St. t.k.n. nr. 1. Bijlage Definitief Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven in gemeente Nunspeet

Gezond en Actief Leven in de gemeente Nunspeet 2023-2026

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................. 2 Inleiding ......................................................................................................................................... 4 GALA in Nunspeet ......................................................................................................................... 4 Leeswijzer...................................................................................................................................... 4 1.

Beleidskaders ......................................................................................................................... 6

2.

Sport, Bewegen en Cultuur .................................................................................................... 7 2.1

Lokaal Sportakkoord...................................................................................................... 7

2.2

Onderdeel: Brede Regeling Combinatiefuncties ......................................................... 10

3. Gezondheid en sociale basis .................................................................................................. 13 3.1 Terugdringen gezondheidsachterstanden ......................................................................... 13 3.2

Kansrijke Start ............................................................................................................. 15

3.3

Mentale Gezondheid ................................................................................................... 17

3.4

Aanpak overgewicht en obesitas ................................................................................. 18

Aanpak overgewicht en obesitas - kinderen ........................................................................ 18 Aanpak overgewicht en obesitas – volwassenen ................................................................ 20 3.5

Valpreventie en – training ............................................................................................ 21

3.6 Leefomgeving .................................................................................................................... 22 3.7 OKO en vroegsignalering alcoholproblematiek ................................................................. 25 3.8 Versterken sociale basis .................................................................................................... 28 3.9 Mantelzorg ......................................................................................................................... 30 3.10 Eén tegen Eenzaamheid ................................................................................................. 34 3.11 Welzijn op Recept ............................................................................................................ 35 4.

Voortgang en monitoring ...................................................................................................... 37

5.

Samenwerking en synergie .................................................................................................. 37

6.

Netwerksamenwerking ......................................................................................................... 37

7.

Versterking kennis en advies GGD NOG ............................................................................. 37

8.

Lokale en regionale samenwerkingsverbanden .................................................................. 38

Bijlage: bronnen........................................................................................................................... 39

Bijlage 1 Overzicht verbinding onderdeel Brede SPUK en doelen Sportakkoord II

2 van 40

3 van 40

Inleiding Het medisch- en het sociaal domein zijn volop in beweging. De vraag naar zorg in Nederland groeit en de zorgkosten stijgen. Er vinden veel veranderingen plaats en er komen steeds meer grote, strategische thema’s en domeinoverstijgende taken en complexe, doelgerichte opgaven op gemeenten af. Zo ook het Integraal Zorg Akkoord (IZA). In het IZA is opgenomen dat een meer preventieve manier van denken en werken (beweging naar de voorkant) een voorwaarde is voor de houdbaarheid en toegankelijkheid van zorg en ondersteuning. Daarom is het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) opgesteld, waarin de Rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Het Sportakkoord II maakt ook onderdeel uit van het GALA en is een vervolg op het huidige Sportakkoord, waarin lokale samenwerking een centraal thema is. Aan het GALA en het Sportakkoord II is een brede SPUK-regeling verbonden, gericht op het verder ontwikkelen van een samenhangende lokale aanpak op het gebied van gezondheid, sport en bewegen én de sociale basis. Om aanspraak te maken op de Brede SPUK middelen is gevraagd om een integraal Plan van Aanpak op te stellen om op de lange termijn een lokale aanpak te ontwikkelen op het gebied van gezondheid, sport en bewegen én de sociale basis.

Het gaat om het maken van afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Er wordt daarbij samengewerkt met de lokale en regionale organisaties om deze afspraken en doelen te bereiken.

GALA in Nunspeet Voor u ligt het lokale integrale Plan van Aanpak met betrekking tot Gezond en Actief Leven van de gemeente Nunspeet voor 2023-206. In het plan van aanpak staan per onderdeel de plannen beschreven en worden waar mogelijk de dwarsverbanden gelegd. In de verdere uitwerking hanteren we echter de integrale aanpak, zoals de die hebben afgesproken hebben in onze visie en ons beleidsplan. Voor de periode 2023-2026 zijn de afspraken in het GALA erop gericht om lopende activiteiten in preventief gezondheidsbeleid te continueren en deels nieuwe thema’s te kunnen starten. Het Plan van Aanpak geeft richting aan onze aanpak voor de komende jaren en omvat de volgende drie onderdelen: 1. Sport, bewegen en cultuur: uitvoering van het lokaal Sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen (BRC); 2. Gezondheid en sociale basis: het terugdringen gezondheidsachterstanden, kansrijke start, mentale gezondheid, aanpak overgewicht en obesitas, valpreventie en -training, leefomgeving, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en vroegsignalering alcoholproblematiek, versterken sociale basis, mantelzorg, één tegen eenzaamheid en welzijn op recept. 3. Ondersteunende onderdelen: versterking kennis- en adviesfunctie GGD, coördinatiekosten regionale aanpak preventie.

In dit lokale Plan van Aanpak Gezond en Actief Leven Nunspeet laten we u zien wat wij al preventief doen om de sociale basis te versterken, hoe sport en cultuur hun weg vinden binnen het Sociaal Domein en hoe gezondheid is geborgd. Waar in het plan Nunspeet staat genoemd gaat het om de gehele gemeente Nunspeet, dat wil zeggen ook om de kernen Elspeet, Hulshorst en Vierhouten.

Leeswijzer We hebben gekozen voor een Plan van Aanpak op basis van de hoofdthema’s waarin de verschillende onderdelen verder uitwerkt zijn. Wij geven in elk hoofdstuk aan wat de huidige situatie is, wat we willen bereiken (doelen) en wat wij daarvoor gaan doen. In hoofdstuk 1 beschrijven we het beleidskader Sociaal Domein en geven we weer met welke visie(s) we werken. Hoofdstuk 2 gaat in op onze aanpak met betrekking tot sport, bewegen en cultuur met daarbij een toelichting op de onderdelen lokaal sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefuncties.

4 van 40

Hoofdstuk 3 bestaat uit een toelichting op de onderdelen rondom gezondheid en sociale basis. Vervolgens gaat hoofdstuk 4 over voortgang en monitoring. Hoofdstuk 5 gaat in op samenwerking en synergie en in hoofdstuk 6 komt de netwerksamenwerking aan bod. Hoofdstuk 7 behandelt de versterking van de kennis en adviesfunctie van de GGD NOG. Tenslotte sluiten we in hoofdstuk 8 af met een toelichting op lokale en regionale samenwerking. Bijlage 1 omvat een overzicht van de geraadpleegde bronnen en beleidsdocumenten. Verder is hier de matrix toegevoegd waarin we de verbinding aangeven met betrekking tot de onderdelen Brede SPUK, de doelen van GALA en het Sportakkoord II.

5 van 40

1. Beleidskaders Er is in Nunspeet de afgelopen tijd hard gewerkt aan beleidsontwikkeling rondom het Sociaal Domein. In twee belangrijke documenten heeft de gemeente haar visie en beleid verder uitgewerkt. Het betreft de Visie Sociaal Domein (2021)1 en het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025.2 Wij werken met de volgende visie: De gemeente Nunspeet is een krachtige samenleving waarin iedereen kan meedoen en in staat is om te gaan met de uitdagingen van het leven. Individueel, maar vooral ook als samenleving met elkaar: inwoners, gemeente, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Als door de uitdagingen van het leven de vitaliteit, veerkracht, veiligheid en/of de mate waarin iemand in staat is regie te houden op het leven onder druk staat, bieden we als samenleving ondersteuning en is een vangnet beschikbaar. De mogelijkheden, talenten, zelfstandigheid en eigen regie van de inwoners staan hierin centraal en worden naar vermogen ontwikkeld. Door een sterke basis te ontwikkelen, maken we meedoen mogelijk. Daar waar dat niet gaat of vanzelfsprekend is, ondersteunen we elkaar om meedoen mogelijk te maken. Recentelijk is ook het Collegeprogramma 2022-2026 ‘Samen meer voor elkaar’ opgesteld, waarin de ambities en opgaven voor de komende jaren zijn vastgelegd.

