AP 7. Bijlage Onderzoeksrapport mantelzorgwaarderingsbeleid Gemeente Putten door Nautus
Tekst van het document
o
Er is behoefte aan meer zorg op maat. Zo kan bijvoorbeeld het gebruikelijke aanbod dagbesteding zijn, maar ambulante hulp thuis beter aansluiten bij de zorgvraag.
32
Bijlage 5: Uitwerking input mantelzorgers die de waardering niet aanvragen
Vier mantelzorgers die de mantelzorgwaardering niet aanvragen zijn gesproken voor dit onderzoek. Deze gesprekken vonden telefonisch plaats. Deze mantelzorgers vragen de mantelzorgwaardering niet aan om de volgende redenen: o Alle mantelzorgers geven aan dat zij het geldbedrag niet nodig hebben. Daarnaast vinden ze dat er andere personen in de gemeenschap zijn die het geld meer nodig hebben. Het is goed dat de mogelijkheid om de waardering aan te vragen bestaat, ook zeker voor mantelzorgers die het erg zwaar hebben en/of een extraatje kunnen gebruiken. o
Allen geven aan dat zij het geven van mantelzorg doen uit liefde voor hun dierbaren. Daar is geen mantelzorgwaardering voor nodig, zeggen zij.
o
Eén mantelzorger vindt het vreemd dat hij/zij de mantelzorgwaardering zelf aan moet vragen. De zorgvrager is ook niet in staat om dit te doen. Als een familielid of kennis de mantelzorgwaardering voor hem/haar aan zou kunnen vragen, dan zou de mantelzorger de waardering wel aannemen.
De mantelzorgers is gevraagd naar hun wensen wat betreft de mantelzorgwaardering. Niet alle mantelzorgers hadden hier een antwoord op. Onderstaand de wensen die zijn genoemd: o
Eén mantelzorger geeft aan dat een bloemetje ook zou volstaan als waardering. o Eén mantelzorger legt uit dat activiteiten die ondersteunend zijn bij het geven van mantelzorg prettig zouden kunnen zijn. De mantelzorger geeft wel aan dat hij/zij hier in het verleden alleen geen goede ervaringen mee heeft.
o
Eén
mantelzorger
staat
open
voor
activiteiten
waarbij
hij/zij
met
andere
mantelzorgers kan spreken over het geven van mantelzorg en voor ontspannende activiteiten (zoals een kookworkshop). Als dit onderdeel van de mantelzorgwaardering zou zijn, dan zou hij/zij overwegen om zich ervoor aan te melden. De andere mantelzorgers geven aan hier minder behoefte aan te hebben. Echter kunnen zij zich wel voorstellen dat andere mantelzorgers deze behoefte wel hebben.
Bijlage 6: Gespreksverslagen omliggende gemeenten
Barneveld Invulling Barneveld
heeft
twee
soorten
mantelzorgwaarderingen.
Een
individuele
mantelzorgwaardering voor mantelzorgers (een Barneveld bon van €200) en een gezinswaardering voor zorgvragers met drie of meer mantelzorgers (een Barneveld bon van €500). Dit is een gezinsgerichte aanpak waarbij ouder en kind het bedrag gezamenlijk kunnen verdelen en besteden. Jonge mantelzorgers die niet onderdeel uitmaken van de gezinswaardering ontvangen een leeftijdsgebonden cadeaubon die met de tijd hoger wordt. De Barneveld bon is besteedbaar bij bijna alle winkels in Barneveld, waardoor zowel mantelzorgers als lokale ondernemers blij zijn met de bon. Het Steunpunt mantelzorg 33
voert de mantelzorgwaardering namens de gemeente uit. Tijdens de Coronapandemie heeft het Steunpunt, in aanvulling op het standaard geldbedrag, tasjes met informatie van Mantelzorg.nl en extraatjes rondgebracht. Mantelzorgers waarderen dit, aangezien zij zich tijdens de crisis weinig tot niet gezien voelden.
De gemeente biedt Steunpunt mantelzorg veel vrijheid om de mantelzorgwaardering zo in te richten dat deze het beste aansluiten bij de behoeften van mantelzorgers. Binnen de gemeenten is wel eens discussie over de hoogte van budget voor de mantelzorgwaardering en de invulling daarvan. Het Steunpunt heeft eerder nagedacht om in plaats van een bedrag een dag vol met activiteiten te organiseren. Echter, de praktijk laat zien dat een klein deel van de mantelzorgers hier behoefte aan heeft.
