AP 5a. Bijlage Eindrapport Rekenkameronderzoek Armoede- en schuldenbeleid

Bevindingen ingezette maatregelen en voorzieningen

Welke inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen zet de gemeente in voor de armoedeaanpak en schuldhulpverlening?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De gemeente biedt inkomensondersteunende regelingen en voorzieningen gericht op ondersteuning en begeleiding, georganiseerd via de gemeente zelf of in samenwerking met partners. ▪ Deze maatregelen en voorzieningen richten zich vooral op inwoners met een inkomen lager dan 120% van de voor hen geldende bijstandsnorm. Onderbouwing In onderstaand figuur 4 is een overzicht gegeven van de inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen. Deze zijn gebaseerd op de aangeleverde documenten vanuit de gemeente en de website van de gemeente Nunspeet. Figuur 4. Overzicht inkomensondersteunende maatregelen en andere middelen Inkomensondersteunende Regelt Doelgroep maatregelen & andere middelen Inwoners met onvoldoende draagkracht om bijzondere noodzakelijke kosten zelf te Bijdrage van de gemeente voor betalen. Afhankelijk van de bijzondere en noodzakelijke Bijzondere bijstand situatie kunnen ook kosten die zij niet kunnen inwoners met een inkomen betalen boven 120% van de bijstandsnorm in aanmerking komen. Bijdrage van de gemeente voor Inkomen was afgelopen 3 sport en cultuur voor inwoners maanden lager dan 120% Bijdrage voor sport en cultuur zodat zij kunnen meedoen in de en geen zicht op hoger maatschappij inkomen

30

Collectieve zorgverzekering (gemeentepolis)

Individuele inkomenstoeslag

Jeugdfonds Sport & Cultuur

Bijdrage gemeentelijke belastingen

Studietoeslag

Volwassenenfonds Sport en Cultuur

Witgoedregeling

Voorzieningen Duurzame energie voor iedereen (via partner) Groei Vooruit Hulp bij schulden

Re-integratie via de gemeente

Collectieve zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen Toeslag van de gemeente voor als de inwoner 3 jaar of langer van een laag inkomen moet leven Het Jeugdfonds zorgt ervoor dat kinderen uit gezinnen die het financieel niet breed hebben toch lid kunnen worden van een sport- of cultuuraanbieder Als een inwoner zijn of haar gemeentelijke belastingen niet kan betalen, kan deze om bijdrage voor de afvalstoffenheffing vragen. Een toeslag voor studenten die door een beperking niet kunnen werken naast hun opleiding Het Volwassenenfonds zorgt ervoor dat inwoners van 18 jaar en ouder die het financieel niet breed hebben, toch lid kunnen worden van een sport- of cultuuraanbieder Vervangen van oude en kapotte apparaten door nieuwe, duurzame witgoedapparaten voor inwoners die het niet kunnen betalen. Energiecontract met speciale voordelen Gratis loopbaanondersteuning voor inwoners in de regio Zwolle Hulp en advies voor inwoners die schulden willen voorkomen of oplossen Inwoners in de gemeente helpen bij het vinden van een betaalde baan

Hulpfonds (in samenwerking met partners)

Inwoners die ondersteuning nodig hebben om bepaalde kosten te betalen

Leefgeld inwoners Oekraïne

Inwoners uit Oekraïne hebben in bepaalde omstandigheden

31

Inkomen is lager dan 120% dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm Inkomen was afgelopen 3 jaar lager dan 120% en geen zicht op hoger inkomen Kinderen in de leeftijd van 0 tot en met 17 jaar met ouders met een laag inkomen. Er is geen harde inkomensgrens.

Inkomen was afgelopen 3 maanden lager dan 120%. 15 jaar of ouder met een medische beperking waardoor inwoner niet kan werken naast studie Volwassenen van 18 jaar en ouder met een laag inkomen. Er is geen harde inkomensgrens.

Inkomen is lager dan 130% dan de voor inwoner geldende bijstandsnorm

Geen specifieke doelgroep Geen specifieke doelgroep Iedere inwoner met schulden Inwoner die een baan zoekt Iedere inwoner die niet of moeilijk kan rondkomen. Geen harde inkomensgrens. Een inwoner van Oekraïne die naar Nederland is gevlucht

Stichting Voedselhulp

Vroegsignalering van schulden

Schuldhulpverlening

Beschut werk

7.7.3 9.

recht op leefgeld vanuit de gemeente 1 keer per week een gratis voedselpakket aanbieden voor inwoners met een laag inkomen Door vroegsignalering zo vroeg mogelijk inwoners met geldproblemen in beeld krijgen Gemeente biedt advies, begeleiding en (schuld)regelingen Mogelijkheid tot beschut werk aanvragen voor inwoners met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking

Inwoners met onvoldoende inkomen om eten te kopen Inwoners die hun vaste lasten niet betalen Inwoners met (problematische) schulden Inwoner met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking of werk via indicatie banenafspraak

Bevindingen armoede- en schuldenaanpak

Hoe ziet de armoedeaanpak eruit en is deze goed opgebouwd?

Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De armoedeaanpak in Nunspeet richt zich op preventie, met een focus op vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning om financiële problemen tijdig te signaleren en aan te pakken. ▪ De gemeente werkt aan vereenvoudigde aanvraagprocedures en gerichte communicatie om de toegankelijkheid van regelingen te vergroten. Ondanks verbeteringen ervaren inwoners nog steeds bureaucratische drempels. ▪ Consulenten werken actief samen met scholen, kerken en organisaties zoals Stimenz en VluchtelingenWerk om moeilijk bereikbare doelgroepen te vinden en te ondersteunen. ▪ Schaamte en zelfredzaamheidsnormen, vooral binnen bepaalde gemeenschappen, bemoeilijken het bereiken van werkende armen en zelfstandig ondernemers. ▪ Maatschappelijke organisaties bieden informele hulp en materiële ondersteuning, maar signaleren dat inwoners nog steeds vastlopen in complexe aanvraagprocedures en onvoldoende begeleiding krijgen bij het benutten van regelingen. ▪ Zowel beleidsmakers als partners benoemen dat inwoners gebaat zijn bij een eenvoudiger systeem waarbij zij zonder herhaling van hun verhaal snel de juiste hulp kunnen krijgen. Onderbouwing Perspectief Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden Gemeente Nunspeet 2023 De armoedeaanpak in de gemeente Nunspeet is vastgelegd in het 'Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023'.

