecte invloed op de gezondheid en leefstijl van bewoners. De regionale nota volksgezondheid ‘Samen verder voor een gezond Noord-Veluwe 2022-2025’ zet onder andere in op Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving (speerpunt drie). Met het opstellen en actualiseren van instrumenten onder de Omgevingswet is gezondheid een onderdeel binnen het afwegingskader voor de fysieke leefomgeving. Belangrijke elementen van een gezonde leefomgeving zijn bijvoorbeeld het uitnodigen tot bewegen, en elkaar kunnen ontmoeten. Op de indicator Beweegvriendelijke omgeving scoort Nunspeet 39, het gemiddelde in Nederland ligt op 64.19 Voor kinderen werkt JOGG aan een gezonde fysieke en sociale leefomgeving zoals verder omschreven in het plan ‘Aanpak overgewicht en obesitas’. Ook is de startnotitie spelen, bewegen en ontmoeten in 2023 opgesteld om de visie op buiten spelen te actualiseren. De notitie heeft een verbrede insteek gekregen waarbij de focus niet alleen ligt op spelen maar ook op beweging en ontmoeting in de wijk.

19 Op de kaart: Beweegvriendelijke omgeving | Sport en bewegen in cijfers

22 van 40

In het inwonersonderzoek sociale basis zijn bewoners gevraagd naar ontmoetingsplekken. 20 Uit dit onderzoek komt naar voren dat de aanwezigheid van ontmoetingsplekken voor buurtgenoten een positieve invloed heeft op de sociale cohesie in de buurt. Op dit vlak is nog winst te behalen. 38% van de inwoners zegt dat er geen ontmoetingsplekken in hun buurt aanwezig zijn. Van deze groep inwoners zegt 19% wel behoefte te hebben aan dergelijke ontmoetingsplekken. De milieukwaliteit en klimaatverandering zorgen voor nieuwe uitdagingen in de fysieke leefomgeving en de gezondheid. De cijfers laten zien dat meer groen gerelateerd is aan minder hittestress. Daar waar het percentage openbaar groen hoger is, zijn de gevoelstemperaturen gemiddeld lager. 82% van de volwassenen vindt dat er voldoende groen in de buurt is. 21 Toch is er nog sprake van grote hittestress door de gehele gemeente, met bepaalde gebieden waar de gevoelstemperatuur tot 40 graden Celsius oploopt. Om goed om te kunnen gaan met hitte in de gemeente is een lokaal hitteplan opgesteld. De luchtkwaliteit, gemeten aan de hand van blootstelling aan fijnstof en stikstof is in de afgelopen jaren verbeterd.22 In Nederland en de regio NOG liggen deze waarden nog wel boven de WHOadvieswaarden, in Nunspeet liggen deze waarden net onder de WHO-advieswaarden.

Nunspeet werkt aan milieu en duurzaamheidsvraagstukken middels het ‘uitvoeringsprogramma duurzaamheid 2020-2025’ en de bijbehorende communicatie van ‘Nunspeet leeft natuurlijk’. 23 Verder is toerisme en recreatie karakteristiek voor een Noord-Veluwse gemeente als Nunspeet. Toerisme en recreatie beïnvloeden de leefomgeving. Om een positieve leefomgeving te behouden zet Nunspeet zich middels ‘Nunspeet uit de kunst’ en het lokale programma ‘vitale vakantieparken’ in voor een duurzame ontwikkeling van deze sector. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Onderstaande doelen met relatie tot de leefomgeving collegeprogramma van Nunspeet.

staan

omschreven

in

het

1. Positieve leefomgeving Ons preventiebeleid is gericht op het voorkomen dat inwoners buiten de boot vallen en op het weer mee laten doen van inwoners die zijn afgehaakt. Met onze preventieaanpak willen we een positieve leefomgeving creëren, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk opgroeien. 2. Verbinding tussen volksgezondheid en milieu Gemeente Nunspeet zet zich in voor een gezonde en vitale bevolking in een schone leefomgeving die een gezonde leefstijl bevorderd. Ook heeft Nunspeet in het Masterplan duurzame energie 2016-2025 ‘Nunspeet Duurzaam – Tijd voor nieuwe energie’ de ambitie vastgesteld te streven naar een klimaatneutrale gemeente in 2050. Als tussenambitie streeft Nunspeet in 2025 naar een CO2-neutrale gemeentelijke organisatie en Nunspeet 50% CO2-neutraal. 3. Sport, spelen en bewegen In samenspraak met sport- en beweegaanbieders werken we aan een energieke gemeente waarin iedereen kan bewegen op een actieve, gezonde en verantwoorde manier, zowel in georganiseerd als niet-georganiseerd verband. 4. Openbaar groen behouden Nunspeet is en blijft ook in de toekomst een groene gemeente. We willen in ieder geval het bestaande openbaar groen behouden dat van belang is voor de natuur, het milieu, de leefomgeving en de identiteit van onze gemeente.

We geven in het beleid en beheer van de openbare ruimte meer aandacht aan biodiversiteit, het behouden en versterken van de kwaliteit van de natuur en het landschap en een gezonde balans tussen natuurbescherming en natuurbeleving. 5. Gezondheid en ruimtelijke ordening

20 Sociale basis (nunspeet.nl) 21 Nunspeet_Gezondeleefomgeving2022.pdf (kvnog.nl) 22 Dashboard - Duurzame leefomgeving - Nunspeet (waarstaatjegemeente.nl) 23

Nunspeet Leeft natuurlijk: Nunspeet Leeft Natuurlijk

23 van 40

In ons ruimtelijke ordeningsbeleid zijn kwaliteit en integraliteit het uitgangspunt. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen worden alle aspecten en belangen zorgvuldig afgewogen en ingepast. De ambitie uit de regionale nota volksgezondheid is dat gezondheid standaard wordt meegenomen in de belangenafweging in ruimtelijk en sociaal beleid. 6. Toerisme en recreatie Als toegangspoort van de Noord-Veluwe is Nunspeet een toeristisch recreatieve bestemming voor gasten van alle leeftijden die er even uit willen. Bij al onze inspanningen houden we de balans tussen toeristische druk en draagvlak in het oog en gaan we voor een duurzame en verantwoorde ontwikkeling. In dat kader werken we de komende jaren ook aan de spreiding en geleiding van bezoekers. Ten behoeve van duurzaam veilig verkeer besteden we deze periode veel aandacht aan het doorvoeren van verbeteringen van het fiets- en voetgangersverkeer. Wat gaat Nunspeet daar voor doen? (uitvoering en samenwerking) • Er bestaan al verscheidene plannen en programma’s die uitwerken hoe Nunspeet aan deze doelen werkt. We gaan verkennen hoe we deze plannen en programma’s beter met elkaar kunnen verbinden en hoe we met gezondheid kunnen aansluiten als vast onderdeel. • Met het opstellen en actualiseren van instrumenten onder de Omgevingswet is gezondheid een onderdeel binnen het afwegingskader voor de fysieke leefomgeving.

