AP 6j. Bijlage Rapportage tussenmeting programma duurzaamheid Nunspeet

Circulaire economie

Maatregelen eigen Eigen vastgoed, Openbare bedrijfsvoering en verlichting, eigen wagenpark ruimtelijke ontwikkeling

Integrale aanpak Inkoop eigen uitvoeringsplannen openbare organisatie, goede ruimte voorbeeld geven en boodschap uitdragen Eigen vastgoed

Kaderstellen door middel van beleid

Klimaatadaptatieplan; biodiversiteitsplan

Mobiliteitsvisie, Zonneladder; Transitievisie Warmte, ..

Circulaire inkooprichtlijnen; beleid circulair bouwen Hemelwatervisie/BRP/Afvalwa en inrichting & beheer terketenplan openbare ruimte Bouwplannen

Faciliteren van initiatieven

Biogasinstallatie en zonnevelden Vergroenen schoolpleinen binnen gemeentegrens; Laadpaal op Steenbreek aanvraag

Faciliteren van workshops voor bedrijven om inzicht te geven in circulaire businessmodellen

Stimuleren

Duurzaamheidslening voor Duurzaamheidslening voor bedrijvenaanpak en collectieve acties groene daken, voor bewoners. stimuleringsregeling klimaatadaptatie

Circulaire initiatieven van bedrijven/scholen/bew oners

Informeren

Isolatie en bespaarcampagne

Samenwerken en partijen bij elkaar brengen

Warmtetransitie in samenwerking met Samenwerking waterschap woningcorporatie, Liander en Vallei & Veluwe en regio NunspeetEnergie. Hierbij kan de samenwerking uitgebreid worden met Manifestregio Bedrijvenkring Nunspeet AOWK/BOWK

Campagne Klimaatadaptief en Inspiratietour Circulaire natuurinclusief bouwen economie voor bedrijven Loket Veluwe Duurzaam Netwerk circulaire bedrijven en kennisdeling opzetten op gemeentelijk en regionaal niveau

Ontwikkelafspraken woningbouw Tabel 2 : Rollen gemeente en voorbeelden per thema

Bovenstaande tabel geeft weer dat de gemeente verschillende rollen kan invullen en daarmee een directe of indirecte invloed kan uitoefenen op het verduurzamen binnen verschillende pijlers. De gemeente kan op basis daarvan kiezen om met name in te zetten op projecten waar de invloed hoog is en verder alleen op wettelijke taken (zoals beleidskaders als een Transitievisie Warmte). Daar is de directe invloed op het resultaat immers hoog. Toch is dit niet altijd het meest logisch om te doen. Zoals hoofdstuk 3 illustreert, is de broeikasgasuitstoot in de gebouwde omgeving in Nunspeet groot. Enkel inzetten op het verkleinen van de uitstoot van de eigen gebouwen van de gemeente, heeft beperkte impact op de emissies en energievraag van de hele gemeente. Inzetten op het faciliteren en stimuleren van het verduurzamen van alle woningen en gebouwen daarentegen, heeft een potentiële grote impact. Denk hierbij bijvoorbeeld uit eerder genoemde projecten en aanpakken gericht op bedrijventerreinen, bewoners en andere doelgroepen. Vanuit die gedachte kan ook ingezet worden op beleidskeuzes, projecten en activiteiten waarvan de impact groot is (al is de invloed wat lager, het resultaat is groot), gecombineerd met activiteiten waarvan de invloed hoog is (al is het resultaat wat lager, je doet wat je kunt) die deels ook functioneren als voorbeeldrol.

24

6.2. Mogelijke keuzerichtingen Voorgaande hoofdstukken hebben in beeld gebracht in hoeverre de gemeente op koers ligt wat betreft de uitgevoerde projecten en de verschillende ambities op het gebied van CO2 emissiereductie te behalen. Hierbij zien we dat de ambitie hoog is, en dat de eerste ambities met de huidige koers volgens het energiescenario waarschijnlijk niet gehaald worden. Hoewel er rekening gehouden moet worden met mogelijke risico’s, knelpunten, (inter-)nationale ontwikkelingen en de rol die andere stakeholders spelen, is het belangrijk om vanuit de eigen invloedssfeer keuzes te maken. In deze paragraaf brengen we in beeld welke keuzes de gemeente Nunspeet heeft als het gaat om het ambitieniveau. Kort gezegd en globaal gezien, kan de gemeente kiezen om 1) door te gaan op de huidige koers, waarbij de ambities worden losgelaten of naar beneden worden bijgesteld 2) extra in te zetten op de pijlers klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie, en een aangepaste koers voor energietransitie, waardoor de einddoelstelling van 2050 wordt gehaald, maar de tussendoelstelling moeten worden bijgesteld, of 3) extra inzet op alle pijlers en inzet om ambities te halen. In deze paragraaf werken we deze drie keuzerichtingen verder uit en beschrijven we wat de consequenties hier van zijn voor het programma duurzaamheid en het benodigde budget en capaciteit.

Keuzerichting 1: door te gaan op de huidige koers, waarbij de ambities worden losgelaten of naar beneden worden bijgesteld Richting de toekomst stelt gemeente Nunspeet de volgende ambities: •

2025

CO2 neutrale gemeentelijke organisatie en Nunspeet 50% CO2 neutraal

•

2030

CO2 neutraliteit met de omvang van het energiegebruik van alle huishoudens

•

2040

CO2 neutraliteit met de omvang van de volledige gebouwde omgeving

•

2050

Nunspeet 100% CO2 neutraal

Doorgaan op huidige koers en loslaten ambities: Binnen deze keuzerichting kiest de gemeente er voor om door te gaan met de huidige koers van het programma duurzaamheid. Dat betekent concreet dat de gemeente werkt aan de pijlers gerelateerd aan energie, omdat die pijlers bijdragen aan de CO2 emissiereductie ambities. Dat komt doordat deze pijlers gaan over energieverbruik en CO 2 uitstoot door energie. Vanuit de huidige koers van het duurzaamheidsprogramma zijn de pijlers circulaire economie en klimaatadaptatie & biodiversiteit nog onderbelicht. Zo zijn deze niet op een gelijkwaardige manier in de ambities opgenomen en is er beperkt capaciteit om projecten uit te voeren. Wanneer de gemeente doorgaat op de huidige koers, worden de verschillende ambities met betrekking tot CO2 reductie in Nunspeet niet gehaald. De ruimtelijke mogelijkheden voor duurzame opwek, gemaakte beleidskeuzes en beschikbare capaciteit en budget zorgen daarvoor. Zo heeft de beperkte ruimte voor zonnevelden direct invloed op de maximaal haalbare duurzame opwek van elektriciteit. Vanuit het RES traject is duidelijk geworden dat windenergie de komende jaren tot 2030 in de gemeente Nunspeet minder kansrijk is. De gemeente kan er voor kiezen om de ambitie te laten staan, wetende dat het niet gehaald wordt met de huidige koers, of ze kan deze naar beneden bij te stellen.