Dit plan richt zich op het vergroten van bestaanszekerheid en het verminderen van financiële stress onder inwoners, met een brede definitie van armoede die verder gaat dan alleen inkomenszekerheid. Het beleid is opgebouwd rond vijf pijlers: preventie, een gerichte aanpak van kinderarmoede, betaalbare zorg, toegankelijkheid van voorzieningen en perspectief op werk en financiële stabiliteit. Hierbij wordt ingezet op een integrale aanpak waarbij de gemeente, maatschappelijke partners en inwoners samenwerken. De gemeente streeft naar een proactieve rol door vroegsignalering en laagdrempelige hulpverlening, met aandacht voor financiële educatie en gedragsverandering. De aanpak wordt regelmatig geëvalueerd op basis van kerncijfers en prestatie-indicatoren. Uit eerdere evaluaties blijkt dat de maatregelen effectief zijn in het bereiken van huishoudens in armoede, maar dat werkende armen en

32

zelfstandig ondernemers moeilijker in beeld komen. Daarnaast wordt aanbevolen om aanvraagprocedures verder te vereenvoudigen en communicatie over beschikbare voorzieningen te verbeteren. Perspectief gemeente (consulenten, beleidsmakers) Uit gesprekken met beleidsmakers blijkt dat de gemeente Nunspeet zich richt op vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning om armoede te voorkomen en te verlichten. De nadruk ligt op gezinnen met kinderen, ouderen6, werkende armen en jongeren. Beleidsmakers geven aan dat door middel van gerichte communicatie en vereenvoudigde aanvraagprocedures de bekendheid en toegankelijkheid van regelingen wordt vergroot. Voorbeelden hiervan zijn de energietoeslag. Uit gesprekken met consulenten blijkt dat zij inwoners actief begeleiden bij het aanvragen van ondersteuning en samenwerken met maatschappelijke partners zoals Stimenz en VluchtelingenWerk. Er wordt intern snel geschakeld bij signalen van armoede. Daarnaast werken consulenten samen met scholen en kerken om moeilijk bereikbare doelgroepen te vinden. Uit hun ervaring blijkt dat schaamte een drempel blijft, vooral bij werkende armen en inwoners uit hechte gemeenschappen. Beleidsmakers geven aan dat de gemeente inzet op nazorg en preventie door benaderend te werken. Brieven en gemeentelijke communicatie worden versimpeld en afgestemd op de doelgroep via een lezerspanel.

De gemeente monitort de effectiviteit via kwartaalrapportages en ervaringsdeskundigen. Uit gesprekken met consulenten blijkt dat de administratieve last door de afschaffing van de bonnenverplichting is verlaagd. Toch ervaren zij dat aanvraagprocedures nog complex zijn en dat inwoners soms met wisselende contactpersonen te maken krijgen, afhankelijk van het loket of het type ondersteuning. Beleidsmakers erkennen dit en onderzoeken mogelijkheden voor verdere vereenvoudiging. Uit de gesprekken blijkt dat de armoedeaanpak van Nunspeet zich richt op preventie, toegankelijkheid en samenwerking met partners, waarbij structurele verbeteringen worden doorgevoerd om meer huishoudens te bereiken. Perspectief partners (Stichting Verborgen Armoede, Voedselhulp, UWV) Partners in de aanpak van armoede in Nunspeet bieden diverse vormen van ondersteuning om inwoners te helpen. Informele hulp rondom feestdagen en bijzondere momenten verlaagt de sociale drempel en biedt verlichting voor gezinnen in financiële nood. Daarnaast wordt voedselhulp geboden via een flexibel toelatingsbeleid, waarbij vaste lasten en individuele omstandigheden worden meegewogen. Dit verlaagt de toegangsdrempel. Tegelijkertijd signaleren de betrokken organisaties dat veel huishoudens moeite hebben met het vinden en benutten van financiële regelingen.

Deze moeite ontstaat onder andere door onduidelijke communicatie, complexe aanvraagprocedures, schaamte en het ontbreken van overzicht over beschikbare ondersteuning. Naast materiële ondersteuning is er begeleiding gericht op werk en welzijn, waarbij werkzoekenden en Wajongcliënten ondersteuning krijgen door de UWV in hun traject naar werk. Structurele werkloosheid en problematische schulden blijken veelvoorkomende factoren die armoede in stand houden. Het huidige systeem van inkomensondersteuning werkt soms ontmoedigend, met name door toeslagen die achteraf worden teruggevorderd en zo financiële onzekerheid veroorzaken door toeslagen van Rijksoverheid. Partners signaleren dat inwoners regelmatig vastlopen in een complex systeem van voorzieningen en hulpverlening. Er is behoefte aan een laagdrempelig netwerk waarin inwoners eenvoudig en zonder herhaling van hun verhaal geholpen kunnen worden. De samenwerking met de gemeente wordt gewaardeerd. Tegelijkertijd noemen partners verbeterpunten op het gebied van toegankelijkheid en communicatie, zoals ingewikkelde brieven, hoge drempels bij het aanvragen van hulp, onduidelijke aanspreekpunten en digitale systemen die niet voor iedereen begrijpelijk zijn. 6

Volgens het CBS zijn dit mensen die 65 jaar of ouder zijn.

