AP 9. Bijlage Perspectievennota Progr. Begr. 2022-2025

0302116595

Perspectievennota Programmabegroting 2022-2025

-2-

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................................... 3

2

Trends en ontwikkelingen ......................................................................................................... 4

3

4

2.1

Gemeentelijke taken ......................................................................................................... 4

2.2

Gemeentelijke projecten ................................................................................................... 5

2.3

Conclusies gemeentelijke taken en projecten .................................................................. 9

Financieel beleid ..................................................................................................................... 10 3.1

Stand van de begroting .................................................................................................. 10

3.2

Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen................................................................... 10

3.3

Nieuwe beleidswensen ................................................................................................... 11

3.3.1

Intensivering geformuleerd beleid vanuit Collegeprogramma 2018-2022 ................. 11

3.3.2

Nieuw beleid met financiële consequenties ............................................................... 13

3.3.3

Nieuw beleid zonder financiële consequenties .......................................................... 16

3.3.4

Dekkingsvoorstellen ................................................................................................... 16

3.4

Bezuinigingsmogelijkheden ............................................................................................ 18

3.5

Uitgangspunten begroting .............................................................................................. 19

Tenslotte .................................................................................................................................. 23

-3-

1

Inleiding

Voor u ligt de eerste Perspectievennota van de gemeente Nunspeet. Naar aanleiding van de begrotingsbehandeling in de raadsvergadering van oktober 2019 is ambtelijk gestart met een evaluatie van de Nunspeetse planning- en control (hierna: P&C-)cyclus. Deze evaluatie heeft zich gericht op de drie planning- en control documenten zoals deze nu jaarlijks opgesteld worden binnen de Nunspeetse cyclus: de programmabegroting, de hoofdlijnenrapportages en de jaarrekening. De belangrijkste voorgestelde aanpassing binnen de Nunspeetse P&C-cyclus is de inpassing van een Perspectievennota. Vanuit het gesprek met (een delegatie van) de gemeenteraad is naar voren gekomen dat er behoefte is aan een meer tijdige inbreng van nieuwe (beleids)wensen. In het oude proces kregen de fracties in de raadsvergadering van april (bij het vaststellen van de uitgangspunten nieuwe Programmabegroting) de mogelijkheid hun nieuwe (beleids)wensen kenbaar te maken. De opmerking vanuit de raad was dat door deze werkwijze geen goede discussie over (elkaars) ingebrachte wensen kan plaatsvinden. Om deze opmerking goed te verwerken in het begrotingsproces zijn een aantal aanpassingen voorgesteld en doorgevoerd. De Perspectievennota is de eerste aanpassing in de cyclus. Het doel van de Perspectievennota is om de gemeenteraad eerder in het begrotingsproces te betrekken bij de formulering van beleidswensen.

Daarom hebben de aangeleverde nieuwe beleidswensen of voorstellen voor beleidsintensiveringen door de raadsfracties een prominente plek in deze Perspectievennota. Daarnaast zal de Perspectievennota onderdelen bevatten die eerder onder de noemer ‘Uitgangspunten Programmabegroting’ door de gemeenteraad werden vastgesteld. Het door de raad vastgestelde collegeprogramma 2018 – 2022 is de basis van waaruit deze discussie over de gewenste prioriteiten gevoerd zal worden.

-4-

2 Trends en ontwikkelingen In de voorbereidingen van de uitgangspunten van de Programmabegroting 2021-2024 is de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken rond gemeentelijke taken en projecten die (financiële) risico’s met zich meebrengen. Omdat de ambities/projecten grote financiële impact hebben, is de gemeenteraad gevraagd oplossingsrichtingen te formuleren voor de financiële dekking van de gemeentelijk taken en projecten. Dit heeft geleid tot een structureel dekkingsvoorstel voor de gemeentelijke taken en projecten. In het raadsvoorstel over de uitgangspunten Programmabegroting 2021-2024 is het volgende dekkingsvoorstel vastgesteld: OZB 2022 2023 2024 2025

3% 3% 2% 2%

Stationsomgeving Stationsomgeving Stationsomgeving Stationsomgeving

Recreatieve heffingen In de Programmabegroting 2021-2024 is voor de beide recreatieve heffingen de volgende verhogingen doorgevoerd:  Onder de noemer toeristenbelasting: 2022 t/m 2025: € 65.000,- per jaar (€ 0,10 per jaar); totaal € 260.000,- (totaal € 0,40 op het huidige tarief). De verhogingen in de jaren 2022 en 2023 worden ingezet voor uitvoering van het vastgestelde beleidsplan Recreatie en toerisme. De verhogingen in 2024 en 2025 worden ingezet ter dekking van de kapitaallasten gemeentelijke projecten (met name Stationsomgeving).  Onder de noemer forensenbelasting: 2022 t/m 2025: € 60.000,- per jaar; totaal € 240.000,-. De verhogingen per jaar worden ingezet ter dekking van de kapitaallasten gemeentelijke projecten (met name Stationsomgeving). Bovengenoemd dekkingsvoorstel is verwerkt in de Programmabegroting 2021-2024 en vindt zijn doorwerking in de volgende begrotingen. 2.1 Gemeentelijke taken In de aanloop naar de Programmabegroting 2021-2024 heeft een risicoanalyse van de gemeentelijke taken en projecten plaatsgevonden. Bij de diverse onderdelen zijn de financiële impacts op de gemeentelijke begroting in kaart gebracht. Dit heeft geleid tot bovengenoemde dekkingsvoorstel voor de diverse taken en projecten.

In vervolg op de Programmabegroting 20212024 wordt u geïnformeerd via de kwartaal en halfjaar rapportages over gemeentelijk taken die (financiële) risico’s voor de Programmabegroting 2022-2025 in zich hebben. Sociaal domein: jeugdzorg en Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) Jeugdzorg Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen (AWBZ naar WMO). Een deel van deze taken hebben de gemeenten via de decentralisatie in het sociaal domein overgenomen van de Rijksoverheid. Het doel van de transities is onder andere snellere hulp en ondersteuning bij zorg en een betere aansluiting op de persoonlijke situatie. De WMO en participatie zijn budgettair neutraal verwerkt in de Programmabegroting 2021-2024. Voor jeugdzorg is, naast de extra jaarlijkse toevoeging van € 850.000,--, het budget verhoogd met € 1.000.000,--. Bij vaststelling van de Programmabegroting 2021-2024 is besloten binnen het Sociaal Domein onderdeel Jeugd een taakstelling van € 1.000.000,- op te nemen ter dekking van de budgetverhoging. Afhankelijk van niet of minder continueren van de structurele verhoging van de Algemene Uitkering ten aanzien van het onderdeel jeugd kan dit meerjarig oplopen tot € 1.300.000,-.

-5-

Op basis van de huidige stand van zaken wordt het volgende in relatie tot de taakstelling opgemerkt:  Vanuit de meicirculaire 2020 krijgt Nunspeet structureel een hogere Algemene Uitkering voor Jeugdzorg. De verhoging bedraagt structureel € 300.000,-;  Vanuit de september-/decembercirculaire 2020 krijgt Nunspeet voor het jaar 2022 incidenteel een hogere Algemene Uitkering voor Jeugdzorg. De incidentele verhoging 2020-2021 is verlengd met een jaar voor 2022 en bedraagt € 460.000,-. Vooralsnog is niet bekend of deze hogere Algemene Uitkering een structureel karakter krijgt. Hierover wordt meer informatie in de Meicirculaire 2021 verwacht;  Er zijn en worden diverse maatregelen getroffen om de kosten van de jeugdzorg terug te dringen. Op basis van de ingezette maatregelen is de verwachting dat de taakstelling voor begrotingsjaar 2022 kan worden gerealiseerd. Gezien de onzekerheid over een structurele verhoging van de Algemene Uitkering voor Jeugd na 2022 is het behalen van de taakstelling met de genomen en te nemen maatregelen nog onzeker. WMO Onder andere de verdergaande extramuralisering en de eigen bijdrage in de vorm van het WMO abonnementstarief laat zien dat de druk op de WMO langzamerhand toeneemt. Landelijk zien we dan ook dat het WMO domein, in navolging van de Jeugdwet, bij steeds meer gemeenten tekorten laat zien.