• In het sport- en preventieakkoord worden verscheidene ambities genoemd die relateren aan de fysieke leefomgeving: Ruimte voor sport en bewegen, Educatie wandelpad, Beweegpark en beweegroute en Activeren van inwoners om te bewegen in de openbare ruimte. Dit akkoord en deze ambities zijn met verschillende partners opgesteld, de uitvoering is ook een gedeelde taak van deze partners. • Hitteplan blijvend evalueren en zo nodig aanpassen. Het huidige hitteplan is gericht op ouderen, zwangere vrouwen en kinderen. Ook wordt het ingezet bij sporten en evenementen. • Roken draagt bij aan luchtvervuiling, wat ook voor niet rokers tot gezondheidsschade kan leiden. Zie hiervoor ook het plan voor opgroeien in een kansrijke omgeving. • Een doelstelling uit het GALA is dat gemeenten de mogelijkheid verkennen om bij het Schone Lucht Akkoord aan te sluiten. De gemeente Nunspeet is nog niet aangesloten bij dit akkoord en gaat de mogelijkheden verkennen. • In 2023 is de startnotitie spelen, bewegen en ontmoeten vastgesteld om de visie op buiten spelen te actualiseren. De notitie heeft een verbrede insteek gekregen waarbij de focus niet alleen ligt op spelen maar ook op beweging en ontmoeting in de wijk. Op basis van de richtinggevende ambities met vertrekpunten in deze startnotitie wordt er nu overgegaan tot het opstellen van uitvoeringsplannen per wijk.

Hiervoor wordt de huidige situatie in kaart gebracht en de gewenste situatie opgehaald (door o.a. inwonersparticipatie). Dit wordt vertaald naar uitvoeringsplannen per wijk waarbij ook bewegen en ontmoeten voor alle doelgroepen wordt meegenomen. Monitoring en evaluatie In het integraal beleidsplan Sociaal Domein zijn een aantal beleidsindicatoren opgenomen. De indicatoren die aansluiten bij de leefomgeving zijn: • Inwoners ervaren goede gezondheid; • Inwoners zijn beschermd tegen infectieziekten. Het inwonersonderzoek sociale basis gaat in op de beschikbaarheid en het gebruik van ontmoetingsplekken. In het kader van het sport- en preventieakkoord worden jaarlijks minimaal twee bijeenkomsten georganiseerd. Hierbij blikken we terug en kijken we vooruit. We bepalen gezamenlijk nieuwe focusgebieden en speerpunten. Regelmatig worden partners bijgepraat over relevante ontwikkelingen en resultaten van het lokaal sport- en preventieakkoord. GALA doelstellingen ten aanzien van leefomgeving Met de inzet op de genoemde lokale doelstellen wordt er een bijdrage geleverd aan de volgende doelstelling uit het GALA: • Terugdringen gezondheidsachterstanden; • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; • Versterken van sociale basis; 24 van 40

• • •

Gezonde leefstijl; Versterken mentale weerbaarheid en gezondheid; Vitaal ouder worden.

3.7 OKO en vroegsignalering alcoholproblematiek Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) Middelengebruik onder jongeren De laatste jaren blijkt dat jongeren in onze gemeente in toenemende mate gebruik maken van alcohol en drugs. Roken en het gebruik van tabak is de laatste jaren lichtelijk afgenomen. Onderstaande tabel geeft een overzichtelijke weergave van de meest recente cijfers met betrekking tot middelengebruik onder jongeren.24

Er is al samenwerking (bijvoorbeeld via het lokale sport- en preventieakkoord of bestaande projecten) met partners als scholen, verslavingszorg, welzijnswerk en GGD. We werken daarin vanuit een gezamenlijke ambitie en gedeeld eigenaarschap. Daarnaast is er samenwerking binnen regionale netwerken zoals Gezond Veluwe en de samenwerking tussen gemeenten en Zilveren Kruis. Wat wil de gemeente bereiken? (doelen) Op het gebied van middelenpreventie heeft de gemeente Nunspeet de volgende doelstellingen: 1. Gezond en veilig ontwikkelde kinderen en jongeren In Nunspeet willen we dat kinderen en jongeren zich gezond en veilig ontwikkelen tot unieke volwassenen. Een sociale en fysieke omgeving die jongeren uitnodigt en stimuleert om te ontwikkelen, maar die ook beschermt en eventueel begrenst als het gaat om middelengebruik.

24 Deze cijfers zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 en de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021.

De vragenlijsten worden op het voortgezet onderwijs in de 2e en 4e klas afgenomen door de GGD NOG

25 van 40

In 2023 is Nunspeet samen met 5 andere gemeenten op de Noord-Veluwe gestart met ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’. Met OKO hopen we bij te dragen aan de ambitie vanuit de regionale nota volksgezondheid ‘Samen verder voor een gezond Noord-Veluwe 2022-2025’ om een positieve leefomgeving te creëren waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. We hopen het gebruik van alcohol, drugs- en tabaksgebruik onder jongeren terug te kunnen dringen en het welbevinden van jongeren te verbeteren. 2. Bestaande samenwerking versterken Daarnaast richten we ons met OKO op het bestaande samenwerkingsverband tussen de gemeente, stakeholders, ouders en jongeren. Dit willen we versterken. Afhankelijk van wat er nodig is om een gezonde leefomgeving voor jongeren te creëren, werken we hiervoor samen en eenduidig aan dezelfde domeinen (ouders, school, vriendengroep en/of vrije tijd) en voeren we passende interventies uit om een positief alternatief voor jongeren te creëren. 3. Lokale activiteiten aansluiten bij landelijke campagnes als Ik Pas, NIX18 en Stoptober De gemeente Nunspeet neemt deel aan diverse landelijke campagnes rondom het verminderen van alcoholgebruik. Vanuit de Herijking Sport- en preventie akkoord Nunspeet 2023-2026 is als doel naar voren gekomen om lokale activiteiten aan te laten sluiten bij deze landelijke campagnes. 4.

Openbare plekken rookvrij maken Eén van de doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord is een rook- en tabakvrije generatie in 2024. In de gemeente Nunspeet willen we verkennen welke mogelijkheden hiervoor zijn en steeds meer openbare plekken rookvrij maken. Deze doelstelling is ook opgenomen in de ‘Herijking Sport- en preventie akkoord Nunspeet 2023-2026’. Wat gaat de gemeente Nunspeet hier voor doen? (doelen) Doelgroep Voor middelenpreventie richten we ons op de doelgroep jongeren in de leeftijdsfase 4 t/m 18 jaar. Onderscheid preventie We maken onderscheid in verschillende vormen van preventie als het gaat om middelengebruik: 1. We richten ons allereerst op universele en primaire preventie. Deze vormen van preventie zijn gericht op alle jongeren in de gemeente Nunspeet, waarbij we middelengebruik zoveel mogelijk willen voorkomen door de mentale gezondheid van jongeren te verbeteren en een gezonde en veilige leefomgeving willen creëren. 2. We richten ons daarnaast op specifieke preventie voor de jongeren die al in aanraking zijn gekomen met verslavende middelen. Project Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) Regionale samenwerking gemeenten Noord-Veluwe De gemeenten Nunspeet, Elburg, Oldebroek, Harderwijk, Ermelo en Putten hebben samen een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de implementatie van OKO.