33

10. Hoe is de schuldhulpverlening georganiseerd? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De gemeente ontvangt meldingen van betalingsachterstanden en onderneemt snel actie via huisbezoeken of telefonisch contact om verdere schuldenproblematiek te voorkomen. ▪ De schuldhulpverlening is geïntegreerd met partners zoals Stimenz en het Financieel Trefpunt om inwoners beter te begeleiden en laagdrempelige toegang tot hulp te bieden. ▪ Bij schuldhulpverlening wordt niet alleen gekeken naar de financiële problematiek, maar ook naar sociale en psychische factoren, zodat er passende ondersteuning geboden kan worden. ▪ De gemeente maakt gebruik van saneringskredieten en noodfondsen om inwoners sneller uit de schulden te helpen en stress te verminderen. ▪ Na afloop van een schuldentraject wordt nazorg geboden om terugval te voorkomen. Er wordt ingezet op financiële educatie en begeleiding bij het behouden van overzicht. ▪ Niet alle inwoners worden tijdig bereikt, mede door schaamte en wantrouwen richting instanties. De gemeente zet in op een persoonlijke en laagdrempelige benadering om deze drempels te verlagen. Onderbouwing Perspectief Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden Gemeente Nunspeet 2023 De schuldhulpverlening in de gemeente Nunspeet is georganiseerd met een focus op preventie, vroegsignalering, samenwerking, maatwerk, en nazorg.

Hier zijn de belangrijkste punten uit het uitvoeringsplan: ▪ Vroegsignalering: Sinds 2021 zijn woningcorporaties, zorgverzekeraars en nutsbedrijven wettelijk verplicht om betalingsachterstanden door te geven aan de gemeente. Bij een huurachterstand of meerdere schuldeisers volgt altijd een gezamenlijk huisbezoek van de consulent schuldhulpverlening en de maatschappelijk medewerker van Stimenz. Bij kleinere achterstanden wordt telefonisch contact opgenomen. In 2022 zijn in totaal 610 meldingen ontvangen via het signaleringsportaal. ▪ Voorkomen van huisuitzettingen: Door de vroegsignalering worden betalingsachterstanden tijdig gesignaleerd en aangepakt, wat huisuitzettingen helpt voorkomen. ▪ Integrale toegang schuldhulpverlening: De gemeente werkt nauw samen met Stimenz. Intakegesprekken voor schuldhulpverlening bestaan uit drie-gesprekken tussen de inwoner, de gemeentelijke schuldhulpverlener en de maatschappelijk werker. Dit helpt om de psychosociale ondersteuning vanaf het begin op te pakken en de kans op uitval te verkleinen. ▪ Financieel Trefpunt: In het Financieel Trefpunt werken verschillende partijen samen om inwoners te ondersteunen. Dit maakt de toegang tot hulp laagdrempeliger en zorgt voor een snelle doorverwijzing naar de juiste instanties.

▪ Doorbraakfonds en noodfonds: De gemeente heeft een doorbraakfonds voor casussen die moeilijk van de grond komen en een noodfonds dat tijdens de energiecrisis is opgezet. Dit fonds kan ook als doorbraakbudget worden gebruikt. ▪ Budgetcoaching en sociaal regisseur: De gemeente biedt laagdrempelige budgetcoaching aan en heeft een sociaal regisseur in dienst die ondersteunt bij complexe casuïstiek die verschillende leefgebieden overstijgt. ▪ Nazorg bij schuldentrajecten: Na afloop van een schuldentraject biedt de gemeente nazorg om te voorkomen dat inwoners opnieuw in de schulden terechtkomen. Dit omvat onder andere het houden van overzicht in de eigen financiële situatie. ▪ Saneringskredieten: De gemeente maakt gebruik van saneringskredieten om schulden in één keer af te lossen, waardoor de inwoner nog maar één schuldeiser heeft, namelijk de gemeente. Dit zorgt voor minder stress en meer overzicht voor de inwoner. ▪ VISH: De gemeente maakt gebruik van de Verwijsindex schuldhulpverlening, waarmee deurwaarders kunnen toetsen of personen zich in een schuldhulpverleningstraject bevinden. Dit helpt om invorderingsmaatregelen tijdelijk stop te zetten en nieuwe kosten te voorkomen.

34

Perspectief gemeente (beleidsmakers, consulenten) Uit gesprekken met beleidsmakers en consulenten blijkt dat de schuldhulpverlening in Nunspeet is georganiseerd rondom vroegsignalering, maatwerk en samenwerking met maatschappelijke partners. De gemeente zet in op een proactieve aanpak waarbij inwoners met betalingsachterstanden tijdig worden benaderd. Dit gebeurt via signalen van woningcorporaties, zorgverzekeraars en nutsbedrijven. Vervolgens wordt contact opgenomen met betrokkenen om hen laagdrempelige ondersteuning te bieden. Consulenten geven aan dat schuldhulpverlening maatwerk vereist. Bij een hulpvraag wordt eerst een brede intake gedaan, waarbij financiële, sociale en psychische factoren in kaart worden gebracht. Afhankelijk van de situatie wordt een passend traject aangeboden, zoals budgetcoaching, betalingsregelingen of schuldsanering via de Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP). De consulenten begeleiden inwoners gedurende het proces en schakelen indien nodig gespecialiseerde instanties in. Beleidsmakers benadrukken dat preventie een belangrijk speerpunt is. Er wordt ingezet op financiële educatie en het stimuleren van zelfredzaamheid. Zo worden inwoners via het Financieel Trefpunt geholpen bij het invullen van formulieren en het verkrijgen van overzicht in hun financiële situatie.