Hoewel de uitgaven van WMO maatwerkvoorzieningen stijgen heeft dat onder de streep in Nunspeet voor de WMO nog niet tot tekorten geleid. We zien dat het (landelijk) tekort in het sociale domein een verkiezingsthema is bij alle partijen in het politieke spectrum. VNGvoorzitter Jan van Zanen noemt de verkiezingsplannen voorzichtige openingszetten maar geeft aan: “Er is echt meer nodig dan ik her en der lees.” Na de verkiezingen kan de balans opgemaakt worden en kan een duurzamere middellange termijn analyse gemaakt worden. Omgevingswet De geest van de Omgevingswet geeft aanleiding om keuzes te maken om meer vergunningsvrij te regelen. In hoeverre de gemeente Nunspeet hier invulling aan wil geven zal in 2021 verder uitgewerkt worden en voorgelegd worden aan de raad. Ondanks dat in de meerjarenbegroting de legesinkomsten al naar beneden zijn bijgesteld, zal afhankelijk van deze keuzes moeten blijken of verdere bijstelling nodig is. Daarnaast kan vanuit dienstverlening de keuze gemaakt worden om steeds meer een faciliterende rol op te nemen als gemeente Nunspeet. Dit heeft gevolgen voor de organisatie van de werkzaamheden en kan tot gevolg hebben dat extra capaciteit op het gebied van dienstverlening benodigd is. 2.2 Gemeentelijke projecten Sportpark de Wiltsangh Voor project Sportpark De Wiltsangh heeft gemeenteraad op 30 juni 2019 het financieel kader vastgesteld.

Dit kader bestaat uit drie projectonderdelen. Nieuwbouw Sportcomplex De Wiltsangh Eind februari 2021 heeft de gemeente het voornemen tot gunning bekend gemaakt aan bouwbedrijf Van Norel uit Epe. Dit voornemen heeft plaatsgevonden op basis van de uitkomst van een Europese Aanbesteding. Als voorbereiding op deze aanbesteding heeft voor dit projectonderdeel een financiële herijking plaatsgevonden. Deze financiële herijking (en de uitkomst van de aanbesteding) past binnen het financieel kader die door de gemeenteraad op 30 juni 2019 is vastgesteld. In de huidige ramingen is rekening gehouden met (de huidige stand van zaken van de) ontbinding van de overeenkomst met Vaessen Algemeen Bouwbedrijf. Wat betreft de inzet van CLear Pool (chloorvrijzwemmen) wordt een voorstel voor een definitieve financiële dekking voorbereid.

-6-

Revitalisering van Sportpark De Wiltsangh Het tweede onderdeel betreft de revitalisering van Sportpark De Wiltsangh. Daarbij moet worden gedacht aan de aanleg van de parkeerplaatsen, groenvoorzieningen, hekwerken en accommodaties van de buitensportverenigingen. Het grootste deel van deze uitgaven staat gelijktijdig of na afloop gepland van de bouw van het sportcomplex. Het vastgesteld financieel kader van 30 juni 2019 is daarin momenteel nog het uitgangspunt. Wel vindt er momenteel een actualisatie plaats van de onderliggende ramingen. Deze actualisatie zal medio april 2021 worden afgerond. Daaruit zal blijken of de geactualiseerde ramingen passen binnen het vastgesteld kader en/of het opgevangen kan worden binnen het totaal van het project Sportpark De Wiltsangh. Exploitatie Sportbedrijf Nunspeet Het laatste onderdeel betreft de exploitatie van Sportbedrijf Nunspeet. In het vastgesteld financieel kader is ook een exploitatieraming van een nieuw sportcomplex opgenomen. Deze raming wordt periodiek geactualiseerd naar de huidige inzichten als het gaat om bijvoorbeeld energie- en onderhoudslasten. Deze aspecten kunnen namelijk concreter worden gemaakt na afstemming met installateur en bouwkundig aannemer. Met de kennis van nu lijkt de exploitatie van een nieuw zwembad, sporthal en turnhal te passen binnen het vastgesteld financieel kader.

Wel vindt momenteel een actualisatie plaats. De uitkomst hiervan zal ook betrokken worden bij eerder genoemde actualisatie van de revitalisering van het sportpark / nieuwbouw van het sportcomplex. Tot slot werken we aan een doorvertaling in een bredere exploitatieopzet van Sportbedrijf Nunspeet, omdat de exploitant meer accommodaties onder haar hoede heeft dan het nieuwe zwembad, sporthal en turnhal. De uitkomst hiervan wordt in het tweede deel van 2021 verwacht. Voor het gehele project wordt, zoals ook beschreven is in het raadsbesluit van 30 juni 2019, uitgegaan van een verrekenbare BTW. Om de BTW te kunnen verrekenen zijn momenteel twee lijnen in werking: een jaarlijkse aanvraag voor een tegemoetkoming van de BTW onder de SPUKregeling en een verzoek om (met terugwerkende kracht) te mogen vallen onder een overgangsregeling die is ingesteld bij de invoering van de SPUK-regeling in 2019. Dit verzoek/ bezwaar heeft de Belastingdienst nog in overweging. Onderwijshuisvesting In maart 2017 heeft de gemeenteraad het Strategisch huisvestingsplan onderwijs (SHP) vastgesteld. In dit SHP heeft de gemeente een toekomstvisie voor het primair en speciaal onderwijs vastgesteld. In juni 2020 is de gemeenteraad in een informele bijeenkomst geïnformeerd over de ontwikkelingen in het onderwijs. Dit heeft geleid tot een evaluatie van het SHP.

Deze evaluatie is in de vergadering van de commissie Maatschappij en Middelen van januari 2021 behandeld. De conclusies in deze evaluatie en tussentijdse stand van zaken zijn als volgt samen te vatten: a. handhaving van de beleidsambities in/van het SHP (IKC-vorming, thuisnabij en passend onderwijs); b. handhaving van de huisvestingsprojecten in het SHP; c. wijziging van de huisvestingsagenda/-planning: in plaats van IKC Nunspeet West (fase II/III SHP) eerst de vernieuwing van de huisvesting van De Bron (fase IV SHP) uitvoeren vanwege sterke groei van het aantal leerlingen in Nunspeet Noord/Centrum als gevolg van de huidige en toekomstige woningbouw in Molenbeek en ’t Hul Noord. Ten aanzien van de bouwkosten is geconstateerd dat deze de laatste jaren sterk zijn gestegen. De marktontwikkelingen voor de komende jaren zijn onbekend. Daarom blijft het risico van stijgende bouwkosten voor dit project bestaan. In de notitie bij de evaluatie van het SHP is ingegaan op de financiële middelen per project en is voorgesteld vooralsnog geen extra, gemeentelijke middelen te vragen.

-7-

Wel is de mogelijkheid van cofinanciering door de schoolbesturen in de evaluatie SHP uitgewerkt. De gemeente heeft een specifieke verantwoordelijkheid als het gaat om de financiering van schoolgebouwen (met uitzondering van de schoolbesturen waarmee een doordecentralisatieovereenkomst is afgesloten). In de toekomst kan echter sprake zijn van cofinanciering in zowel situaties van renovatie, duurzaamheidsmaatregelen als nieuwbouw (een en ander conform de voorstellen van de VNG, PO-raad en VO-raad die op dit moment in wet– en regelgeving worden verwerkt). Het schoolbestuur kan bijdragen in nieuwbouw vanwege de optimalisering van hun eigen exploitatie (door lager onderhoud en lager energieverbruik) hetgeen voordelig is voor de school i.c. het bestuur. Over de vormen van cofinanciering zijn nog geen generieke afspraken gemaakt. Per project zal conform de uitgangspunten in het SHP (eigen bijdrage in vernieuwing) bezien worden op welke wijze en in welke mate er bijdragen gerealiseerd kunnen worden vanuit de schoolbesturen. Stationsomgeving In de periode december 2018 tot mei 2020 is met hulp van een ingenieursbureau gewerkt aan een uitgewerkt Voorlopig Ontwerp (het ‘VO+’) voor het project Verbetering Stationsgebied Nunspeet.

