AP 7. Bijlage Onderzoeksrapport mantelzorgwaarderingsbeleid Gemeente Putten door Nautus
Tekst van het document
Onderzoeksrapport mantelzorgwaarderingsbeleid Gemeente Putten
Onderzoeksrapport mantelzorgwaarderingsbeleid Gemeente Putten
Aan
Gemeente Putten t.a.v. Alex Hagenbeek
Onderwerp
Onderzoeksrappport mantelzorgwaarderingsbeleid
Versie
1.0
Datum
25 mei 2022
Auteur(s)
Liesbeth aan de Stegge en David Wolf
2
Inhoudsopgave 1. Inleiding
4
1.1 Aanleiding onderzoek
4
1.2 Doel onderzoek
4
1.3 Scope onderzoek
4
2. Onderzoeksaanpak
4
3. Onderzoeksresultaten
6
3.1 Landelijk kader mantelzorgwaardering
6
3.2 Beleid Gemeente Putten
7
3.3 Uitvoering door Welzijn Putten
9
3.4 Bereik doelgroepen
10
3.5 Waardering volgens mantelzorgers
11
3.6 Benchmark omliggende gemeenten
14
3.7 Begroting en uitgaven
15
4. Conclusies
17
5. Aanbevelingen
19
Bijlagen
22
Bijlage 1: Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Gemeente Putten
22
Bijlage 2: Nadere regels voor Mantelzorgwaardering
22
Bijlage 3: Uitwerking vragenlijst mantelzorgers
24
Bijlage 4: Uitwerking validatiesessie mantelzorgers
31
Bijlage 5: Uitwerking input mantelzorgers die de waardering niet aanvragen
33
Bijlage 6: Gespreksverslagen omliggende gemeenten
33
3
1. Inleiding In dit hoofdstuk staan de aanleiding, doel en scope van dit onderzoek. Tot slot is een leeswijzer opgenomen. 1.1 Aanleiding onderzoek Alle Nederlandse gemeenten zijn verplicht om mantelzorgers die hulp bieden aan zorgvragers te waarderen. De Wmo 2015 stelt dat het college van burgemeester & wethouders bij verordening bepaalt op welke wijze zij mantelzorgers een passende blijk van waardering geven. Dit heet mantelzorgwaardering. Mantelzorgers hebben recht op de waardering als zij gedurende één jaar langer dan drie maanden ten minste acht uur per week mantelzorg hebben gegeven aan een zorgvrager woonachtig in de betreffende gemeente. Het aanvragen van de mantelzorgwaardering kan één keer per jaar.
In de gemeente Putten wordt de mantelzorgwaardering uitgevoerd door Welzijn Putten. In 2021 werd de mantelzorgwaardering ingevuld middels het uitreiken van een bedrag van € 100 of € 110 op de WCP-spaarkaart. Voor jonge mantelzorgers is er een bedrag van €
75
en
wordt
een
groepsactiviteit
georganiseerd.
Welzijn
Putten
ziet
de
mantelzorgwaardering ook als belangrijke manier om in contact te komen met mantelzorgers.
Eind 2021 heeft de gemeente Putten adviesbureau Nautus de opdracht gegeven het beleid rondom mantelzorgwaardering te onderzoeken. Dit rapport presenteert de resultaten van het onderzoek dat Nautus heeft uitgevoerd.
1.2 Doel onderzoek Het
doel
van
dit
onderzoek
is
om
enerzijds
in
beeld
te
brengen
hoe
de
mantelzorgwaardering in de gemeente Putten, en diens uitvoering door Welzijn Putten, vorm krijgen.
1.3 Scope onderzoek Het onderzoek is breed uitgevoerd. Van de landelijke kaders, tot de praktijk bij Welzijn Putten. Het onderzoek richt zich op het mantelzorgwaarderingsbeleid en niet de ondersteuning van mantelzorgers, bijvoorbeeld door middel van respijtzorg.
Jaarlijks evalueert Welzijn Putten de mantelzorgwaardering in zijn huidige vorm. Daaruit blijkt dat mantelzorgers de huidige regeling als positief ervaren. In dit onderzoek wordt informatie uit de evaluaties van Welzijn Putten meegenomen, de evaluatie wordt niet overgedaan. Dit onderzoek is breder en focust zich meer op het doel en minder op het proces in de praktijk.
2. Onderzoeksaanpak Voor het onderzoek is een aanpak in fasen gevolgd. Deze fasen zijn onderstaand beschreven. 4
Fase 1. Voorbereidingen In de eerste fase zijn praktische werkafspraken gemaakt. Nogmaals is stil gestaan bij de afbakening van de opdracht, welke is verwerkt in hoofdstuk 1 onder doel en scope van het onderzoek.
Fase 2. Feiten en benchmark Met Welzijn Putten is de huidige situatie in beeld gebracht. Onder andere het proces van aanvragen, het bereiken van mantelzorgers en de ervaringen zijn in kaart gebracht. De kosten van de mantelzorgwaardering zijn, voor zover mogelijk, in kaart gebracht met de gemeente. Met de gemeenten Barneveld, Elburg, Ermelo, Harderwijk en Oldebroek is gesproken over de mantelzorgwaardering. De gespreksverslagen zijn ter validatie gedeeld met de betreffende contactpersoon van de gemeente.
Fase 3. Enquête en validatiesessie Via Welzijn Putten is een vragenlijst uitgezet naar mantelzorgers die de waardering afgelopen jaar hebben aangevraagd. De vragenlijst is in samenwerking met Welzijn Putten en de gemeente opgesteld. Met een deel van deze mantelzorgers zijn vervolgens de resultaten uit de vragenlijst gevalideerd. Ook is een bijeenkomst op locatie van jonge mantelzorgers bijgewoond om verdiepende vragen te stellen over de mantelzorgwaardering. Tot slot is middels een artikel in de Puttenaer en een uitvraag bij het Diaconaal Platform Putten contact gezocht met mantelzorgers die de waardering niet aanvragen. Het is moeilijk gebleken deze doelgroep te bereiken.
Fase 4. Concept De onderzoeksresultaten zijn gedurende het onderzoek uitgewerkt in het verslag. Indien van toegevoegde waarde zijn stukken, uitwerkingen en gespreksverslagen als bijlage opgenomen. Op basis van de onderzoeksresultaten zijn conclusies geformuleerd. Uit deze conclusies zijn logischerwijs een aantal aanbevelingen tot stand gekomen. Bij deze aanbevelingen zijn ook eventuele consequenties benoemd.
Fase 5. Opleveren Het rapport wordt in conceptversie gedeeld met de opdrachtgever en in het gemeentehuis middels een presentatie toegelicht. Wanneer het rapport als volledig wordt bevonden door de opdrachtgever wordt deze definitief gemaakt.
5
3. Onderzoeksresultaten Dit hoofdstuk bevat de onderzoeksresultaten. In 3.1 wordt het landelijk kader van de mantelzorgwaardering
geschetst.
In
3.2
volgt
hoe
de
afspraken
over
de
mantelzorgwaardering zijn vastgelegd in de gemeente Putten. In 3.3 wordt de uitvoering door Welzijn Putten beschreven. In 3.4 is opgenomen hoeveel mantelzorgers er zijn in Putten en hoeveel er worden bereikt met de mantelzorgwaardering. In 3.5, het hart van het onderzoek, wordt beschreven wat mantelzorgers vinden van de waardering die zij krijgen. In 3.6 volgt de benchmark van de omliggende gemeenten. Tot slot zijn in 3.7 de begroting en uitgaven opgenomen.
3.1 Landelijk kader mantelzorgwaardering De mantelzorgwaardering kent een historie van voor 2015. Met de introductie in 2015 zijn een aantal zaken vastgelegd voor de uitvoering door gemeenten.
Mantelzorgwaardering voor 2014 Voor de decentralisatie was er een landelijke regeling voor de mantelzorgwaardering, toen genaamd mantelzorgcompliment. Mensen met een langdurige indicatie voor extramurale AWBZ-zorg konden voor hun mantelzorger een compliment aanvragen. Dit compliment was een bedrag van € 200 (en eerder € 250) dat rond de dag van de mantelzorger door de sociale verzekeringsbank (SVB) werd overgemaakt. Een nadeel van deze werkwijze was dat een AWBZ-indicatie een voorwaarde was. Mantelzorgers die ondersteuning bieden aan een zorgvrager zonder indicatie, vielen hiermee buiten de boot. Een ander nadeel is dat maar één mantelzorger per zorgvrager het compliment kon aanvragen.