Daarnaast wordt samenwerking gezocht met welzijnsorganisaties en huisartsen, die signalen van financiële problemen kunnen doorgeven. Ondanks de inzet op vroegsignalering en preventie, erkennen zowel consulenten als partners van de gemeente dat niet alle inwoners tijdig bereikt worden. Schaamte en wantrouwen richting instanties vormen hierbij een belemmering. Daarom wordt gewerkt aan een laagdrempelige benadering, waarbij vertrouwen en persoonlijke begeleiding centraal staan. De gemeente blijft evalueren hoe de schuldhulpverlening verder verbeterd kan worden, onder andere door administratieve drempels te verlagen en de communicatie met inwoners te vereenvoudigen. 7.7.4

Bevindingen aansluiting aanpak en voorzieningen op behoeften

11. Hoe sluit de uitvoering van de gemeente aan op de behoeften van ondersteuning van huishoudens? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Meer dan de helft van de gesproken respondenten geven aan dat gemeentelijke ondersteuning niet altijd aansluit op hun persoonlijke situatie. Standaardregelingen zijn niet flexibel genoeg om maatwerk te bieden. ▪ Meer dan de helft van de gesproken respondenten vinden de hulpverlening complex en missen een vast aanspreekpunt. ▪ Een aanzienlijk deel van de respondenten ervaart wachttijden en bureaucratische drempels bij het aanvragen van hulp, wat leidt tot verdere financiële problemen voordat ondersteuning wordt ontvangen. ▪ Meer dan de helft van de gesproken respondenten weten vaak niet welke regelingen beschikbaar zijn en zijn afhankelijk van mond-tot-mondreclame. De gemeente werkt aan toegankelijkere communicatie, maar veel respondenten voelen zich nog steeds onvoldoende geïnformeerd. ▪ Beleidsmakers erkennen knelpunten en werken aan snellere signalering en vereenvoudiging van procedures, maar structurele verbeteringen blijven noodzakelijk. Onderbouwing Uit de analyse van gesprekken met inwoners, beleidsmakers en consulenten blijkt dat er een discrepantie is tussen de behoeften van huishoudens in (dreigende) armoede en de uitvoering van gemeentelijke ondersteuning.

De belangrijkste behoeften zijn maatwerkoplossingen, persoonlijke begeleiding, snellere toegang tot hulp en betere communicatie. Huishoudens geven aan dat standaardregelingen niet altijd passen bij hun persoonlijke situatie. Zij hebben behoefte aan flexibele oplossingen die rekening houden met hun specifieke omstandigheden. Consulenten

35

erkennen dat maatwerk nodig is en proberen waar mogelijk oplossingen aan te passen, maar lopen tegen beperkingen aan binnen bestaande regelgeving en procedures, zowel landelijk als lokaal. Persoonlijke begeleiding wordt door respondenten (inwoners) als essentieel ervaren. Veel respondenten ervaren de beschikbare hulp, o.a. inkomensregelingen, als complex en missen een vast aanspreekpunt. De gemeente zet in op laagdrempelige ondersteuning via het Financieel Trefpunt en consulenten, maar respondenten geven aan dat de ondersteuning vaak versnipperd is en dat zij verschillende loketten moeten doorlopen voordat ze adequate hulp krijgen. De toegang tot hulp is een ander knelpunt. Wachttijden en bureaucratische procedures worden door respondenten als belemmerend ervaren, waardoor sommigen verder in de problemen raken voordat zij ondersteuning ontvangen. Het gaat om lange toekenningsprocedures, onduidelijke communicatie en wisselende contactpersonen. Toeslagen van de Belastingdienst worden hierbij niet genoemd. Beleidsmakers erkennen dat wachttijden en administratieve processen voor sommige inwoners belastend kunnen zijn en werken aan snellere signalering en het verminderen van administratieve lasten, maar structurele verbeteringen blijven nodig. Tenslotte is de informatievoorziening een belangrijk aandachtspunt. Respondenten weten vaak niet welke regelingen en hulp beschikbaar zijn.

Zij zijn afhankelijk van mond-tot-mondreclame om de juiste ondersteuning te vinden. De gemeente probeert de communicatie te verbeteren, onder andere door brieven en formulieren toegankelijker te maken, maar signalen vanuit de uitvoeringspraktijk laten zien dat veel inwoners nog steeds onvoldoende geïnformeerd worden. 7.7.5

Bevindingen bereik doelgroepen

12. Bereikt de gemeente de doelgroepen van de inkomensondersteunende maatregelen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Het bereik van inkomensondersteunende regelingen in Nunspeet is over het algemeen laag. ▪ Consulenten zien dat bepaalde groepen, zoals laaggeletterden, statushouders en werkende armen, moeilijk te bereiken blijven door schaamte en bureaucratische drempels. ▪ Beleidsmakers vermoeden dat werkende armen vaak onterecht denken geen recht te hebben op ondersteuning en zetten in op verbeterde communicatie via lezerspanels en zoekmachineoptimalisatie. ▪ CBS-cijfers tonen aan dat 30% van de huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum gebruikmaakt van voorzieningen op basis van de Participatiewet. Onderbouwing De onderstaande tabel toont het gebruik van verschillende inkomensondersteunende regelingen in 2023. Daarnaast wordt het bereik van deze regelingen weergegeven op basis van het aantal huishoudens dat in 2022 onder de inkomensgrens van 120% van het sociaal minimum viel (8,05% van de 11.178 huishoudens; zie figuur 1 in hoofdstuk 1.1). Aangezien de meeste regelingen deze inkomensgrens hanteren, dient dit als referentiepunt. Tot slot wordt het lokale bereik vergeleken met het landelijke gemiddelde. Figuur 5.