Soort projecten: De gemeente gaat door op de huidige koers en met de huidige projecten. Consequenties budget en capaciteit: Uit de tussenmeting blijkt dat een deel van de projecten uit het programma (nog) niet is uitgevoerd. Dit kan deels in verband gebracht worden met beperkte capaciteit in de organisatie en het feit dat het een lange termijn planning betreft. De afgelopen twee jaar speelt de coronacrisis ook een rol. Om de ingezette koers vanuit het programma te blijven volgen, en om uitvoering te geven aan reeds vastgesteld beleid, is de inschatting dat een uitbreiding van capaciteit nodig zal zijn. Het gaat daarbij naar verwachting om ongeveer 1 tot 1,5 fte of vergelijkend budget extra. Risico’s: de gemeente doet niet alles wat ze kan om een bijdrage te leveren aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen en het omgaan met klimaatverandering. Daar kan de gemeente op worden aangesproken vanuit de

25

samenleving, maar ook door het Rijk. Er is niet voldoende capaciteit voor het uitvoeren van projecten binnen verschillende pijlers en om de kansen binnen de pijlers circulaire economie en klimaatadaptatie & biodiversiteit goed te benutten.

Keuzerichting 2: extra in te zetten op de pijlers klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie, en een aangepaste koers voor energietransitie, waardoor de einddoelstelling van 2050 wordt gehaald, maar de tussendoelstelling moeten worden bijgesteld Verbreden ambitie: Op dit moment ligt de focus van het programma duurzaamheid met name op de pijlers die te maken hebben met energie. Binnen deze keuzerichting blijft de inzet op die pijlers gelijk aan de huidige situatie, terwijl de focus zich verbreedt naar de pijlers klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie. Om te borgen dat de pijlers klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulaire economie een duidelijke plek hebben in het programma, stelt de gemeente de ambitie bij. Van ‘CO2 neutraal in 2050’ verbreedt de ambitie naar ‘CO2 neutraal, circulair en klimaatadaptief in 2050’. Zo omvat de ambitie alle pijlers: de gemeente werkt dan aan het omgaan met klimaatverandering, door in te zetten op klimaatadaptatie en biodiversiteit onder de ambitie klimaatadaptief in 2050. Binnen deze keuzerichting wordt ook extra ingezet op de vier pijlers gerelateerd aan de energietransitie. Vanuit de huidige koers moeten de eerste doelstellingen wellicht bijgesteld worden, maar de gemeente zet wel in op de uiteindelijke doelstelling om CO2 neutraal te worden in 2050.

Nunspeet werkt aan het tegengaan van verdere klimaatverandering onder de ambitie CO2 neutraal in 2050, door de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Dat doet de gemeente door minder energie te verbruiken, duurzame energie te gebruiken, en door groene mobiliteit te stimuleren. Onder de ambitie circulair in 2050 werkt de gemeente aan gesloten grondstoffen – en materiaalkringlopen. Dergelijke maatregelen kunnen ook bijdragen aan CO2 reductie. De mogelijke CO2 reductie door maatregelen op circulariteit zijn op dit moment nog moeilijk te kwantificeren en kunnen in het vervolg verder worden uitgewerkt. Om de nieuwe en verbrede ambitie te behalen is extra inzet nodig op verschillende pijlers maar met name circulaire economie. Het is namelijk nodig om een aanjager aan te stellen voor de pijler circulaire economie en om het thema te borgen in de organisatie door middel van een actieagenda. Op het gebied van de pijler klimaatadaptatie & biodiversiteit onderzoekt kiest de gemeente Nunspeet om vol in te zetten op de voorgestelde projecten en doelstellingen uit het opgestelde klimaatadaptatieplan. Soort projecten: De gemeente zet binnen deze richting in op projecten waar de invloed hoog is, zoals het verduurzamen van de eigen gebouwen en het wagenpark, om zo het goede voorbeeld te geven.

Daarnaast zet de gemeente in op het maken van een actieagenda voor de pijler circulaire economie, en daarbij te kiezen voor acties die de hoogste impact maken. Denk aan het inzetten op informeren en faciliteren bedrijven. Voor de pijlers die relateren aan energie blijft de koers en projecten gelijk aan de huidige. En voor klimaatadaptatie & biodiversiteit onderzoekt de gemeente welke projecten de hoogste impact kunnen hebben, om vervolgens daar op in te zetten. Consequenties budget en capaciteit: Om deze keuzerichting in uitvoering te brengen is extra budget en capaciteit nodig. Dit komt neer op 2 – 3 extra fte of vergelijkend budget voor 2022 (eerste inschatting). Daarbij gaat het in ieder geval om extra capaciteit en een aanjager op het thema circulaire economie en meer capaciteit op het gebied van klimaatadaptatie & biodiversiteit. Risico’s: Het behalen van de ambitie komt met dit ambitieniveau dichterbij, echter blijven de uitdagingen op het gebied van netcongestie, arbeid, beschikbaarheid van grondstoffen en materialen, wetgeving en financiering gelden. De gemeente doet binnen dit ambitieniveau wat ze kan, maar blijft afhankelijk van andere ontwikkelingen, en de inzet vanuit andere actoren bij het behalen van de ambitie.