In dit plan zijn de locaties van de onderdoorgangen, wegen, fietspaden en overige infrastructuur, alsmede de verdere inrichting van de openbare ruimte en het station verregaand technisch uitgewerkt om te bepalen of het ontwerp ook daadwerkelijk te realiseren is en welke kosten daarmee gemoeid zijn. Op basis van deze plannen zijn de kosten voor het project geraamd op € 41.000.000,-. Deze raming is onder te verdelen in € 36.000.000,- voor de aanleg en € 5.000.000,- voor het vastgoed. De gewenste verlenging van de perronkap is geraamd op een extra € 1.500.000,-. Voor de verlenging van de perronkap en de financiële dekking is nog geen besluit genomen. In de dekking wordt voorzien middels € 29.250.000,- gemeentelijke middelen en € 11.750.000,- aan subsidies en toekenningen. Dit laatste dekkingsmiddel bevat een onzekerheid zolang er geen beschikkingen voor de subsidies en toekenningen zijn afgegeven. Op basis van het uitgewerkte plan zoals dat voorlag heeft de raad op 28 mei 2020 unaniem besloten in te stemmen met verdere uitwerking en de benodigde, gemeentelijke middelen beschikbaar gesteld. De dekking voor deze gemeentelijke middelen is verwerkt in de Programmabegroting 2021-2024. Het afgelopen jaar is door de projectorganisatie gewerkt aan verdere uitwerking en detaillering van het plan.

Er zijn de nodige wijzigingen doorgevoerd in de inrichtingsplannen van het Stationsplein zoals toegelicht in de commissie- en raadsvergaderingen van december 2020. Er is ondertussen ook gewerkt aan o.a. de grondverwerving en de voorbereiding van het bestemmingsplan en bestemmingsplanprocedure. Daarnaast is de projectorganisatie in overleg getreden met de Provincie, het Rijk, en andere organisaties om overeenkomsten op te stellen voor het verkrijgen van de subsidies en toekenningen. Ten opzichte van de situatie mei 2020 resulteert dit ook in veranderd inzicht in de financiële situatie:  In het dekkingsvoorstel bij de begroting 2020 en 2021 heeft de raad ingestemd met het niet indexeren van de uitgaven t.a.v. inflatie. Dit heeft tot gevolg dat ook het investeringsbedrag van de stationsomgeving niet is geïndexeerd dit afgezet met wel stijgende bouwkosten.  Extra lasten als gevolg van het gewijzigde ontwerp van het Stationsplein: o Het gewijzigde ontwerp van het Stationsplein heeft impact op het vastgoed op Stationsplein 1 (VVV/Nunspeet uit de kunst). De extra lasten voor het project zijn gelijk aan de boekwaarde van dit adres (ca. € 15.000,-), vermeerderd met de sloopkosten. o In het gewijzigde ontwerp zonder het vastgoed op Stationsplein 1 (VVV/Nunspeet uit de kunst) komen 27 geprojecteerde parkeerplaatsen uit het originele ontwerp te vervallen.

Tegelijkertijd worden 16 nieuwe parkeerplaatsen toegevoegd. Het effect van de netto wijziging van 16 parkeerplaatsen op de budgetraming wordt nader bepaald.

-8-

Extra lasten door de wijzigingen aan het ontwerp van het Stationsplein zijn onderzoekskosten, wijzigingen in het groenplan, aanpassingen aan de uitwerkingen van kabels en leidingen en extra vierkante meters herinrichting. Dit wordt momenteel middels de SSK-systematiek doorgerekend. De bestaande overweg in de Elspeterweg heeft de functie van Rail Inzet Plaats. Hulp- en werkvoertuigen kunnen hier het baanvak oprijden met speciale railvoertuigen. Deze functie moet worden verplaatst, waarbij de lasten gedeeld worden door ProRail en de gemeente. De extra lasten voor het project voor het verplaatsen van de Rail Inzet Plaats worden geraamd op circa € 200.000,- tot € 300.000,- bij hergebruik van de overwegconstructie. De gemeente draagt hiervoor de helft aan bij. Het vervaardigen van een referentieontwerp voor de verlenging van de perronkap resulteert in een architectonische opdracht (extra lasten ca. € 14.000,-) en een constructieve opdracht (PM). Mocht de financiering voor de verlengde perronkap niet rond komen, moet er vanuit de ontwerpvoorschriften van ProRail worden voorzien in een standaard trapoverkapping. De extra lasten die daarmee gemoeid zijn nader te bepalen. Het onderzoek naar de verkeersveiligheid van de Enkweg en het onderzoek naar de mogelijkheden van het verplaatsen van het busstation brengen extra lasten met zich mee.

Afhankelijk van de uitkomsten kan dit resulteren in extra lasten t.a.v. het opstellen van het DO. De extra lasten ten aanzien van (de compensatie van) stikstofuitstoot bedragen € 350.000,-, conform het besluit college B&W (28/1/2021) en raad (18/2/21). Het stikstofrisico was voorzien in het risico dossier van het project. Dit zijn weliswaar extra kosten maar tegelijkertijd neemt het risico af. Externe inhuur in de projectorganisatie moet ook worden verlengd in de tweede helft van 2021. Het gaat hierbij om ondersteuning op het gebied van Vastgoed & Grondverwerving, Bestemmingsplan, spoorse zaken en projectondersteuning. Uitgangspunt in de originele raming was dat het project vooral met vaste medewerkers binnen de gemeente zou worden gerealiseerd. Op specifieke dossiers is specialistisch ondersteuning nodig. De bijdrage uit het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen is inmiddels vastgesteld en is € 330.000,- hoger dan waar we vanuit gingen. Dit komt bovenop de reeds beschikbaar gesteld subsidie van € 8.400.000,-. Tijdens de bouw van de ondergangen, in de 3e of 4e Trein Vrije Periode, vindt op verzoek van ProRail tegelijkertijd een wisselsanering plaats. ProRail draagt daarom bij aan de kosten van vervangend busvervoer in de betreffende Trein Vrije Periode. Hier lijkt een beperkte kostenreductie te kunnen worden gerealiseerd.

Het is nog prematuur om hier een bedrag aan toe te kennen. Vanuit het Programma Toegankelijkheid wordt een extra bijdrage van € 50.000,- beschikbaar gesteld bovenop de reeds toegezegde € 400.000,-. o

















De ontwikkelingen van de afgelopen maanden hebben een stevige financiële impact op het project Verbetering Stationsgebied Nunspeet. De extra lasten zijn hoger dan de extra dekking. Vooralsnog is de inschatting dat de extra lasten kunnen worden opgevangen binnen de oorspronkelijke raming voor object overstijgende risico’s. Echter leiden scopewijzigingen veelal tot extra lasten. Het project houdt rekening met tegenvallers door een risico budget bij te houden en hieruit mitigerende maatregelen te bekostigen. Ruimte voor grote tegenvallers is echter beperkt. Het grootste financiële risico ligt bij de aanbesteding van ProRail’s TunnelAlliantie, die in de tweede helft van 2021 echt van start gaat. Vragen die dan gaan spelen zijn: Is er veel interesse bij markpartijen? Wat is de inflatie in de bouwmarkt? en wat is het effect van de stikstofbeperkingen in de bouw? Tot aan het uitvoeringsbesluit van de twee onderdoorgangen (waarschijnlijk begin 2022) is de aanbeveling om de totale budgetraming en de dekking van het project niet te wijzigen.