Mantelzorgwaardering naar gemeenten in 2015 Met de decentralisatie is de mantelzorgwaardering overgeheveld naar de gemeenten. De Wmo 2015 geeft één korte bepaling over mantelzorgwaardering:
Wmo 2015 Hoofdstuk 2, artikel 2.1.6 Bij verordening wordt bepaald op welke wijze het college zorgdraagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de mantelzorgers van cliënten in de gemeente.
Uitgangspunt is dat iedere gemeente lokaal invulling geeft aan de mantelzorgwaardering. Er bestaan geen landelijke richtlijnen voor de mantelzorgwaardering. Gemeenten ontvangen jaarlijks een bedrag om mantelzorgers te waarderen. Een blijvende misvatting is dat de zorgvrager een Wmo-indicatie nodig heeft om de mantelzorger in aanmerking te laten komen voor de waardering. Dit is niet het geval. Ter voorbereiding op de decentralisatie van de mantelzorgwaardering naar gemeenten, publiceerden de VNG en het ministerie van VWS in juli 2014 een informatiekaart. Met als doel gemeenten te ondersteunen de mantelzorgwaardering passend vorm te geven. De informatiekaart geeft aan dat gemeenten verplicht zijn in de Wmo-verordening vast te leggen hoe zij invulling geven aan de jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers. 6
Informatiekaart mantelzorgwaardering Pagina 2 “Gemeenten dienen in de Wmo-verordening vast te leggen hoe zij vorm gaan geven aan de jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers. Hiervoor worden door de VNG in de modelverordening (artikel 16) twee varianten aangereikt: 1. de raad legt de wijze van waardering in detail vast in de verordening of 2. de raad schetst de contouren maar delegeert de uitwerking van de vaststelling van de wijze van waardering naar het college. Of de gemeente nu voor variant a of variant b kiest, in beide gevallen zal de gemeente eerst beleid moeten maken hoe en voor wie ze de middelen wil inzetten.”
Verschillen in den lande bij invulling mantelzorgwaardering Gemeenten kiezen voor een waardering variërend van een geldbedrag op de rekening van de mantelzorger, het aanbieden van een bloemetje of een cadeaubon/kortingskaart tot het organiseren van (ondersteunende) activiteiten voor mantelzorgers.
Er is een aantal gemeenten dat de mantelzorgwaardering heeft afgeschaft. Een reden hiervoor zijn de tekorten in het sociaal domein. Het afschaffen van de mantelzorgwaardering is in strijd met de wet. Wel is er ruimte te kiezen hoe hier invulling aan te geven.
3.2 Beleid Gemeente Putten De raad van de gemeente Putten heeft jaren terug een aantal moties ingediend over de mantelzorgwaardering. Daarnaast zijn in de verordening en in de nadere regels zaken vastgelegd over de mantelzorgwaardering. In de beleidsregels sociaal domein zijn geen bepalingen over de mantelzorgwaardering opgenomen.
Moties raad Op 9 juni 2016 heeft de raad de volgende motie aangenomen: Motie mantelzorger bedank De jaarlijkse blijk van waardering, zoals genoemd in artikel 16 van de voorliggende Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Putten 2016, te geven in de vorm van een financiële waardering.
Op 1 december 2016 heeft de raad het volgende amendement aangenomen: Amendement keuze aan u Aan personen die in 2015 en/of in 2016 mantelzorg hebben verleend aan inwoners van Putten als blijk van waardering een tegoed op de WCP pas ter waarde van € 100,- per jaar te vertrekken of dit bedrag uit te keren in VVV-bonnen of een geldbedrag van € 100,-.
7
Verordening In de verordening van de gemeente Putten is één artikel opgenomen over de mantelzorgwaardering. Hierin staat dat mantelzorgers de waardering jaarlijks kunnen aanvragen. Ook staat in verordening dat het college bij nadere regeling verder uitwerkt waar deze waardering uit bestaat. Onderstaand is het artikel uit de verordening opgenomen, de toelichting is in bijlage 1 te vinden.
Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Gemeente Putten Artikel 19. Jaarlijkse waardering mantelzorgers 1.
Mantelzorgers van cliënten in de gemeente kunnen door middel van een melding bij
het college of bij een door het college aangewezen instantie voor het ontvangen van een jaarlijkse blijk van waardering in aanmerking worden gebracht. 2.
Het college bepaalt bij nadere regeling waaruit de jaarlijkse blijk van waardering voor
mantelzorgers van cliënten in de gemeente bestaat.
Nadere regels In de nadere regels worden o.a. het doel, de inhoud en de voorwaarden van de mantelzorgwaardering toegelicht. De nadere regels over de mantelzorgwaardering zijn opgenomen als bijlage 2. Onderstaand worden de artikelen besproken, waarbij in sommige gevallen staat benoemd wat opvalt: o
Artikel 1. Begrippen De begrippen gebruikelijke hulp, niet gebruikelijke zorg, mantelzorg en zorgvrager
worden toegelicht.
o Artikel 2. Doelstelling
Als doelstelling is opgenomen dat de mantelzorger wordt gewaardeerd. Opvallend: Als doel van de mantelzorgwaardering wordt soms ook gezien dat deze een middel is om mantelzorgers te bereiken. o
Artikel 3. De inhoud van de mantelzorgwaardering Hierin staat vastgelegd dat de mantelzorgerwaardering € 100,- voor volwassenen en € 75,- voor jonge mantelzorgers is. Opvallend: Er is niets opgenomen over de € 110,- op de WCP-spaarkaart. o Artikel 4. Voorwaarden In dit artikel worden acht voorwaarden genoemd om de mantelzorgwaardering te mogen ontvangen. O.a. dat de zorgvrager woonachtig is in Putten, een mantelzorger maar één waardering mag aanvragen, de mantelzorg niet wordt betaald en dat er geen sprake is van gebruikelijke hulp. Opvallend: Er wordt eenmaal gesproken over een mantelzorgcompliment, dat is een term die verder niet meer wordt gebruikt in de gemeente.
o
Artikel 5. Aanvraag Hierin staat benoemd dat de aanvraag wordt ingediend bij de uitvoerende organisatie en waar deze aanvraag aan moet voldoen, zoals de contactgegevens van de mantelzorger. In dit artikel is ook vastgelegd dat de uitvoerende organisatie jaarlijks verantwoording
afgelegd
over
de
uitvoering,
een
bestand
bijhoud
van
de
mantelzorgers en zorg draagt voor het vinden van zoveel mogelijk (jonge) mantelzorgers. 8
o
Artikel 6. Hardheidsclausule Van de nadere regels kan worden afgeweken in het voordeel van de aanvrager.
o
Artikel 7. Slotbepaling Deze regels treden in werking per 2020.
3.3 Uitvoering door Welzijn Putten De gemeente Putten heeft de uitvoering van de mantelzorgwaardering belegd bij Welzijn Putten.
Welzijn
Putten
verzorgt,
naast
de
mantelzorgwaardering,
ook
mantelzorgondersteuning.
Opdracht aan Welzijn Putten De opdracht aan Welzijn Putten per 2022 is geformuleerd in de Kadernotitie Breed Welzijn Putten. In de opdrachtformulering staat zowel de mantelzorgwaardering, als de mantelzorgondersteuning benoemd. Er wordt niet verwezen naar de nadere regels.
Kadernotitie Breed Welzijn Putten 2022 Pagina 11 De partijen brengen aan zo veel mogelijk mantelzorgers in onze gemeente onze waardering voor hun inzet tot uitdrukking. Dit doen ze met een breed aanbod aan ondersteuning, faciliteiten en toegankelijke informatie en voor alle mantelzorgers, beginnend en ervaren.
Organisatie van mantelzorgwaardering Welzijn Putten is ieder jaar grofweg van mei tot en met december bezig met de mantelzorgwaardering. In 2021 heeft Welzijn Putten volgens eigen administratie 223,5 uur besteed aan het uitvoeren van de mantelzorgwaardering. Welzijn Putten voert de mantelzorgwaardering als volgt uit. o
Aanmeldformulier. In
het
voorjaar
bekijkt
Welzijn
Putten
of
er
wijzigingen
aan
het
digitale
aanmeldformulier nodig zijn. Onderdeel van het aanmeldformulier is een aantal vragen over hoe de (jonge) mantelzorger het geven van mantelzorg ervaart. Daarnaast geeft de mantelzorger in het formulier aan dat hij/zij ten minste acht uur per week gedurende drie maanden mantelzorg geeft. Lastig is hierbij dat er verschillen in opvattingen zijn over wat wel en wat niet onder mantelzorg valt. Welzijn Putten is zich ervan bewust dat de procedure niet waterdicht is. Het aanmeldformulier maakt een onderscheid tussen volwassen en jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar). Volwassen aanvragers geven in het formulier aan of zij kiezen voor een geldbedrag van
€100
of
voor
tegoed
€
100,-
op
de
WCP-spaarkaart.