25 Het haalbaarheidsonderzoek resulteerde vervolgens in een unanieme beslissing van alle gemeenteraden om in ieder geval de komende vier jaren samen te werken op het gebied van OKO en deze aanpak regionaal en lokaal te implementeren. Regionaal zijn twee projectleiders aangesteld, waarbij onderscheid is gemaakt tussen Nunspeet/Elburg/Oldebroek en Harderwijk/ Ermelo/Putten. Lokale aanpak Nunspeet Er is een lokaal kernteam samengesteld die zorgt voor het aanjagen van het OKO-proces binnen de gemeente Nunspeet. Het kernteam bestaat uit de regionale projectleider, betrokken ambtenaren en stakeholders. Tijdens de dialoogsessie zullen we met stakeholders de cijfers afkomstig uit de monitor bespreken en bepalen aan welke domeinen we willen werken. Het kernteam zal vervolgens in samenwerking met stakeholders die hierin een rol willen en kunnen spelen (bijvoorbeeld relevante scholen, verslavingszorg, GGD NOG, welzijnspartijen, vrijetijdsverenigingen, horeca en de politie)

25 De verkenning uit het haalbaarheidsonderzoek volgt uit de Regionale Nota Volksgezondheid ‘’Samen verder voor een

gezond Noord-Veluwe 2022-2025

26 van 40

bijpassende interventies creëren. Aan de hand van de daaropvolgende monitoring beoordelen we of de interventies bijdragen aan een positief effect. Indien nodig stellen we bij en volgen we dezelfde cyclus tweejaarlijks opnieuw. Beoogde resultaten OKO OKO werkt volgens een vaste cyclus. De komende jaren zal Nunspeet zich richten op de volgende resultaten in het kader van het OKO-proces:

2023

2024

2025 2026

Draagvlak OKO creëren Community building rondom OKO Startbijeenkomst Opstellen plan van aanpak OKO Voorbereiden + uitvoering monitor door de GGD op voortgezet onderwijs Dialoogsessie (vaststellen speerpunten OKO) Beleidsvorming OKO (werkgroepen samenstellen en interventies kiezen per speerpunt) Uitvoering interventies Uitvoering interventies Voorbereiden + uitvoering monitor door de GGD op voortgezet onderwijs Dialoogsessie (vaststellen speerpunten OKO) Evaluatie van gekozen interventies Beleidsvorming OKO (werkgroepen samenstellen en interventies kiezen per speerpunt) Uitvoering interventies

Bij het opstellen van het plan van aanpak voor OKO zal worden bezien in hoeverre de doelstellingen voor 2027 uit het Preventie- en Handhavingsplan alcohol en drugs 2022-2025 haalbaar zijn.26 OKO richt zich namelijk op resultaten op de lange termijn. Project Gedrag In het kader van ‘project gedrag’ worden jaarlijks preventielessen aangeboden aan alle scholen in de gemeente Nunspeet voor leerlingen uit groep 7 en 8 en het voortgezet onderwijs. De scholen krijgen een overzicht van het aanbod aangeboden via een zogeheten menukaart, waarin diverse professionals (bijvoorbeeld verslavingszorg) lessen aanbieden over specifieke thema’s zoals verslavingspreventie, weerbaarheid, psychische gezondheid. Ook bevatten sommige thema’s de mogelijkheid tot ouderbetrokkenheid, bijvoorbeeld in de vorm van een ouderavond. De lessen worden volledig gesubsidieerd door de gemeente Nunspeet. De komende jaren zorgen we voor een juiste verbinding tussen projectgedrag en de (nader te bepalen) speerpunten vanuit OKO. Ook in het collegeprogramma 2022-2026 staat de wens genoemd om te onderzoeken of meer structuur kan komen in het aanbod van preventie en voorlichting. Rookvrije Omgeving Momenteel oriënteert Nunspeet of er gebruik gemaakt kan worden van een ondersteuningsaanbod vanuit de GGD om meer openbare plekken rookvrij te maken, zodat er in 2024 sprake is van een rook- en tabakvrije generatie.

Netwerk ‘Jeugd op straat’ Diverse stakeholders (zoals de straathoekwerkers, politie, Buitengewoon Opsporingsambtenaren die betrokken zijn als het gaat om signalering van overlast en problematiek rondom jongeren op straat komen met regelmaat bij elkaar in de vorm van een netwerkoverleg. Het overleg is gericht op de groep jongeren die al in aanraking is gekomen met middelen en waarbij zorgen zijn over het gebruik. Er worden signalen uitgewisseld en afspraken gemaakt rondom de opvolging. Toezicht en handhaving Alcoholwet Daarnaast wordt in Nunspeet ingezet op toezicht en handhaving van de Alcoholwet. De naleving

26 Ten tijde van het vaststellen van het PHP 2022-2025 was het besluit tot implementatie van OKO nog niet vastgesteld

27 van 40

van de leeftijdsgrens en het voorkomen van dronkenschap zijn belangrijke elementen uit de Alcoholwet die gezondheidsschade door alcohol kunnen voorkomen en kunnen zorgen voor minder overlast in en rond horeca. In 2023 worden in Nunspeet tien handhavingscontroles uitgevoerd in het kader van de Alcoholwet, waarbij de aandacht hoofdzakelijk ligt op het schenken onder de 18 jaar. Ook worden er combinatiediensten met de politie uitgevoerd op deze handhavingstaak. Middelenpreventie binnen de GALA-doelen Door in te zetten op middelenpreventie en vroegsignalering van alcohol wordt bijgedragen aan de volgende GALA-doelstellingen: • Terugdringen gezondheidsachterstanden Elk kind verdient een Kansrijke Start. Daarbij hoort ook een alcoholvrije start en een rookvrije start, zodat een kind in de aanloop naar en tijdens de zwangerschap en ook tijdens de borstvoeding niet wordt blootgesteld aan tabak of alcohol - en een leven lang op achterstand komt te staan. Ook wordt vanuit de Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 geadviseerd in te zetten op interventies tijdens de eerste levensfasen en preventieve interventies op het gebied van roken, alcohol en overgewicht. Inmiddels is helder dat deze interventies vooral kans van slagen hebben als er ook aandacht is voor achterliggende factoren, zoals gezondheidsvaardigheden, armoede en de directe leefomgeving. Inzet daarop is dan ook nodig.