3 In dit Plan van Aanpak hebben wij gebruik gemaakt van tal van bronnen waaronder gemeente, regionale en landelijke beleidsdocumenten en openbare bronnen, deze zijn terug te vinden in bijlage 1.

1 Visie-Sociaal-Domein-26-januari-2021.pdf (nunspeet.nu) 2 lntegraal beleidsplan sociaal domein 2022-2025 gemeente Nunspeet (officiele-overheidspublicaties.nl 3

https://www.nunspeet.nl/fileadmin/Nunspeet_documenten/Producten/Stukken_college_en_raad/Collegeprogramma2022-2026.pdf

6 van 40

2. Sport, Bewegen en Cultuur Sporten en bewegen spelen een grote rol in onze huidige samenleving. Veel gehoord is dat het stimuleren van sporten en bewegen niet alleen een belangrijk doel, maar ook een belangrijk middel is. Mensen beleven veel plezier aan sporten en bewegen en het is belangrijk voor onze gezondheid en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Sporten en bewegen hangt samen met veel andere maatschappelijke terreinen. Te denken valt bijvoorbeeld aan onderwijs, cultuur en gezondheid. Sportdeelname heeft een relatie met sociale integratie en maatschappelijke participatie. Dat is in heel Nederland zo en daarmee ook in de gemeente Nunspeet. De gemeente staat dan ook voor een sport- en beweegbeleid dat hierop aansluit en de ruimte biedt om zoveel mogelijk inwoners van jong tot oud te laten sporten en/of bewegen op een actieve, gezonde en verantwoorde wijze. Ook cultuur staat niet op zichzelf. Cultuur verrijkt en verbindt, cultuur verrast, biedt ons identiteit en brengt mensen samen. Het draagt bij aan een plezierige leefomgeving en heeft naast de artistieke waarde ook een sociale en een economische waarde. Vanuit het beleidsveld cultuur zijn er ook verbindingen met andere terreinen. Zo heeft cultuur een relatie met toerisme en recreatie, erfgoed, architectuur, economie, evenementen, sociaal domein en onderwijs.

Er is steeds meer oog voor de maatschappelijke waarde van cultuur. Daardoor krijgt cultuur steeds vaker een plek in projecten met een sociaal doel en draagt het bij aan het welzijn van de inwoners. In de gemeente Nunspeet staat deelname aan cultuur en zelfontplooiing centraal. Talent kan zich op deze manier ontwikkelen. Het verbindt de mensen met hun leefomgeving, maar ook met elkaar. Bij zowel sport en bewegen als cultuur komt naar voren dat het goed is voor de fysieke en mentale gezondheid, het ontmoetingen tussen mensen stimuleert en het ook nog eens leuk is om te doen. De verbindingen tussen de thema’s Sport en Cultuur, maar ook met gezondheid en preventie en de sociale basis wordt daarom steeds belangrijker. Met de uitvoering van het lokaal sportakkoord en de inzet van de combinatiefunctionarissen vanuit de brede regeling wordt integrale samenwerking met andere domeinen zoals zorg, onderwijs, welzijn steeds belangrijker en meer gestimuleerd. Dit alles met als doel om het beoogde resultaat ‘een gezonde generatie in 2040’ te realiseren. Voor beide onderdelen van het thema Sport, bewegen en cultuur (lokaal sportakkoord en brede regeling combinatiefuncties) staat de huidige situatie, de doelen en resultaten, de uitvoering en samenwerking en de samenhang met de andere thema’s beschreven.

2.1 Lokaal Sportakkoord Sinds 2020 heeft de gemeente Nunspeet een gecombineerd Sport- en Preventieakkoord. Nunspeet liep voorop in Nederland door het Sportakkoord te combineren met het Preventieakkoord. Een logische stap: sport en bewegen dragen onlosmakelijk bij aan gezondheidswinst én helpt bij persoonlijke ontwikkeling. Door sport en bewegen zit je lekkerder in je vel, versterkt je weerbaarheid, groeit je zelfvertrouwen en daarmee nemen ook je kansen in de samenleving toe. De insteek van het akkoord is gericht op gezondheidswinst (fysiek, mentaal, sociaal, zingeving) die met sport en bewegen kan worden bereikt. Met de uitvoering van de plannen uit het akkoord is het de bedoeling dat er een beweging in gang wordt gezet waarin maatschappelijke organisaties, sportaanbieders, onderwijs en bedrijfsleven zich samen sterk maken voor gezondheidswinst van alle inwoners van de gemeente. Waar staat de Gemeente Nunspeet? (huidige situatie) Het Sport- en Preventieakkoord is in de periode april-juni 2023 herijkt. Aanleiding hiervoor is het nieuwe landelijke Sportakkoord ‘Sport Versterkt’ 2023 – 2026. De zes ambities uit het Nationale Sportakkoord II zijn vertaald naar de lokale situatie voor de gemeente Nunspeet. In het herijkte akkoord zijn ook de doelen uit het Nationale Preventieakkoord verwerkt. Hiermee wordt ingezet op het terugdringen van roken, alcohol en overgewicht.

Het herijkte akkoord is in juni 2023 ingediend bij de VSG. Deze is beoordeeld en voldoet aan de voorwaarden om gebruikt te maken van het uitvoeringsbudget lokaal sportakkoord 2023 – 2026. Door de lokale kerngroep wordt uitvoering gegeven aan het Sport- en Preventieakkoord. De kerngroep bestaat naast ambassadeurs per thema uit professionals vanuit Stichting Welzijn

7 van 40

Nunspeet, Sportbedrijf Nunspeet, het onderwijs en de gemeente Nunspeet. Huisartsencoöperatie Medicamus en GGD Noord Oost Gelderland maken ook onderdeel uit van deze kerngroep en vervullen een adviserende en verbindende rol. De rol van de coördinator Sport en Preventie ligt bij de gemeente Nunspeet, onderdeel van de kerngroep. Deze coördinator zorgt voor de verbinding met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De adviseur lokale sport wordt vanuit het Sportakkoord II nog meer een sparringpartner en verbindende schakel binnen het lokale sportnetwerk. In samenwerking met de kerngroep en coördinator Sport en Preventie wordt er samengewerkt om de ambities uit het Sportakkoord ll vorm te geven. Cijfers: Gemeente Nunspeet in beeld Sport en bewegen De cijfers voor sport en bewegen laten zien dat het percentage volwassenen (18-65 jaar) dat wekelijks sport in Nunspeet 46,2% is (t.o.v. 55,2% landelijk). Landelijk voldoet 50% van de volwassenen (18 jaar en ouder) aan de beweegrichtlijn, Nunspeet scoort daar iets onder met 49%.4 Overgewicht Het percentage van kinderen (9/10 jaar) met overgewicht (incl. obesitas) is 15% (t.o.v. 17% in de NOG regio). Voor volwassenen is dit percentage 51% ten opzichte van 53% in de regio en 50% landelijk.5 Roken en alcohol In de gemeente Nunspeet rookt 4% van de middelbare scholieren wekelijks. Dit is gelijk aan het landelijke percentage.