Bereik mantelzorgers In 2021 waren er 900 aanvragers voor de individuele waardering en ruim 100 aanvragers voor de gezinswaardering. Er zijn in 2021 in Barneveld 5 á 6 jonge mantelzorgers die geen gezinswaardering krijgen, maar wel de leeftijdsgeboden Barneveld bon. Barneveld richt zich
in
het
bijzonder
op
het
bereiken
van
jonge
mantelzorgers.
Wanneer
ouders/mantelzorgers aangeven dat de zorgvrager een kind is, dan vraagt het Steunpunt of andere kinderen in het gezin ook mantelzorg bieden.
Het Steunpunt schat dat zo’n 12.000 personen mantelzorg geven in de Barneveld. De wens om meer mantelzorgers te bereiken leeft, maar het Steunpunt besteedt al veel aandacht aan het bereiken van mantelzorgers voor mantelzorgwaardering.
Het proces: aanvraag, publiciteit en uitbetaling Het Steunpunt verwerkt de aanmeldingen digitaal. Bij de aanvraag krijgt de betreffende zorgvrager een kernmerk in het systeem om dubbelingen te voorkomen. Het Steunpunt neemt alle aanvragen door en belt een groot aantal aanvragers om te checken of het ook echt om mantelzorg gaat. Aangezien niet alle aanvragers gebeld worden, kan het wel eens voorkomen dat iemand een mantelzorgwaardering krijgt die eigenlijk niet voldoet aan de eisen om de waardering te krijgen.
Het Steunpunt zoekt publiciteit op eigen social media, social media van de gemeente en via een pagina’s in de Barneveldse krant. Daarnaast krijgen wijkverpleegkundigen en casemanagers dementie het aanmeldformulier mee. Mantelzorgers die zijn ingeschreven bij het Steunpunt mantelzorg ontvangen een mail dat zij een aanvraag kunnen indienen. Personen zonder e-mailadres ontvangen een brief. In de mail en brief staan contactgegevens van het Steunpunt voor ondersteuning bij het invullen van de aanvraag. De uitreiking in Barneveld duurt meerdere dagen. Het Steunpunt gaat iedere dag naar een ander dorp in de gemeente zodat burgers zo min mogelijk hoeven te reizen. Mantelzorgers overhandigen hun voucher (verkregen na de aanvraag) in ruil voor de Barneveld bon. Ook is er koffie en ruimte voor een gesprek als mantelzorgers daar behoefte aan hebben.
34
Financiën De gemeente Barneveld stelt €200.000 beschikbaar voor de mantelzorgwaardering. Dat bedrag gaat specifiek naar de kosten voor het uitreiken van het bedrag voor mantelzorgwaardering, niet naar personeelskosten. Daarvoor krijgt Welzijn Barneveld andere middelen. Na de uitbetaling van de waardering maakt Steunpunt mantelzorg de balans op. Doorgaans vraagt het Steunpunt tussen de €10.000 en €20.000 aan extra gelden aan om de begroting met betrekking tot mantelzorgwaardering rond te krijgen. De gemeente kent dit bedrag tot dit moment altijd toe.
Evaluatie mantelzorgwaardering Ieder jaar evalueert het Steunpunt informeel waar ruimte voor verbetering bestaat. Het Steunpunt bespreekt de evaluatie ook met de gemeente. De plannen van de gemeente zijn daarin leidend.
Elburg Invulling De mantelzorgwaardering in Elburg bestaat voor volwassen mantelzorgers uit een cadeaubon van €75 en voor jonge mantelzorgers uit een cadeaubon van €50, besteedbaar bij Elburgse winkels. Stichting WIEL voert de mantelzorgwaardering namens de gemeente uit.
De gemeente heeft de uitvoering van mantelzorgwaardering bij Stichting WIEL belegd om bureaucratische processen te voorkomen. Stichting WIEL heeft regelmatig contact met de beleidsmedewerker van de gemeente en af en toe met de wethouder. De gemeente heeft aangekondigd dat er een brede bezuiniging komt voor de activiteiten van Stichting WIEL. Daarmee kan het budget voor de mantelzorgwaardering eveneens veranderen.
Bereik mantelzorgers In 2021 hebben 641 volwassen mantelzorgers en 40 jonge mantelzorgers de waardering aangevraagd.