Keuzerichting 3: extra inzet op alle pijlers en inzet om ambities te halen

26

Strategisch versnellen en versterken ambitie: De gemeente kiest ook hier voor de ambitie ‘CO2 neutraal, circulair en klimaatadaptief in 2050’ en werkt daarmee aan alle pijlers van het programma duurzaamheid. Echter, binnen deze richting zet de gemeente extra in op alle pijlers, dus ook de vier pijlers gerelateerd aan de energietransitie. Dat doet de gemeente door een strategische focus op versnellen en versterken. De gemeente onderzoekt waar zij gericht kan versnellen en versterken zodat de ambities gegarandeerd behaald worden op weg naar 2050. De focus op het eerder behalen van de ambities maakt dat de gemeente veerkrachtig kan reageren op veranderende condities en ruimte heeft voor mogelijk aanvullende uitdagingen die de komende jaren op ons af gaan komen. Deze keuzerichting vraagt om een uitgebreidere rol van de gemeente, zoals beschreven in onderdeel 6.1. Hier hoort een strategisch proces bij waarin gericht gebouwd wordt aan de versterking van positie van de gemeente Nunspeet op weg naar de doelstellingen voor 2050. Er kan bijvoorbeeld gekozen worden voor extra aandacht voor een versnelde groei van één of meerdere pijlers in de komende 5 jaar. Zo kan er gekozen worden om de komende 5 jaar gericht aandacht te besteden om de uitdagingen rondom netcongestie en klimaatadaptie en droogte aan te gaan.

De komende 8 jaar vraagt de transitie naar een circulaire economie aandacht voor het verbouwen van hernieuwbare grondstoffen om invulling te geven aan de ambitie van het kabinet om het gebruik van primaire abiotische grondstoffen in 2030 te halveren. Dit kan ook een focuspunt worden voor de gemeente Nunspeet. Soort projecten: De gemeente zet binnen deze richting in op projecten waar de invloed hoog is, zoals het verduurzamen van de eigen gebouwen en het wagenpark, om zo het goede voorbeeld te geven. Daarnaast zet de gemeente in op het maken van een actieagenda voor de pijler circulaire economie, en daarbij te kiezen voor acties die de hoogste impact maken. Denk aan het inzetten op informeren en faciliteren bedrijven. Voor klimaatadaptatie & biodiversiteit onderzoekt de gemeente welke projecten de hoogste impact kunnen hebben, om vervolgens daar op in te zetten. Voor de pijlers gerelateerd aan de energietransitie zet de gemeente extra in op verschillende doelgroepen het verduurzamen van verschillende sectoren. Consequenties budget en capaciteit: Minstens 3 tot 4 extra fte of vergelijkend budget vanaf 2022. Daarbij gaat het in ieder geval om extra capaciteit en een aanjager op het thema circulaire economie, om extra inzet op communicatie rondom alle duurzaamheidsopgaven, extra inzet op de eigen organisatie en het geven van het goede voorbeeld.

Daarnaast is extra budget nodig om extra in te zetten op projecten waarin de gemeente samen met andere actoren inzet op stimuleringsmaatregelen, faciliteren en samenwerken om te verduurzamen. Risico’s: Het aanzetten van de ambitie tot niveau 3 vergt stevige draagkracht en motiverend vermogen bij bestuur en organisatie om te versnellen waar nodig en dilemma’s aan te gaan om tot de gewenste versnelling te komen.

27

7. Aanbevelingen Op basis van de bevindingen van deze tussenmeting komen we tot de volgende aanbevelingen:

1. Kiezen voor het inzetten op keuzerichting 2 of 3 en daarmee de ambitie van het programma

2.

3.

4.

5.

6. 7. 8.

28

duurzaamheid aanpassen naar: ‘CO2 neutraal, circulair en klimaatadaptief in 2050’, en de bijbehorende uitbreiding van benodigd budget en capaciteit. In het herijken van het programma Duurzaamheid de tussendoelstellingen herformuleren. Te kiezen voor een hernieuwde indeling van het programma duurzaamheid die logischer is en recht doet aan alle thema’s: Energietransitie, Groene mobiliteit, Circulaire Economie en Klimaatadaptatie & Biodiversiteit. Binnen deze nieuwe indeling kan aandacht besteedt worden aan onderscheid tussen strategisch, tactisch en operationeel niveau en de invloed van de gemeente op verschillende niveaus. Kijk vanuit de broeikasgas voetafdruk en overzicht van het energiesysteem waar de grootste uitstoot en energievraag zit en bepaal vervolgens waar de meeste impact en invloed zit. Ambities en tussendoelen gericht op specifieke sectoren en doelgroepen, die binnen de invloedssfeer van de gemeente liggen helpen om voortgang te monitoren en bij te sturen. Opzet van een evaluatie en monitoringsprogramma op verschillende pijlers van het uitvoeringsprogramma. Op basis van de monitoring kan de gemeenteraad (her)prioriteren en de stuurgroep bijsturen. Voor bredere toepassing van de inzichten voor iedere pijlers een aantal ambities op een visueel aantrekkelijke manier in kaart brengen en de voortgang periodiek (jaarlijks) updaten.

Aanstellen van een aanjager voor de pijler circulaire economie. Vervolgens het opstellen van een actieagenda die er voor zorgt dat het thema geborgd en geïntegreerd is in de organisatie. Start daarmee bij de onderdelen waar de impact het hoogst kan zijn (bijvoorbeeld beheer openbare ruimte en eigen bedrijfsvoering). Op basis van de gekozen keuzerichting het uitvoeringsprogramma en de projecten aan te passen, en hierbij specifieker ingaan op de rol van de gemeente en van andere stakeholders. Zet in op een brede aanpak voor wijkuitvoeringsplannen en plannen in het buitengebied om integraliteit van verschillende thema’s binnen het programma duurzaamheid te borgen en samen te brengen. Voortzetten en versterken op een participatieve aanpak voor het opstellen van de omgevingsvisie. Dat is een plek waar ook doelstellingen en ambities op het gebied van duurzaamheid een plek moeten krijgen.

Bijlage 1 – Overzicht tussenmeting per pijler Pijler 1 – Energiebesparing Energiebesparing Gemeente Nunspeet

EB-02

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

Niet heel grote impact, als je de energievraag van openbare verlichting tegenover de resterende elektriciteitsvraag zet monitoring leidt tot grip op je doelstelling voor 2025: dan moet het CO2 neutraal zijn. Geen directe impact, maar leidt wel tot directe invloed op je doelstellingen voor de gemeentelijke organisatie Je gaat de gemeentelijke ambitie niet halen wanneer je tot 2030 het gemeentehuis deels verwarmt met gas

EB-03

LED-verlichting openbare ruimte Energiebesparing eigen gemeentelijk vastgoed (RVO energiebesparingsplicht)

EB-04

Opstellen strategische visie gemeentelijke gebouwen (incl.