Voor
de
mantelzorgwaardering in 2021 hebben de Puttense winkeliers € 10 toegevoegd aan het tegoed op de WCP-spaarkaart als blijk van waardering. o Publiciteit. Welzijn Putten en de gemeente Putten plaatsen in aanloop naar de aanmeldperiode voor de mantelzorgwaardering verschillende persberichten in lokale kranten (o.a. Puttenaer) en sociale media. o
Aanvraagperiode. 9
De aanvraagperiode loopt vanaf begin september tot en met eind oktober. Mantelzorgers
en
zorgvragers
hebben
zeven
weken
de
tijd
om
de
mantelzorgwaardering aan te vragen. Aanvragers ontvangen een mail wanneer ze de waardering op kunnen halen. o
Ondersteuning bij invullen. Vrijwilligers van Welzijn Putten helpen mantelzorgers en zorgvragers bij de aanmelding voor de mantelzorgwaardering. Dit is vooral nodig wanneer aanvragers geen computer hebben of digitaal minder vaardig zijn.
o
Werkwijze verwerking aanvragen. Als de aanmeldperiode voorbij is, doet Welzijn Putten een controle op dubbele aanmeldingen.
o
Activiteit voor jonge mantelzorgers. Voor jonge mantelzorgers (0-17) is een groepsactiviteit onderdeel van de waardering. Deze wordt georganiseerd zodat jongeren hun ervaringen kunnen uitwisselen.
o
Uitreiking waardering. Als de aanvraagperiode verlopen is, krijgen aanvragers een herinnering voor de uitreiking. De uitreiking van de waardering vindt, als de Corona-maatregelen dit toelaten, in november op locatie plaats bij Stroud. Collega’s van Welzijn Putten en vrijwilligers checken de identiteit en bankgegevens van de mantelzorgers. De ervaring van Welzijn Putten is dat aanvragers doorgaans weinig behoefte hebben aan een praatje of feestelijke uitreiking. Mantelzorgers die een WCP-spaarkaart hebben aangevraagd krijgen ter plekke het tegoed op hun kaart. Mantelzorgers die een geldbedrag hebben aangevraagd krijgen dit in december op hun rekening gestort.
O
Afwikkeling. Welzijn Putten stuurt in december een overzicht met de kosten naar de gemeente Putten. Daarna maakt Welzijn Putten een evaluatie die gedeeld wordt met de gemeente. In de maanden na de uitreiking van de waardering belt Welzijn Putten de mantelzorgers die de waardering hebben ontvangen met de vraag hoe zij het mantelzorgen ervaren en of zij behoefte hebben aan ondersteuning.
3.4 Bereik doelgroepen In de gemeente Putten wonen ruim 24.000 mensen. Op basis van het rapport Blijvende Bron van Zorg van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) kan een schatting gemaakt worden van het aantal mantelzorgers in de gemeente.
Schatting aantal mantelzorgers Het SCP gaat uit van mantelzorgers van 16 jaar of ouder. In Putten zijn er ongeveer 20.000 16-plussers. Volgens het rapport vervult 35,4% van de inwoners mantelzorgtaken. In Putten betekent dat er ongeveer 7.000 mensen zijn die mantelzorg verrichten. Wanneer wordt gekeken naar mantelzorgers die langer dan 3 maanden en meer dan 8 uur per week mantelzorgertaken verrichten gaat het om 5,8%. In Putten zijn dit ongeveer 650 mantelzorgers.
10
Er zijn schattingen van het aantal jonge mantelzorgers. Deze laten zich echter moeilijker vergelijken doordat bijvoorbeeld de leeftijd 16- wordt aangehouden terwijl Putten uitgaat van 18-.
Bereik met mantelzorgwaardering Met de mantelzorgerwaardering worden inmiddels bijna 700 mantelzorgers bereikt. Sinds 2018 is een stijging van het aantal mantelzorgers dat een waardering aanvraagt te zien. In onderstaande tabel is het totaal aantal mantelzorgers dat de waardering aanvraagt en het onderscheid tussen volwassen en jonge mantelzorgers weergegeven. 2018
2019
2020
2021
Aantal 578 volwassen mantelzorgers
641
628
636
Aantal jonge 31 mantelzorgers
46
53
55
Totaal aantal 609
687
681
691
Wanneer deze cijfers vergeleken worden met de schatting van het SCP bereikt Putten bijna alle mantelzorgers. Hierbij zijn kanttekeningen te plaatsen. Allereerst is het aantal vanuit SCP een schatting waarbij ook wordt uitgegaan van 16+, in plaats van de 18+ in Putten. Een tweede kanttekening is dat het de vraag is of alle mantelzorgers die de mantelzorgwaardering nu aanvragen ook écht aan de volwaarden voldoen. Over wat onder mantelzorg valt en wat niet verschillen de meningen.
3.5 Waardering volgens mantelzorgers In dit onderzoek zijn op verschillende manieren mantelzorgers bevraagd. Dit is gedaan door (a) een vragenlijst te sturen naar mantelzorgers die de waardering aanvragen, (b) in gesprek te gaan met mantelzorgers, (c) een bijeenkomst voor jonge mantelzorgers bij te wonen en (d) te spreken met drie mantelzorgers die de waardering niet aanvragen. De resultaten zijn onderstaand uitwerkt per groep: (1) mantelzorgers die de mantelzorgwaardering aanvragen, (2) jonge mantelzorgers en (3) mantelzorgers die de waardering niet aanvragen.
3.5.1 Waardering volgens mantelzorgers die mantelzorgwaardering aanvragen Resultaten volwassen uit vragenlijst De vragenlijst is naar 431 mantelzorgers die de mantelzorgwaardering aan hebben gevraagd én toestemming hebben gegeven hen per mail te benaderen. 150 mantelzorgers vulden de vragenlijst in. De volledige uitwerking is te vinden in bijlage 3. Onderstaand de belangrijkste uitkomsten: o
Ongeveer 85% van de mantelzorgers geeft aan de mantelzorgwaardering belangrijk of heel belangrijk te vinden. En zich gewaardeerd of zeer gewaardeerd te voelen. Slechts 2% geeft aan het helemaal niet belangrijk te vinden of zich helemaal niet gewaardeerd te voelen. 11
o
11% van de mantelzorgers gaf aan zich meer gewaardeerd te voelen door een andere invulling. Het gaat dan om een combinatie van een persoonlijke waardering, activiteiten die mantelzorgers ondersteunen en ontspannende activiteiten. Ongeveer de helft zou dit graag zien in combinatie met een geldbedrag. “Het is nu wat afstandelijk.” o
De mantelzorgwaardering wordt
gemiddeld met een 8 beoordeeld. o
Als goed aan de mantelzorgwaardering wordt door het overgrote deel van de mantelzorgers aangegeven dat ze blij zijn dat de waardering er is. Er is slechts een klein aantal mantelzorgers dat expliciet het geldbedrag als een goed benoemt. “Het woord zegt het al: waardering.” o
De meest genoemde suggestie ter
verbetering is dat het bedrag hoger zou kunnen of moeten. En dat de mantelzorgwaardering persoonlijker mag. “Het bedrag zou best hoger mogen zijn, er wordt heel wat tijd en geld bespaard in de zorg door ons werk.” o
Twee derde van de mantelzorgers geeft de voorkeur aan het geldbedrag boven de WCP-spaarkaart. Als toelichting voor de keuze voor het geldbedrag geven de meeste mantelzorgers aan de keuzevrijheid het meest te waarderen. Als toelichting voor de keuze voor de WCP-spaarkaart is de meest gehoorde reden dat men de lokale middenstand wil steunen.
o
Als de mantelzorgers wordt gevraagd te kiezen tussen wel of niet een uitreiking, geeft het merendeel aan liever geen uitreiking te hebben. Er worden een paar suggesties gedaan ter verbetering van de uitreiking. De meest gehoorde is dat als er een uitreiking is, dat het dan fijn is deze gezellig aan te kleden. “Als mensen voor ontvangst naar locatie komen, maak er dan een feestje van met koffie en een taartje.”
o
Van de 150 mantelzorgers geeft 37% aan overbelast te zijn. Overbelaste mantelzorgers geven vaak aan dat de combinatie met werken en huishouden veel van hen vergt. Ook ervaren zij de zorg als intensief en geven sommigen aan zelf ook ziek te zijn. In sommige gevallen verslechterd de situatie van de zorgvrager en maakt daarmee de mantelzorg voor hen zwaarder. “Ik werk 40 uur per week en doe alle huishoudelijke taken. Ik ben nooit echt vrij.”