-9-

Duurzaamheid In de raadsvergadering van april 2020 heeft de gemeenteraad het Duurzaamheidsplan 2020-2025 vastgesteld. De financiële doorrekening van dit plan leidt tot een kostenraming van afgerond € 1.550.000,-. De gemeenteraad heeft ingestemd met een dekking van deze kosten uit de reserve Precario. In de Nota reserves en voorzieningen herijking 2020 is besloten is om 50% van het vrij besteedbare deel (stand per 1 januari 2019: € 2.300.000,-) van deze reserve te oormerken voor duurzaamheid. Dit betekent dat op basis van dit besluit er nog ruimte is voor € 750.000,- aan planvorming in het kader van duurzaamheid. In lijn met het vastgesteld beleid is 50% van reserve Precario beschikbaar voor duurzaamheid. Dit betekent dat de precarioheffing in 2020 (over belastingjaar 2019; afgerond € 1.500.000,-) ook voor 50% beschikbaar is voor duurzaamheidsmaatregelen. 2.3

Conclusies gemeentelijke taken en projecten

Voor de diverse gemeentelijke taken en projecten zijn financiële middelen gereserveerd binnen de gemeentelijke begroting. In de vorige paragrafen zijn enkele gemeentelijke taken en projecten beschreven die op dit moment in de actualiteit staan van de Nunspeetse bedrijfsvoering. Bij alle taken en projecten is ook een financiële verwachting voor de komende begroting aangegeven. Op basis van de huidige kennis en stand van zaken kan geconcludeerd worden dat alle benoemde taken en projecten binnen het beschikbaar, financiële kader kunnen worden uitgevoerd. In de verdere aanloop naar de Programmabegroting 2022-2025 zullen deze verwachtingen worden geactualiseerd. Mocht blijken dat in de komende tijd de verwachtingen worden ingehaald door nieuwe ontwikkelingen of actualisaties, dan zullen deze nieuwe ontwikkelingen en actualisaties zo nodig financieel worden betrokken in het financiële perspectief van Programmabegroting 20222025.

- 10 -

3

Financieel beleid

3.1 Stand van de begroting Donderdag 29 oktober 2020 heeft de raad de Programmabegroting 2021-2024 vastgesteld. Inclusief het vastgestelde dekkingsvoorstel en de verevening van de jaarsaldi via de Algemene reserve zijn alle jaarschijven 2021 t/m 2024 structureel sluitend. De raad is voorgesteld om niet over te gaan tot bijstelling van de Programmabegroting 2021-2024 maar het effect van de septembercirculaire 2020 en het tussentijds genomen college besluit inzake ondermijning te verwerken in de 1e hoofdlijnenrapportage 2021. Ten aanzien van de 2e hoofdlijnenrapportage 2020 is de raad voorgesteld deze door te voeren als administratieve wijziging per 1 januari 2021 tezamen met het dekkingsvoorstel. De structurele effecten voor de jaarschijven 2022-2024 worden meegenomen bij de opstelling van de Programmabegroting 2022-2025. 3.2 Autonome en noodzakelijke ontwikkelingen Ontwikkelingen algemene uitkering Gemeentefonds: effecten september- en decembercirculaire 2020 In de Meicirculaire 2020 is aangekondigd de accressen voor de uitkeringsjaren 2020 t/m 2024 vast te klikken op het niveau dat toen is gepubliceerd. Dit besluit vormde een onderdeel van de coronacompensatie en diende rust en stabiliteit te creëren in een roerige tijd. Gevolg hiervan is dat er in de Septembercirculaire nagenoeg geen effecten zijn in de hoogte van de uitkering voor de jaren 2021-2024.

Alleen 2022 laat een fors hogere uitkering zien door het eenmalig toevoegen van (landelijk) € 300 miljoen aan de Algemene Uitkering voor de jeugdzorg. Bij de meicirculaire 2019 was daarvoor reeds € 1 miljard beschikbaar gesteld voor de periode 2019 – 2021. De decembercirculaire heeft doorgaans een beperkte strekking. Het gaat primair om onderwerpen die vóór het einde van het jaar geregeld dienen te zijn met het oog op de jaarafsluiting bij het Rijk en de gemeenten. In deze circulaire zijn een aantal nieuwe decentralisatie-uitkeringen bekend gemaakt en is het derde compensatie-pakket COVID-19 beschikbaar gesteld voor 2020 en 2021. Ontwikkelingen algemene uitkering Gemeentefonds: herijking Gemeentefonds De afgelopen twee jaar hebben de fondsbeheerders samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) gewerkt aan de nieuwe verdeling van het Gemeentefonds. Een nieuwe verdeling is nodig omdat de huidige verdeling niet meer goed aansluit bij de kosten van gemeenten. Ook bestaat al langer de behoefte de verdeling eenvoudiger te maken. Daaropvolgend heeft de Minister van Binnenlandse Zaken in februari 2021 de adviesaanvraag met het verdeelvoorstel voor de herijking van het Gemeentefonds per 2023 ter beoordeling voorgelegd aan de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en de VNG met de vraag te adviseren over de gemaakte keuzes en de effecten daarvan.

Er worden nog de nodige voorbehouden gemaakt vanwege o.a. de negatieve uitkomsten voor de gemeenten in Noord Nederland, waarop mogelijk ten koste van de andere gemeenten een correctie gaat plaatsvinden. Ook is als uitgangspunt voor de herijking het jaar 2017 gebruikt. Hierop zal nog een actualisatie volgen naar de werkelijkheid van 2019. Vooralsnog geeft de verdeling die nu voorligt een positief beeld voor Nunspeet. Coronacrisis Als gevolg van de Coronacrisis is de verwachting dat de werkloosheid zal toenemen en het beroep op uitkeringen en voorzieningen van de Participatiewet, de bijzondere bijstand, het Besluit bijstandsverlening Zelfstandigen, de IOAW en IOAZ, de minimaregelingen en de Schuldhulpverlening ook zal toenemen. Daarnaast is in 2020 de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) ingevoerd om ondernemers in deze crisistijd te ondersteunen en door de crisistijd heen te helpen In 2020 waren de door het Rijk toegekende budgetten voor Nunspeet zoals de BUIG voor uitkeringen, de voorschotten Tozo en de begrote bedragen voor bijzondere bijstand, minimaregelingen en schuldhulpverlening nog toereikend. In hoeverre deze budgetten toereikend blijven is onzeker. Ook zal het toenemend gebruik van alle genoemde

- 11 -

regelingen gevolgen hebben voor de uitvoering en de benodigde (tijdelijke) formatie binnen het team dat de uitvoering van de verschillende regelingen verzorgd. Aanvullend op de Tozo is in 2021 de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK)-regeling ingevoerd. Deze regeling is met name bestemd voor burgers met hoge woonlasten. In het Gemeentefonds wordt ter dekking van deze uitgaven een bedrag toegevoegd die via de Algemene uitkering zal worden verdeeld. Inmiddels heeft het Ministerie aangegeven hiervoor extra middelen beschikbaar te stellen. Dit leidt tot een financieel risico, aangezien het definitieve bedrag nog niet bekend is, voor de gemeenten: het is een open-einde regeling waarvoor een (beperkt) budget beschikbaar wordt gesteld. 3.3 Nieuwe beleidswensen In de nieuwe opzet van de P&C cyclus ligt de nadruk op de raadsprioriteiten meer aan het begin van het proces. Op verzoek van de gemeenteraad hebben de raadsfracties eerder de mogelijkheid hun wensen voor de komende begrotingsperiode kenbaar te maken. Doel hiervan is dat er een debat gevoerd kan worden over het hele scala aan wensen. In overleg met de raadsfracties is voor de overzichtelijkheid een onderverdeling in de nieuwe wensen voorgesteld. De indeling maakt allereerst onderscheid tussen beleidsintensiveringen en nieuw beleid.

Vervolgens wordt binnen het nieuwe beleid onderscheid gemaakt tussen onderwerpen met en onderwerpen zonder financiële consequenties. 3.3.1 Intensivering geformuleerd beleid vanuit Collegeprogramma 2018-2022 Sociaal regisseur (Gemeentebelang) Hulp moet bereikbaar zijn voor iedereen. Daarom staat Gemeentebelang voor een duidelijke welzijnskoepel waar de samenwerking centraal staat. Met één gezin, één plan, één regisseur vragen wij daadwerkelijke invulling van het sociale werkveld. Er moet een integrale en proactieve aanpak in het sociale werkveld komen, met behulp van sociaal regisseurs die verbindend werken tussen de inwoners en (hulp)instanties. Wij vragen het college op korte termijn met een plan te komen om de samenwerking te stimuleren en de rol van sociaal regisseur concreet in te vullen. Geschatte structurele lasten: PM Planvorming stimulering jongerenparticipatie (Gemeentebelang) Participatie van jongeren blijft in onze ogen van essentieel belang. Een jongerenraad is voor Gemeentelbelang nog altijd het streven. De gemeente moet jongeren betere betrekken bij de besluitvorming, want zij hebben de toekomst. Wij vragen het college daarom met een concreet plan van aanpak te komen om jongerenparticipatie structureel in te richten. Daarnaast vragen wij specifieke aandacht voor het jongerenontmoetingspunt Hulshorst.