• Gezonde leefomgeving Een gezonde leefomgeving zorgt ervoor dat prikkels die stimuleren tot middelengebruik worden beperkt. Bijvoorbeeld door ouders te adviseren om niet te drinken in het zicht van jonge kinderen, want zien drinken doet drinken. Ook Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) zorgt voor een omgeving die gezond gedrag stimuleert, waarin kinderen gezonde alternatieven ontdekken (in bijvoorbeeld sport of cultuur) om elkaar te ontmoeten en uit te dagen. Een omgeving waarin ouders toezicht houden en grenzen stellen, zoals NIX18. Daarbij ondersteunt door de horeca die niet schenken aan 18- en daarbij horende gemeentelijke handhaving. • Versterken van de sociale basis Het versterken van de sociale basis en het tegengaan van eenzaamheid draagt bij aan het verminderen en voorkomen van problematisch middelengebruik. • Gezonde leefstijl Niet of weinig drinken, niet roken hoort bij een gezonde leefstijl die chronische ziekten zoals kanker en hart- en vaatziekten helpt voorkomen. Het programma OKO zorgt voor universele preventie van middelengebruik bij jongeren. • Versterken mentale weerbaarheid en gezondheid Middelengebruik kan nadelige gevolgen hebben voor de mentale gezondheid en vice versa. De aanpak van middelenproblematiek en mentale gezondheid, gaat daarom idealiter hand in hand, bijvoorbeeld als het gaat om scholieren en studenten, maar ook om werkgevers.

• Vitaal ouder worden Minder of geen alcohol, niet roken draagt bij aan lichamelijke vitaliteit van ouderen. In de laatste jaren van het werkzame leven en de eerste pensioenjaren komt veel overmatig gebruik voor. Dat vergroot het risico op vallen en obesitas. Zeker als partners komen te overlijden is alcoholpreventie en vroegsignalering van belang om te voorkomen dat eenzaamheid en mentale problematiek leidt tot verslaving.

3.8 Versterken sociale basis Waar staat de gemeente Nunspeet? In Nunspeet vinden we het belangrijk dat iedereen kan meedoen, zich kan ontwikkelen en ondersteuning krijgt als dat nodig is. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is een sterke sociale basis. De sociale basis bestaat uit het geheel van informele sociale verbanden (buurten, groepen, verenigingen, netwerken, gezinnen) aangevuld en ondersteund vanuit de lokale overheid, (welzijns-)organisaties, diensten en voorzieningen, die het mogelijk maakt dat inwoners kunnen participeren in sociale relaties op een manier die hun welzijn, capaciteit en individueel potentieel verbetert. De gemeente Nunspeet heeft in haar Visie Sociaal Domein (2021) en het Integraal beleidsplan Sociaal Domein 2022 – 2025 de kaders voor het Sociaal Domein en de sociale basis vastgesteld.

28 van 40

De sociale basis is daarmee een brede verzamelnaam voor deels de informele (on)georganiseerde en deels het formeel georganiseerde deel. Een belangrijke speler in het formele georganiseerde deel is het welzijnswerk. Welzijnsorganisaties verzorgen binnen de gemeente collectieve voorzieningen en preventie, waarmee ze de eigen kracht en samenkracht van onze inwoners versterken. Met name in het welzijnswerk liggen voor de gemeente mogelijkheden om samen met welzijnspartners de sociale basis voor haar inwoners te versterken. Nunspeets verhaal voor welzijn Kenmerkend aan het welzijnswerk in Nunspeet is dat er met het brede, pluriforme aanbod van de welzijnsorganisaties veel inwoners worden betrokken en ondersteuning krijgen en dat er veel inwoners actief zijn als vrijwilliger. Dit stevige fundament voor de sociale Basis wil de gemeente graag behouden. Aan de andere kant zien we dat dit brede, pluriforme aanbod ook leidt tot een minder overzichtelijk geheel voor inwoners en de betrokken organisaties in het zorg- en welzijnsnetwerk van de gemeente. Dit blijkt ook uit het inwonersonderzoek 2022 en een verkennende inventarisatie binnen het Nunspeets zorg- en welzijnsnetwerk (in februari - april 2023). Gemeente Nunspeet heeft haar welzijnstaken grotendeels bij vier welzijnsorganisaties belegd. De keuze voor vier welzijnsorganisaties is vanuit de historie ontstaan.

De vele in- en formele verbanden met hun vrijwilligers en het brede, pluriforme (welzijns-)aanbod samen met de Visie en het Integraal beleidsplan sociaal domein vormen het specifieke Nunspeetse verhaal voor de sociale basis. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? De gemeente ziet dat er veel goed gaat in de samenleving en wil het pluriforme welzijnsaanbod behouden. Tegelijkertijd ziet de gemeente ook mogelijkheden om te verbeteren. Doelen voor 2023 en verder Om de sociale basis te versterken hebben college en raad zich onder andere uitgesproken over dat welzijnsorganisaties moeten zorgen voor een goede coördinatie van het aanbod van de welzijnsinstellingen aan inwoners om daarmee de efficiency en effectiviteit van welzijnswerk te verhogen. Raad en college zetten in op preventief welzijnswerk binnen een inclusieve gemeente. De focus ligt daarmee eerst op het welzijnswerk om daarna het versterken van de sociale basis. Resultaten 2023 - Gezamenlijke subsidieaanvraag van de welzijnsorganisaties 2024 – 2027; - Start Regietafel welzijn, die uitgroeit tot Regietafel sociale basis; - Presentatie gezamenlijk aanbod welzijn op thema-avond voor de raad in september 2023; - Opstart van nieuwe concrete projecten aanvullend op het structurele welzijnswerk, zoals buurtgezinnen.

Wat gaat de gemeente Nunspeet daarvoor doen? Betrekken doelgroepen De welzijnsorganisaties in Nunspeet kunnen het welzijnswerk beter en slimmer organiseren door meer samen te werken, met behoud van herkenbaarheid van de welzijnsorganisaties bij de inwoners. Procesbegeleiding en fasering De gemeente Nunspeet werkt in 2023 met een externe projectleider die het proces begeleidt om tot nadere samenwerking te komen, zoals bij de resultaten is beschreven. Voor 2024, 2025 en 2026 zullen we in het 4e kwartaal van 2023 in co-creatie met de welzijnspartners een nadere invulling gaan geven. Monitoring en evaluatie Om invulling te geven aan welzijn binnen de sociale basis start de gemeente met een regietafel welzijn. Met deze regietafel geeft de gemeente samen met de welzijnsorganisaties vorm aan het welzijnswerk binnen de sociale basis van Nunspeet. Op de regietafel stellen we aangescherpte kwaliteitseisen vast die we voor welzijn willen stellen, de onderlinge samenwerking en de wijze hoe de gemeente de komende jaren haar regierol wil vervullen. Een vertegenwoordiging van de