Stichting
WIEL
wil
liefst
alle
mantelzorgers
bereiken
met
de
mantelzorgwaardering, waarbij de noodzaak voor het bereiken overbelaste mantelzorgers en mantelzorgers met een niet-Nederlandse achtergrond het grootst is. Het bereiken van overbelaste mantelzorgers met de mantelzorgwaardering is ook een kans om hen extra ondersteuning aan te bieden. Daarnaast zijn er mantelzorgers wiens kinderen een beperking hebben of extra ondersteuning nodig hebben. Deze ouders zien deze zorg vaak niet als mantelzorg. Stichting WIEL geeft aan dat bereiken van mantelzorgers een uitdagende klus is.
Het proces: aanvraag, publiciteit en uitbetaling Stichting WIEL werkt met een digitaal en fysiek formulier. In het aanvraagformulier vraagt Stichting WIEL in het bijzonder naar het ziektebeeld van de zorgvrager om op de behoefte van mantelzorger in te kunnen spelen met mantelzorgondersteuning. Daarmee heeft de mantelzorgwaardering ook als doel om waar mogelijk de behoeften van mantelzorgers te peilen. 35
Als het gaat om publiciteit plaatst Stichting WIEL een persbericht, een themapagina in de krant en gebruikt men social media. Mond-tot-mond reclame vindt plaats via onder andere zorgaanbieders, Centrum voor Jeugd en Gezin, vrijwilligers en thuiszorg. De mantelzorgers die Stichting WIEL in beeld heeft ontvangen een seintje wanneer de aanvraagperiode van start is gegaan.
Nadat de aanvraagperiode gesloten is, krijgen aanvragers een uitnodigende brief om de mantelzorgwaardering op te komen halen. Stichting WIEL besteedt beperkte aandacht aan de eis dat mantelzorgers drie maanden lang acht uur per week zorg moeten leveren. Daarop controleren kan een afschrikkende werking hebben voor mantelzorgers die de waardering wél verdienen. De uitreiking van de cadeaubonnen vindt plaats op een drietal locaties. Afgelopen jaar kregen de mantelzorgers er een gratis boek bij. Stichting WIEL organiseerde in 2021 een doorlopende high tea tijdens de uitreiking. Normaal gesproken organiseert Stichting WIEL meer activiteiten tijdens de uitreiking.
Financiën Stichting WIEL ontvangt jaarlijks ongeveer €50.000 van de gemeente Elburg voor de uitbetaling van de mantelzorgwaardering, exclusief personeelskosten. Daarnaast is €2.000 beschikbaar voor mantelzorgactiviteiten. De gemeente Elburg compenseert kleine tekorten op de begroting wanneer dit voorkomt.
Evaluatie mantelzorgwaardering Stichting WIEL evalueert jaarlijks hoe de mantelzorgwaardering is verlopen. De evaluatie richt zich op collega’s van Stichting WIEL, op mantelzorgers via een enquête en ondernemers bij wie mantelzorgers de cadeaubonnen hebben besteed. Stichting WIEL legt in grote lijnen verantwoording af over de subsidie die het ontvangt van de gemeente, waarvan een deel gereserveerd is voor mantelzorgwaardering. De gemeente en Stichting WIEL hebben sporadisch contact over de uitvoering van mantelzorgwaardering. Er is geen sprake van een structurele evaluatie.
Ermelo Invulling In
Ermelo
heeft
de
gemeente
Ermelo
de
taken
voor
de
uitvoering
van
de
mantelzorgwaardering belegd bij Welzijn Ermelo. De mantelzorgwaardering bestaat uit een geldbedrag waarvan de hoogte afhangt van het aantal aanvragen voor dat jaar. In 2021 bedroeg de mantelzorgwaardering voor volwassenen €100. Jonge mantelzorgers hebben een bol.com bon van €12,50 en een kalender (gemaakt door jonge mantelzorgers) ontvangen.
De gemeente Ermelo biedt bewust vrijheid aan Welzijn Ermelo om in te vullen hoe de mantelzorgwaardering eruitziet. Welzijn Ermelo heeft het mandaat om een eigen invulling te geven aan de mantelzorgwaardering die het beste aansluit bij de behoeften van mantelzorgers.
Welzijn
Ermelo
geeft
aan 36
weinig
uren
te
hebben
voor
de
mantelzorgwaardering. Het uitbetalen van een geldbedrag is daarmee een stuk voordeliger dan het organiseren van activiteiten, omdat dit minder tijdrovend is. Daarnaast vindt Welzijn Ermelo het belangrijk dat de mantelzorgwaardering nooit een vaste betaling is aan mantelzorgers voor hun werk. Mantelzorgwaardering is een blijk van waardering, geen vast bedrag waar mantelzorgers jaarlijks op kunnen rekenen. Ermelo en Harderwijk trekken samen op in de uitvoering. Bovenstaande uitspraken gelden daarmee ook van Harderwijk.