Hier liggen kansen, maar dan moet het college hier wel actief op inzetten. Wij vragen het college op korte termijn met een plan te komen om jongerenparticipatie te stimuleren en deze structureel in te vullen. Geschatte structurele lasten: PM Uitvoering Strategisch Huisvestingsplan onderwijs: IKC Nunspeet Oost (Gemeentebelang) Zoals bekend hecht Gemeentebelang veel waarde aan de beschikbaarheid van openbaar onderwijs. Wij zullen daarom de activiteiten van de stichting PROO nauwgezet blijven volgen. De onderwijshuisvesting krijgt steeds meer vorm in de Integrale Kindcentra (IKC.) Realisatie van het IKC-Oost laat echter steeds op zich wachten. Hierdoor blijven het onzekere tijden voor de BSO en de betrokken scholen. Wij vragen het college op korte termijn met een concrete planning te komen ten behoeve van de realisatie en participatie van omwonenden en ouders. Geschatte lasten: nvt

- 12 -

Duurzaamheid (Gemeentebelang) Gemeentebelang staat voor een duurzame gemeente Nunspeet, waar het fijn wonen, werken en recreëren is. Communicatie met en voorlichting voor alle stakeholders, met name de inwoners, is de basis om te komen tot een Regionale Energie Strategie (RES). Gemeentebelang heeft als uitgangspunt voor de energietransitie: meetbaar, haalbaar en betaalbaar. Ook willen wij graag een bottom-up benadering op het gebied van duurzaamheid. Dit betekent dat er geen (grote) plannen van bovenaf worden opgelegd, maar dat goede initiatieven van inwoners en ondernemers worden gesteund en gefaciliteerd. Volgens Gemeentebelang is daar nog een wereld te winnen. Wij vragen het college constant hiervoor aandacht te vragen en indien blijkt dat de stakeholders te weinig worden meegenomen samen met de raad geen akkoord te geven op de plannen. Geschatte lasten: nvt Pilot: Inzet swipocratie om jongeren te bereiken bij de burgerparticipatie (ChristenUnie). Het college is wat ons betreft goed bezig als het gaat om burgerparticipatie. Dat maakt ons ook enthousiast om inwoners (meer) te betrekken bij gemeentelijk beleid. Het is alleen een uitdaging om, als het gaat om burgerparticipatie, ook jongeren te bereiken. Als ChristenUniefractie willen we graag een pilot voorstellen om te onderzoeken op welke manier we jongeren beter kunnen bereiken bij een participatieproces.

Daarbij willen we graag aansluiten bij de actualiteit. En dan denken we specifiek aan participatie bij de energietransitie. Als het gaat om het laten meedenken van de bevolking bij de energietransitie bereiken we vooral oudere inwoners. En dan nog relatief zeer weinig. De enquête voor de RES (Noord-Veluwe), toch een belangrijke enquête, is ingevuld door 1.400 inwoners. Op een totaal van 185.000 inwoners is dat 0,75%. Jongeren hebben volgens onze inschatting nauwelijks meegedaan, want daarvoor was de enquête eenvoudig te lang. En naar de visie van de ChristenUnie zijn jongeren voor dit dossier nu juist een zeer belangrijke partner omdat zij langduriger met de gevolgen van de klimaatverandering zullen worden geconfronteerd. Voor ons is dat een belangrijk uitgangspunt om hen te betrekken. Daarbij weegt voor ons ook mee dat een heel aantal Nederlandse gemeenten heel mooie resultaten hebben behaald met jongerenparticipatie bij de energietransitie via swipocratie. Met de pilot swipocratie beogen we 2 dingen: Jongeren bereiken om hun visie te horen over de energiestrategie. Onderzoeken of deze manier van participatie ook breder kan worden ingezet. Breder in de zin van ‘jongeren op deze manier meer betrekken bij burgerparticipatie’, maar ook in de zin van ‘ook andere groepen inwoners’.

Meerdere gemeenten hebben al geëxperimenteerd met swipocratie, in de meeste gevallen rond de energietransitie. Gemiddeld werd daarmee zo’n 10% van de jongeren van een gemeente bereikt waaronder ook moeilijk bereikbare groepen. Als ChristenUnie Nunspeet vinden we het een dermate mooi resultaat dat we het een uitdaging vinden om dit ook in Nunspeet in te zetten. Geschatte kosten: Inzet van swipocratie kost als basis € 2.650,-. Daarin zijn begrepen advieskosten, meedenken bij het opstellen van de vragen en het ontwikkelen van promotiemateriaal. Afhankelijk van wat we als gemeente zelf kunnen inbrengen op het gebied van communicatie kan het daarbij blijven. Wanneer de campagne uitgebreider ondersteund moet worden ook via social media etc. kan het bedrag oplopen tot € 4.500,-. Geschatte lasten: maximaal € 4.500,-

- 13 -

Implementatie Handle with Care (ChristenUnie) Handle with Care is een samenwerking tussen politie, scholen en leerplicht. Door deze samenwerking is er - binnen 24 uur na ernstig huiselijk geweld - steun op school voor een kind. Simpel, snel, in een vertrouwde omgeving en van grote waarde voor het kind. In onze regio is Handle with Care nog niet van de grond gekomen. Wij vinden dit een gemiste kans en ook een zorgelijke ontwikkeling. We weten dat het college zich in gesprekken met de politie tot het uiterste heeft ingespannen om implementatie mogelijk te maken. Dat is (nog) niet gelukt. Het college was daar met ons teleurgesteld over. Wij willen het in deze wensenlijst voor de perspectievennota toch weer noemen als belangrijk speerpunt en het college vragen om, als de mogelijkheid zich voordoet, alles in het werk te stellen om de uitvoering van het programma Handle with Care ook in Nunspeet alsnog te realiseren in het belang van zeer kwetsbare kinderen. Geschatte lasten: kostenneutraal Duurzaamheid (CDA) Het behalen van de gestelde doelen in 2025 en 2030 versnellen Geschatte structurele lasten: € 5.000,-Aanleg zonnepanelenvelden op gemeentelijk daken Geschatte investering: € 15.000,Duurzaamheid (PvdA/Groenlinks) PvdA/GroenLinks vindt dat ondanks de coronacrisis de klimaatcrisis niet vergeten mag worden.

Het is nu essentieel om stappen te zetten, zodat we de aarde waarop we nu leven (vol)waardig kunnen overdragen aan volgende generaties. Het uitvoeren van het programma duurzaamheid gaat te langzaam. Volgens PvdA/GroenLinks is er een intensivering nodig om de doelstellingen met betrekking tot CO2-reductie die we onszelf hebben gesteld te gaan realiseren. Geschatte lasten: PM; de intensivering kan volgens PvdA/Groenlinks plaatsvinden door het anders inzetten van ambtelijke uren. Wat PvdA/GroenLinks betreft komen deze uren vanuit Recreatie en toerisme (‘Nunspeet aan zee’) en vanuit (snipper)groen. Jongerenparticipatie (PvdA/Groenlinks) Praat niet over jongeren (overlast), maar met hen. Bespreek waar ze behoefte aan hebben qua zaken als huisvesting, mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, activiteiten, etc. Realiseer daarna voorzieningen/activiteiten. De dekking voor de kosten kan worden gevonden door met de huidige niet tot nauwelijks gebruikte jongerenontmoetingsplekken in Nunspeet en Vierhouten te stoppen en in Hulshorst geen jongerontmoetingsplek te realiseren. Geschatte lasten: PM 3.3.2 Nieuw beleid met financiële consequenties Priortering in handhaving: meer BOA-capaciteit (SGP) Er moet meer (BOA-) capaciteit komen om op kleine ergernissen te handhaven (door middel van boetes en niet door middel van eindeloos waarschuwen).