29 van 40

gezamenlijke welzijnspartijen zit met de gemeente als partners aan tafel om samen afspraken te maken over verdergaande samenwerking. Op de regietafel welzijn worden de ervaringen en resultaten uit het welzijnsveld, maatschappelijk ontwikkelingen en onderzoeksdata (o.a. met inwoneronderzoeken) gebruikt om het welzijnswerk te evalueren en bij te sturen. De gemeente en welzijnsorganisaties bepalen samen op basis van de evaluatie en inhoudelijke afwegingen welke ontwikkelingen in het welzijnswerk worden ingezet. Deze ontwikkelingen komen terug in de activiteitenplannen van de welzijnsorganisatie voor het volgende jaar. Ketenaanpak In eerste instantie zal de ketenaanpak verder vorm en inhoud krijgen op de regietafel welzijn. De regietafel welzijn kan op termijn uitbreiden naar een regietafel sociale basis. Door de bredere samenstelling wordt de ketenaanpak daarmee ook in breder perspectief opgepakt. Doelstellingen GALA ten aanzien van de sociale basis De sociale basis draagt bij aan het behalen van de volgende doelen uit het GALA: Het versterken van de (verbinding met de) sociale basis; Een gezonde leefstijl; Versterking mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; Vitaal ouder worden; Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventiestructuur.

Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur; Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur; Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en andere programma’s.

3.9 Mantelzorg Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) Mantelzorg is in de gemeente Nunspeet uitbesteed aan het Mantelzorgcentrum. Vanuit de gemeente geven we gezamenlijk met het Mantelzorgcentrum uitvoering aan de mantelzorgwaardering. Mantelzorgcentrum Gemeente Nunspeet wil met mantelzorgondersteuning een beweging naar preventief werken maken, om via verschillende wegen meer mantelzorgers te bereiken. Met als uiteindelijk resultaat dat expliciete aandacht voor mantelzorg(ers) integraal deel uitmaakt van het werk van alle professionals en sociale verbanden in de gemeente. Bij MantelzorgNLpro is de opdracht belegd om de medewerkers van het steunpunt te begeleiden en te coachen gedurende de eerste stappen richting de doorontwikkeling naar een Expertisecentrum Mantelzorg, hierna te noemen: Mantelzorgcentrum Nunspeet. MantelzorgNLpro heeft naar aanleiding van de opdracht en in samenspraak met het Steunpunt Mantelzorg Nunspeet een plan van aanpak opgesteld. Het transitieproces van het Steunpunt Mantelzorg naar een plek waar alle expertise en kennis op het gebied van mantelzorgondersteuning met elkaar wordt gebundeld en uitgedragen, is een forse opgave. Het vraagt om een omslag in het denken en werken van zowel het team als professionals en mantelzorgers.

De beweging/transitieproces zal enkele jaren in beslag nemen en zal uiteindelijk leiden tot uitvoering van de missie van het Mantelzorgcentrum en aangesloten partners: Elke mantelzorger in gemeente Nunspeet wordt gezien en voelt zich gesteund. Halverwege 2023 wordt door MantelzorgNLpro een rapportage opgeleverd. Deze rapportage schetst de reeds doorlopen stappen en bevat aanbevelingen voor het versterken, verduurzamen en doorontwikkelen van de bestaande dienstverlening van het Mantelzorgcentrum Nunspeet. Ook geeft de rapportage een inkijk in mogelijke vervolginvesteringen.

30 van 40

Onderzoek respijtaanbod In de loop van 2022 is door Mantelzorg NL een onderzoek uitgevoerd naar de toegang tot respijtaanbod voor mantelzorgers in de gemeente Nunspeet. Dit onderzoek is in december 2022 afgerond. Momenteel wordt gewerkt aan een plan van aanpak met betrekking tot de adviezen uit dit rapport. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) De visie Sociaal Domein van de gemeente Nunspeet bevat drie kernwaarden: meedoen, ontwikkelen en ondersteunen. Deze kernwaarden staan niet los van elkaar, maar zijn met elkaar verbonden en overstijgen de verschillende levensdomeinen. De kernwaarden ontwikkelen en ondersteunen zijn erop gericht om het meedoen mogelijk te maken. De overgang naar het expertisecentrum draagt op de volgende manier bij aan de kerndoelen: Meedoen De missie van het Mantelzorgcentrum is: ‘Elke mantelzorger in gemeente Nunspeet wordt gezien en voelt zich gesteund. Door het respijtaanbod hopen we dat zoveel mantelzorgers kunnen blijven meedoen aan de samenleving.’ Ontwikkelen In de rapportage over de overgang naar het Mantelzorgcentrum staat onder andere de aanbeveling: het vergroten van het draagvlak binnen de samenwerkingsverbanden en het verder profileren en positioneren van het Mantelzorgcentrum. Door meer bekendheid van het Mantelzorgcentrum is er meer bewustwording en kan er beter preventief worden gewerkt.

Ondersteunen Als samenleving bieden we de inwoners van Nunspeet ondersteuning als meedoen (tijdelijk) niet lukt. In de rapportage over de overgang naar het Mantelzorgcentrum staat dat de individuele ondersteuning van de mantelzorgers, het bieden van lotgenotencontact en een activiteitenaanbod hoog in het vaandel blijven staan. Verder willen we: - vroegtijdige signalering van problemen bij inwoners, zodat als en zolang het kan, volstaan kan worden met lichte zorg; - vroegtijdige start van benodigde zorg; en - een goed ontwikkeld vrijwilligerswerk en mantelzorg, zodat hulp- en zorgvragen zoveel mogelijk met relatief eenvoudige interventies kunnen worden afgedaan. Integraal beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025 gemeente Nunspeet In het Integrale beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025 gemeente Nunspeet staan een vijftal maatschappelijke effecten die een invulling geven aan het begrip meedoen. Hieronder staat een vijftal effecten benoemd met een specifieke toelichting voor het onderwerp mantelzorg. 1. Er is een stijging in de ervaren positieve gezondheid. Door de bekendheid van het Mantelzorgcentrum te vergroten weten meer inwoners wat er allemaal mogelijk is op dit gebied en kunnen ze dat (zelf) gericht inzetten. 2. Er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het welbevinden en ontwikkelen van inwoners.