Gebruik en bereik minimaregelingen 2023 gemeente Nunspeet Regeling Gebruik Bereik (N=900) Kwijtschelding gem.7 40-50% belastingen 428 huishoudens Bijdrage sport en 40-50% cultuur 459 personen

7

Landelijk gemiddelde 60-80% 20-30%

De beleidsmedewerker verklaart het lagere bereik met het feit dat Nunspeet een ruimere inkomensgrens hanteert dan andere gemeenten.

36

Individuele bijzondere bijstand Collectieve zorgverzekering Eenmalige extra energietoeslag Individuele inkomenstoeslag Schuldhulpverlening Studietoeslag

Witgoedregeling

Niet vergelijkbaar

20-30%

30-40%

30-40%

Niet vergelijkbaar

Nbt

20-30%

50-60%

0-10% 0-10% 40-50%

Nbt Nbt Nbt

1314 personen 357 personen 1317 huishoudens (gehele looptijd) 194 huishoudens 42 personen 10 personen 408 huishoudens (in 2024, want in 2023 bestond deze regeling nog niet)

Vergeleken met het landelijk gemiddelde is het bereik in Nunspeet bij twee regelingen (fors) lager, terwijl het bereik van de collectieve zorgverzekering en de bijdrage voor sport en cultuur (licht) hoger is dan het landelijk gemiddelde. Voor de overige regelingen is geen goede landelijke vergelijking te maken. Perspectief van de consulenten Uit het gesprek met de consulenten blijkt dat de gemeente veel huishoudens bereikt, vooral door gerichte initiatieven zoals de energietoeslag en witgoedregeling. Toch blijven bepaalde groepen moeilijk te bereiken, zoals laaggeletterden, statushouders en werkende armen. Schaamte speelt een grote rol bij het niet-gebruiken van beschikbare regelingen. Bovendien zorgt de complexiteit van gemeentelijke brieven en de aanwezigheid van meerdere loketten ervoor dat sommige inwoners afhaken bij het aanvragen van ondersteuning. De gemeente probeert deze drempels te verlagen, onder andere door het aanbieden van hulp bij aanvragen en samenwerking met maatschappelijke partners zoals VluchtelingenWerk en Stimenz. Perspectief van de beleidsmakers De beleidsmakers vermoeden dat er nog steeds groepen zijn die moeilijk bereikt worden, ondanks verbeterde communicatie. Werkende armen blijven onderbelicht omdat zij vaak denken geen recht te hebben op ondersteuning.

Er wordt actief gewerkt aan het begrijpelijker maken van communicatie, onder andere door brieven voor te leggen aan een lezerspanel en zoekmachineoptimalisatie toe te passen op de gemeentelijke website. Bevindingen CBS In 2022 had 8,05% van de huishoudens een inkomen tot 120% van het sociaal minimum, wat neerkomt op 900 huishoudens van de totaal 11.178 huishoudens. Volgens CBS-cijfers uit 2022 ontvingen 270 huishoudens voorzieningen op basis van de Participatiewet (P-wet). Dit betekent dat de gemeente 30% van de doelgroep met een inkomen onder deze grens in beeld heeft via voorzieningen op basis van de P-wet. 13. Zijn (mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie) nieuwe doelgroepen die nog niet in beeld zijn bij de gemeente? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Door de intensieve benadering rondom de energietoeslag is het gebruik van regelingen breder geworden, waardoor doelgroepen zoals werkende armen, jongeren met schulden, ouderen en ZZP’ers beter in beeld zijn gekomen. Volgens beleidsmakers zijn deze doelgroepen nog niet volledig in beeld, mede doordat zij moeilijker te bereiken zijn of niet altijd bekend zijn met hun rechten. ▪ Beleidsmakers vermoeden dat meer mensen hulp vragen door afgenomen schaamte rond energiearmoede.

37

Wantrouwen richting de overheid belemmert toegang tot hulp, versterkt door eerdere schandalen zoals Kinderopvangtoeslag affaire. ▪ Jongeren met schulden worden steeds vaker gesignaleerd als risicogroep met kans op langdurige financiële problemen. ▪ Ouderen en ZZP’ers hebben moeite om ondersteuning te vinden en worden minder goed bereikt door de gemeente. Onderbouwing Uit gesprek met de beleidsmakers blijkt dat er, mede door recente ontwikkelingen op de energiemarkt en de opgelopen inflatie, nieuwe doelgroepen zijn die nog niet volledig in beeld zijn bij de gemeente. Een belangrijke groep die vaak over het hoofd wordt gezien, zijn de werkende armen. Deze groep bestaat uit mensen die wel een inkomen hebben, maar toch moeite hebben om rond te komen. Vaak denken zij dat ze geen recht hebben op hulp vanwege hun inkomen, terwijl ze wel binnen de inkomensgrens van 120% van het bijstandsniveau vallen. ▪

Daarnaast heeft de energiecrisis geleid tot een toename van mensen die zich melden voor de energietoeslag. De schaamte rond energiearmoede is kleiner geworden doordat de energiecrisis iedereen trof, ongeacht hun financiële situatie. Hierdoor durven meer mensen hulp te vragen, wat de gemeente helpt om deze groep beter in beeld te krijgen. De beleidsmakers geven aan dat er ook bezorgdheid is over mensen die de weg naar de gemeente moeilijk kunnen vinden, bijvoorbeeld door wantrouwen richting de overheid. Dit wantrouwen is versterkt door schandalen zoals de KOT-affaire. De gemeente probeert actief contact te leggen met deze moeilijk bereikbare doelgroepen om hen te ondersteunen. Verder zijn er signalen dat jongeren met schulden een groeiende groep vormen. De gemeente maakt zich zorgen over deze groep, omdat schulden op jonge leeftijd een langdurige impact kunnen hebben op hun financiële stabiliteit en toekomstperspectief. Tot slot zijn er ouderen en ZZP'ers die vaak niet in beeld zijn bij de gemeente. Ouderen kunnen moeite hebben om de juiste hulp te vinden, terwijl ZZP'ers vaak denken dat ze geen recht hebben op ondersteuning. De gemeente werkt eraan om deze groepen beter te bereiken en te ondersteunen. 7.7.6