Wat in het algemeen opvalt in de open antwoorden van mantelzorgers is hoe met liefde wordt gesproken over de naaste, maar ook hoe zwaar de zorg soms wordt ervaren. Ook valt op dat wat men onder mantelzorg verstaat verschilt. Een voorbeeld is het koken voor de partner, is dit mantelzorg of vinden we dit gebruikelijke zorg? Resultaten volwassenen uit validatiesessie Met zes mantelzorgers is gesproken in een validatiesessie op het gemeentehuis ter verdieping van de resultaten. Een uitgebreide uitwerking is te vinden in bijlage 4. Onderstaand de belangrijkste uitkomsten: o
Het doel van de
mantelzorgwaardering is volgens de mantelzorgers dat het een compliment, extraatje en teken van attentie is. o
Over de huidige mantelzorgwaardering zeggen de mantelzorgers het geldbedrag te waarderen, maar de huidige mantelzorgwaardering en uitreiking zijn te onpersoonlijk. Sommige mantelzorgers vinden het bedrag te laag, zeker als wordt 12
gekeken naar hoeveel zorg wordt bespaard. Eén mantelzorger noemde de WCPspaarkaart en het extra bedrag te commercieel. o
De wens voor de mantelzorgwaardering is dat deze persoonlijker wordt en er meer activiteiten zijn als onderdeel van de waardering. De uitreiking mag feestelijker en met contact met andere mantelzorgers. Fijn als er een informatiemarkt is. o Duidelijk werd dat sommige mantelzorgers de mantelzorgondersteuning en mantelzorgwaardering niet als twee losse zaken zien. Zij zijn niet tevreden met de ondersteuning en ervaren daardoor de mantelzorgwaardering ook als onvoldoende.
Bij de resultaten uit deze validatiesessie is het belangrijk rekening te houden met het feit dat slechts een select aantal mantelzorgers is gesproken. Op deze sessie op locatie zijn naar alle waarschijnlijkheid mantelzorgers gekomen die behoefte hebben aan contact, wat ook terug te zien is in de resultaten. Dit hoeft niet representatief te zijn voor alle mantelzorgers. 3.5.2 Waardering volgens jonge mantelzorgers die mantelzorgwaardering aanvragen Resultaten jonge mantelzorgers uit vragenlijst Vier jonge mantelzorgers vulden de vragenlijst in, onderstaand de resultaten: o
Zij vinden de mantelzorgwaardering neutraal tot heel belangrijk. En voelen zich neutraal tot zeer gewaardeerd. “Het is soms toch lastig en het is fijn dat je gewaardeerd wordt.” o Drie jonge
mantelzorgers geven aan zich misschien meer gewaardeerd te voelen door (een combinatie van een geldbedrag met) ontspannende activiteiten, een persoonlijke waardering of activiteiten die mantelzorgers ondersteunen. “Omdat ik naast mantelzorger voor mijn zusje nu ook mijn moeder heel veel help.” o De jonge mantelzorgers geven de waardering een cijfer tussen de 7 en 10. o
Als goed aan de mantelzorgwaardering geven zij aan dat het fijn is dat deze er is. o Zij vinden het neutraal tot zeer goed dat de mantelzorgwaardering uit €75,- en een activiteit bestaat. “Het is fijn, maar soms zou ik net als mijn vrienden willen werken in de avond en leuke dingen doen.”
o
Drie van de vier zijn voor een uitreiking op locatie.
o
Drie van de jonge mantelzorgers geeft aan overbelast te zijn. “Het ging minder goed waardoor wij meer moeten zorgen voor mams.”
Resultaten gesprek jonge mantelzorgers Er is gesproken met vier jonge mantelzorgers over de mantelzorgwaardering. o Twee van de vier mantelzorgers kennen de mantelzorgwaardering, één van hen heeft de waardering een aantal keer aangevraagd. o
Deze
twee
jonge
mantelzorgers
kennen echter niet
het
woord
mantelzorgondersteuning of mantelzorgwaardering, maar herkennen het ontvangen van een geldbedrag en de leuke activiteiten.
13
o
Een geldbedrag als waardering vinden zij ‘nooit verkeerd’, maar de jonge mantelzorgers hebben vooral behoeften aan activiteiten met andere jonge mantelzorgers. Het maakt hen dan niet uit wat voor activiteiten dit zijn.
3.5.3 Waardering volgens mantelzorger die de mantelzorgwaardering niet aanvragen Vier mantelzorgers die de mantelzorgwaardering niet aanvragen zijn gesproken voor dit onderzoek. In de bijlage 5 is de uitwerking te vinden. Onderstaand de belangrijkste uitkomsten: De mantelzorgers geven aan: o
Het geld niet nodig te hebben, zij zien liever dat dit naar anderen gaat.
o
Zij het uit liefde doen en dus geen waardering nodig hebben.
o
Eén mantelzorger gaf aan dat het fijn is als iemand anders (niet de zorgvrager) de waardering kan aanvragen.
Twee mantelzorgers gaven een suggestie voor de mantelzorgwaardering. o
Een bloemetje zou al volstaan.
o
Ondersteunende of ontspannende activiteiten en elkaar ontmoeten.
3.6 Benchmark omliggende gemeenten De mantelzorgwaardering van de gemeente Putten is vergeleken met die van vijf omliggende gemeenten. Uit gesprekken met personen betrokken bij de mantelzorgwaardering in Barneveld, Elburg, Ermelo, Harderwijk en Oldebroek komen de volgende resultaten naar voren. De volledige gesprekverslagen staan in bijlage 4.
1
Gemeente
Aantal aanvragers
Vorm waardering
Putten Naar schatting1 650 mantelzorgers
Volwassenen: 636
Volwassenen: € 100 of € 110 op de WCPspaarkaart
Barneveld Naar schatting 980 mantelzorgers
Individueel: 900
Elburg Naar schatting 400 mantelzorgers
Volwassenen: 641
Ermelo Naar schatting 475 mantelzorgers
Volwassenen: 486
Harderwijk Naar schatting 830 mantelzorgers
Volwassenen: 850
Jongeren: 55
Gezin: 100
Jongeren: €75 Individueel: cadeaubon van €200 Gezin: cadeaubon van €500 Volwassenen: cadeaubon van €75
Uitvoering en uitreiking Uitvoering: Welzijn Putten Uitreiking: op locatie Uitvoering: Steunpunt Mantelzorg Uitreiking: in verschillende dorpen Uitvoering: Stichting WIEL
Jongeren: 40
Jongeren: 57
Jongeren: 105
Jongeren: cadeaubon van €50 Volwassenen: €100 Jongeren: cadeaubon €12,50 en kalender Volwassenen: €100 Jongeren: cadeaubon van €10
Op basis van schattingen van het SCP. 14
Uitreiking: op drie locaties Uitvoering: Welzijn Ermelo Uitreiking: geen Uitvoering: Welzijn Harderwijk Uitreiking: geen
Oldebroek Naar schatting 400 mantelzorgers
Volwassenen: 690 Jongeren: 120
Volwassenen: €50 aan munten en verwendag Jongeren: cadeaubon en activiteit
Uitvoering: Gemeente Oldebroek Uitreiking: geen
Meest opvallende overeenkomsten en verschillen tussen de gemeenten Andere gemeenten bereiken relatief evenveel of meer mantelzorgers dan Putten. Vergeleken met omliggende gemeenten valt het bedrag waarmee de gemeente Putten haar mantelzorgers waardeert niet uit de toon. Het bedrag voor jongeren is hoger dan gemiddeld. Opvallend is dat de omliggende gemeenten geen keuze bieden, terwijl Putten dit wel doet (een geldbedrag of tegoed op een WCP-spaarkaart). De uitreiking van de waardering loopt zeer uiteen in de omliggende gemeenten. Net als de gemeente Putten kiezen twee andere gemeenten ook voor een uitreiking op locatie, de andere gemeenten doen dit niet.
3.7 Begroting en uitgaven Met de decentralisatie van de mantelzorgwaardering naar gemeenten in 2015 is een bedrag van € 57.000 toegekend in de vorm van een specifieke uitkering. Dit bedrag valt inmiddels in de algemene uitkering. De € 57.000 vanuit het Rijk was het uitgangspunt. Nu bepaalt de gemeente Putten jaarlijks welk bedrag nodig is.