Voor volwassenen die roken ligt het percentage op 13%, dit is 4% lager dan het landelijke percentage. Van de middelbare scholieren in de gemeente Nunspeet heeft 31% recent alcohol gedronken. Dit is iets meer dan het landelijke gemiddelde van 29%. Van de volwassenen in de gemeente Nunspeet voldoet 51% niet aan de alcoholnorm (max 1 glas per dag). Dit percentage is lager dan het landelijke gemiddelde van 58%. 6 Met de komst van het lokale Sport- en Preventieakkoord zijn er al diverse plannen tot uitvoering gebracht. In 2020 waren dit 6 plannen, in 2021 waren dit 12 plannen, in 2022 waren dit 13 plannen en in 2023 zijn dit tot halverwege het jaar 8 plannen. Al deze plannen hebben een bijdrage geleverd aan de diverse thema’s uit het akkoord en daarmee aan de doelstellingen van het Nationale Sportakkoord en het Nationale Preventieakkoord. De projecten die tot uitvoering zijn gebracht zijn terug te vinden op de website: www.nunspeetsportiefengezond.nl. Wat wil de Gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Met de herijking van het Sport- en Preventieakkoord is er een nieuwe toekomstvisie opgesteld voor Nunspeet: Sportief en Gezond.

Deze toekomstvisie luidt: ‘Met de uitvoering van de plannen uit het Sport- en Preventieakkoord houden we een beweging op gang en bouwen een netwerk waarin maatschappelijke organisaties, sportaanbieders, onderwijs en bedrijfsleven zich samen sterk maken voor gezondheidswinst van alle inwoners van de gemeente Nunspeet’. Om met elkaar een beweging op gang te houden en ons samen sterk te maken voor gezondheidswinst van alle inwoners van de gemeente Nunspeet wordt er ingezet op zeven verschillende thema’s. Deze thema’s sluiten aan bij de landelijke thema’s van het Nationale Sportakkoord en het Nationale Preventieakkoord. In de periode 2023 – 2026 staan de volgende thema’s centraal: gezonde leefstijl, terugdringen middelengebruik, mentale gezondheid (lekker in je vel), meedoen in sport en samenleving, jeugd vaardig in beweging, toekomstbestendige sportaanbieders en ruimte voor sport en bewegen. De inzet op deze thema’s draagt bij aan de landelijke ambities, waarbij we samenwerken aan een stevig fundament, een groter bereik en meer betekenis van sport. Vanaf 2024 wordt een plan van aanpak opgesteld om sociale veiligheid en integriteit op lokaal niveau te stimuleren en te ondersteunen en onderzoekt de gemeente de mogelijkheid om een lokaal sportplatform in te richten. In het lokaal Sport- en Preventieakkoord ‘Nunspeet Sportief en 4 Maatrapport monitor Sport en Gemeenten 2022.

5 Gala kennisdocument – Indicatoren, augustus 2023, GGD Noord- en Oost-Gelderland. 6 Gala kennisdocument – Indicatoren, augustus 2023, GGD Noord- en Oost-Gelderland.

8 van 40

Gezond 2023-2026’ worden de thema’s en bijbehorende ambities verder toegelicht. Positieve gezondheid loopt als rode draad door al deze thema’s heen. In de gemeente Nunspeet vinden we het namelijk belangrijk om naar preventie te kijken vanuit positieve gezondheid. Tot in hoeverre kan een inwoner eigen regie voeren over sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven? De ideeën uit het akkoord zijn vaak van betekenis voor de zes pijlers van positieve gezondheid en kunnen hiermee een positieve bijdrage leveren aan het dagelijks functioneren, fysiek functioneren, mentaal welbevinden, zingeving, meedoen en kwaliteit van leven van een inwoner in de gemeente. Wat gaat de gemeente Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) Doel van het vernieuwde akkoord is om verder te gaan met de huidige projectstructuur en om te verbinden en te versterken wat er al gebeurt. Hierbij is de kerngroep verantwoordelijk voor een goede uitvoering van het akkoord. Deze groep helpt en adviseert de initiatiefnemers waar nodig bij het opstellen en bij de uitvoering van de plannen. Besluitvorming over verdeling van de middelen ligt eveneens bij de kerngroep. Het is een akkoord dat ideeën bevat die stappen zetten naar een gezondere en actieve leefstijl voor de inwoners. Het akkoord is een leidraad voor de kerngroep, maar ook een levend document om te kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen.

Er is voldoende ruimte voor nieuwe ideeën die aansluiten bij de thema’s uit het akkoord. Op welke plannen ingezet wordt, is terug te lezen in het lokaal Sport- en Preventieakkoord onder de zeven thema’s. Per thema staat aangegeven voor welke ideeën er plannen worden opgesteld en wie daarbij betrokken zijn. Er is hierbij niet gekozen om in te zetten op specifieke wijken. Wel is er de keuze gemaakt voor verschillende levensfases en diverse doelgroepen. Jaarlijks worden er bijeenkomsten georganiseerd om nieuwe ideeën op te halen en ruimte te bieden om in te spelen op actuele ontwikkelingen. De zeven thema’s met bijbehorende doelstellingen zijn hierbij leidend. Doelstellingen GALA ten aanzien van lokaal sportakkoord Met de uitvoering van het lokaal Sport- en Preventieakkoord wordt er bijgedragen aan verschillende doelstellingen van het GALA. Zo sluit het akkoord aan bij het terugdringen van gezondheidsachterstanden, het verbeteren van de mentale gezondheid, een gezonde leefomgeving, een gezonde leefstijl, het versterken van (de verbinding met) de sociale basis en vitaal ouder worden. Daarnaast dragen alle thema’s bij aan de doelen van Hoofdlijnen Sportakkoord II en zijn de werkzaamheden van de combinatiefunctionarissen verweven met veel van de actiepunten beschreven in het akkoord. Het lokale akkoord draagt bij aan de doelen van de Brede Regeling Combinatiefuncties.

De coördinator Sport en Preventie zorgt ervoor dat de plannen van het lokale akkoord en de uitvoering van de plannen uit het GALA waar mogelijk met elkaar verbonden en versterkt worden. Samenwerking met andere partijen lokaal en regionaal Naast de samenwerking met de partijen uit de kerngroep is het akkoord ondertekend door verschillende partners. Dit zijn lokale partijen, zoals sportverenigingen, welzijnsinstellingen, ondernemers en scholen. Ook inwoners hebben meegedacht in het opstellen van de plannen en kunnen een rol vervullen als ambassadeur of indiener van een initiatief. Regionaal is er een samenwerkingsverband Sport op de Noord-Veluwe van de acht regiogemeenten. Binnen dit samenwerkingsverband wordt er ingezet op regionale coördinatie aangepast sporten, Uniek sporten (Uitleen), kennisdeling rondom actuele ontwikkelingen en gemeentelijke taken. Waar nodig zal het regionale verband worden ingeschakeld om samenwerkingen te versterken en te verbreden. Hoe wordt de voortgang bewaakt? Medewerking wordt verleend aan de regionale monitoring en evaluatie in het kader van het sportakkoord in de periode 2023-2026. Daarnaast wordt er ingezet op een jaarlijkse lokale meetup van het Sport- en Preventieakkoord. Hier wordt de voortgang van het akkoord besproken, input opgehaald voor het vervolg en worden landelijke en lokale ontwikkelingen besproken.

Tot slot wordt voor alle goedgekeurde plannen een verantwoording gevraagd. Dit kan zowel een tussentijdse verantwoording als een eindverantwoording zijn. Deze verantwoording is een verplicht onderdeel om het toegekende bedrag definitief vast te stellen. Op de speciaal ingerichte website www.nunspeetsportiefengezond.nl worden de projecten toegelicht, de resultaten gedeeld en de werkzaamheden uitgelegd. Ieder kwartaal verschijnt een nieuwsbrief aan de partners om op de hoogte te blijven van alle lokale ontwikkelingen rondom het akkoord.