EB-22

Uitvoering beleid verduurzaming vastgoed deels

Burgers

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

EB-06

Duurzaamheidslening voor huurders

?

EB-07

Energieloket: energieadviesgesprekken

deels

EB-08 EB-23

Stimulans actualiseren Energielabel/ maatwerkadviesgesprekken Reductie Regeling Energiegebruik

deels wel

EB-12

Servicedesk energievragen

wel

Indirecte impact bij burgers: bewustwording. Onbekend wat je hier concreet mee bereikt

Bedrijven

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

toelichting op impact

EB-13

EB-14

EB-15 EB-16

deels

toelichting op impact

ja

ja

Toezicht energiebesparing bedrijven (RVO energiebesparingsplicht) wel

Verleidingstraject energiebesparing bedrijven Nunspeet verduurzaamt: convenant opstellen en uitvoeren: bestuurlijke ondersteuning Energieke bedrijven regio noord veluwe

wel

wel wel

EB-17

Revolverend fonds (duurzaamheidslening voor bedrijven) deels

EB-19

Plan van Aanpak Bedrijventerreinen (RPW Duurzaamheid toolbox) wel

EB-20 Maatschappelijke organisatie

EB-21

29

Regionaal plan werklocaties --> duurzaamheidsimpuls bedrijventerreinen niet wel / deels / niet Actie/project per doelgroep gerealiseerd deels, framework hoe scholen verduurzaamd Duurzaam IKC kunnen worden

toelichting op impact Het maakt geringe impact wanneer 10 aanvragers per jaar er gebruik van maken op de totale huizenvoorraad in Nunspeet. Indirect kan deze stimuleringsregeling wel leiden tot het aanwakkeren van enthousiasme voor duurzame maatregelen Het maakt geringe impact wanneer 20 huishoudens geholpen worden per jaar. Indirect kan het leiden tot aanwakkeren van enthousiasme bij een breder publiek Het maakt geringe impact wanneer 20 huishoudens geholpen worden per jaar. Indirect kan het leiden tot aanwakkeren van enthousiasme bij een breder publiek

121 bedrijven voldoen aan de informatieplicht en van 66 bedrijven wordt nog wat verwacht. Jaarlijks worden 20 bedrijven bezocht voor de informatieplicht. Aandacht voor energiebesparing bij de grote groep kleinere bedrijven is ook van belang. Indirecte impact. Gezamenlijke doelstelling leidt in potentie tot grote energiebesparing. Belangrijk om hierbij mee te nemen is dat het energieverbruik bij industriële partijen groter is dan op bedrijventerreinen

Indirecte impact op bedrijven De lening is vastgesteld en gepubliceerd, maar nog niet gecommuniceerd. Hier is nog geen gebruik van gemaakt. Een gesprek met een camping loopt al wel. Met het plan van aanpak bied je bedrijventerreinen te mogelijkheid om te verduurzamen. Of het daadwerkelijk gebeurt is aan bedrijven, maar hiermee zet je als gemeente de eerste stap

Wordt wel op regioniveau aan gewerkt. toelichting op impact

Geringe impact op totale doelstelling vanwege weinig scholen

Pijler 2 – Energieopwekking Energieopwekking Gemeente Nunspeet

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

EO-01

Pro-actieve bouwplantoets

niet gerealiseerd

EO-03

Beleid voor grootschalige energieproductie Onderzoek ruimtelijke mogelijkheid grootschalige energieproductie

Burgers

Actie/project per doelgroep

EO-05

Lening toekomstbestendig wonen

EO-07

Ondersteuning burgerinitiatieven (bv. Energie cooperaties)

EO-02

EO-08

Zon op Daken Nunspeet

Bedrijven EO-09 EO-11

Actie/project per doelgroep Relatiebeheer O-gen (vanaf 2020) Energieke bedrijven regio noord veluwe

EO-12 EO-13

wel gerealiseerd. Gemeente Nunspeet heeft beleid opgesteld voor projecten voor zon op land, waardoor een pilot-project wordt mogelijk gemaakt. Daarnaast is beleid opgesteld voor kleine windmolen bij agrarische bedrijven. Dit wordt binnenkort aangevuld Beleid voor grootschalige energieproductie is met een beleidsregel cruciaal om je ambities waar te maken. De voor wind binnen de mogelijkheid voor grootschalige opwek is bebouwde kom. daarom belangrijk. Uitgevoerd, maar vooralsnog geen vervolgactie wel gerealiseerd voor wind. wel / deels / niet gerealiseerd toelichting op impact wel gerealiseerd. Plus een duurzaamheidslening Gebruik van lening leidde tot 0,26 MWp in 2020. voor huurders 0,2% van de elektriciteitsvraag in 2019 Geen directe impact in de energietransitie, maar dit zorgt wel voor draagvlak bij bewoners voor wel gerealiseerd de energietransitie

wel gerealiseerd wel / deels / niet gerealiseerd niet gerealiseerd wel gerealiseerd

Jaarlijkse prestatieafspraken Omnia in lijn met gemeentelijke ambitie (habion, corporatie omnia,) wel gerealiseerd Asbest eraf, zon erop wel gerealiseerd

EO-14

Projectplan stimuleren grootschalige opwek zon op daken bedrijven (GvO)

EO-14.1

Revolverend fonds (duurzaamheidslening voor bedrijven) deels gerealiseerd

EO-14.2 EO-14.3 Maatschappelijke organisatie EO-20

30

SDE+ trajecten Zonnepanelen manege Hulshorst Actie/project per doelgroep Deelproject zonneveld Kijktuinen tbv duurzame energie zwembad

toelichting op impact Nog niet uitgevoerd. Onlangs is intern afgesproken dat bij kaveluitgifte voor bedrijvenstrip Elspeet een dergelijk loket wordt ingericht met mensen van VTH en duurzaamheid.

wel gerealiseerd

wel gerealiseerd wel gerealiseerd wel / deels / niet gerealiseerd wel gerealiseerd