Bevindingen toereikendheid middelen

14. Zijn de beschikbare middelen in de praktijk toereikend? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Consulenten ervaren voldoende regelingen, maar bureaucratie en beperkte flexibiliteit bemoeilijken de inzet ervan. ▪ Uit gesprekken met partners blijkt dat zij de totale beschikbare middelen – zowel gemeentelijke als andere vormen van ondersteuning – niet altijd als toereikend ervaren om alle huishoudens in armoede structureel te ondersteunen. ▪ Vooral werkende armen en mensen net boven de inkomensgrens vallen buiten regelingen, ondanks financiële problemen. ▪ Incidentele hulp is nuttig, maar er is behoefte aan langdurige ondersteuning en minder bureaucratische drempels. ▪ Respondenten (inwoners) waarderen de ondersteuning, maar ervaren wachttijden, beperkte informatie en onvoldoende bredere hulp, zoals psychische begeleiding en werkhervatting. ▪ De uitgaven voor inkomensregelingen en participatie overschreden in 2022 en 2023 de begroting, wat wijst op een grotere vraag naar ondersteuning dan vooraf ingeschat. Beleidsmakers geven aan dat de hogere uitgaven in 2022 en 2023 vooral het gevolg zijn van de uitvoering van de energietoeslag als noodmaatregel, waarvoor gedurende het jaar extra middelen beschikbaar kwamen en die vooraf niet volledig begroot konden worden.

38

Onderbouwing Perspectief consulenten Uit de gesprekken met consulenten blijkt dat zij gemengde gevoelens hebben over de toereikendheid van de beschikbare middelen. In termen van kwantiteit geven zij aan dat er wel voldoende regelingen zijn, maar dat bureaucratische beperkingen en een gebrek aan flexibiliteit het lastig maken om deze middelen optimaal in te zetten. Hierbij worden volgende voorbeelden van bureaucratische beperkingen genoemd: • Strikte landelijke regels: Bepaalde noodzakelijke kosten mogen niet vergoed worden vanuit de bijzondere bijstand. • Beperkt maatwerk binnen standaardregelingen: Vaste criteria beperken flexibiliteit, ondanks inzet van het Maatwerkfonds. • Hoge verantwoordingslast: Veel documentatie nodig bij aanvragen. • Geen vereenvoudiging bij herhaalde aanvragen: Procedures moeten vaak volledig opnieuw worden doorlopen. De kwaliteit van de hulpverlening wordt door hen als goed beoordeeld. Perspectief partners Uit gesprekken blijkt dat de beschikbare middelen niet altijd toereikend zijn om alle huishoudens in armoede structureel te ondersteunen. De vraag naar ondersteuning is groot, maar de middelen blijven beperkt. Vooral werkende armen en mensen net boven de inkomensgrens vallen buiten veel regelingen, terwijl zij wel financiële problemen ervaren.

Er wordt benadrukt dat incidentele hulp, zoals ondersteuning bij feestdagen en schoolkosten, essentieel is, maar geen structurele oplossing biedt. Er is behoefte aan langdurige ondersteuning en meer flexibiliteit in regelingen. Daarnaast lopen inwoners vaak vast in bureaucratie en krijgen zij onvoldoende begeleiding bij het aanvragen van hulp. Ook blijkt dat inwoners met schulden en een uitkering vaak moeite hebben om financieel stabiel te blijven, ondanks bestaande regelingen. Budgetcoaching en begeleiding bij werk en inkomen worden als cruciaal gezien, maar hier is niet altijd voldoende capaciteit voor. De samenwerking met de gemeente verloopt goed, maar er is behoefte aan een toegankelijker loket voor inwoners met complexe problemen. Perspectief inwoners Vanuit het perspectief van de respondenten (inwoners) zijn de ervaringen wisselend. Een aantal respondenten geeft aan dat zij dankbaar zijn voor de ondersteuning die zij hebben ontvangen, zoals toegang tot bijstandsregelingen, witgoedvoorzieningen en aanvullende toeslagen. Dit heeft hen enige financiële ademruimte gegeven en in sommige gevallen geholpen om hun leven weer op de rit te krijgen. Anderen ervaren echter dat de hulp te laat of onvoldoende kwam, waardoor ze in grotere problemen belandden. Wachttijden en het gebrek aan duidelijke informatie over beschikbare regelingen worden vaak genoemd als knelpunten.

Daarnaast is er bij sommige huishoudens behoefte aan een bredere ondersteuning, zoals psychische begeleiding en hulp bij werkhervatting, die niet altijd binnen de gemeentelijke regelingen valt. Perspectief begrote en gerealiseerde uitgaven In figuur 6 zijn de begrote en gerealiseerde uitgaven voor de taakvelden inkomensregelingen, begeleide participatie en arbeidsparticipatie in 2022 en 2023 weergegeven. Uit de cijfers blijkt dat in beide jaren de gerealiseerde uitgaven hoger waren dan oorspronkelijk begroot. Dit geldt met name voor de inkomensregelingen, waarbij de uitgaven in 2022 met 562 duizend euro en in 2023 met 831 duizend euro werden overschreden. Ook de totale uitgaven lagen in beide jaren hoger dan begroot, met een verschil van 556 duizend euro in 2022 en 805 duizend euro in 2023.