9 van 40

2.2 Onderdeel: Brede Regeling Combinatiefuncties De gemeente Nunspeet neemt sinds 2012 deel aan de brede regeling combinatiefuncties. De combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches leveren een substantiële bijdrage aan de participatie en gezondheid van alle inwoners van de gemeente Nunspeet. Deze functionarissen leggen verbindingen tussen lokale organisaties en stimuleren mensen om binnen hun eigen mogelijkheden mee te doen in de samenleving. Daarmee wordt de sociale cohesie versterkt en bijgedragen aan gemeentelijke beleidsdoelstellingen op het gebied van sport en bewegen, kunst en cultuur, onderwijs en jeugd, volksgezondheid en welzijn. Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) In totaal is in de gemeente Nunspeet 6,3 fte aan combinatiefunctionarissen actief (gefinancierd vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties), verdeeld over verschillende werkgevers. Team Nunspeet Beweegt, onderdeel van Sportbedrijf Nunspeet, is uitvoerende partij van het gemeentelijke sport- en beweegbeleid en zet hiervoor 2,5 fte combinatiefunctionarissen sport en bewegen in. Onderdeel van deze 2,5 fte is een lokale JOGG-regisseur voor 16 uur per week. Bij Cultuurkust is vanuit de Brede Regeling combinatiefuncties 1,5 fte aan combinatiefunctionarissen actief. Onderdeel hiervan is een cultuurmakelaar voor 0,3 fte en 1,2 fte muziekonderwijs.

De cultuurmakelaar verzorgt het Kunstmenu en de functionarissen muziek verzorgen zowel binnenschoolse als buitenschoolse activiteiten. Daarnaast wordt op het gebied van cultuur bij de bibliotheek 0,4 fte combinatiefuncties vervuld ten behoeve van leesbevordering en mediawijsheid. Tot slot is 1,9 fte aan buurtsportcoach actief vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties bij de welzijnsinstellingen. Dit wordt verdeeld over 1,0 fte buurtsportcoach jongeren en 0,9 fte buurtsportcoach ouderen. Voor alle combinatiefunctionarissen geldt dat de activiteiten in lijn zijn met de landelijke doestellingen van de brede regeling en worden aangevuld met lokale doelstellingen. Van 2019 tot 2023 lag de focus van de landelijke doelstellingen op het bereiken van een leven lang inclusief sporten, bewegen en beoefenen van culturele activiteiten. De nadruk lag hierbij op het bereiken van de jeugd en kwetsbare groepen en het versterken van verbindingen tussen sport-, beweeg- en cultuuraanbieders. Cijfers: Gemeente Nunspeet in beeld Sport- en beweegdeelname De cijfers voor sportdeelname in de gemeente Nunspeet laten zien dat 31,3% van het aantal mannelijke inwoners een lidmaatschap bij één of meerdere sportbonden heeft. Dit is nagenoeg gelijk aan het landelijke gemiddelde. Bij de vrouwen ligt dit percentage iets lager, dit is 13,8% (t.o.v.

16,8% landelijk).7 Het regionaal beeld laat zien dat driekwart van de scholieren wekelijks sport bij een sportclub of -vereniging. Voor zowel de jeugd als de volwassenen geldt dat het aandeel dat sport/lid is van een sportclub afneemt naarmate de leeftijd toeneemt. Deze dalende trend is ook in de landelijke cijfers terug te zien en heeft vooral te maken met de vergrijzing, het toenemend aantal migranten en de individualisering.8 Cultuurdeelname Voor cultuur zijn er geen wettelijke indicatoren. In 2023 is er een startnotitie kunst en cultuur opgesteld als eerste stap om een nieuwe kunst- en cultuuraanpak te realiseren. Hiervoor is kunst en cultuur in de gemeente Nunspeet bekeken. Hieruit is gebleken dat het Noord-Veluws Museum veel publiek trekt, dat Cultuurkust actief is bij diverse partijen en een belangrijke verbindende factor is voor onder meer cultuureducatie. De vrije academie Nunspeet ziet een toenemend aantal cursisten en in de gemeente is een gevarieerd cultuuraanbod voor jong en oud. 9 Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Met de inzet van de combinatiefunctionarissen wordt gewerkt aan o.a. de landelijke doelstellingen van de Brede Regeling Combinatiefuncties:10

7 Waarstaatgemeente.nl, dashboard en indicatoren sport en cultuur. 8 Gala kennisdocument – Indicatoren, augustus 2023, GGD Noord- en Oost-Gelderland. 9 Startnotitie ‘Kunst- en Cultuuraanpak 2023 – 2027’, maart 2023. 10 Bestuurlijke afspraken Brede Regeling Combinatiefuncties 2023 – 2026.

10 van 40

• • •

Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur. Het gaat hierbij ook om kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname; Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is; Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden) die bijdragen aan de bovenste twee ambities.

Naast de landelijke doelstellingen werken de functionarissen ook aan aanvullende, lokale doelstellingen. Voor cultuur wordt er ingezet op: • Het ondersteunen van het onderwijs door het aanbieden van passend muziekonderwijs; • Het stimuleren van leesbevordering en mediawijsheid; • Het stimuleren van culturele participatie van kwetsbare doelgroepen. 11 Voor sport wordt er lokaal ingezet op: • Het verhogen van het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen; • Het verhogen van het percentage inwoners met een gezond gewicht; • Het bevorderen van een gezonde leefstijl bij de jeugd; • Het ondersteunen van het onderwijs bij het aanbieden van passend bewegingsonderwijs; • Het stimuleren van sportieve activiteiten voor kwetsbare doelgroepen. 12 Voor het bevorderen van een gezonde leefstijl bij de jeugd is de gemeente Nunspeet een JOGGgemeente (Jongeren Op Gezond Gewicht). Hiervoor werken de zeven regiogemeenten, onder de noemer: JOGG Noord-Veluwe (JOGG NV), samen met publieke én private partners aan een gezonde omgeving voor kinderen en jongeren.

In de periode 2023-2026 wordt er samengewerkt aan de volgende doelstellingen: • Eind 2026 is de lokale JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe versterkt en toekomstbestendig ingericht; • Eind 2026 wordt primair ingezet op selectieve preventie binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe; • Eind 2026 werkt elke gemeente binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe met de ketenaanpak ‘Kind naar Gezonder Gewicht’; • Eind 2026 heeft elke lokale JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe doorlopend aandacht voor de vier leefstijlthema’s; • Eind 2026 wordt structureel ingezet op groente eten binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe; • Eind 2026 wordt structureel ingezet op dagelijks één uur bewegen door jeugd en jongeren binnen de JOGG-aanpak in de regio Noord-Veluwe. Tot slot dragen de werkzaamheden van de combinatiefunctionarissen ook bij aan het behalen van de maatschappelijke effecten zoals, vastgesteld in het integraal beleidsplan sociaal domein 2022-2025: • Er is een stijging in de ervaren positieve gezondheid; • Er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het welbevinden en ontwikkelen van inwoners; • De nodige ondersteuning is structureel, dichtbij en snel beschikbaar; • Iedereen heeft dezelfde kansen, ongeacht afkomst of sociaaleconomische positie; • Problemen zijn vroegtijdig onderkend, voorkomen of opgelost.