Bereik mantelzorgers In 2021 hebben 486 volwassen mantelzorgers en 57 jonge mantelzorgers de mantelzorgwaardering
ontvangen.
Welzijn
Ermelo
probeert
via
scholen
jonge
mantelzorgers te bereiken, maar veel scholen beseffen niet hoeveel jonge mantelzorgers op school rondlopen. Ook bij huisartsen is er weinig bewustwording over mantelzorg. Het bereiken van nieuwe mantelzorgers is erg tijdrovend. Welzijn Ermelo heeft die tijd niet.
Het proces: aanvraag, publiciteit en uitbetaling De mantelzorgers die ingeschreven staan bij Welzijn Ermelo ontvangen een seintje wanneer de aanmelding voor de mantelzorgwaardering opengaat. Mantelzorgers en zorgvragers kunnen de mantelzorgwaardering digitaal en op papier aanvragen. Personen zonder e-mailadres ontvangen het formulier per post. Mantelzorgers dienen ten minste 3 maanden minimaal 8 uur per week mantelzorg te geven. Als de aanvrager minder uren invult,
dan
belt
Welzijn
na.
Het
nabellen
is
ook
een
goede
vorm
om
ondersteuningsbehoeften op te halen. Welzijn Ermelo zoekt de publiciteit op via social media en een artikel in de plaatselijke krant. Welzijn Ermelo maakt het geldbedrag over naar de mantelzorgers die actief zijn in Ermelo. Er is geen uitreiking.
Financiën Welzijn Ermelo krijgt van de gemeente Ermelo een bedrag gebaseerd op het aantal aanvragen van het jaar ervoor. Voor 2021 was dit bedrag €52.000. Welzijn Ermelo mag zelf invulling geven aan de besteding van dat bedrag. Aangezien de gemeente het bedrag aan het begin van het jaar vaststelt, bepaalt Welzijn Ermelo jaarlijks hoe hoog de mantelzorgwaardering exact is.
Evaluatie mantelzorgwaardering Uit een uitvraag in Ermelo is gebleken dat meer dan 90% van de mantelzorgers voorkeur geeft aan een geldbedrag in plaats van activiteiten of cadeaus. Welzijn Ermelo raadt gemeenten aan om geld vrij te maken voor mantelzorgers die door het leveren van de zorg in geldproblemen komen. Het gaat dan om mensen die veel extra reiskosten hebben om de mantelzorg te kunnen geven. Het komt helaas voor dat mantelzorgers zorgvragers minder kunnen helpen doordat zij dan financieel niet uitkomen.
37
Harderwijk Invulling De gemeente Harderwijk bepaalt hoe de waardering eruitziet. In 2021 bestond de waardering uit een geldbedrag. Volwassen mantelzorgers ontvingen in 2021 een bedrag van €100. Jonge mantelzorgers kregen een cadeaubon van €10. De gemeente Harderwijk gaat de mantelzorgwaardering vanaf 2022 anders invullen. Op basis van
resultaten uit een
enquête onder mantelzorgers gaat de gemeente
ontspanningsmomenten voor mantelzorgers organiseren. Mantelzorgers krijgen €75 op de rekening en de rest van het budget gaat naar ondersteunende activiteiten zoals mindfulness, een wandeltraining en culturele activiteiten.
Bereik mantelzorgers In 2021 hebben 850 mantelzorgers hebben een bedrag van €100 ontvangen. Daarnaast kregen 105 jonge mantelzorgers de cadeaubon van €10. Welzijn Harderwijk probeert via scholen jonge mantelzorgers te bereiken, maar veel scholen beseffen niet hoeveel jonge mantelzorgers op school rondlopen. Ook bij huisartsen is er weinig bewustwording over mantelzorg. Het bereiken van nieuwe mantelzorgers is erg tijdrovend. Welzijn Harderwijk heeft die tijd niet.