39

Figuur 6. Beschikbare middelen voor het armoedebeleid (bedragen X € 1.000) Jaar Inkomensregelingen Begeleide Arbeidsparticipatie participatie 2022 (begroot) 7.000 3.715 742 2022 (gerealiseerd) 7.562 3.785 666 2023 (begroot) 7.852 3.696 828 2023 (gerealiseerd) 8.683 3.518 980

Totaal 11.457 12.013 12.376 13.181

7.7.7 Toetsing normenkader Voor de toetsing aan de norm werken we met de volgende termen in volgorde van niet voldoen tot voldoen: ▪ Voldoet niet: dit betekent dat op geen enkele wijze (0%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet beperkt: dit betekent dat voor een klein deel (<=50%) wordt voldaan aan de norm ▪ Voldoet merendeels: dit betekent dat voor een groter deel (>50%, <75%) wel dan niet wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet grotendeels: dit betekent dat voor een zeer groot gedeelte (>75%) wordt voldaan aan de norm. ▪ Voldoet: dit betekent dat volledig (100%) wordt voldaan aan de norm. Normen De armoedeaanpak is zo ingericht dat deze aansluit bij zowel de behoeften van inwoners als de doelen die de gemeente wil bereiken. Sprake is van een leer- en verbetercyclus tussen verschillende uitvoerders van verschillende regelingen waarmee steeds de aanpak waar nodig wordt aangescherpt. De gemeenten bereiken de door hen benoemde doelgroepen. De gemeente heeft nieuwe doelgroepen in beeld en heeft een onderbouwde keuze gemaakt om voor deze groepen wel of geen vorm van maatregelen in te zetten. De beschikbare middelen zijn binnen de inhoudelijke kaders van de maatregelen toereikend.

Toetsing Voldoet merendeels – De gemeente richt zich op vroegsignalering en maatwerk, maar inwoners ervaren bureaucratische drempels en missen flexibiliteit in regelingen. Voldoet grotendeels – Gemeente werkt samen met maatschappelijke partners en evalueert periodiek, maar er is ruimte voor verdere verbetering. Voldoet beperkt – Het bereik van inkomensondersteunende regelingen is laag, vooral onder werkende armen en zelfstandigen door schaamte en onduidelijke communicatie. Voldoet merendeels – De gemeente herkent nieuwe doelgroepen zoals ZZP'ers en jongeren met schulden, maar er is nog geen sluitend beleid voor al deze groepen. Voldoet beperkt – Regelingen bestaan, maar beperkte flexibiliteit en bureaucratische drempels beperken de effectiviteit.

7.8 Bevindingen beleidswereld 7.8.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn de bevindingen van het beleid op armoede en schulden van de gemeente Nunspeet opgenomen. Eerst zijn in de rode kaders de bevindingen per deelvraag op hoofdlijnen weergegeven, gevolgd door een onderbouwing van dat antwoord. Het hoofdstuk sluit af met een toetsing aan het normenkader. De snelle lezer kan volstaan met het lezen van de beantwoording op hoofdlijnen in de rode kaders. In dit hoofdstuk worden de volgende deelvragen behandeld: 15. Welk beleid voert de gemeente op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 16. Heeft de gemeente de volledige doelgroep in beeld? 17. Welke doelen en resultaten heeft de gemeente geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag?

40

18. Hoe betrekt de gemeente inwoners bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering van maatregelen? 19. Hoeveel middelen hebben de gemeenten beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? 20. Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? 21. In hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? 22. Hoe verhouden de resultaten zich ten opzichte van landelijke cijfers? 23. Welke verschillen in resultaten zijn er tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? 24. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? 25. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? 26. Kan de raad met de geboden informatie zijn kaderstellende en controlerende rol adequaat vervullen? 7.8.2

Bevindingen beleid en doelen armoede en schulden

15. Welk beleid voert de gemeente Nunspeet op het gebied van armoede en schuldhulpverlening? 16. Welke doelen en resultaten heeft de gemeente geformuleerd? Welke overwegingen liggen hieraan ten grondslag? 17. Heeft de gemeente de volledige doelgroep in beeld? 18. Hoe betrekt de gemeente inwoners bij het opstellen van beleidsplannen en de inrichting van de uitvoering van maatregelen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Gemeente Nunspeet zet in op een integrale aanpak waarbij werk, inkomen en schuldhulpverlening samenwerken. ▪ Beleid richt zich op maatwerk en begeleiding voor kwetsbare doelgroepen zoals jongeren zonder startkwalificatie en mensen met een beperking. ▪ Duurzame uitstroom naar werk wordt gestimuleerd door jobcoaching en nazorg, terwijl financiële voorzieningen laagdrempelig worden gehouden. ▪ Vroegsignalering is een speerpunt om financiële problemen tijdig te onderkennen en ondersteunen. ▪ Gemeente heeft inzicht in de doelgroep, maar werkende armen en zelfstandig ondernemers blijven lastig te bereiken. ▪ Inwoners worden betrokken via cliënten- en inwonersraadplegingen, maar er is ruimte voor verbetering in structurele betrokkenheid bij de uitvoering van maatregelen.

Onderbouwing Uitgangspunten en ambities Uit het 'Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023', de 'Visie Sociaal Domein gemeente Nunspeet' en de 'Programmabegroting 2023 – Werk en Inkomen' blijkt dat de gemeente Nunspeet inzet op een integrale aanpak waarbij werk, inkomen en schuldhulpverlening nauw samenwerken. Inwoners die kunnen werken, worden gestimuleerd om dit zelfstandig te doen, terwijl er een ruimhartig inkomensvangnet is voor wie dat niet kan. Er wordt ingezet op maatwerk en begeleiding om kwetsbare doelgroepen, zoals jongeren zonder startkwalificatie en mensen met een beperking, te ondersteunen richting werk en participatie. Een belangrijke pijler is de integrale benadering van armoede, waarbij naast werk en inkomen ook andere problematiek, zoals slechte gezondheid en schulden, wordt meegenomen. Dit gebeurt in samenwerking met de Inclusief Groep en andere maatschappelijke partners om inwoners te begeleiden van dagbesteding tot regulier werk. Doelen en resultaten De gemeente richt zich op duurzame uitstroom naar werk door het inzetten van jobcoaches en nazorgtrajecten. Daarnaast worden financiële voorzieningen laagdrempelig en toegankelijk gehouden, zodat inwoners tijdig de juiste ondersteuning krijgen. Informatievoorziening naar inwoners en ketenpartners is een speerpunt.