Wat gaat de gemeente Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) Voor de uitvoering van de activiteiten door de combinatiefunctionarissen worden ieder jaar jaarplannen ingediend bij de gemeente Nunspeet. Deze jaarplannen worden getoetst aan de doelstellingen zoals hierboven beschreven. De functionarissen zetten zich in voor kwetsbare doelgroepen in verschillende levensfases. De levensfases zijn opgedeeld in -9 maanden tot 4 jaar, 4 tot 18 jaar, 16 tot 60 jaar en 60+. Deze levensfases zijn ingericht rondom

11 Deelverordening Cultuur Nunspeet 2015. 12 Deelverordening Sport gemeente Nunspeet 2021.

11 van 40

levensgebeurtenissen en leeftijden, soms overlappen bepaalde activiteiten dus ook sommige levensfases. Naast de inzet van de jaarlijkse activiteiten, zoals wordt beschreven in de jaarplannen, wordt er ook inzet gepleegd op een aantal aanvullende interventies. Zo zijn de combinatiefunctionarissen betrokken bij de uitvoering van o.a. JOGG en OKO. Daarnaast wordt de mogelijke implementatie van de ketenaanpak Kind Naar Gezonder Gewicht verder onderzocht en zijn de combinatiefunctionarissen ook betrokken bij de GLI’s in de gemeente. Tot slot wordt zowel het cultuurbeleid als het sportbeleid herijkt in de komende jaren. De herijking van het cultuurbeleid vindt plaats in 2023, de herijking van het sportbeleid staat gepland voor 2025. Bij het opstellen van deze beleidsplannen zal extra aandacht zijn voor het leggen van de verbindingen tussen de verschillende domeinen en de doelen van de landelijke regeling en het GALA. Bij het opstellen van de nieuwe beleidsplannen is een participatietraject onderdeel van het proces. In dit traject worden onder andere (culturele/sport) organisaties, professionals en inwoners betrokken. Doelstellingen GALA ten aanzien van de Brede Regeling Combinatiefuncties De combinatiefunctionarissen worden gedeeltelijk ingezet voor de werkzaamheden van het lokale Sport- en Preventieakkoord.

De plannen genoemd in dit akkoord sluiten aan bij diverse doelstellingen uit het GALA en met de uitvoering hiervan wordt gewerkt aan een gezonde generatie in 2024. Met de inzet op de genoemde lokale doelstellingen wordt er een bijdrage geleverd aan de volgende doelstelling uit het GALA: - Terugdringen gezondheidsachterstanden; - Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten; - Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis; - Een gezonde leefomgeving; - Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; - Vitaal ouder worden. Samenwerking met andere partijen lokaal en regionaal De combinatiefunctionarissen werken lokaal samen met diverse partijen. Dit zijn onder andere sportverenigingen, culturele instellingen, onderwijsinstellingen, welzijnsinstellingen, ondernemers, bibliotheken en het muziekonderwijs. Regionaal werken de combinatiefunctionarissen Sport samen voor JOGG en aangepast sporten, maar weten ze elkaar ook te vinden op het gebied van kennisdeling. Ook voor cultuur wordt samengewerkt in de regio Noord-Veluwe. De gemeenten hebben hiervoor een Cultuur- en Erfgoedpact gesloten. Met de vier gemeenten van de Noordwest Veluwe en de bibliotheek is een meerjarig convenant gesloten over de regionale samenwerking en financiering.

Hoe wordt de voortgang bewaakt? De voortgang van de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt landelijk gemonitord en de impact en resultaten geëvalueerd. De gemeente Nunspeet draagt bij aan kennisdeling en de monitoring zoals vastgesteld in de brede Specifieke uitkering ten behoeve van het bevorderen van de gezondheid, sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis. Naast de landelijke monitoring wordt de voortgang lokaal bewaakt door middel van de subsidieafspraken met de uitvoerende partijen. Jaarlijks dienen de partijen een verantwoording af te leggen over de activiteiten die zij hebben uitgevoerd. Daarnaast worden er voortgangsoverleggen gevoerd gedurende het jaar om de uitvoering te bespreken en waar nodig bij te sturen.

12 van 40

3. Gezondheid en sociale basis 3.1 Terugdringen gezondheidsachterstanden Waar staat de gemeente Nunspeet? (huidige situatie) Gezondheid wordt bepaald door een combinatie van persoonlijke kenmerken en omstandigheden waarin mensen geboren worden, opgroeien, wonen en werken. Denk aan ongunstige woon- en werkomstandigheden, ongezondere leefstijl, laaggeletterdheid, armoede en schulden. In 2022 had12,3% van de volwassenen moeite met rondkomen in de gemeente Nunspeet. Dit is minder dan gemiddeld in Nederland (18,8%).13 Wat betreft laaggeletterdheid is het percentage in Nunspeet (13%) ongeveer gelijk aan Nederland (12%). 14 Daarbij is roken is een belangrijke leefstijlfactor waar nog een hoop gezondheidswinst te behalen valt. In 2020 was het percentage rokers 17,6% in Nunspeet, het landelijk gemiddelde lag toen op 16,7%.15 Ook ervaren lage opgeleiden meer chronische stress als gevolg van sociale of financiële problemen, zoals werkloosheid en langdurig leven in armoede. Chronische stress vergroot de kans op hart- en vaatziekten, diabetes en depressie en heeft een ongunstig effect op leefstijl. Daarnaast beïnvloedt chronische stress de cognitieve vermogens en vaardigheden om met problemen om te gaan. Ruim één op de drie volwassenen heeft een laag opleidingsniveau.

In de gemeente Nunspeet is het aandeel laagopgeleiden groter dan in de regio en Nederland.16 Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) We willen de navolgende doelen en resultaten bereiken: - Er is een stijging in de ervaren positieve gezondheid (zoals opgenomen in de visie); - Gezondheid benaderen we in Nunspeet vanuit de visie van positieve gezondheid. Per leeftijdscategorie richten we ons op de volgende doelen: - De start van het leven (-9 maanden tot 4 jaar) > ‘kinderen hebben een goede start’ - Opgroeien (4 jaar tot 18 jaar) > ‘kinderen en jongeren ontwikkelen zich gezond en veilig tot unieke volwassenen’ - Het volwassen leven (16 jaar tot 67 jaar) > ‘inwoners vinden hun eigen weg in een inclusieve samenleving’ - Een nieuwe start en werkelijkheid (60+ jaar) > ‘inwoners kunnen (vol)waardig mee blijven doen’. Aan elk doel zijn diverse subdoelen verbonden. Bij elk doel is er wel een subdoel geformuleerd dat zich richt op een gezonde start, gezond opgroeien dan wel het ervaren van positieve gezondheid. Gezondheidsachterstanden verkleinen In de regionale nota volksgezondheid ‘Samen verder voor een gezond Veluwe 2022-2025’ hebben we als speerpunt vastgesteld dat we gezondheidsachterstanden willen verkleinen. Uiterlijk in 2024 passen we de kernwaarden van de gezonde leefomgeving toe – met voorrang in straten en buurten met gezondheidsachterstanden.