Analyse begroting en besteed bedrag In onderstaande tabel is te zien dat de begroting in de afgelopen jaren is gestegen van € 57.000 naar € 65.000 tot € 71.000. Opvallend is dat ieder jaar meer is besteed dan begroot. Opvallend is ook dat er door de jaren heen grote verschillen zijn tussen het totaal bestede bedrag en het bedrag dat besteed is per mantelzorg. Dit laatste bedrag is berekend door het aantal mantelzorgers te vermenigvuldigen met € 100 voor volwassenen en € 75 voor jongeren. Extra kosten hier bovenop zijn te verwachten door de te organiseren activiteiten (in ieder geval voor jongeren) en organisatiekosten. Toch is het totaal besteedde bedrag in 2019 lager dan te verwachten op basis van het aantal aanvragen. En is het besteedde bedrag in 2021 juist bijna € 10.000 hoger dan het bedrag besteed per mantelzorger. Jaar
Begroting mantelzorgwaardering
Totaal besteed
Waarvan besteed aan het bedrag per mantelzorger
2018
€ 57.000
€ 60.871
€ 60.125
2019
€ 65.000
€ 66.357
€ 67.550
2020
€ 65.000
€ 70.483
€ 66.775
15
2021
€ 71.000
2022
€ 71.000
€ 77.399
€ 67.725
Met de wens om meer mantelzorgers te bereiken is te verwachten dat het beschikte budget mee moet groeien.
16
4. Conclusies Op basis van de onderzoeksresultaten zijn conclusies geformuleerd. In deze conclusies zijn de landelijke kaders, het beleid, de uitvoering door Welzijn Putten, de bereik en de mening van mantelzorgers, de informatie uit de omliggende gemeenten en de kosten meegenomen.
Mantelzorgwaardering gaat goed in de gemeente Putten Een eerste overkoepelende conclusie is dat de mantelzorgwaardering beleidsmatig op orde is en volgens beleid wordt uitgevoerd. Nog belangrijker is dat mantelzorgers zich gewaardeerd voelen door de huidige mantelzorgwaardering. De invulling van de mantelzorgwaardering in Putten is vergelijkbaar met de waardering in omliggende gemeenten. De gemeente Putten valt in positieve zin op door de keuzevrijheid die zij mantelzorgers biedt.
Raad bepaalt de contour, het college de verdere invulling, Welzijn Putten de uitvoering Gemeenten hebben de vrijheid te kiezen of de raad tot in de details vastlegt hoe de waardering eruit gaat zien. Of dat zij de grote lijnen vastleggen en de uitwerking delegeren naar het college. In de gemeente Putten is sprake van de laatste variant. In de verordening is de mantelzorgwaardering zeer beknopt opgenomen. In de nadere regels wordt deze verder uitgewerkt. Hoe de mantelzorgwaardering georganiseerd wordt, is aan Welzijn Putten. In de opdracht aan Welzijn Putten wordt echter niet verwezen naar de nadere regels.
Mantelzorgers zijn over het algemeen tevreden met de waardering Mantelzorgers geven aan de mantelzorgwaardering belangrijk te vinden en zich te voelen door deze waardering. Dat het een geldbedrag is vindt men fijn, maar ook het gebaar: dat er waardering voor hen is. De mantelzorgwaardering wordt nu soms als onpersoonlijk ervaren. Ook geeft een klein deel van de mantelzorgers aan het fijn te vinden als er ook activiteiten ter ondersteuning van de mantelzorger en ontspannende activiteiten georganiseerd zouden worden. Jonge mantelzorgers zijn tevreden, maar hebben meer behoefte aan activiteiten en elkaar ontmoeten. Het bedrag dat zij ontvangen is ook relatief hoog in verhouding tot dat in de omliggende gemeenten.
Mantelzorgwaardering en mantelzorgondersteuning niet helemaal te scheiden De mantelzorgwaardering en mantelzorgondersteuning kennen verschillen doelen en worden verschillend bekostigd. In de praktijk is er soms toch overlap. Zo is de mantelzorgwaardering ook een middel om mantelzorgers te bereiken en vervolgens te ondersteunen.
(Jonge)
mantelzorgers
zien
vaak
geen
verschil
tussen
mantelzorgwaardering en mantelzorgondersteuning. Ook in de opdracht van de gemeente aan
Welzijn
Putten
gaat
de
mantelzorgwaardering
mantelzorgondersteuning.
17
in
één
adem
over
in
de
Mantelzorgwaardering krijgt soms negatieve bijsmaak Een van de kritiekpunten over de mantelzorgwaardering is dat het bedrag laag is, zeker in verhouding tot de geleverde inzet van de mantelzorgers. De mantelzorgwaardering wordt soms ervaren als een zeer lage vergoeding in plaats van een bedankje.
Discussie over de definities mantelzorg en gebruikelijke zorg Of een mantelzorger overbelast is heeft te maken met hoe de mantelzorg wordt ervaren. Wordt het gezien als zorg die erbij hoort, of als belasting naast het gewone leven? In het verlengde daarvan valt op dat mantelzorgers soms taken onder het mantelzorgen scharen waarvan het de vraag is of dit niet gebruikelijke zorg is. En dit zou andersom ook het geval kunnen zijn, dat mensen wel degelijk mantelzorgen terwijl zij dit als gebruikelijke zorg ervaren.
Keuze tussen geld of bedrag of spaarkaart is uniek in de regio Gemeente Putten is de enige gemeente (in vergelijking tot de gemeenten die voor dit onderzoek zijn gecontacteerd) die de mantelzorgers een keuze biedt: geld op de rekening of op de WCP-spaarkaart. Een aandachtspunt hierbij is dat de € 10 extra die in 2021 is toegevoegd, geen grond heeft in de nadere regels. Ook vinden sommige mantelzorgers deze toevoeging commercieel of niet eerlijk voor hen die geen WCP-spaarkaart hebben.
Er lijkt geen grote behoefte te zijn aan de uitreiking, zeker in de huidige vorm Desgevraagd geeft het merendeel van de mantelzorgers aan geen uitreiking te willen. Dit lijkt mede te komen doordat, in ieder geval de afgelopen twee jaar, er ook niet echt sprake was van een uitreiking. Men kwam op locatie om gegevens te laten controleren en de waardering op de halen (in het geval van een bedrag op de WCP-spaarkaart). De uitreiking en controle zijn arbeidsintensief voor Welzijn Putten.
Bereik op basis van te verwachten mantelzorgers goed maar kan beter Op basis van de cijfers van het SCP is het bereik in Putten goed. Wanneer wordt gekeken naar de mantelzorgers die omliggende gemeenten bereiken, zijn er gemeenten die meer mantelzorgers bereiken. Ook is in dit onderzoek gebleken dat het moeilijk was mantelzorgers te bereiken die de waardering (nog) niet aanvragen. Van de mantelzorgers die voor dit onderzoek zijn gesproken komt het beeld naar voren dat zij minder behoefte hebben aan het ontvangen van de waardering of zich bezwaard voelen deze zelf aan te vragen.
De uitgaven nemen harder toe dan de daadwerkelijke uitgaven per mantelzorger Het aantal mantelzorgers dat de mantelzorgwaardering aanvraagt neemt toe en het bedrag
dat
wordt
begroot
ook.
Opvallend
is
dat
de
totale
uitgaven
aan
de
mantelzorgwaardering sterker stijgen dan de kosten van het daadwerkelijk uitkeren van het bedrag. Ook valt op dat de hogere besteding in 2021 niet heeft geleid tot een aanpassing van de begroting van 2022.
18
5. Aanbevelingen Op basis van het onderzoek en de conclusies doet Nautus de gemeente de volgende aanbevelingen.
Maak de mantelzorgwaardering persoonlijker Een meer persoonlijke mantelzorgwaardering is een wens die duidelijk terugkomt uit de vragenlijst en gesprekken met mantelzorgers. Denk hierbij aan een bloemetje, kaartje en/of warmere uitreiking.
Consequentie: Het persoonlijker maken van de mantelzorgwaardering kan extra kosten met
zich
meebrengen.
Een
idee
is
om
de
samenwerking
met
de
betrokken
winkeliersvereniging in Putten te zoeken.
Aandacht in communicatie voor het doel van mantelzorgwaardering Bij sommige mantelzorgers is niet duidelijk dat de mantelzorgwaardering een extraatje is, een blijk van dank. Dit is jammer, want daardoor ervaren sommige mantelzorgers de mantelzorgwaardering
als
iets
negatiefs.
Door
in
de
communicatie
over
de
mantelzorgwaardering op te nemen wat de mantelzorgwaardering is (een compliment) en eventueel ook wat niet (een vergoeding van de uren die zij maken of een vorm van ondersteuning). Attendeer inwoners daarnaast op de mantelzorgondersteuning die in de gemeente wordt geboden.
Consequentie: De verwachting is dat deze onduidelijkheid en onvrede, ook met andere communicatie, niet bij iedereen weggenomen wordt.