Op 23 maart 2023 hebben 38 directeuren/ bestuurders van organisaties in het sociaal domein, zorginstellingen, organisaties en werkgevers het Mantelzorg Akkoord Nunspeet ondertekend. 3. De nodige ondersteuning is structureel, dichtbij en snel beschikbaar Er wordt gewerkt aan de bekendheid van het Mantelzorgcentrum en individuele ondersteuning van mantelzorgers, het bieden van lotgenotencontact en een activiteitenaanbod blijven hoog in het vaandel staan. 4. Iedereen heeft dezelfde kansen, ongeacht afkomst of sociaaleconomische positie De missie van het Mantelzorgcentrum is: Elke mantelzorger in gemeente Nunspeet wordt gezien en voelt zich gesteund. 5. Problemen zijn vroegtijdig onderkend, voorkomen of opgelost

31 van 40

Door het Mantelzorgcentrum wordt ingezet op preventief werken. Raadsakkoord gemeente Nunspeet 2022-2026 In het raadsakkoord staat als één van de ambities vermeld: ‘we geven prioriteit aan zaken op het gebied van gezondheid - waaronder sport en bewegen -, preventie, inclusie, vroegtijdige interventies en maatwerk.’ Meer specifiek voor mantelzorg staat het volgende vermeld: “Voor mensen met een beperking alsmede ouderen geldt dat wij bevorderen dat ze zo lang mogelijk in hun eigen omgeving kunnen blijven en meedoen aan de samenleving. We kijken naar de specifieke situatie en leveren waar mogelijk maatwerk. We proberen overbelasting van de mantelzorg te voorkomen. Daarom onderzoeken we op welke wijze we de beloning en respijtzorg van mantelzorgers kunnen herzien en verbeteren. Een respijtonderzoek moet onder andere de behoefte en het aanbod aan ondersteuning zichtbaar maken. Expliciete aandacht voor mantelzorg(ers) moet een integraal onderdeel zijn van het werk van alle professionals, welzijnsinstellingen en sociale verbanden. “ Collegeprogramma gemeente Nunspeet 2022-2026 In het collegeprogramma is een paragraaf gewijd aan vroege preventie. ‘Als er problemen bij inwoners ontstaan, willen we ze vroegtijdig signaleren en ze zoveel als mogelijk ‘aan de voorkant’ beperken en bestrijden.

Een snelle start van de benodigde zorg is belangrijk om te voorkomen dat mensen dieper in de problemen komen en zwaardere zorg nodig hebben’. Wat gaat de gemeente Nunspeet daarvoor doen? (uitvoering en samenwerking) - Opstellen actieplan - We stellen een actieplan op voor de ondersteuning en beloning/waardering van respijt- en mantelzorgers. Mantelzorgcentrum De beweging/transitieproces naar een (volledig) Mantelzorgcentrum zal enkele jaren in beslag nemen en zal uiteindelijk leiden tot uitvoering van de missie van het Mantelzorgcentrum en aangesloten partners: Elke mantelzorger in gemeente Nunspeet wordt gezien en voelt zich gesteund. De rapportage over deze beweging/ het transitieproces bevat een aantal concrete aanbevelingen en conclusies. De rapportage zal halverwege 2023 worden opgeleverd en worden toegestuurd aan het college en raad tezamen met een toelichting/ plan van aanpak. Tevens zal de mantelzorgwaardering in de loop van 2023/2024 worden herzien. Onderzoek respijtaanbod In het onderzoek staan een achttal adviezen. Hiermee gaat het Mantelzorgcentrum samen met de gemeente aan de slag. Het definitieve onderzoek met een toelichting/ plan van aanpak moet nog aan het college en de raad worden voorgelegd.

Doelstellingen GALA ten aanzien van mantelzorg Door in te zetten op het extra ondersteunen van mantelzorgers door bijvoorbeeld het versterken van het Mantelzorgcentrum en het toegankelijker maken van informatie en advies én het verstreken en doorontwikkelen van het respijtzorgaanbod wordt bijgedragen aan de volgende GALA-doelstellingen: Terugdringen gezondheidsachterstanden. Het is bekend dat het geven van mantelzorg iemands leven uit balans kan halen. Wanneer dit langdurig gebeurt, de zorg te zwaar is of de combinatie met andere verantwoordelijkheden te veel wordt, kunnen mantelzorgers overbelast raken. Overbelaste mantelzorgers lopen meer risico om zelf fysieke en mentale gezondheidsproblemen te ontwikkelen, maar vergroten ook het risico op bijvoorbeeld eenzaamheid bij mantelzorgers. Mantelzorgers tijdig ondersteunen helpt in het voorkomen van overbelasting. Gezonde leefomgeving.

32 van 40

Naast mantelzorg kennen we ook ongeorganiseerde vrijwillige hulp. Dit zijn vrienden, kennissen, buren en andere buurtbewoners die kiezen voor een zorg- of ondersteunende rol. Zij geven vaak incidenteel, kortdurend of lichte vormen van ondersteuning. Deze ‘burenhulp’ zorgt voor een prettige en verbonden leefomgeving Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis De sociale basis is dat wat er al is; het sociale netwerk, de gemeenschap in de directe leefomgeving en de instituties en organisaties. Het gaat over het individu en het collectief en de plek van het individu binnen het collectief. Mantelzorg is daar een onmiskenbaar onderdeel van. Het is noodzakelijk dat mantelzorgers een gelijkwaardige positie krijgen in de sociale basis ten opzichte van alle andere actoren binnen de sociale basis en daarbuiten. Een stevige sociale basis voor mantelzorgers ontstaat daar waar gelijkwaardigheid en wederkerigheid is tussen de verschillende lagen van de sociale basis en de formele zorg daarbuiten. Een gelijkwaardige positie voorkomt instrumentele inzet van mantelzorgers, bijvoorbeeld als vervanging voor formele zorg.27 Mantelzorg, en informele zorg in de wijk vormen de basis van alle zorg en ondersteuning die niet door de formele zorg wordt geboden.

Daarmee is het een essentieel onderdeel van de veerkracht van het sociaal netwerk dat rondom de zorgvrager nodig is in de huidige maatschappij. Gezonde leefstijl Ondersteuning van mantelzorgers wordt vaak aangeboden in vormen als lotgenotencontact, samen eten of samen bewegen. Dit kan zowel met andere mantelzorgers als met de zorgvrager. Deze momenten van ontspanning en verlichting dragen bij aan een betere balans en een gezonde leefstijl. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Mentale weerbaarheid en mentale gezondheid zijn twee belangrijke onderwerpen voor mantelzorgers om de mantelzorg op de langere termijn vitaal vol te blijven houden. Vanuit het Mantelzorgcentrum wordt hierop ingezet met individuele gesprekken/coaching. Aan het onderwerp “Werk en mantelzorg (werkgevers informeren over en betrekken bij mantelzorgondersteuning)” zal in de toekomst ook aandacht worden gegeven. Het ondersteunen van mantelzorgers is gericht op het ontlasten van de zorgtaken, maar ook op het versterken van de eigen gezondheid en mentale weerbaarheid. Zo weten we dat het bij jonge mantelzorgers onder andere helpt om in te zetten op weerbaarheid, om zo het risico op het ontwikkelen van psychische problemen te verminderen.