We durven ongelijk te investeren om gelijkheid te bevorderen. Dit betekent dat we ervoor zorgen dat: - alle inwoners een goede toegang tot voorzieningen (zoals scholen, winkels, buurthuizen) en openbaar vervoer hebben; - de omgeving uitnodigt tot een gezonde leefstijl zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen, eten of elkaar ontmoeten;

13 Sociaaleconomische status | Regionaal | Inkomen | Volksgezondheid en Zorg (vzinfo.nl) 14 Geletterdheidinzicht dashboard - Home 15 Jive - Gezondheidsverschillen (waarstaatjegemeente.nl) 16 Sociaaleconomische status | Regionaal | Opleiding | Volksgezondheid en Zorg (vzinfo.nl)

13 van 40

- de omgeving schoon en veilig is. Ook pakken we gezondheidsachterstanden aan door het verbinden van gezondheidsbeleid met verschillende beleidsterreinen zoals participatie, onderwijs, jeugd, inclusie en veiligheid. We zorgen ervoor dat zorg betaalbaar is, zodat mensen geen zorg hoeven te mijden vanwege financiële redenen. Inwoners die chronische zorg nodig hebben, ondersteunen we met passende financiële regelingen. Begin 2023 is het ‘Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023’ vastgesteld. Het uitvoeringsplan moet leiden tot een vergroting van de bestaanszekerheid van huishoudens in Nunspeet. Eén van de pijlers in het uitvoeringsplan vormt betaalbare zorg. Het is algemeen bekend dat armoede en schulden invloed hebben op het welzijn en de gezondheid van mensen. Zij hebben een grotere kans om problemen te ervaren op het gebied van hun fysieke en/of geestelijke gezondheid. Door uitvoering te geven aan de voorgestelde acties uit het plan werken we tevens aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Wat gaat de gemeente Nunspeet daarvoor doen? (uitvoering, resultaten en samenwerking) Lokaal uitvoeringsplan volksgezondheid opstellen Begin 2024 stelt Nunspeet een nieuw lokaal uitvoeringsplan volksgezondheid op om de regionale opgaven lokaal verder uit te werken. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden vormt onderdeel van dit plan.

Er zal onderscheid gemaakt worden in sociale determinanten van gezondheid, omdat dit de kans op een succesvolle aanpak vergroot. 17 Voorbeelden van sociale determinanten zijn eenzaamheid, stress, leefomgeving, huishoudsamenstelling, werk en moeite met rondkomen, leefstijl en opgroeien & opvoeden. Gebleken is dat mensen met een lage SEP (sociaaleconomische positie) vaker problemen hebben op het gebied van deze aspecten. Lokaal uitvoeringsplan versterken basisvaardigheden Gezondheidsvaardigheden hangen nauw samen met lees-, schrijf- en rekenvaardigheden. Mensen met een beperkte woordenschat, die moeite hebben met lezen en rekenen, hebben onvoldoende toegang tot informatie over ziekte en gezondheidszorg. Zij ontwikkelen vaak ongezonde levensstijlen en zijn zich onvoldoende bewust van de daarbij behorende risico’s. Deze groep mensen heeft een verhoogd risico op gezondheidsproblemen. Met taalbeleid kan een gemeente een bijdrage leveren aan het terugdringen van inwoners met onvoldoende gezondheidsvaardigheden. Dit leidt tot een gezondere levensstijl en bevordert zelfstandig en tijdig gebruik van de gezondheidszorg. De WEB-regio Stedendriehoek en Noordwest Veluwe hebben een ‘Regioplan Basisvaardigheden 2024-2027’ opgesteld.

In navolging van dit plan is de gemeente Nunspeet voornemens begin 2024 een lokaal uitvoeringsplan op te stellen met betrekking tot het versterken van basisvaardigheden. Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023 We zorgen ervoor dat zorg betaalbaar is, zodat mensen geen zorg hoeven te mijden vanwege financiële redenen. Inwoners die chronische zorg nodig hebben, ondersteunen we met passende financiële regelingen. Dit doen we door ons te richten op vier acties: 1. We bieden een betaalbare collectieve zorgverzekering aan die past bij de zorgbehoefte van de inwoner; 2. We starten een regeling ‘compensatie eigen risico’ voor inwoners met een laag inkomen en chronische ziekten; 3. We faciliteren trainingen of workshops om gezond te kunnen koken met een laag budget. Mensen met een (langdurig) laag inkomen hebben gemiddeld genomen een hogere kans op overgewicht en hebben daarmee uiteindelijk ook vaker te maken met hogere zorgkosten. De doelstelling van deze training of workshops is: inwoners met een (langdurig) laag budget zijn na de training/workshop in staat om zelfstandig, gezond te koken. De gemeente pakt hier een faciliterende rol en laat de invulling van de training of workshop bij de maatschappelijke partners. Dit doen we in eerste instantie in de vorm van een pilot in 2024, waarin twee trainingsrondes (één

17

Zie voor uitgebreidere informatie: Sociale determinanten van gezondheid in NOG - Sociaaleconomische gezondheidsverschillen in Noord- en Oost-Gelderland (foleon.com)

14 van 40

per halfjaar) plaats zullen vinden. We faciliteren maatschappelijke organisaties mee te doen in de aanpak van menstruatiearmoede door aan te sluiten bij het Armoedefonds. We willen door samenwerking met het Armoedefonds een netwerk creëren van uitgiftepunt voor menstruatieproducten. Hierdoor kunnen maatschappelijke organisaties bij het Armoedefonds een aanvraag doen om uitgiftepunt voor menstruatieproducten te worden. Start cursusprogramma ‘Gezond en goed met elkaar’ Het doel van de cursus is om zowel (positieve) gezondheidsvaardigheden als taalvaardigheid te verbeteren onder de deelnemers. De deelnemers bestaan uit mensen met lage gezondheidsvaardigheden. Het programma bestaat uit 8-wekelijkse sessies van 1,5 uur waarin de deelnemers bezig gaan met de 6 pijlers van positieve gezondheid (lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren). De oefeningen in de cursus zijn ontwikkeld op basis van evidence-based gedragsveranderingstechnieken. Bewegen Werkt Bewegen Werkt is een groepstraject waarbij bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot participatie geholpen worden om weer in beweging te komen en de stap naar participatie of werk te zetten. ln 2023 is er een groepstraject voor statushouders gestart.

Statushouders met een grote afstand tot de arbeidsmarkt worden gestimuleerd om te bewegen om zo de stap naar participatie of werk te vergemakkelijken. Bewegen Werkt wordt vanaf 2023 aangeboden in samenwerking met de gemeente Elburg en Oldebroek. Monitoring en evaluatie In bovengenoemde uitvoeringsplannen is omschreven op welke wijze er aandacht is besteed aan monitoring en evaluatie. Ook in de uitvoeringsplannen die nog opgesteld moeten worden, zullen toelichten hoe er wordt zorggedragen voor monitoring en evaluatie. Doelen GALA ten aanzien van het terugdringen van gezondheidsachterstanden Het terugdringen van gezondheidsachterstanden loopt als een rode draad door alle GALA-doelen heen. Door in te zetten op eenzaamheid, overgewicht, mantelzorg, de fysieke leefomgeving, middelenpreventie enzovoorts, werken we naast aanpakken die specifiek gericht zijn op het terugdringen van gezondheidsachterstanden indirect aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Bij de aanpak van gezondheidsverschillen loont het extra om maatregelen te richten op het begin van de levensloop, dus gedurende de zwangerschap, de vroege kindertijd en de schoolgaande jeugd, oftewel de inzet op een kansrijke start.

3.2 Kansrijke Start Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1000 levensdagen vanaf -9 maanden zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller van zowel fysieke als mentale problemen op latere leeftijd. Gelukkig gaat het met de meeste baby’s in Nederland en in de gemeente Nunspeet goed bij de geboorte. Maar sommige baby’s hebben een valse start. Een baby die de eerste dagen van het leven bloot staat aan stress, armoede, slechte voeding, verslavende middelen, mishandeling of andere risicofactoren begint met een achterstand aan het leven. Deze factoren zorgen ervoor dat kinderen zich op fysiek, mentaal en/of sociaal gebied minder kunnen ontwikkelen. Waar staat de gemeente (huidige situatie)? De gemeente Nunspeet is sinds 2020 aangesloten bij het landelijke actieprogramma Kansrijke Start vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. We hebben in de periode 2020-2023 gewerkt aan het vormen van een lokale coalitie kansrijke start, in de vorm van een sterke netwerksamenwerking. Daarbij zijn partijen uit zowel het medisch domein, sociaal domein en sociale basis betrokken.