Activiteiten bij volwassen niet, en bij jongeren wel onderdeel waardering Een klein deel van de mantelzorgers geeft aan behoefte te hebben aan activiteiten die mantelzorgers ondersteunen en ontspannende activiteiten. Toch is het advies deze niet toe te voegen aan de mantelzorgwaardering, maar onderdeel te laten zijn of blijven van het huidige aanbod aan mantelzorgondersteuning. Mantelzorgers worden hier al op geattendeerd, dit kan nog extra benadrukt worden in de communicatie. Bij jongeren is dit anders, juist het samen zijn wordt gewaardeerd.
Consequentie: Door bij jongeren activiteiten aan te bieden is het voor hen lastiger het verschil te ervaren tussen de mantelzorgondersteuning en mantelzorgwaardering. Een idee is om voor de waardering een grotere activiteit te organiseren. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van een groter deel van het bedrag per mantelzorger. Door bijvoorbeeld jonge mantelzorgers € 25 te geven en het resterende bedrag te besteden aan een dagje uit. Het uitbreiden van het bereik van (jonge) mantelzorgers Het bereiken van (jonge) mantelzorgers is een uitdagende taak. Een eerste manier om meer mantelzorgers te bereiken is om alle inwoners met een Wmo-indicatie bij de gemeente te attenderen op de waardering (zoals de gemeente Oldebroek). Een tweede 19
manier is om in het aanvraagformulier te vragen of er in de thuissituatie ook kinderen mantelzorgen (zoals de gemeente Barneveld, voor de gezinswaardering).
Consequentie: Zeker bij het attenderen van inwoners met een Wmo-indicatie bestaat de kans niet de doelgroep te bereiken die de gemeente beoogt. Dit zijn immers inwoners die al in beeld zijn bij de gemeente.
Een verdieping aanbrengen wat verstaan wordt onder mantelzorg In de nadere regels zijn de definities mantelzorger en gebruikelijke zorg beknopt uitwerkt. Ook worden korte voorbeelden genoemd van wat wel en niet onder gebruikelijke zorg valt. Geadviseerd wordt om in de gemeente het gesprek te voeren over wat gebruikelijke hulp is en wat niet. Zo kan een uitgebreidere definitie verrijkt worden met voorbeelden. Een helder beeld van wat gebruikelijke hulp is kan ook helpend zijn op andere terreinen, zoals bij de aanvraag van een PGB. Tot slot kan een scherpere definitie bijdragen aan het bereiken van de doelgroep die de gemeente beoogt.
Consequentie: Hiervoor moet tijd vrijgemaakt worden bij een beleidsmedewerker. Een aanscherping van de definitie kan ook betekenen dat mensen die nu het gevoel hebben mantelzorger te zijn, dit vervolgens onder de nieuwe uitleg niet meer zijn.
De € 10 extra op de WCP-spaarkaart De mantelzorgers zijn enthousiast over de keuzevrijheid. De mantelzorgers die voor de WCP-spaarkaart kiezen zijn ook blij met de extra € 10. Een aantal mantelzorgers geven echter aan een dubbel gevoel te hebben bij de extra bijdrage. Het voelt niet fijn voor diegene die geen WCP-spaarkaart willen of hebben. En kan ook worden opgevat als een onnodige commerciële toevoeging. Het is aan te raden hierbij stil te staan wanneer opnieuw een aanbod wordt gedaan door de winkeliersvereniging. Kijk dan ook naar alternatieve invullingen voor die extra € 10.
Consequentie: Het eventueel niet meer in zee gaan met de € 10 extra kan voor mantelzorgers voelen alsof hen iets wordt afgenomen. Idealiter kan dit gevoel worden weggenomen door dit geld op een andere manier in te zetten, wellicht door een bloemetje, taartje of ander extraatje.
Feestelijke uitreiking van de mantelzorgwaardering Meer dan de helft van de mantelzorgers geeft aan liever geen uitreiking te zien. Op basis hiervan zou het advies luiden de uitreiking te laten vervallen. Toch is aan te raden op bepaalde wijze vorm te geven aan de uitreiking. Mogelijk is ook dat wanneer de uitreiking een ander karakter heeft men het wel leuk vindt naar de uitreiking te komen. Welzijn Putten kan hiervoor ook alternatieven overwegen, zoals het sturen van een kaartje naar de mantelzorger.
Consequentie: Meer aandacht voor de uitreiking vraagt extra inzet van Welzijn Putten en brengt wellicht ook extra kosten met zich mee. 20
Geen of beperkte controle tijdens uitreiking Door sommige mantelzorgers wordt het controleren van de identiteit en bankgegevens tijdens de uitreiking als onprettig ervaren. Hierbij speelt waarschijnlijk ook mee dat dit tijdens de coronapandemie het enige onderdeel was van de uitreiking. Daarbij geeft Welzijn Putten ook aan dat dit een arbeidsintensief onderdeel is. En zijn er gemeente die helemaal geen controle hanteren voor het ontvangen van de waardering. Het advies is de controle te beperken tot het minimum (alleen identiteit) of te laten vervallen.
Consequentie: Hiermee wordt de mantelzorgwaardering iets fraudegevoeliger.
Begroting aanpassen naar te verwachten uitgaven In de huidige begroting is een bedrag opgenomen dat een paar duizend euro lager is dan de uitgaven in 2021. Aan te raden is het bedrag in de begroting mee te laten groeien. Als er geen ruimte is de begroting te verruimen, breng dit dan in kaart. Om meer grip te krijgen op de uitgaven, biedt aanvullende informatie van Welzijn Putten een uitkomst.
Consequentie:
Een
nadere
toelichting
van
Welzijn
administratieve last voor deze welzijnsorganisatie.
21
Putten
vragen,
vergroot
de
Bijlagen Bijlage 1: Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Gemeente Putten
Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Gemeente Putten Toelichting Artikel 19. Jaarlijkse waardering mantelzorgers Deze bepaling betreft een uitwerking van de verordeningsplicht in artikel 2.1.6 van de wet. Hierin is opgenomen dat bij verordening wordt bepaald op welke wijze het college zorgdraagt voor een jaarlijkse blijk van waardering voor de mantelzorgers van cliënten in de gemeente. De verordening moet in ieder geval voorzien in een procedure die waarborgt dat alle mantelzorgers, die voldoen aan de voorwaarden, voor het ontvangen van een blijk van waardering in aanmerking kunnen worden gebracht.
Artikel 2.1.6 stelt dat het moet gaan om mantelzorgers van cliënten in de gemeente. Artikel 1.1.1 van de wet definieert een cliënt als een persoon die gebruik maakt van een algemene voorziening, maatwerkvoorziening of pgb, of door of namens wie een melding is gedaan. Het gaat dus ook om mantelzorgers van cliënten die een hulpvraag hebben aangemeld, ook al is daar geen voorziening op basis van deze wet uitgekomen. Voorts is de woonplaats van de cliënt bepalend, zodat het dus ook mantelzorgers kan betreffen die in andere gemeenten wonen.
Kort en goed komt het erop neer dat – met inachtneming van het bovenstaande – mantelzorgers van cliënten in de gemeente via een melding bij het college of bij een door het college aangewezen instantie, in aanmerking kunnen worden gebracht voor de jaarlijkse blijk van waardering (eerste lid). Onder andere ten aanzien van de meldingsprocedure 44 van 46 kunnen het college nadere regels stellen (derde lid). Ook moet het college in de nadere regeling vastleggen waaruit de jaarlijkse blijk van waardering bestaat.
Bijlage 2: Nadere regels voor Mantelzorgwaardering
22
Deze
regels
zijn
een
nadere
uitwerking
van
de
Verordening
maatschappelijke
ondersteuning gemeente Putten 2018 en geven aan hoe de gemeente concreet de regelgeving gaat toepassen.
Wettelijke grondslag(en) of bevoegdheid waarop de regeling is gebaseerd Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Putten 2018, art. 19.
Artikel 1. Begrippen In deze regels wordt verstaan onder: 1.
Gebruikelijke hulp: hulp die naar algemeen aanvaarde opvattingen in redelijkheid mag worden verwacht van de echtgenoot, ouders, inwonende kinderen of andere huisgenoten;
2.
Niet gebruikelijke zorg: zorgverlening die qua intensiteit en duur de gebruikelijke zorg die redelijkerwijs verwacht mag worden te boven gaat
3.
Mantelzorg: hulp ten behoeve van zelfredzaamheid, participatie, beschermd wonen, opvang, jeugdhulp, het opvoeden en opgroeien van jeugdigen en zorg en overige diensten als bedoeld in de Zorgverzekeringswet, die rechtstreeks voortvloeit uit een tussen personen bestaande sociale relatie en die niet wordt verleend in het kader van een hulpverlenend beroep.
4.
Zorgvrager: persoon die door zijn/haar fysieke, verstandelijke of psychische beperkingen zorgbehoevend is en mantelzorg ontvangt van een naaste of diens wettelijk vertegenwoordiger.