Succesvolle actie waarmee je in één klap veel bewoners mee krijgt in de transitie. Een dergelijke actie zorgt ook voor een sneeuwbaleffect, waarbij huiseigenaren die niet meedoen ook geïnteresseerd kunnen raken. 120 daken met 24 m2 zonnepanelen is 0,63 MWp. Dit is 0,4% van de elektriciteitsvraag in 2019 toelichting op impact Nvt Goede prestatieafspraken met Omnia Wonen hebben een aanzienlijk effect op de energieopwek in gemeente Nunspeet. Met 2.600 woningen heeft Omnia wonen een groot aantal woningen in Nunspeet. Het verleden heeft aangetoond dat een groot dak gemiddeld 0,25 MWp oplevert (sommige meer, sommige minder). Met 25 installaties kom je uit op 6,25 MWp. Dat is 21,38 TJ ofwel 4,1% van de elektriciteitsvraag in 2019. De lening is vastgesteld en gepubliceerd, maar nog niet gecommuniceerd. Hier is nog geen gebruik van gemaakt. Een gesprek met een camping loopt al wel. SDE beschikkingen zijn in veel gevallen niet benut. Aanvragers zijn door O-gen en de gemeente begeleid. De actie is inmiddels afgerond 0,29 MWp = 0,2% van de vraag in 2019 toelichting op impact 1,2 MWp = 0,8% van de vraag in 2019

Pijler 3 – Energietransitie Energietransitie Gemeente Nunspeet

wel / deels / niet gerealiseerd

ET-01

Actie/project per doelgroep Cursussen voor collega's (was energieteam) Gemeentelijke expertisepool

ET-03

Warmtevisie + opstellen wijkanalyse

wel

ET-04

Regionale energiestrategie Verordeningen screenen op duurzaamheid

wel

ET-05

ET-08

Omgevingsvisie ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid

ET-09

Energieopslag

Burgers

Actie/project per doelgroep

ET-11

Meetup bewoners (warmtevisie)

ET-20

Duurzame Huizenroute

Bedrijven

Actie/project per doelgroep

ET-13

Installatiebedrijven bevorderen en informeren

ET-14 Maatschappelijke organisatie

ET-17 ET-18 ET-19

31

Aanpak Vitale vakantieparken Nunspeet Actie/project per doelgroep

Energieplan geloofsgebouwen Energieplan scholen Energieplan zorginstellingen

wel

toelichting op impact Beter geïnformeerde collega's leiden uiteindelijk tot het maken van betere gemeentelijke keuzes Een visie op de prioritering van wijken met voorkeursoplossingen is van belang voor het starten met de uitvoering voor de energietransitie Van groot belang voor de energie opwek en daarmee CO2-reductie in de gemeente. In Nunspeet de gerealiseerde grootschalige opwek + pijplijn is 0,013 TWh (46,8 TJ). In relatie tot de elektriciteitsvraag in Nunspeet is dit nog beperkt (ongeveer 9%).

niet In je omgevingsvisie kun je ervoor zorgen dat energieopwek een plaats krijgt, wat kan leiden tot gemakkelijkere acceptatie van deels, niet heel vaak energieopwek in de gemeente. Dit is benoemd afhankelijk van energieopslag de houding in de gemeente In potentie kan ervoor zorgen dat je meer energie kan opwekken zonder rekening te hoeven houden met netcongestie. Ontwikkelingen worden in de gaten gehouden en momenteel met NVOO in gesprek over pilot in Feithenhof voor een decentraal deels elektriciteitsnet met energieopslag wel / deels / niet gerealiseerd toelichting op impact Zorgt niet direct voor impact, maar wel op draagvlak en daarmee snelheid van de wel energietransitie Zorgt niet direct voor impact, maar wel op draagvlak en daarmee snelheid van de wel energietransitie wel / deels / niet gerealiseerd toelichting op impact Arbeid wordt als risico gezien om de energietransitie te realiseren. Het is daarom belangrijk om samen met lokale installatiebedrijven afspraken te maken. Vorig jaar is een samenwerking met Veluwe Duurzaam en de Techniek Academie een cursus waterzijdig inregelen georganiseerd voor wel installateurs. deels (wel overleg geweest, nog geen draagt bij aan energieopwek en besparing op aanpak) vakantieparken wel / deels / niet gerealiseerd toelichting op impact deels (wel overleg geweest, nog geen aanpak) wel wel

Pijler 4 – Groene Mobiliteit Groene mobiliteit Gemeente Nunspeet

Actie/project per doelgroep

GM-01

Elektrische deelauto

wel / deels / niet gerealiseerd Deels uitgevoerd - 1 en binnenkort 2 deelauto's in plaats van 3 ivm coronacrisis

GM-02

Mileuzones beleid

niet gerealiseerd

GM-03

Gemeentelijk verkeersen vervoersplan duurzame mobiliteit

wel gerealiseerd

GM-04 GM-05 GM-06

GM-07

GM-08

Aanbestedingseisen gemeentelijk vervoer (DZ toetsen) deels gerealiseerd Invulling Laadinfra beleid Nunspeet wel gerealiseerd Parkeernormen richting ontwikkelaars Niet gerealiseerd

Duurzaam wagenpark waar mogelijk

Ov en fiets voor auto

toelichting op impact Draagt bij aan CO2 reductie mobiliteit gemeente organisatie Bij realisatie grote potentiële invloed op emissies in milieuzone gebied Duurzaamheid speelt een belangrijke rol bij keuzes op het gebied van mobiliteit. Impact op autovervoer en duurzame alternatieven OV en (elektrische) fiets Duurzamere of zero emissie doelgroepenvervoer, leerlingenvervoer en OV heeft een grote potentiele impact op CO 2 emissie van deze voertuigen Laadinfra faciliteerd de groei van elektrisch vervoer

deels gerealiseerd

Gemeentelijk beleid stelt dat bij vervanging, waar mogelijk, een elektrische variant wordt gekozen. Het eigen wagenpark heeft geen grote impact vergeleken met de rest van de gemeente. Het laat wel zien dat je het goede voorbeeld geeft.

deels gerealiseerd

Nunspeet stelt medewerkers fietsen ter beschikking voor dienstreizen. Daarnaast zijn er vanaf 2022 twee gemeentelijke deelauto's.