Er is een aantal netwerkbijeenkomsten geweest, organisaties rondom de eerste 1000 dagen van een kind werken samen in een netwerkapp, is er een pop(poli)overleg, een project actieve regie gestart (een intensieve

15 van 40

samenwerking binnen het sociaal domein gericht op het voorkomen van uithuisplaatsingen) en een prenataal zorgoverleg gestart. Daarnaast hebben we meerdere interventies op Kansrijke start ingezet, zoals Moeders informeren Moeders, Centering Zwangerschap, Centering Ouderschap, maar ook een folder financiële regelingen Kansrijke Start ontwikkeld, bieden we prézorg en is er speciale aandacht voor premature zorg, zetten we praktische opvoedondersteuning in met o.a. VHT, bieden we Kinderopvang plus aan, geven we voorlichting op de scholen over seksuele weerbaarheid en gezonde voeding, is er een kinderwensspreekuur bij de Verloskundigen, bieden we preventieve logopedie aan en wordt de JGZ extra ingezet op de kinderdagverblijven voor o.a. integrale vroeghulp. Wat wil de gemeente bereiken (doelen) • Kinderen hebben een goede start. Daarbij zetten we in op de volgende doelen uit het beleidsplan Sociaal Domein: • (Aanstaande) ouders/gezinnen starten goed voorbereid op hun zwangerschap en zijn toegerust voor het ouderschap en de opvoeding; • Kinderen groeien veilig en gezond op. Dit legt de basis voor een gezonde leefstijl.

• Problemen (ook niet medische) bij kinderen en (aanstaande) gezinnen zijn vroegtijdig in beeld en worden duurzaam opgelost door samenhangende, systeemgerichte hulp te bieden; • Kinderen hebben toegang tot een voorschoolse voorziening, ook als zij daarbij extra hulp en ondersteuning nodig hebben; • Kinderen groeien thuis op. Dit betekent dat baby’s en kinderen niet uit huis worden geplaatst, met als ondergrens de veiligheid van het kind. Resultaat: De gemeente Nunspeet kent een lokale aanpak Kansrijke Start, inclusief interventies die aansluiten bij de vraag vanuit onze inwoners en regionale Ketenaanpak Wat gaan we doen in 2024-2026 We gaan deze periode inzetten op het versterken en door ontwikkelen van de lokale coalitie kansrijke start. Vanuit deze lokale coalitie willen we komen tot een lokale aanpak Kansrijke start en tot nadere interventies die aansluiten bij de vraag vanuit onze inwoners.

We willen daarvoor inzetten op de volgende pijlers, waarbij de kernwaarden ontwikkelen (kennis vergroten), meedoen en ondersteuning uit de visie Sociaal Domein centraal staan: • het versterken van sociale netwerken, waaronder centering zorg; • Ondersteuning voor kinderen die opgroeien in armoede (zie ook uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en schulden gemeente Nunspeet 2023, waarin één van de vijf pijlers is “gerichte aanpak kinderarmoede); • Gezonde relaties en bewuste keuze zwangerschap. Bij een Kansrijke Start hoort ook een alcoholvrije start en een rookvrije start, zodat een kind in de aanloop naar en tijdens de zwangerschap en ook tijdens de borstvoeding niet wordt blootgesteld aan tabak of alcohol - en een leven lang op achterstand komt te staan. Hier wordt in het plan van aanpak OKO & vroegsignalering alcoholproblematiek op ingezet. Doelstellingen GALA ten aanzien van Kansrijke Start Met de lokale aanpak Kansrijke Start wordt bijgedragen aan verschillende doelstelling van het GALA: • Terugdringen van gezondheidsachterstanden; • Versterken van de sociale basis; • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid; • Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventiestructuur.

16 van 40

Monitoring en evaluatie We vinden het belangrijk dat we alle interventies goed monitoren. Zo weten we welke interventies succesvol zijn en welke niet. Vooraf stellen we duidelijke doelen bij interventies en achteraf meten we of de doelen behaald zijn. In 2026 evalueren we de interventies. Ketenaanpak Met de ketenaanpak Kansrijke Start investeren we in een goede kansrijke start voor ieder kind en daarmee in een gezonde generatie in de maatschappij van morgen. We werken als partijen uit de verschillende domeinen (medisch en sociaal domein (inclusief sociale basis), zowel lokaal als regionaal samen aan hetzelfde doel.

3.3 Mentale Gezondheid De visie sociaal domein van de gemeente Nunspeet is vertaald in het integraal ‘Beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025’, waarin uitgangspunten, maatschappelijke effecten en doelstellingen per levensfase zijn geformuleerd. De maatschappelijke effecten zijn een vertaling van het begrip meedoen. De basisvraag is wat merken inwoners van Nunspeet over twintig jaar wat er veranderd is? 1. Er is een stijging in de ervaren positieve gezondheid Inwoners kunnen omgaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in (of van) het leven en voeren zo veel mogelijk eigen regie. Het accent ligt niet op de ziekte of beperking, maar op de mensen zelf; op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Dit gaat verder dan objectieve fysieke en mentale gezondheid; het is een bredere, integrale kijk op gezondheid. 2. Er is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het welbevinden en ontwikkelen van inwoners Inwoners staan er niet alleen voor in de gemeente Nunspeet. Opvoeden en opgroeien is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het begint bij het durven delen van zorgen en hulp durven vragen aan andere inwoners, vrijwilligers en als het nodig is aan professionals. De vrijwilligers en professionals werken goed samen om inwoners te ondersteunen bij wat ze zelf willen. 3.

De nodige ondersteuning is structureel, dichtbij en snel beschikbaar Inwoners kunnen ondersteuning vinden op logische, bekende plaatsen, dichtbij huis. De ondersteuning is zo licht als mogelijk, zoveel mogelijk vrij toegankelijk. En verder zo zwaar als nodig en op langere termijn (ook) beschikbaar, bij voorkeur in de eigen omgeving. 4. Iedereen heeft dezelfde kansen, ongeacht afkomst of sociaaleconomische positie Inwoners krijgen een goede start en gelijke kansen, wat hun achtergrond ook is. Taal- en digitale vaardigheden, talenten en interesses bepalen mede de ontwikkeling, de kansen die inwoners grijpen en de keuzes die zij maken in hun leven. Alle inwoners doen dit naar hun eigen mogelijkheden en behoefte. 5. Problemen zijn vroegtijdig onderkend, voorkomen of opgelost Voorkomen is beter dan genezen. Sommige uitdagingen horen bij het leven. Als er toch problemen ontstaan, moeten ze eerder duidelijk worden. Vaak kan het dan snel en duurzaam worden opgelost, of kunnen inwoners ermee leren omgaan. Soms is intensieve ondersteuning de best passende oplossing. Waar staat Nunspeet? (huidige situatie: GEM in regio Noord-Veluwe en Zeewolde) Voor het onderwerp mentale gezondheid zijn bovenstaande maatschappelijke effecten van toepassing.