Artikel 2. Doelstelling Het doel van deze nadere regel is de uiting van waardering voor mantelzorgers.
Artikel 3. De inhoud van de mantelzorgwaardering De mantelzorgwaardering bestaat uit een waardering per jaar ter waarde van: a.
Maximaal € 100,- per mantelzorger vanaf 18 jaar.
b.
Maximaal €
75,-
voor
jongere
mantelzorgers
van
6
t/m
17
jaar.
Artikel 4. Voorwaarden 1.
De mantelzorger zorgt voor de zorgvrager die woonachtig is in de gemeente Putten.
2.
De mantelzorger werkt mee aan een controle als dit gevraagd wordt.
3.
Per mantelzorger wordt één keer per jaar de mantelzorgwaardering uitgereikt
4.
De mantelzorger ontvangt maximaal één compliment per jaar.
5.
De mantelzorg wordt niet in georganiseerd verband verricht
6.
De zorg wordt niet beroepsmatig verleend en niet betaald.
23
7.
De mantelzorg is gedurende een periode van tenminste twee drie maanden, minimaal 8 uur per week, in de periode van 1 september voorafgaand aan het betreffende jaar tot 1 september van het betreffende jaar verleend.
8.
De mantelzorg is niet gebruikelijk hulp. Bijvoorbeeld hulp bij het eten en drinken, wassen en aankleden of koken en schoonmaken.
Artikel 5. Aanvraag De aanvraag wordt ingediend door de mantelzorger of zorgvrager bij de uitvoerende organisatie en gaat vergezeld met in ieder geval:
a. Contactgegevens van de
mantelzorger; b. Gegevens over de zorg en zorgvrager zodat getoetst kan worden of de aanvraag voldoet aan de gestelde voorwaarden als bedoeld onder artikel 4 van deze nadere regels. 1.
De aanvraagperiode voor de mantelzorgwaardering loopt van september tot eind oktober van het betreffende jaar. Aanvragen over voorgaande jaren worden afgewezen.
2. o
De uitvoerende organisatie: Legt jaarlijks verantwoording af over de uitvoering; o
voor een actueel bestand van mantelzorgers; o
Draagt zorg
Draagt zorg voor het vinden van
zoveel mogelijk mantelzorgers (jong en oud)
Artikel 6. Hardheidsclausule Burgemeester en wethouders kunnen van deze nadere regels afwijken in het voordeel van de aanvrager als toepassing van deze regels leiden toe een onevenredig nadeel voor de aanvrager.
Artikel 7 Slotbepalingen 1.
Deze nadere regels treden in werking op 1 oktober 2020.
2.
Deze nadere regels worden aangehaald als ‘Nadere regels Mantelzorgwaardering Putten’.
Bijlage 3: Uitwerking vragenlijst mantelzorgers
Er is een vragenlijst uitgestuurd naar 431 mantelzorgers die vorig jaar de mantelzorgwaardering hebben aangevraagd én toestemming hebben gegeven hen per mail te benaderen. 150 mantelzorgers vulden de vragenlijst is, dit is een responspercentage van 35%. Van de mantelzorgers die de vragenlijst in vulden is 97% volwassen en 3% jonge mantelzorger. Onderstaand worden de resultaten apart uitgewerkt. In sommige tabellen worden percentages gebruikt (%), in andere tabellen wordt het aantal keer dat een thema wordt benoemd door de mantelzorgers genoteerd (x).
Volwassen mantelzorgers Hoe belangrijk vindt u de mantelzorgwaardering? 24
84% van de mantelzorgers geeft aan de mantelzorgwaardering belangrijk of heel belangrijk te vinden. Slechts 2% vindt de mantelzorgerwaardering niet belangrijk.
Heel belangrijk
38%
Belangrijk
46%
Neutraal
14%
Niet belangrijk
2%
Helemaal niet belangrijk
0%
Voelt u zich gewaardeerd door de mantelzorgwaardering? 87% van de mantelzorgers voelt zich gewaardeerd of zeer gewaardeerd. 3% (vier mantelzorgers) geeft aan zich niet of helemaal niet gewaardeerd te voelen.
Zeer gewaardeerd
53%
Gewaardeerd
54%
Neutraal
10%
Niet gewaardeerd
2%
Helemaal niet gewaardeerd
1%
Zou u zich door een andere mantelzorgwaardering meer gewaardeerd voelen? Mantelzorgers konden hier meerdere antwoorden geven. Zij konden kiezen uit de antwoordmogelijkheden ‘nee’ en ‘een persoonlijke waardering’, ‘activiteiten die mij als mantelzorger ondersteunen’ en ‘ontspannende activiteiten’. Er was de mogelijkheid een ander antwoord te geven, hier werden geen inhoudelijke suggesties gedaan.
Een aantal mantelzorgers zouden zich meer gewaardeerd voelen door een combinatie van een geldbedrag en activiteiten en persoonlijke ondersteuning. Tot slot zijn er ook een aantal mantelzorgers die alleen de activiteiten en persoonlijke waardering noemen, zonder het geldbedrag.
Geldbedrag én een combinatie van een persoonlijke
6%
waardering, activiteiten die mij als mantelzorger ondersteunen en/of ontspannende activiteiten
Combinatie van een persoonlijke waardering, activiteiten die
5%
mij als mantelzorger ondersteunen en/of ontspannende activiteiten
“Ik ben blij met wat ik nu krijg. We kunnen er samen van genieten.” 25
Mantelzorgers die aangeven voorkeur te hebben voor een andere waardering noemen het vaakst een persoonlijke waardering. Net iets minder vaak hebben mantelzorgers voorkeur voor activiteiten die hen als mantelzorger ondersteunen of ontspannende activiteiten als alternatief. Een persoonlijke waardering
12x
Activiteiten die mij als mantelzorger ondersteunen 10x Ontspannende activiteiten
7x
“Het is nu wat afstandelijk.” “Een keer een avondje uit. Dat andere mensen mijn moeder ook eens bezoeken.” “Met ontspannende activiteiten gaat er nog meer tijd van mijn schaarse vrije tijd af.”
Beoordeling mantelzorgwaardering? De mantelzorgerwaardering wordt gemiddeld beoordeeld met een 8. Vijf mantelzorgers geven de mantelzorgwaardering een onvoldoende, te weten één 1, één 4 en driemaal een 5. 16 mantelzorgers geven een 10 als beoordeling.
Wat vindt u goed? Het overgrote deel van de mantelzorgers geeft in verschillende bewoordingen aan dat ze blij zijn dat de waardering er is. Er is slechts een klein aantal mantelzorgers dat expliciet het geldbedrag als een goed benoemt. Een aantal mantelzorgers benoemt dat de organisatie en de inzet van de medewerkers goed zijn.
Dat de waardering er is
121x
Dat het een geldbedrag is
12x
De organisatie van de waardering
10x
“Het woord zegt het al: waardering.” “Dat er toch aan je gedacht wordt.” “Goed dat mantelzorgers gezien worden.”
Wat zou beter kunnen? 44 mantelzorgers gaven aan wat zij minder goed vinden aan de mantelzorgwaardering in Putten. De meest genoemde suggestie is dat het bedrag hoger zou kunnen of moeten. Verder geven een aantal mantelzorgers aan dat de mantelzorgwaardering persoonlijker mag. Twee van de acht mensen die dit noemen gaven dit op een eerdere vraag ook al aan. Een aantal 26
mantelzorgers doen ook een suggestie voor het veranderen van de voorwaarden, zoals dat je maar voor één persoon mantelzorger kunt zijn en dat een zorgvrager maar twee mantelzorgers mag hebben. Tot slot geven een paar mantelzorgers aan liever niet naar locatie te komen, liever zouden zien dat ze de waardering niet hoefden aan te vragen en dat het uit te keren bedrag voor iedereen hetzelfde is (ook € 100,- op de WCP-spaarkaart).
Bedrag hoger
16x
Waardering persoonlijker
8x
Voorwaarden anders
5x
Geen uitreiking
3x
Niet hoeven aanvragen
3x
Zelfde bedrag op rekening als op WCP-spaarkaart
3x
“Het bedrag zou best hoger mogen zijn, er wordt heel wat tijd en geld bespaard in de zorg door ons werk.” “Het bedrag van € 100,- is een schijntje van de werkelijk gemaakte kosten.” “De onpersoonlijke manier waarop je de waardering ontvangt.” €100,- of WCP-spaarkaart met 110,-? Twee derde van de mantelzorgers geeft de voorkeur aan het geldbedrag boven de WCPspaarkaart.
Geldbedrag € 100,-
66%
WCP-spaarkaart € 110,-
27%
Neutraal
7%
Waarom €100,-? De meeste mantelzorgers geven aan de keuzevrijheid het meest te waarderen. Een aantal mantelzorgers geven expliciet aan geen WCP-spaarkaart te hebben of te willen. Tot slot wonen een paar mantelzorgers niet in Putten of willen zij het bedrag delen.