GM-15

Actie/project per doelgroep wel / deels / niet gerealiseerd toelichting op impact Invulling Laadinfra beleid Nunspeet Elektrische deelauto Deels uitgevoerd - 1 en binnenkort 2 Draagt beperkt bij aan CO2 reductie mobiliteit deelauto's in plaats van 3 ivm bewoners, ook voorbeeldfunctie en coronacrisis bewustwording PvA: Centrale plekken in wijken voor pakketbezorging Niet gerealiseerd Stimuleren ov en fiets voor auto (met belgerinkel naar de Niet gerealiseerd - staat wel weer op winkel) de planning Onderzoek naar deels gerealiseerd - inmiddels rijd er ondersteunen een elektrisch toeristentreintje door alternatieve de gemeente. Verder neemt vervoersvormen (Het Nunspeet deel aan de Regiodeal elektrische treintje; Met het grote aandeel toerisme op de veluwe Fietsenautomatiek; Liften Veluwe waarbinnen het versnellen van de adoptie van e-mobiliteit wordt kan dit positief impact hebben op het promoten blablacar) onderzocht realiseren van CO2 reductie Niet gerealiseerd - dit wordt meegenomen in de plannen die Duurzaamheid in het stationsgebied, en de bestaan voor de herontwikkeling van mogelijkheid om over te stappen op Mobiliteitsknooppunt de stationsomgeving, waar de verschillende duurzame vervoersmiddelen is stationsomgeving uitvoering van gepland staat in 2023. belangrijk als alternatief voor autovervoer.

Bedrijven

Actie/project per doelgroep

Burgers GM-09

GM-10

GM-11

GM-13

GM-14

GM-16

GM-17

Mobiliteitsknooppunt stationsomgeving Stimuleren ov en fiets voor auto (met belgerinkel naar de winkel)

wel / deels / niet gerealiseerd Niet gerealiseerd - er zijn (nog) geen plannen voor laadpleinen in Nunspeet bekend. Wel plannen voor twee deelfiets initiatieven.

Niet gerealiseerd

Actie/project per Maatschappelijke organisatie doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

GM-18

Deels uitgevoerd - 1 en binnenkort 2 deelauto's in plaats van 3 ivm coronacrisis

32

Elektrische deelauto

toelichting op impact Duurzaamheid in het stationsgebied, en de mogelijkheid om over te stappen op verschillende duurzame vervoersmiddelen is belangrijk als alternatief voor autovervoer.

toelichting op impact Draagt beperkt bij aan CO2 reductie mobiliteit bewoners, wel aan voorbeeldfunctie gemeente en bewustwording

Pijler 5 – Circulaire economie CIRCULAIRE ECONOMIE Gemeente Nunspeet Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

CE-01

Plan van aanpak astbestdaken

deels

CE-08

Inkoop Leveringen, Diensten en Werken (denk aan GWW-werken, groenbeheer, afvalinzameling, rioolonderhoud, thuiszorg, leerlingenvervoer)

deels

CE-22

Herziening regionaal inkoopbeleid (duurzaamheid en inzicht in resultaten) wel/deels Herzien inkoopbeleid: Waar mogelijk aansluiten bij manifest MVI niet

CE-10

Scheiden van afval en VANG

niet

CE-11

In NEO-verband opzetten van een milieustraat (grondstoffendepot)

deels

CE-12

Groenbeleid (circulair groen beheren)

deels

toelichting op impact 1. Het PVA is in NEO verband volledig uitgewerkt. Met het niet doorgaan van het asbestverbod is het niet uitgevoerd. Mocht er een nieuwe regeling komen uit Den Haag, dan kunnen we direct aan de slag. 1. impact wordt gehaald met inkoop van materiaal voor GWW werken, zoals straatstenen met hoog percentage secundaire (gereclycled) materialen en maximale levensduur. Rioleringsbuizen (beton of pvc, het nieuwe gres > ook percentage hergebruik 2.stenen in eigen opslag wat hergebruik mogelijk maakt. Dit verlaagt de impact met inkoop van nieuwe grondstoffen/materialen 3. Grond BRL gronddepot. Weer ingezet voor perken bijvoorbeeld. 4. Terugkerende gesprekken met leveranciers over de laatste stand van zaken rondom duurzame inkoop 1. paragraaf duurzaam inkopen onder MVO inkopen in gezamenlijk inkoopbeleid van ISNV opgenomen, herziening is gedaan. 2. Stukken tekst verdienen verdere uitwerking op het gebied van duurzaamheid en circulariteit 1. nog niet herzien > manifest gaat niet ondertekend worden zonder plan (waar ligt focus op) 1. gedifferentieerd tarief bij buurgemeenten, maar niet in Nunspeet (zitten nu op 61%) > aanpassing beleid is nodig om lager te krijgen. Word in aandeelhouder vergaderingen over gesproken (als gemeente) 1. eigen aangelegenheid > bedrag op de begroting voor grondstoffendepot in Nunspeet (begroting moet worden goedgekeurd door gemeenteraad) 1.

tekst opgenomen in bestek, voldoen aan categorie euro 6C (niet oude euro 4 of 5 ), materieel gericht. 2. is al gaande voor een groot deel > deels eigen dienst (houtsnippers + bladafval > niet verbrand)

Burgers

Actie/project per doelgroep Bewustwordingscampagne Burgers: hoe om te gaan met aankopen en afval (lokale producten, minder verspilling, ruileconomie, repair industrie, hergebruik, papierarm, plasticarm, metaalarm) Hergebruik van hemelwater in de woning Eisen aan nieuwbouwprojecten (hergebruik materiaal, actief grondbeleid)

wel / deels / niet gerealiseerd

toelichting op impact

CE-09

CE-15 CE-16

CE-17

Bedrijven

deels

1. gebeurt nog niet zoveel op > regionaal wordt er wel eens over gecommuniceerd. 2. koppeling met CE-10 & prikken van afval met bewustwording 1. gebeurt nog niet zoveel op, wel gekoppeld bij klimaatadaptatie > afdeling VTH

niet

1. wel ontwikkellocaties vanuit eigen grond > daar moet wat mee gebeuren

wel / deels / niet gerealiseerd

toelichting op impact

niet

nvt

niet

nvt Zowel op bedrijventerrein De Kolk als Bedrijvenstrip Elspeet is gebruik gemaakt van een menukaart bij de gronduitgifte. Daarin wordt aandacht gevraagd voor het toepassen van gerecycled beton.

deels

CE-19

Actie/project per doelgroep Bewustwordingscampagne Bedrijven: hoe om te gaan met inkoop en afval Hergebruik van hemelwater in het bedrijf