We zien gezondheid niet als afwezigheid van ziekte, maar in lijn met de uitgangspunten van positieve gezondheid als houvast om te leren omgaan met uitdagingen in het leven. Dit geldt ook voor de mentale gezondheid. Nunspeet werkt sinds 2022 samen met de Noord-Veluwe en Zeewolde aan het bevorderen van de mentale gezondheid middels het ecosysteem mentale gezondheid, ook wel aangeduid als

17 van 40

GEM. GEM richt zich momenteel vooral op volwassenen. De aanpak van mentale gezondheid van de jeugd is opgenomen in het plan Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). In de regio Noord-Veluwe is dus al in 2022 onder de vlag van Gezond Veluwe gestart met de ontwikkeling van het ecosysteem mentale gezondheid (GEM). De nadruk ligt op het denken vanuit herstel, in plaats van ziekte. Via zogenaamde veranderateliers zijn regionaal bouwstenen van het ecosysteem ontwikkeld, passend bij de lokale en regionale context. De veranderateliers: Herstelgericht werken, het (preventief) Groepsaanbod en de Herstelondersteunende gesprekken zijn al volop aan het werk. Bij de bouwsteen Herstelondersteunend gesprek (HOG) zijn inmiddels een aantal experimenten gestart, waarvan één in Nunspeet in samenwerking met Stichting Welzijn Nunspeet en GGz Centraal. Voor de ontwikkelingen van GEM in de regio is er door Raedelijn vanuit het IZA een transformatieplan ingediend voor de komende vijf jaar (2023 t/m 2027). Het doel is om in deze vijf jaar 15% van de populatie (mensen met psychisch lijden) te includeren. Hiervoor is het nodig dat in alle gemeenten een (basis) ecosysteem operationeel is waar inwoners met een vraag op het gebied van mentale gezondheid hun (nieuwe) weg gaan vinden.

Het opzetten van een lokaal ecosysteem mentale gezondheid in de gemeente Nunspeet is het onderwerp van het GALA plan mentale gezondheid. Deze lokale beweging sluit naadloos aan op de al ingezette regionale ambitie en doelen. Met de implementatie van het GEM gedachtegoed verwachten we impact te kunnen maken op het welbevinden van de inwoners in de regio door de mensgerichte benadering. Wat wil Nunspeet bereiken? (doelen) Een lokaal ecosysteem mentale gezondheid ontwikkelen, dat zowel aansluit bij de landelijke en regionale bewegingen als bij de lokale behoefte. Wat gaat Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) Op dit moment is er vanuit Nunspeet een experiment gaande rondom het herstelondersteunende gesprek, waar een welzijnsmedewerker aansluit bij een gesprek met de GGZ. Vanuit de GALA middelen voor mentale gezondheid 2023 is hier een subsidie aan verleend. Door deze gesprekken kan er vroegtijdig worden ingezet op lokaal aanwezige activiteiten, groepen of begeleiding. In 2024 willen we het lokale ecosysteem in kaart brengen zodat zowel jongeren als volwassenen hiervan gebruik kunnen maken. We denken onder andere aan de verdere inzet van ervaringsdeskundigheid, uitbreiding van het herstelondersteunend gesprek in het Sociaal Domein etc. we zetten in op wat kansrijk is voor de gemeente Nunspeet.

Doelstellingen GALA ten aanzien van GEM De aanpak voor mentale gezondheid draagt bij aan de volgende doelstellingen vanuit het GALA: • Terugdringen gezondheidsachterstanden • Versterken sociale basis • Domeinoverstijgende inzet. Monitoring en evaluatie Monitoring vindt op twee niveaus plaats; regionaal (zie ook IZA plan) en lokaal. We sluiten aan bij wat werkt en brengen dit jaarlijks in kaart. Ook is er minimaal tweemaal per jaar afstemming tussen de regionale en lokale resultaten.

3.4 Aanpak overgewicht en obesitas Dit onderdeel van het Plan van Aanpak splitsen we op in twee doelgroepen, namelijk kinderen en volwassenen.

Aanpak overgewicht en obesitas - kinderen We richten ons universele, primaire en specifieke preventie in de leeftijdsfase 0 t/m 18 jaar.

18 van 40

Waar staat Nunspeet? (huidige situatie) Onderstaande cijfers zijn verzameld uit de gezondheidsmonitor Kinderen en gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD NOG. Er is gekeken naar cijfers met betrekking tot gewicht, voeding en beweging. In de gemeente Nunspeet is het aandeel 13/14-jarigen met overgewicht of obesitas (22%) groter dan in de Noord-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland (18%). Het aandeel jeugdigen met ernstig ondergewicht is gelijk aan dat in de Noord-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland (2%). Er is geen duidelijke trend zichtbaar in vergelijking tot eerdere jaren. Hoewel er wat betreft voeding een verbetering lijkt plaats te vinden in de gemeente Nunspeet is hier nog gezondheidswinst te behalen. Zo drinkt ongeveer een kwart van de kinderen (bijna) nooit zoete drankjes in 2021 en eet ongeveer 43% van de middelbare scholieren dagelijks groente. In de gemeente Nunspeet beweegt in 2021 41% van de kinderen minstens één uur per dag. Daarnaast is 61% van de kinderen lid van een sportvereniging. Dit is gestegen ten opzichte van 2017. Aan de andere kant is ten opzichte van 2017 een stijging te zien in het aandeel kinderen dat wekelijks meer dan veertien uur tv kijkt of computert. In 2021 blijkt dat 20% van de kinderen elke dag meer dan twee uur tv kijkt of computert. Het aandeel middelbare scholieren dat dagelijks minimaal een uur beweegt is tussen 2011 en 2021 toegenomen tot 20%.

Verder is 84% wekelijks actief in de vrije tijd. Het aandeel middelbare scholieren dat lid is van een sportvereniging is tussen 2011 en 2019 niet significant veranderd (52%). Om te werken aan een gezond gewicht onder kinderen werkt Nunspeet sinds 2014 in samenwerking met de regio Noord-Veluwe (Elburg, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Nunspeet, Oldebroek en Putten) met de JOGG aanpak. Met de JOGG-aanpak zetten we actief in op een gezond opgroeiende jeugd. Een gezonde toekomst begint tenslotte met een gezonde jeugd. Hierin kiezen we voor een positieve benadering om de leefstijl te verbeteren en gezonde keuzes te maken: we richten ons bijvoorbeeld niet op het voorkomen van overgewicht maar op het streven naar een gezond gewicht. Met de JOGG-aanpak willen we de leefomgeving van kinderen en jongeren gezonder maken. Zeven omgevingen staan centraal: thuis, buurt, school, vrije tijd, sport, werk en media. Daarnaast wordt door de Gezonde school aanpak ingezet op gezond schoolbeleid waardoor gezonde keuzes makkelijker worden. De Gezonde school aanpak is niet beperkt tot de schoolomgeving, maar is ook gericht op ouders. Via het project Gedrag en het extra contactmoment adolescenten (ECA) is (extra) aandacht voor onder andere gezonde voeding op scholen onder coördinatie van de GGD.

Wat wil de gemeente Nunspeet bereiken? (doelen) Gezonde en veilige ontwikkeling In het integraal beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025 staat omschreven dat Nunspeet streeft naar een goede start en een gezonde en veilige ontwikkeling van kinderen en jongeren tot unieke volwassenen. Dit legt de basis voor een gezonde leefstijl. Problemen (ook niet-medische) bij kinderen, jongeren en gezinnen zijn vroegtijdig in beeld en worden duurzaam opgelost door samenhangende, systeemgerichte hulp te bieden. Ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht Een gezond gewicht is voor kinderen van groot belang voor hun gezondheid en welzijn, nu en in de toekomst. We zetten daarom ook de komende jaren in op gezonde voeding en voldoende beweging door het aanleren van een gezonde leefstijl en het makkelijker maken van gezonde keuzes. In Nunspeet werken we naar een aanpak die sterk en toekomstbestendig is ingericht. Er staat een sluitende ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas (Kind naar Gezonder Gewicht, KnGG). Wat gaat de gemeente Nunspeet doen? (uitvoering en samenwerking) De JOGG aanpak doorontwikkelen In 2023-2026 werken we met de JOGG-aanpak aan vijf doelstellingen: 1. Borging van expertise versterkt de lokale JOGG-aanpak; 2. Selectieve preventie boven collectieve preventie; 3. Ondersteuning voor kinderen met overgewicht;