Keuzevrijheid
68x
Hebben geen WCP-spaarkaart
10x
Wonen niet in Putten
8x
Willen bedrag delen met medemantelzorger
2x
27
“Ik heb dan meer vrijheid om dat bedrag te besteden aan vis of aan de energierekening.” “Ik kan daarvan mijn 'collega' mantelzorger trakteren.”
Waarom WCP-spaarkaart? De meest gehoorde reden is dat men de lokale middenstand wil steunen. Dat er op de WCP-spaarkaart meer geld staat is een tweede beweegreden. Een aantal mantelzorgers vindt het fijn dat het geld zo apart staat om iets leuks van te kopen. Ook noemen een aantal mantelzorgers het gemak van de WCPspaarkaart. Zij kunnen het tegoed bijvoorbeeld gelijk besteden bij het boodschappen doen.
Lokale winkels steunen
21x
Hoger bedrag dan bij geld op de rekening
8x
Om er iets leuks van te kopen of doen
6x
Gemakkelijk
6x
“Besteding bij Puttense ondernemers vind ik een goede zaak.”
Hoe gehoord over mantelzorgerwaardering? De meeste mantelzorgers horen over de mantelzorgwaardering via de Puttenaer, gevolgd door via mond tot mond.
Via de Puttenaer
37%
Via mond tot mond
29%
Via (social media) Welzijn Putten
19%
Via (social media) gemeente
7%
Via zorgverlener of arts
6%
Weet niet
2%
Wel of niet een uitreiking? Als de mantelzorgers wordt gevraagd te kiezen tussen wel of niet een uitreiking, geeft het merendeel aan liever geen uitreiking te hebben.
Geen uitreiking
61%
Wel een uitreiking
39%
Kunnen onderdelen van de uitreiking beter?
28
Er worden slechts een aantal suggesties gedaan. De meest gehoorde is dat als er een uitreiking is, dat het dan fijn is deze gezellig aan te kleden. Drie mantelzorgers geven aan dat het onhandig is een tijdstip toegewezen te krijgen. Tot slot zijn er twee mantelzorgers die aangeven de controle onprettig te vinden.
Een gezellige avond van maken
6x
Keuze voor een tijdstip
3x
Controle onprettig
2x
“Als mensen voor ontvangst naar locatie komen, maak er dan een feestje van met koffie en een taartje. Gezellig andere mantelzorgers ontmoeten en eventueel een spreker uitnodigen.”
Bent u overbelast? Van de 150 mantelzorgers geeft 37% aan overbelast te zijn. Overbelaste mantelzorgers geven vaak aan dat de combinatie met werken en huishouden veel van hen vergt. Ook ervaren zij de zorg als intensief en geven sommigen aan zelf ook ziek te zijn. In sommige gevallen verslechterd de situatie van de zorgvrager en maakt daarmee de mantelzorg voor hen zwaarder. Zeer overbelast
8%
Overbelast
29%
Neutraal
48%
Niet overbelast
12%
Helemaal niet overbelast
3%
“Ik werk 40 uur per week en doe alle huishoudelijke taken. Ik ben nooit echt vrij.” “Dat het soms zwaar kan zijn, als je zelf ook moeite hebt met je gezondheid.”
Niet overbelaste mantelzorgers geven vaak aan dat het mantelzorgen bij het leven hoort en dat zij het met liefde doen en het daarom niet als ‘last’ ervaren.
“Ik doe het met liefde en dat geeft kracht om het vol te houden.” “Op dit moment is alles stabiel en dan is het niet overbelast.”
Jonge mantelzorgers Vier jonge mantelzorgers (18 jaar of jonger) vulden de vragenlijst in. o Zij vinden de mantelzorgwaardering neutraal tot heel belangrijk. “Het is soms toch lastig en het is fijn dat je gewaardeerd wordt.” o Zij voelen zich neutraal tot zeer gewaardeerd door de mantelzorgwaardering. o
Drie jonge
mantelzorgers geven aan zich misschien meer gewaardeerd te voelen door een 29
andere waardering of een combinatie van een geldbedrag met ontspannende activiteiten, een persoonlijke waardering of activiteiten die mantelzorgers ondersteunen. “Omdat ik naast mantelzorger voor mijn zusje nu ook mijn moeder heel veel help en me zorgen om haar maak.” o
De jonge mantelzorgers geven de waardering een 7, 7, 8 en 10.
o
Als goed aan de mantelzorgwaardering geven zij aan dat de mantelzorgwaardering er is.
o
Twee mantelzorgers gaven aan dat er iets beter kan. Zij zijn van mening dat je twee waarderingen zou moeten ontvangen wanneer je voor twee mensen zorgt. Daarnaast vinden zij het fijn als er meer over mantelzorg bekend is op scholen. o Zij vinden het neutraal tot zeer goed dat de mantelzorgwaardering uit €75,- en
een activiteit bestaat. “Het is fijn, maar soms zou ik net als mijn vrienden willen werken in de avond en leuke dingen doen.” o
Twee jonge mantelzorgers hebben over de mantelzorgwaardering gehoord via mond tot mond en één via (social media) van Welzijn Putten.
o
Drie van de vier zijn voor een uitreiking op locatie. De mantelzorger die niet voor is geeft aan de uitreiking lastig te vinden in verband met school.
o
Drie van de jonge mantelzorgers geeft aan overbelast te zijn. “Het ging minder goed waardoor wij meer moeten zorgen voor mams.”
30
Bijlage 4: Uitwerking validatiesessie mantelzorgers
Met zes mantelzorgers is op het gemeentehuis gesproken over de mantelzorgerwaardering. De uitkomsten zijn teruggekoppeld naar de deelnemers en onderstaand weergegeven:
Het doel van de mantelzorgwaardering is volgens de mantelzorgers dat: o
Het een compliment is.
o
Het een extraatje is, die de mantelzorger besteedt naar eigen wens.
o
Het een teken van attentie is, de mantelzorger wordt gezien.
Over de huidige mantelzorgwaardering zeggen de mantelzorgers: o
Het geldbedrag te waarderen. o
Een aantal mantelzorgers vindt de huidige
mantelzorgwaardering te onpersoonlijk. o
Een aantal mantelzorgers geeft aan dat de mantelzorgwaardering van € 100.- een klein bedrag is als je bedenkt hoe zwaar het bieden van mantelzorg is. En hoeveel zorg hiermee bespaard wordt. o Een mantelzorger benoemt dat de WCPspaarkaart een commercieel element heeft. Door de extra € 10,- worden mensen bewogen richting de WCP-spaarkaart welke alleen bij een vast aantal ondernemers besteed kan worden.
o
Er heerst ontevredenheid over de uitreiking van de mantelzorgwaardering. De uitreiking was de afgelopen jaren geen uitreiking, meer een moetje om de waardering te mogen ontvangen. Eén mantelzorger verwoorde dit door aan te geven dat ze niet wil dat de aanvraag gaat voelen als ‘bedelarij’.
De mantelzorgwaardering zou er volgens hen als volgt uit moeten zien: o Graag persoonlijker, het ontvangen van een bloemetje zou al helpen. o
Een aantal mantelzorgers zou graag meer activiteiten als onderdeel van de mantelzorgwaardering zien. Denk aan concerten, lezingen, thema-avonden en koffiemomenten met andere mantelzorgers.
o
Een suggestie is om het feestelijker te maken, koffie met gebak aan te bieden en bijvoorbeeld een spreker uit te nodigen.
o
De mantelzorgers hebben behoefte aan meer contact met andere mantelzorgers. De uitreiking van de mantelzorgwaardering kan een moment zijn om ervaringen te delen en om informatie over mantelzorgondersteuning met elkaar te delen.
o
Een aantal mantelzorgers ziet de informatiemarkt graag terug als onderdeel van de uitreiking. Daar kon je over verschillende zaken rondom mantelzorg informatie krijgen. 31
o
Als de uitreiking aantrekkelijker wordt gemaakt, dan is er behoefte aan een uitreiking.
Opmerkingen over de mantelzorgondersteuning: o
Duidelijk werd dat sommige mantelzorgers mantelzorgwaardering en mantelzorgondersteuning niet als twee losse zaken zien. Zij zijn niet tevreden met de ondersteuning en ervaren daardoor de mantelzorgwaardering ook als onvoldoende.
o
Er zijn mantelzorgers die geen gebruik maken van mantelzorgondersteuning doordat zij niet weten dat dit beschikbaar is. Er is dus behoefte aan meer informatiedeling over mantelzorgerondersteuning.