CE-20

Eisen aan nieuwbouwprojecten (hergebruik materiaal, actief grondbeleid)

deels

Maatschappelijke organisatie

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

CE-21

Bewustzijn, opleiding (nunspeet verduurzaamt: scholenproject)

deels

CE-18

33

toelichting op impact plan van aanpak niet, wel bijvoorbeeld E-waste race gehouden met 3 basisscholen met ophalen klein electronisch huishoudelijke apparaten

Pijler 6 – Klimaatadaptatie & biodiversiteit Gemeente Nunspeet

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

KO-01

Beleid openbare ruimte biodiversiteit (bermbeheerplan, bijenplan, etc).

wel / deels

KO-02

Klimaatadaptatie Nunspeet

wel

KO-03

Wateroverlast meenemen in beleid

doorlopend

KO-04

Afkoppelen verhard oppervlak meerjarenprogramma onderhoud wegen

doorlopend

KO-06

Landschaps- en ontwikkelplannen waarin rekening gehouden wordt met klimaatadaptatie (biodiversiteit) Klimaatbestendig bosbeheer (natuurbranden, aanplant)

Op moment van opstellen van klimaatadpatieplan zijn de volgende projecten bekend: ’t Hul -noord, Kijktuinen en Stationsomgeving. Dit geldt ook voor particuliere plannen die met subsidie vanuit de gemeente doorlopend worden aangelegd bij Bovenweg, Varelseweg, Bredeweg. Op schema en een belangrijk punt om doelstellingen rondom deels, doorlopend natuurbrandpreventief te halen

KO-07

Onkruidbeheersing op verharding, chemisch vrij wel

De gemeentelijke ambitie wordt niet gehaald wanneer eigen beleid hier nog niet op is ingericht

KO-08

Renovatie riolering en wegen in beheer gekoppeld aan waterbeleid

deels

De koppeling tussen renovatie en waterbeleid is belangrijk om effectief je adaptatiedoelstellingen te realiseren. Hiervoor ligt een concrete kans in het niuwe BRP (voorjaar 2022). In het basisrioleringsplan (BRP) is uitgezocht waar de knelpunten liggen en zijn ook projecten opgenomen om de meest urgente knelpunten op te lossen.

KO-09

Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) grondwater voor de drinkwatervoorziening

wel

Vooral afhankelijk van regionaal beleid, gemeente deelt hier kennis.

KO-10

Werkregio Noord Veluwe Water- en Klimaatadaptatie

KO-11

Water- en Klimaatadaptatie in NEO-verband

KO-12

Werkgroep communicatie Klimaatadaptatie

Vooral afhankelijk van beleid werkregio als geheel, gemeente deelt hier deels, doorlopend kennis. Hier worden vele beleidsstukken ontwikkeld. niet, dit thema loopt via de werkregio Lage impact, gemeente deelt hier kennis doorlopend, via Veluwe Duurzaam Gemeente neemt hierin initiatief

KO-13

Beleid hittestres en gezondheid

niet

KO-14

Natuurinclusief bouwen

niet

KO-32

Gemeentelijke monumentale bomen

Burgers

Actie/project per doelgroep

deels wel / deels / niet gerealiseerd

KO-15

Actie Steenbreek

wel

KO-16

Projecten Steenbreek

niet

KO-17

Afkoppelen hemelwater (incl. subsidie)

wel, doorlopend

KO-18

Bijenplan stimuleren bloemen in de tuin

doorlopend

KO-19

Vergroenen wijken, groene daken, wateropvang wc,douches

doorlopend

KO-20

Klimaatadaptatie binnen Centrumgebied

deels

KO-21

Natuurinclusief bouwen

niet

KO-05

34

toelichting op impact De gemeentelijke ambitie wordt niet gehaald wanneer eigen beleid hier nog niet op is ingericht. Buiten de bebouwe kom is dit op schema. Stresstesten zijn uitgevoerd en verwerkt in kwetsbaarhedenanalyse in klimaatadaptatieplan Dit punt heeft grote impact op het meest efficient behalen van wateroverlastdoelstellingen van de gemeente. Er is een belangrijke stap hierin gezet met het nieuwe klimaatadaptatieplan. Dit gaat nu mee in onderhoud wegen (Bloemhofweg, Haverweg, Hulstweg). Wanneer het daarin goed wordt opgepakt/meegenomen is het op die manier efficient geborgd.

Staat gepland voor zomer 2022, belangrijk punt om adaptatiedoelstellingen te realiseren Significante impact om doelen op natuurinclusief bouwen en biodiversiteitimpact te behalen Significante op duurzaam behoud van deze bomen en behoud van hun waarde voor adaptatie en biodiversiteitsdoelstellingen. Op schema. toelichting op impact Steenbreek kan het enthousiasme voor het gezamenlijk nemen duurzame maatregelen aanwakkeren. Acties worden op social media gedeeld Deze projecten kunnen lokaal echt een verschil maken. Op dit moment is er geen capaciteit. In 2021 ca. 45 positief beoordeelde aanvragen, ca. 23.000 euro subsidie verstrekt voor afkoppelen en groene daken. Dit zijn meer aanvragen dan de beoogde 20. Het maakt geringe impact wanneer 20 aanvragers per jaar er gebruik van maken op de totale huizenvoorraad in Nunspeet. Indirect kan deze subsidie wel leiden tot het aanwakkeren van enthousiasme voor duurzame maatregelen. Stimuleren van biodiverse aanplant in tuinen draagt significant bij aan doelstellingen van de gemeente Bewustwordingscampagne zal maar een kleine directe impact hebben, maar kan wel verder enthouasiasme voor duurzame maatregelen aanwakkeren Klimaatadaptatie is deels meegenomen in het programma centrum, hier liggen waarschijnlijk mooie koppelkansen om het thema efficient vorm te geven.

Er staat veel informatie op de website, maar nog geen specifieke kop over natuurinclusief (ver)bouwen door gebrek aan capaciteit.