Vitaal ouder worden Mantelzorgers zijn er in alle leeftijden, maar met een steeds ouder wordende samenleving wordt ook een grote groep mantelzorgers ouder. Mantelzorgers hebben, misschien meer dan anderen, ook ondersteuning nodig bij het uitvoeren van zorgtaken. Mantelzorgers ondersteunen betekent dus ook de mogelijkheid om mantelzorgers fysiek te verlichten, zodat ook zij vitaal oud kunnen worden. Hoe wordt de voortgang bewaakt? Met het Mantelzorgcentrum vindt elk kwartaal een gesprek plaats. Drie keer per jaar betreft het een ambtelijk gesprek en een keer per jaar een bestuurlijk gesprek. Het verbeteren van de toegang tot regelingen en ondersteuningsvormen in informatie/advies en het versterken en doorontwikkelen van het aanbod voor respijtzorg zijn standaard agendapunten. Het inwonersonderzoek “Sociale Basis” wordt eens in de twee jaar uitgevoerd. Uitkomsten daarvan zullen worden vergeleken met andere jaren. Om te kunnen bepalen in hoeverre de maatschappelijke effecten en doelen uit het beleidsplan worden bereikt, wordt een monitor ontwikkeld.

27 https://www.mantelzorg.nl/pro/onderwerpen/socialebasis/visie-op-mantelzorg-in-de-sociale-basis

33 van 40

Regionale aanpak Binnen Gezond Veluwe wordt ook gesproken over het aanbod van respijtzorg, met name als het gaat om logeerzorg. Daarnaast wordt regionaal de samenwerking tussen gemeente weer opgezocht. Begin dit jaar was er een eerste bijeenkomst om kennis en ervaring uit te wisselen. Voor het 4e kwartaal van 2023 staat er weer een bijeenkomst op de planning.

3.10 Eén tegen Eenzaamheid Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) In lijn met de landelijke trend heeft ook een significante groep inwoners in Nunspeet last van gevoelens van eenzaamheid. Zo blijkt bijvoorbeeld uit het inwonersonderzoek naar de sociale basis dat is uitgevoerd in 2022. Daarom is de Gemeente Nunspeet in 2023 aangesloten bij het landelijke programma één tegen eenzaamheid. In samenwerking met een coördinator die werd aangeboden vanuit het landelijke programma is een coalitie opgericht, bestaande uit partners in de lokale setting. In gezamenlijkheid is nagedacht over de problemen in Nunspeet op dit thema en over mogelijke interventies die zouden kunnen bijdragen aan meer gevoelens van verbinding in de samenleving. Op basis van deze bijeenkomsten is een concept plan van aanpak opgesteld, dat nu wordt voorgelegd aan de betrokken beleidsmedewerkers en het college. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) De Coalitie en de gemeente hebben besloten om te focussen op verbinding in plaats van op eenzaamheid. Wat gaat de gemeente Nunspeet daarvoor doen? (uitvoering en samenwerking) In 2023 zijn er twee subdoelen gesteld: 1. het openen van een Signaalpunt tegen eenzaamheid (Nunspeet voor Elkaar) 2. Het versterken van de signalerende functie in de samenleving.

Doelstellingen GALA ten aanzien van eenzaamheid in Nunspeet De gemeenteraad heeft in Nunspeet beleidsdoelen en beleidsindicatoren vastgesteld die dienen als basis voor de doelstellingen op dit thema. Tegelijkertijd is rekening gehouden met de (sub)doelstellingen uit het landelijke programma één tegen eenzaamheid. Het plan van aanpak eenzaamheid draagt bij aan het behalen van de volgende doelen uit het GALA: Het versterken van de verbinding met de sociale basis: Er wordt een Signaalpunt opgericht welke de taak krijgt om het brede aanbod in kaart te brengen en om de signalerende functie in de samenleving te versterken (outreachend in de markt en de samenleving); Versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid: Het versterken van het sociale netwerk en sociale vaardigheden van inwoners leidt tot meer verbinding met de samenleving. Dit heeft een positief effect op de mentale gezondheid. Ook trainen we kinderen en jongvolwassenen in het omgaan met gevoelens van eenzaamheid; Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen, en meedoen aan cultuur: Het Signaalpunt beweegt inwoners om actief deel te nemen aan de samenleving en betrekt daarbij o.a. de sport en cultuur sector.

Monitoring en evaluatie De kerngroep die opgericht is, is samen met de gemeente verantwoordelijk voor het evalueren van de cijfers rondom eenzaamheid in Nunspeet, alsook voor de evaluatie van de gekozen interventies. In beginsel vindt evaluatie eens per jaar plaats, waarbij de voortgang wordt beoordeeld aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve data die inzicht geeft in de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit thema. Om de twee jaar voert de gemeente een inwonersonderzoek uit, waarin een uitgebreide analyse aan bod komt op het thema eenzaamheid, deze cijfers worden betrokken bij de evaluatie. Daarnaast dienen de gesubsidieerde partijen een verantwoording in voor de gesubsidieerde activiteiten. Deze zullen worden gebruikt om de interventies te beoordelen. Om ook de mening van inwoners te betrekken bij deze analyse wordt van de gesubsidieerde partijen gevraagd om een klanttevredenheidsonderzoek uit te voeren. Vier per keer jaar komt de kerngroep voorts samen om de voortgang en benodigde wijzigingen in het beleid te bespreken.

34 van 40

3.11 Welzijn op Recept Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) Welzijn op Recept (hierna WoR) is in 2021 geïntroduceerd in de Gemeente Nunspeet en wordt uitgevoerd door Stichting het Venster, een welzijnsorganisatie. Zowel huisartsen als cliënten die gebruik maken van WoR zijn enthousiast. Uit een inwonersonderzoek dat recent is uitgevoerd bleek zelfs dat deelnemers WoR beoordelen met een 9,3. De grootste uitdaging lijkt te zitten in het verhogen van het aantal doorverwijzingen. Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Het hoofddoel dat de gemeente wil bereiken is als volgt omschreven: ‘het verhogen van welbevinden en het boeken van gezondheidswinst van mensen met psychosociale of psychosomatische klachten die regelmatig bij de huisarts komen.’ Dit hoofddoel is onderverdeeld in zeven subdoelen die zijn vastgesteld in de subsidiebeschikking richting Stichting het Venster. Dat wil zeggen dat het hoofddoel wordt behaald wanneer de zeven subdoelen worden behaald en hier wordt dan ook naar gekeken. Wat gaat de gemeente Nunspeet daarvoor doen? (uitvoering en samenwerking) De volgende stappen zullen in de komende periode (2023 en verder) worden gezet om de doelen te bereiken: - Huisartsenpraktijken blijven bezoeken; - Overleg afronden met gemeente Nunspeet en huisartsen over gebruik van 'Zorgdomein'; - Terugkoppeling geven van huidige trajecten.