Teven er moet voldoende BOAcapaciteit zijn om (zodra wetgeving dat toelaat) in te zetten op verkeershandhaving. Geschatte structurele lasten: PM Onderzoek permanente bewoning recreatiewoningen (SGP) De woningmarkt is krap. Zeker waar het gaat om betaalbare woonruimte. De fractie van de SGP vraagt in 2021 / 2022 onderzoek te doen naar de mogelijkheden van het toestaan van het permanent bewonen van recreatiewoningen. Dit zou dan kunnen gebeuren voor een gelimiteerde periode van bijv. maximaal acht of tien jaar op enkele daarvoor geschikte en geselecteerde parken. Geschatte lasten: PM

- 14 -

Evenemententerrein (Gemeentebelang) Gemeentebelang pleit al jaren voor een evenemententerrein. In de gemeenteraad van maart 2019 is een toezegging gedaan rondom een permanente locatie voor een evenemententerrein. Ook in tijden van corona is een evenemententerrein wenselijk om spreiding van (verantwoorde) activiteiten in onze gemeente nog beter te organiseren. Het college wordt gevraagd op korte termijn invulling te geven aan deze toezegging en ons op de hoogte te houden van de voortgang. Geschatte investering: PM Grondstoffenstation (Gemeentebelang) Gemeentebelang wil graag een grondstoffenstation in de gemeente Nunspeet om beter invulling te geven aan circulariteit. Het college wordt gevraagd de realisatie van een dergelijk station in de Programmabegroting 2022-2025 op te nemen. Geschatte investering: PM Geschatte structurele lasten: PM Verkeersplan Vierhouten (Gemeentebelang) Voor Vierhouten hebben de inwoners veel zaken aangedragen die zouden bijdragen aan een verbeterde verkeersveiligheid en doorstroming. De ontwikkeling van een plan en de realisatie laten echter op zich wachten. Het college wordt gevraagd op korte termijn met een plan te komen en dit zo spoedig mogelijk te realiseren. De fractie van Gemeentebelang denkt dat het wellicht mogelijk is quick wins zonder veel financiële consequenties direct op te pakken.

Geschatte investering: PM Verkeerssituatie Halfweg (Gemeentebelang) Gemeentebelang vindt dat de nadruk bij verkeersaanpassingen moet liggen op een risico gestuurde aanpak met aandacht voor verkeersgedrag. Een belangrijk knelpunt op dit gebied is in onze ogen de situatie bij Halfweg. Aangezien de provincie tot op heden geen medewerking verleent aan een robuuste oplossing wordt het college gevraagd een pragmatische oplossing te zoeken die weinig of geen financiële consequenties heeft. Geschatte investering: PM Meer BOA-capaciteit (Gemeentebelang) Gemeentebelang hecht veel waarde aan de rol en aanwezigheid van agenten en BOA’s in de wijk en aan handhaving. Met name de proactieve werking van deze aanwezigheid, het handhaven van (drugs-) overlast, het tegengaan van zwerfvuil en overlast door hondenpoep zijn onderwerpen die voor de inwoners van belang gevonden worden. Gemeentebelang heeft meerdere malen aangegeven de totale beschikbare tijd voor deze activiteiten van politie en BOA’s te weinig te vinden en zien graag ruimte voor uitbreiding van de BOA-capaciteit met twee FTE. Voor Gemeentebelang telt het meer blauw op straat omdat daar een preventieve werking vanuit gaat. Gemeentebelang wil daarom aandacht voor minder bureauwerk en meer zichtbaarheid in onze kernen, wijken en straten.

Geschatte kosten: jaarlijks € 200.000,- structureel Uitvoering natuurbrandpreventie (Gemeentebelang) In 2019 heeft de gemeenteraad ingestemd met het maken van een natuurbrandpreventieplan voor onze gemeentelijke bossen. Dit plan staat op het moment van schrijven geagendeerd voor de commissie Algemeen Bestuur met een voorstel tot financiering. Gemeentebelang vindt het onderwerp dermate van belang dat de noodzakelijke financiering structureel in de programmabegroting opgenomen dient te worden. Geschatte kosten: PM

- 15 -

Recreatieterrein Hulshorst (Gemeentebelang) Onlangs heeft de gemeente een recreatieterrein in Hulshorst aangekocht. Een breed maatschappelijk gebruik hiervan voor alle inwoners van Hulshorst vindt Gemeentebelang van groot belang. Zij vraagt het college snel met een goed plan te komen zodat de realisatie van de (sport)faciliteiten op korte termijn vorm gaat krijgen. Geschatte investering: €200.000,- (uitgaande van zelfredzaamheid en cofinanciering) Geschatte structurele kosten €30.000,-. Schaapskooi (Gemeentebelang) Gemeentebelang ziet een belangrijke toegevoegde waarde van ‘onze’ schaapskudde voor het toerisme en heidebeheer. Om deze functie in stand te houden is een nieuwe schaapskooi, met ruimte om de kudde uit te breiden, noodzakelijk. Daarvoor zullen in de toekomst de noodzakelijke financiële middelen vrijgemaakt moeten worden. Geschatte kosten: nog onbekend, mede afhankelijk van externe financiering. Extra schaapskudde (ChristenUnie) Voor de ChristenUnie was dit punt ook inzet van de verkiezingen van 2018. We willen de schaapskudde in Elspeet behouden en zijn er een voorstander van dat er weer een schaapskudde in Vierhouten komt. Dat is belangrijk voor het toerisme in Vierhouten en bovendien wordt het natuurlijke heidebeheer op die manier versterkt. Geschatte investering en kosten: PM.

Voor de financiering stelt de ChristenUnie voor deze te betrekken bij de uitvoering van de toeristische visie in samenspraak met de recreatieve sector. Milieustraat (ChristenUnie) De ChristenUnie wil graag een volwaardige milieustraat zien met mogelijkheid om gratis grofvuil te kunnen storten. Dit is nodig om de hoeveelheid restafval te verminderen. Wij vinden dat in deze coalitieperiode hierover besloten moet worden zodat de financiële consequenties voor de komende jaren tijdig in beeld zijn. Geschatte investering: PM Geschatte structurele kosten: PM Aanleg rotonde Halfweg (CDA) Geschatte investering: PM; cofinanciering met provincie Gelderland Renovatie en aanleg fietspad Gortelseweg (CDA) Geschatte investering: PM; cofinanciering met gemeente Epe Onderzoek toeristische mogelijkheden gebied ten zuiden van A28 (CDA) Geschatte lasten: PM Milieustraat (Liberaal Nunspeet) Eén aspect uit het huidige coalitieprogramma zien wij nog wel graag in ontwikkeling gebracht en dat betreft de realisatie van een milieustraat in de gemeente Nunspeet. Dit past ook zeker binnen het programma om de afvalstromen toekomst bestendig en verantwoord te verwerken waarbij vooral door middel van afvalscheiding milieuwinst gehaald kan worden.

Liberaal Nunspeet is van mening dat dit met de huidige afvalstoffenheffingen budget neutraal gerealiseerd zou moet kunnen worden daar afval tegenwoordig geen restproduct meer is maar grondstof voor recyclede producten. Met de verkoop van het ingezamelde afval kan goeddeels de milieustraat worden gefinancierd. Daarnaast leent de ontwikkeling en exploitatie van een milieustraat zich uitstekend voor de arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Geraamde investering: PM Geraamde structurele lasten: PM

- 16 -

3.3.3 Nieuw beleid zonder financiële consequenties Afhandeling schriftelijke en mondelinge vragen Gemeentebelang vindt het belangrijk dat de gemeente zich actief toespitst op de plannen en ideeën uit de samenleving. Niet de “nee tenzij” maar de “ja mits” gedachte moet leidend zijn. Een belangrijk onderdeel hiervan is de afhandeling van schriftelijke en mondelinge vragen vanuit de gemeentelijke organisatie naar de inwoners en ondernemers. Het college wordt gevraagd hier prioriteit aan te geven in het project Organisatieontwikkeling. Publieke dienstverlening in dorpshuizen en wijkontmoetingscentra (ChristenUnie) De gemeente Nunspeet heeft een breed aanbod als het gaat om publieke dienstverlening. Een energieregisseur, sociale raadslieden, onafhankelijke cliëntondersteuning, wijkagent e.a. De ChristenUnie heeft de wens dat deze ambtenaren een of twee keer per jaar aanwezig zijn in de dorpshuizen en wijkontmoetingscentra om voorlichting te geven. In ieder geval eind november/ begin december omdat dan tevens bekendheid kan worden gegeven aan de minimaregelingen die Nunspeet kent en die rond die tijd heel actueel zijn. 3.3.4 Dekkingsvoorstellen In vorige paragrafen zijn de diverse beleidswensen van de raadsfractie weergegeven. In onderstaand totaaloverzicht zijn deze wensen samengevat en zo mogelijk voorzien van een financiële indicatie:

- 17 -

Samenvatting beleidsprioriteiten en -wensen Programmabegroting 2022-2025 Intensiveringen geformuleerd beleid Collegeprogramma 2018-2022 Fractie Omschrijving Gemeentebelang Sociaal regisseur Gemeentebelang Planvorming stimulering jongerenparticipatie Gemeentebelang Uitvoering SHP: IKC Nunspeet Oost Gemeentebelang Duurzaamheid ChristenUnie Pilot inzet Swipocratie ChristenUnie Implementatie Handle with Care CDA Duurzaamheid: versnellen behalen doelen 2025 en 2030 CDA Duurzaamheid: aanleg zonnepanelevelden op gemeetelijke daken PvdA/Groenlinks Duurzaamheid: intensivering uitvoering beleid PvdA/Groenlinks Jongerenparticipatie

Indicatie financiën I/S* PM S PM I nvt nvt 4.500 I PM S 5.000 S 15.000 S PM S PM S

Nieuw beleid met financiële consequenties SGP Prioritering in handhaving; meer BOA-capaciteit SGP Onderzoek permanente bewoning recr.woningen Gemeentebelang Evenemententerrein Gemeentebelang Grondstoffenstation Gemeentebelang Verkeersplan Vierhouten Gemeentebelang Verkeerssituatie Halfweg Gemeentebelang Meer BOA-capaciteit (2 fte) Gemeentebelang Uitvoering natuurbrandpreventie Gemeentebelang Recreatieterrein Hulshorst; investering Gemeentebelang Recreatieterrein Hulshorst; structurele kosten Gemeentebelang Schaapskooi ChristenUnie Extra schaapskudde ChristenUnie Milieustraat CDA Aanleg rotonde Halfweg CDA Renovatie en aanleg fietspad Gortelseweg CDA Onderzoek toeristische mogelijkheden gebied ten zuiden van A28 Liberaal Nunspeet Milieustraat

PM S PM I PM S PM S PM S PM S 200.000 S PM S 200.000 S 30.000 S PM S PM S PM S PM S PM S PM I PM S

Nieuw beleid zonder financiële consequenties Gemeentebelang Afhandeling mondelinge en schriftelijke vragen ChristenUnie Publieke dienstverlening in Dorpshuizen en Wijk Ontmoetingscentra

nvt nvt

* I = incidenteel; S = structureel (ook bij investeringen ivm structurele kapitaallasten)

Enkele opmerkingen bij bovenstaande tabel: - Bij de meeste onderwerpen/wensen is geen inschatting gemaakt van de verwachte (structurele) lasten. De betreffende onderwerpen zijn met een indicatie PM opgenomen in de tabel - Alle onderwerpen zijn beoordeeld op hoe incidenteel of structureel de daarmee samenhangende lasten of investeringen zullen zijn. Dit onderscheid is aangegeven met een I(ncidenteel) of S(tructureel). Een aantal onderwerpen hebben geen financiële consequenties maar vragen een andere manier van werken of bevatten een nuancering van het huidige beleid. - Onderwerpen die een investering vergen, hebben in de gemeentelijke begroting ook een structureel karakter. Investeringen leiden namelijk tot (structurele) kapitaallasten. Structurele lasten moeten gedekt worden door structurele baten. In het kader van een structureel begrotingsevenwicht is dit een vereiste. Zoals is de zien vragen de meeste wensen en prioriteiten een structurele dekking. Deze dekking kan niet plaatsvinden vanuit reserves en voorzieningen. Voor de dekking moeten structurele middelen gevonden worden in de vorm van extra Algemene

- 18 -

Uitkering of hogere belastinginkomsten. Omdat nu niet bekend is hoe de Algemene Uitkering Gemeentefonds zich gaat ontwikkelen, wordt als denkrichting voor de structurele lasten een verhoging van de belastingen voorgesteld. Gemeentebelang, ChristenUnie en Liberaal Nunspeet pleiten voor een Grondstoffenstation resp. milieustraat. In het kader van kostendekkende tarieven zou voor deze onderwerpen als dekkingsvoorstel een verhoging van de afvalstoffenheffing mogelijk zijn. Gemeentebelang en ChristenUnie pleiten voor een nieuwe schaapskooi resp. extra schaapskudde. Voor deze onderwerpen zou als dekkingsvoorstel een verhoging van de toeristenen forensenbelasting mogelijk zijn. Voor de overige structurele onderwerpen wordt als denkrichting voor de dekking een verhoging van de onroerende zaakbelasting voorgesteld. 3.4 Bezuinigingsmogelijkheden De raadsfractie is gevraagd naast nieuw beleid ook denkrichtingen mee te geven voor de dekking van nieuwe beleidswensen of beleidsintensiveringen. Een dekkingsmogelijkheid voor wensen zouden bezuinigingen op bestaand beleid kunnen zijn. Hieronder vindt u de aangeleverde bezuinigingsvoorstellen vanuit de fracties. Gemeentebelang Het prioriteren van activiteiten zal vaak inhouden dat andere activiteiten vertraagd moeten worden. De ambtelijke capaciteit is logischerwijs beperkt.

Gemeentebelang is van mening dat de ambtelijke organisatie zelf het beste kan beoordelen welke scenario’s mogelijk zijn om dit te realiseren. Deze scenario’s kunnen dat met de raad worden besproken. Om de nieuwe activiteiten met financiële consequenties te kunnen dekken hebben wij globaal de volgende denkrichtingen: - Het waar mogelijke en verantwoord niet toepassen van de inflatiecorrectie op de uitgaven. Dit stimuleert de creativiteit om met hetzelfde geld meer te doen. Dit heeft uiteindelijk een kostenverlagend effect. Uitzondering moeten bijvoorbeeld wel gemaakt worden voor welzijnswerk en basisbehoeften. - Het structureel verlagen van de inhuur. Gemeentebelang vindt dat deze op een te hoog niveau ligt en dat hier kritischer naar gekeken zou moeten worden. Zeker voor het oplossen van capaciteitsproblemen en het uitvoeren van onderzoeken is het zinvol te kijken naar de mogelijkheden van de interne organisatie en/of naar de (her)planning van de activiteiten. Het stellen van een plafond van bijvoorbeeld 10% van de totale bemensing zou dit denken kunnen stimuleren. Het bewaken van dit plafond zou een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het college en de raad moeten zijn. - Minder uitgeven aan de activiteiten rondom de Omgevingswet. Deze wet wordt steeds doorgeschoven en minder expliciet in zowel doelstellingen als invulling.

Gezien de prioriteiten van de gemeente en de ontwikkeling van de bijdragen vanuit het rijk vindt Gemeentebelang het acceptabel deze activiteiten te vertragen en verminderen en te bekijken hoe we met minder kosten op termijn toch de beoogde doelen kunnen bereiken. CDA - Geen onderzoek/aanleg brilconstructie - Kosten Jeugdzorg naar neutraal Liberaal Nunspeet - Nunspeet aan zee voor Liberaal Nunspeet geen absolute must. Het is mooi als realisatie met de betreffende partners door middel van cofinanciering binnen de beschikbare begroting kan worden opgepakt. - Ook zullen wij moeten voorkomen dat de verduurzaming leidt tot onoverkomelijke lasten verzwaringen voor de inwoners. Dat houdt in dat bestaande infrastructuur van ons gasnetwerk in stand gehouden wordt om toekomst gericht ingezet te kunnen worden voor het