Bedrijven

Actie/project per doelgroep

wel / deels / niet gerealiseerd

KO-22

Actie Steenbreek

niet

KO-23

Projecten Steenbreek

niet

Afkoppelen hemelwater (incl. subsidie)

wel, doorlopend

Vergroenen bedrijventerreinen, groene daken, wateropvang wc,douche KO-25 Natuurinclusief bouwen KO-26 Maatschappelijk Actie/project per doelgroep e organisatie

niet (corona) niet (corona) wel / deels / niet gerealiseerd

KO-24

KO-27

Actie Steenbreek

niet

KO-28

Projecten Steenbreek

niet

KO-29 KO-30

Afkoppelen hemelwater (incl. subsidie) Natuurinclusief bouwen

wel, doorlopend niet (corona)

KO-31

Greendeal (chemisch vrij sporten) rijksbeleid niet 2025

35

toelichting het enthousiasme voor het gezamenlijk nemen kanimpact Steenbreekop duurzame maatregelen aanwakkeren. Op dit moment is er geen capaciteit. Deze projecten kunnen lokaal echt een verschil maken. Op dit moment is er geen capaciteit. Het maakt geringe impact wanneer 3 bedrijven per jaar er gebruik van maken. Indirect kan deze subsidie wel leiden tot het aanwakkeren van enthousiasme voor duurzame maatregelen. Er is nu geen zicht op hoeveel bedrijven er al afgekoppeld zijn. Bewustwordingscampagne zal maar een kleine directe impact hebben, maar kan wel verder enthouasiasme voor duurzame maatregelen aanwakkeren Directe impact van voorlichtingsmiddag zal gering zijn toelichting op het enthousiasme voor het gezamenlijk nemen kanimpact Steenbreek duurzame maatregelen aanwakkeren. Op dit moment is er geen capaciteit. Deze projecten kunnen lokaal echt een verschil maken. Op dit moment is er geen capaciteit. 15000 euro aan subsidie verstrekt voor vergroenen en afkoppelen 3 schoolpleinen. Het maakt geringe impact wanneer 1-3 instellingen per jaar er gebruik van maken. Indirect kan deze subsidie wel leiden tot het aanwakkeren van enthousiasme voor duurzame maatregelen. Directe impact van voorlichtingsmiddag zal gering zijn Dergelijke maatregelen doorvoeren in lokaal beleid is een belangrijke eerste stap naar de realisatie van deze doelstelling

Bijlage 2 Toelichting op de energiemix

36

Bijlage 3 Toelichting op het Energietransitie Model(ETM) Toelichting cijfers en aannames Energie Transitie Model Het Energie Transitie Model (ETM) is een open source online tool waarmee het energiesysteem gemodelleerd wordt en waarmee de huidige situatie en mogelijke toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt kunnen worden. De huidige situatie is gebaseerd op data uit de Klimaatmonitor. Hierin is ook het ijk jaar 1990 (voor doelstellingen zoals benoemd in het Klimaatakkoord) verwerkt. Door aannames en keuzes voor de toekomst in het model in te voeren wordt de impact in toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt. Het model is ontwikkeld door Quintel Intelligence, in samenwerking met verschillende partners die het model verder ontwikkelen en toepassen. Over Morgen werkt samen met Quintel om bij opdrachtgevers de opgave van de energietransitie inzichtelijker te maken. Op deze manier is voor een groot aantal overheden gebruik gemaakt van het ETM en wordt dit ook in verschillende RES regio’s toegepast als een betrouwbare en transparante bron voor energiescenario’s. Scenario’s Nunspeet 2030 Zoals in deze rapportage is beschreven is er een scenario voor 2030 opgesteld. Hierin wordt een beeld geschetst van de verwachte ontwikkeling van het energiesysteem in Nunspeet. Het opgestelde scenario is gebaseerd op een scenario dat in het Energie Transitie Model is opgebouwd en opgeslagen.

Op deze manier blijven de instellingen en het scenario toegankelijk. Deze is te vinden via de volgende link: https://pro.energytransitionmodel.com/saved_scenarios/11484 Hoe ziet een scenario eruit? Achter een scenario zit een geavanceerd rekenmodel waarin het hele energiesysteem met vraag, aanbod en verschillende type technologieën en energiedragers gevat wordt. Een dergelijk scenario is een eindbeeld dat weergegeven kan worden in een Energiemix infographic. Dit is een samenvatting van het scenario waarin de beginsituatie en het eindbeeld in termen van energievraag en -aanbod worden weergegeven. De energiemix infographic bestaat uit de volgende drie onderdelen: 1.

Energievraag eindgebruik in het basisjaar (2019) en het eindjaar 2030

2.

De benodigde energiebronnen in het eindjaar

3.

De opgave per thema voor het eindjaar

Voorbeeld infographic

De infographic met de energiemix is te zien via de volgende link: https://pro.energytransitionmodel.com/scenarios/876774/energy_mix

37

Bijlage 4 Toelichting eenheden Welke eenheid handig is om te gebruiken om hoeveelheden energie uit te drukken is onder andere afhankelijk van het schaalniveau waarop gerekend wordt. Gemiddeld elektriciteitsgebruik per huishouden drukken we uit in kilo-wattuur (kWh). Een gemiddeld huishouden in Nederland gebruikt 2.730 kWh elektriciteit per jaar, dat is 2.730 kWh x 3.600 kJ/kWh = 9.828 MJ energie. Op landelijke en regionale schaal wordt gesproken over Tera-Watt-uur (TWh) wat gelijk staat aan 1.000.000.000 kWh. Daarnaast wordt in het ETM ook gebruikt gemaakt van Tera-Joules (TJ) en Peta-Joules (PJ). Er wordt gesproken van Joule wanneer je het hebt over de verplaatsing van energie per tijdseenheid (seconde). Om van 1 TWh naar TJ te komen moet je een factor 3.600 rekenen. Om van 1 TWh naar PJ te komen moet je een factor 3,6 rekenen. Een terugrekenvoorbeeld uit het ETM: de totale energievraag in 2019 van Nunspeet is 2.960 TJ, omgerekend 0,822 TWh. De hoeveelheid opgewekte energie vanuit verschillende technieken wordt bepaald door het opgesteld vermogen. Bijvoorbeeld: een zonneveld van 1 hectare heeft bij een bepaalde hoeveelheid panelen een opgesteld vermogen van 1,15 MW. Door dit te vermenigvuldigen met het aantal vollasturen dat de panelen per jaar energie leveren (bijvoorbeeld 950) komen we uit op de jaarlijkse opbrengst: ca. 0,0011 TWh op (1092,5 MWh = 0,0010925 TWh).

38