Enthousiasmeren voor nieuwe trajecten; - Uitbreiding van bekendheid geven aan thuiszorgorganisaties, fysiotherapeuten, diëtisten, maatschappelijk werkers, etc.; - Elke twee maand een bericht via de contactpersoon van huisartsenvereniging Medicamus verspreiden om het project onder de aandacht te houden van de huisartsen; - Financiering van WoR voor de toekomst onderzoeken en organiseren; - Bij PR nogmaals - en nu gebundeld - aandacht geven aan de financiers van het project; - Kwartaal-overleg met Centrum voor Jeugd en Gezin. Doelstelling GALA ten aanzien van Welzijn op Recept in Nunspeet De doelstelling die is vastgesteld door de gemeente is in lijn met de doelstelling van het GALA. Over de voortgang hiervan is contact met de vertegenwoordigers van het Landelijke kenniscentrum Welzijn op Recept. Welzijn op Recept draagt bij aan het behalen van de volgende doelen uit het GALA: - Terugdringen gezondheidsachterstanden: Doordat huisartsen kunnen doorverwijzen naar Welzijn op Recept, is de toegang naar activiteiten en voorzieningen die bijdragen aan de lichamelijke gezondheid gerichter (Welzijn op Recept kent het netwerk en het aanbod en levert maatwerk), waardoor de kans van slagen van bijvoorbeeld advies om te sporten aanzienlijk hoger wordt. Daarnaast draagt een betere mentale gezondheid ook indirect bij aan een verbeterde lichamelijke gezondheid op de middellange termijn.

- Het versterken van de verbinding met de sociale basis: Welzijn op Recept werkt (net als bij het Signaalpunt eenzaamheid) als een vindplaats, maar ook als toegang naar andere activiteiten en voorzieningen in de sociale basis. We zetten daarom in op versterken van de bekendheid van welzijn op recept en aan diens plaats in het netwerk. We zorgen dat professionals die werkzaam zijn met Welzijn op Recept in contact staan met het brede netwerk en geven hen ruimte om ideeën aan te kunnen leveren die de sociale basis versterken. - Versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid: Door de werking van Welzijn op Recept te verbeteren worden meer inwoners doorgeleid naar activiteiten die passen bij hun niet-medische behoeften. Dit verbetert de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid van de inwoners, doordat sociale netwerken worden versterkt en zich daardoor meer verbonden voelen, maar ook doordat zij beter invulling kunnen geven aan het leven.

35 van 40

- Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen, en meedoen aan cultuur: Door de positie van welzijn op recept in het netwerk te versterken zorgen ervoor dat inwoners sneller mee kunnen doen aan activiteiten die bij ze passen en die goed voor ze zijn. - Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s: Vanwege de natuurlijke positie van welzijn op recept en het doel ervan draagt welzijn op recept inherent bij aan een betere verbinding van verschillende domeinen. Professionals krijgen ruimte om met elkaar hierover in gesprek te gaan. Monitoring en evaluatie Jaarlijks dient Stichting het Venster een subsidieaanvraag in, waarin onder andere op de resultaten over het voorgaande jaar wordt gereflecteerd. Aan de hand van deze informatie zal een overleg worden ingepland met betrokken partijen om te beoordelen of de subdoelen worden behaald. In dit kader wordt ook gebruik gemaakt van de data die het inwonersonderzoek de gemeente biedt. Ketenaanpak Welzijn op Recept kan alleen haar doelen bereiken wanneer er sprake is van een goede samenwerking tussen de huisartsen enerzijds en welzijn anderzijds. Op dit moment wordt gekeken naar een manier om de samenwerking tussen huisartsen en welzijn nog beter te laten verlopen en hier wordt ook op gestuurd tijdens de jaarlijkse en tussentijdse beoordelingen van de rapportages.

Nunspeet ziet het welzijnswerk daarbij als springplank naar andere domeinen (dat wil zeggen als een soort toegang), waarmee Welzijn op Recept uiteindelijk de doelgroepen kan bedienen door middel van een breed assortiment aan passende keuzemogelijkheden om invulling te geven aan het eigen leven, ook wanneer dat aanbod niet het aanbod van welzijn zelf betreft. De gemeente Nunspeet is daarom al enige tijd druk bezig met het versterken van dit mechanisme. Wanneer Welzijn op Recept goed draait, dan kan het bijdragen aan verschillende onderdelen uit het GALA. Zo kan het bijvoorbeeld: - Helpen de doelen te behalen uit het programma één tegen eenzaamheid. Om dit te versterken zal de gemeente erop toezien dat het Signaalpunt tegen eenzaamheid in Nunspeet nauw samenwerkt met Welzijn op Recept. Huisartsen zijn een uitstekende vindplaats voor inwoners die last hebben van gevoelens van eenzaamheid en het versterken van de signalerende functie aldaar draagt bij aan een goed functioneren van het Signaalpunt en, nog belangrijker: aan het versterken van de (sociale) verbindingen in de samenleving. - Helpen om mensen meer te laten bewegen. Hier zien we ook een duidelijke relatie met het Signaalpunt en het welzijnswerk. Als toegang zijn zij goed in staat om op een laagdrempelige manier te zoeken naar activiteiten en verenigingen die passen bij de behoefte van de inwoners.

Ook hier wordt actief op gestuurd. Voor de overige onderdelen zal, in het kader van monitoring, gebruik worden gemaakt van de modelovereenkomst Regionale inkoop Welzijn op Recept om praktisch invulling te geven aan de ketenaanpak.

36 van 40

4. Voortgang en monitoring Alle plannen zoals die benoemd zijn hebben hun eigen evaluatie- en voortgangsmomenten. De plannen lopen niet synchroon. Uitvoeringsagenda's zijn de ene keer een jaar geldig en een andere keer twee jaar. We sluiten qua monitoring aan op de voortgang van de plannen bij de beschreven voortgang. Regiogemeenten zullen in 2023 in gesprek gaan met de GGD NOG over monitoring en evaluatie van programmaonderdelen uit het GALA (en IZA).

5. Samenwerking en synergie Binnen de gemeente en de regio werken wij op veel terreinen al samen met verschillende ketenpartners integraal en domeinoverstijgend samen. We bouwen daarna ten dele voort op reeds bestaande samenwerkingsstructuren, en versterken die waar nodig. We streven naar samenhang en synergie tussen uitvoering op de verschillende hoofdthema’s en onderdelen. Het uitvoeren van GALA de komende jaren zorgt voor integraliteit en geeft een impuls aan lokale samenwerking op de thema’s. Het beleidsplan Sociaal Domein en het Collegeprogramma zijn het vliegwiel om dat te realiseren. Het Plan van Aanpak wordt intern geborgd in de cyclus voor beleidsevaluatie. Besloten is dat ook na goedkeuring van het Plan van Aanpak er een werkgroep GALA opgericht gaat worden om de voortgang van de plannen te monitoren. Door de schaalgrootte van Nunspeet zijn het vaak dezelfde partijen met wie we samenwerken. In dit Plan van Aanpak en de verschillende onderliggende documenten is de samenhang nadrukkelijk beschreven. Samenhang en synergie ontstaat ook door de bestaande samenwerking met de regiogemeenten te continueren.