- 19 -

transport van waterstof naar de woningen. Oude wijken zijn niet of nauwelijks financieel rendabel te verduurzamen; beter pas op de plaats om te zijner tijd op de nieuwste ontwikkelingen te kunnen aansluiten en dan in één keer aan de normen te voldoen. Enkele opmerkingen bij de aangedragen bezuinigingsmogelijkheden: - Gemeentebelang geeft als bezuinigingsmogelijkheid het verantwoord niet toepassen van de inflatiecorrectie. Deze bezuinigingsmogelijkheid vormt echter geen dekkingsmogelijkheid voor nieuw beleid. Dit voorstel is alleen inzetbaar voor het bestaande beleid. - Gemeentebelang vindt de inhuur op een te hoog niveau liggen. Ervan uitgaande dat de huidige ambtelijke capaciteit zo optimaal mogelijk wordt ingezet, zal bij gelijkblijvende ambities de ambtelijke formatie van de gemeente bij een dergelijke bezuinigingsvoorstel structureel omhoog moeten. Dit betekent dat de bezuiniging op inhuur grotendeels teniet wordt gedaan door een verhoging van de structurele loonkosten. - Het CDA geeft als bezuinigingsmogelijkheid mee om de kosten voor Jeugdzorg (budgettair) neutraal te maken. In de huidige Programmabegroting 2021-2024 is deze mogelijkheid al toegepast door de kosten van Jeugdzorg op het niveau van de ontvangen uitkering uit het Gemeentefonds te ramen. Dit heeft ertoe geleid dat er een bezuinigingstaakstelling van € 1 miljoen in de begroting is opgenomen.

3.5 Uitgangspunten begroting In de Financiële verordening gemeente Nunspeet (ex artikel 212 van de Gemeentewet) is in artikel 4 'Kaders begroting' het volgende vastgelegd: lid 1 ‘Het college biedt jaarlijks de raad een voorstel aan voor uitgangspunten voor het beleid en de financiële kaders van de begroting voor het volgende begrotingsjaar en de meerjarenraming. De raad stelt dit voorstel in de vergadering van april vast.’ en lid 2 ‘In de begroting wordt een post voor onvoorziene uitgaven (incidenteel en structureel) opgenomen.’ Meerjarenperspectief 2021-2024 Donderdag 29 oktober 2020 heeft de raad de Programmabegroting 2021-2024 vastgesteld. In deze begroting zijn de effecten zoals benoemd in de bijstellingsbrief inzake de Septembercirculaire 2020 en het onderwerp ondermijning niet verwerkt.

Financiële verkenning begroting 2022-2025 ( -/- = positief saldo) Omschrijving Bestaand beleid Meerjarenperspectief 2021-2024

2021 2022 2023 2024 2025 0

0

0

0

0

Ondermijning In de collegevergadering van 15 september jl. heeft het college ingestemd met het regionale aanpak van ondermijning. De kosten voor de gemeente Nunspeet worden geraamd op totaal €30.000,-- voor de jaren 2021-2022. Jaarlijks zal dus €15.000,-- beschikbaar moeten worden gesteld voor dit onderwerp. Septembercirculaire 2020 De septembercirculaire is beleidsarm. In de Miljoenennota 2021 is door het kabinet een aantal maatregelen opgenomen die een doorwerking hebben naar het gemeentefonds. Het uitkeringsjaar 2020 valt positief uit. Hierover bent u afzonderlijk geïnformeerd naar aanleiding van de Septembercirculaire 2020. Voor 2021-2024 is, rekening houdend met de budgettair neutrale raming binnen het sociaal domein, sprake van een plus in 2021 en 2024 in de algemene uitkering

- 20 -

Gemeentefonds. Per saldo over de vier begrotingsjaren een min van €73.000,--. Afgezet tegen het totaal van de gemeentefondsuitkering zijn de verschillen ten opzichte van de Meicirculaire van een geringe omvang. Dit is het gevolg van het bevriezen van het accres als gevolg van de coronacrisis door de overheid. Het verschil in de algemene uitkering wordt veroorzaakt door wijzigingen in de maatstafgewichten en de wegingsfactoren als gevolg van beleidsmatige maatregelen en een deel van de mutatie veroorzaakt door gemeente specifieke wegingscoëfficiënten Financieel effect exclusief Sociaal domein van de septembercirculaire t.o.v. de meicirculaire: 2021 2022 2023 Totaaleffect september- vs meicirculaire 83.952 354.740 -62.274 Stelpost Brede aanpak dak- en thuisloosheid 32.051 Stelpost Omgevingsveiligheidsdiensten 6.000 6.000 6.000 Stelpost Gezond in de stad 7.237 7.237 Effect Sociaal Domein -20.900 446.862 -17.932 Ruimte ten opzichte van de meicirculaire 59.564 -105.359 -50.342

2024 34.972 6.000 5.971 23.001

2e Hoofdlijnenrapportage 2020 In de 2e hoofdlijnenrapportage 2020 is gemeld dat er een overschrijding op de het taakveld Volksgezondheid is vanwege de verhoogde inwonersbijdrage van de GGD en het rijksvaccinatieprogramma. Als stelpost is binnen de Algemene uitkering een bedrag voor het vaccinatieprogramma beschikbaar van € 57.000,-- Voorgesteld is dit bedrag structureel toe te voegen aan taakveld 4.1 Volksgezondheid. Per saldo heeft deze wijziging geen effect op de begroting dan alleen een verschuiving tussen programma 9 en programma 4. Over bovenstaande onderwerpen bent u in de bijstellingsbrief bij de begroting 2021-2024 geïnformeerd. Na verwerking van deze onderdelen ontstaat het volgende meerjarig perspectief:

Financiële verkenning begroting 2022-2025 ( -/- = positief saldo) Omschrijving Bestaand beleid Meerjarenperspectief 2021-2024 Ondermijning Effect septembercirculaire 2020 2e hoofdlijnenrapportage 2020

2021 2022 2023 2024 2025 0 15 -60 0 -45

0 15 105 0 120

0 0 50 0 50

0 0 -23 0 -23

0 0 -23 0 -23

Algemene reserve Het is gebruikelijk dat bij het dekkingsplan van de Programmabegroting de algemene reserve als dekkingsmiddel te gebruiken voor incidentele lasten bij nieuw beleid. Geconcludeerd is in de raadsvergadering van november 2020 dat dit ook mede de oorzaak is waardoor de Algemene Reserve onder het bodembedrag is gekomen. Om dit te voorkomen zal vanaf Programmabegroting 2022, bij de vaststelling van de uitgangspunten van de Programmabegroting, aangegeven worden welke financiële ruimte de Algemene Reserve heeft als dekking voor incidentele lasten. Dit bedrag zal dan ook als maximaal bedrag gebruikt kunnen worden bij het dekkingsplan van de Programmabegroting. De overige incidentele lasten zullen dan gedekt moeten worden door andere incidentele of structurele middelen. Aangezien de Algemene Reserve in november 2020 is aangevuld tot het bodembedrag is er op dit moment

- 21 -

geen ruimte. Afhankelijk van het saldo van de jaarrekening 2020 kan deze ruimte toe- of afnemen. Ramingen (van baten en lasten)-prijscompensatie Eenmaal per jaar (bij het opstellen van de begroting) wordt een percentage prijscompensatie vastgesteld. Met ingang van begrotingsjaar 2016 wordt gebruik gemaakt van de prijsontwikkeling bruto binnenlands product (bbp) zoals opgenomen in de meest recente Septembercirculaire Algemene uitkering Gemeentefonds. In de Septembercirculaire 2020 wordt aangegeven dat de geraamde prijsontwikkeling bbp voor 2022 1,4% bedraagt. In 2021 bedroeg dit percentage 1.5% wat later als dekkingsvoorstel bij de lasten is geschrapt. Voorgesteld wordt het percentage voor 2022 vast te stellen op afgerond 1%. Een uitzondering op de toepassing van de prijscompensatie is de verhoging van de toeristenbelasting. De toeristenbelasting wordt normaliter eens in de drie jaar met € 0,05 verhoogd (betreft indexering, verhoogd in 2021). In 2024 vindt de volgende verhoging als gevolg van prijscompensatie plaats. Op grond van de vastgestelde systematiek wordt het percentage voor de ramingen (van baten en lasten) voor 2021 vastgesteld op afgerond 1% (2021: 0% lasten, i.v.m. dekkingsvoorstel). De basis waarover het percentage berekend wordt, is het budget van 2021 inclusief de begrotingswijzigingen.