Het proces: aanvraag, publiciteit en uitbetaling Mantelzorgers en zorgvragers kunnen de mantelzorgwaardering digitaal en op papier aanvragen. Personen zonder e-mailadres ontvangen het formulier per post. Mantelzorgers dienen ten minste 3 maanden minimaal 8 uur per week mantelzorg te geven. Als de aanvrager minder uren invult, dan belt Welzijn na. Het nabellen is ook een goede vorm om ondersteuningsbehoeften op te halen. Welzijn Harderwijk zoekt de publiciteit op via social media en een artikelen in de plaatselijke krant. Er is geen uitreiking voor de mantelzorgwaardering, Welzijn Harderwijk maakt het geldbedrag (doorgaans €100 per mantelzorger) over naar de mantelzorgers die actief zijn in Harderwijk. Het budget dat na de mantelzorgwaardering in Harderwijk over is, kan Welzijn alsnog uitgeven aan bijvoorbeeld cadeaubonnen.
Financiën De gemeente Harderwijk bepaalt op grond van het aantal aanvragen van het betreffende jaar hoeveel budget Welzijn Harderwijk krijgt voor de mantelzorgwaardering. Er is dus geen vast budget beschikbaar.
Evaluatie mantelzorgwaardering Uit eerdere evaluaties is gebleken dat mantelzorgers geldproblemen kunnen krijgen door het leveren van mantelzorg. Welzijn Harderwijk adviseert gemeenten om geld vrij te maken voor deze groep mantelzorgers. Het gaat dan om mensen die veel extra reiskosten hebben om de mantelzorg te kunnen geven. Het komt helaas voor dat mantelzorgers zorgvragers minder kunnen helpen doordat zij dan financieel niet rond kunnen komen.
38
Oldebroek Invulling De mantelzorgwaardering in Oldebroek is tweeledig. Volwassen mantelzorgers ontvangen voor €50 aan mantelzorgmunten die in de twee weken na de uitreiking te besteden zijn bij lokale ondernemers in de gemeente. Daarnaast organiseert de gemeente een verwendag voor mantelzorgers met ontspannende activiteiten en workshops. Jonge mantelzorgers krijgen een online cadeaubon in plaats van de mantelzorgmunten. De gemeente organiseert andere activiteiten voor deze doelgroep, zoals lasergamen of een bezoek aan het klimbos.
De
raad
en
wethouder
zijn
voorstander
van
de
huidige
invulling
van
de
mantelzorgwaardering. Het is een thema wat regelmatig terugkomt in de gesprekken met de wethouder.
Bereik mantelzorgers In 2021 hebben 690 volwassen mantelzorgers en 120 jonge mantelzorgers een beroep gedaan op de mantelzorgwaardering. In het bijzonder wil Oldebroek mantelzorgers bereiken die overbelast zijn. Mantelzorgers komen de laatste jaren meer onder druk te staan, omdat vrouwen die mantelzorger zijn vaker werken en zorgvragers langer thuis blijven wonen. Daarnaast zijn er plannen om meer contact met scholen te zoeken om jonge mantelzorgers te bereiken. Oldebroek bereikt relatief veel jonge mantelzorgers.
Het proces: aanvraag, publiciteit en uitbetaling Aanvragers kunnen zich digitaal of per brief aanmelden voor de waardering. Zorgvragers met een wmo-indicatie ontvangen een brief. Als er een vermoeden is van dubbelingen of een onterechte aanvraag, dan belt de gemeente de aanvrager. Voor zorgvragers zonder wmo-indicatie en mantelzorgers staat een advertentie in de plaatselijke krant. Ook plaatst de gemeente berichten op social media. Mantelzorgers
krijgen
de
mantelzorgmunten
per
post
toegestuurd.
Voor
de
Coronapandemie organiseerde de gemeente een markt waar mantelzorgers de munten uit konden geven. De gemeente gaat de markt niet meer organiseren omdat de opkomst te massaal werd.
Financiën De mantelzorgwaardering kostte in 2021 zo’n €60.000, zonder personele kosten. Voor de uitbetaling en de organisatie van de mantelzorgwaardering maakt de gemeente jaarlijks een vast bedrag vrij. De mantelzorgwaardering kost elk jaar meer. Dit komt doordat het aantal mantelzorgers dat de waardering aanvraagt jaarlijks toeneemt.
Evaluatie mantelzorgwaardering Ieder jaar evalueert Oldebroek de waardering informeel met betrokken collega’s en vrijwilligers. Uit de informele evaluaties blijkt dat de huidige mantelzorgwaardering aansluit bij de behoeften van mantelzorgers. De gemeente geeft aan het organiseren van
39
de verwendag en de activiteiten voor jongeren arbeidsintensief zijn, maar dat de mantelzorgers de activiteiten zeer waarderen.
40