41

Verder blijkt uit de bovengenoemde beleidsstukken dat de gemeente vroegsignalering inzet om financiële problemen tijdig te onderkennen en op te lossen. Er zijn prestatie-indicatoren opgesteld, zoals het aantal huishoudens dat gebruik maakt van minimaregelingen en het aantal succesvolle schuldhulpverleningstrajecten. De nadruk ligt op een integrale benadering waarbij financiële hulp wordt gecombineerd met psychosociale ondersteuning. Inzicht in de doelgroep Uit de beleidsplannen blijkt dat de gemeente een analyse heeft gemaakt van de omvang en aard van de doelgroep. Het 'Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023' toont aan hoeveel huishoudens onder de lage-inkomensgrens vallen en in welke mate zij gebruik maken van voorzieningen. Tegelijkertijd blijkt dat sommige doelgroepen, zoals werkende armen en zelfstandig ondernemers, minder snel in beeld komen. Om deze groepen beter te bereiken, worden signalen van maatschappelijke organisaties en lokale initiatieven meegenomen. Betrokkenheid van inwoners Uit de beleidsstukken, waaronder het 'Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023' en het 'Integraal Beleidsplan Sociaal Domein 2022-2025 gemeente Nunspeet', blijkt dat de gemeente inwoners betrekt bij het opstellen van plannen door middel van cliëntenraadplegingen en inspraakmomenten.

Daarnaast wordt samengewerkt met maatschappelijke partners om signalen uit de praktijk op te halen. Uit gesprekken met beleidsmedewerkers, blijkt echter dat er ruimte is voor verbetering in de structurele betrokkenheid van inwoners, met name in de uitvoering van maatregelen. De gemeente onderzoekt mogelijkheden om inwoners actiever te betrekken bij beleidsontwikkeling en implementatie. 7.8.3

Bevindingen ingezette middelen armoede en schulden

19. Hoeveel middelen heeft de gemeente beschikbaar voor het armoedebeleid en de schuldhulpverlening? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Gerealiseerde uitgaven voor inkomensregelingen waren hoger dan begroot in 2022 (€562.000 overschrijding) en 2023 (€831.000 overschrijding). ▪ Begroting voor inkomensregelingen en totale middelen vertoont een dalende trend van €12,376 miljoen in 2023 naar €10,820 miljoen in 2026. ▪ Werkelijke gezamenlijke uitgaven voor begeleide en arbeidsparticipatie bleven grotendeels onder de gezamenlijke begroting. ▪ Gemeente reserveert jaarlijks middelen voor schuldhulpverlening en is aangesloten bij het Schuldenknooppunt. ▪ Budgetcoaching wordt gefinancierd via een pilotfase en saneringskredieten worden via gemeente Zwolle ingezet. ▪ Budget voor schuldhulpverlening wordt jaarlijks beoordeeld en kan worden aangepast bij toenemende vraag. Onderbouwing Perspectief Armoedebeleid De onderstaande tabel geeft een overzicht van de begrote en gerealiseerde uitgaven binnen drie categorieën: inkomensregelingen, begeleide participatie (WSW en beschut werk) en arbeidsparticipatie, over de periode 20222027. De gegevens laten zien in hoeverre de werkelijke uitgaven overeenkomen met de oorspronkelijke begrotingen en bieden inzicht in de financiële ontwikkelingen en trends binnen deze beleidsterreinen.

42

Figuur 7. Beschikbare middelen voor het armoedebeleid (bedragen X € 1.000) Jaar Inkomensregelingen Begeleide Arbeidsparticipatie participatie 2022 (begroot) 7.000 3.715 742 2022 (gerealiseerd) 7.562 3.785 666 2023 (begroot) 7.852 3.696 828 2023 (gerealiseerd) 8.683 3.518 980 2024 (begroot) 6.746 3.741 785 2025 (begroot) 6.649 3.605 778 2026 (begroot) 6.649 3.351 820

Totaal 11.457 12.013 12.376 13.181 11.272 11.032 10.820

Uit de tabel blijkt dat de gerealiseerde uitgaven voor inkomensregelingen in zowel 2022 als 2023 hoger waren dan begroot, met een overschrijding van respectievelijk 562 duizend euro en 831 duizend euro. Daarentegen lagen de werkelijke uitgaven voor begeleide en arbeidsparticipatie grotendeels lager dan begroot. In totaal resulteerde dit in een overschrijding van de totale middelen met 556 duizend euro in 2022 en 805 duizend euro in 2023. Opvallend is dat de begroting voor inkomensregelingen in de periode 2024-2026 lager is dan in voorgaande jaren en een dalende trend laat zien. Dit geldt ook voor het totale begrote bedrag, dat afneemt van 12,376 miljoen euro in 2023 naar 10,820 miljoen euro in 2026. De overschrijdingen in 2022 en 2023 worden door de beleidsmakers verklaard grotendeels door de uitvoering van de energietoeslag als landelijke noodmaatregel. Gemeenten ontvingen hiervoor verspreid over het jaar extra middelen, waardoor deze uitgaven vooraf lastig te begroten waren. Perspectief Schuldhulpverlening In het uitvoeringsplan van de gemeente Nunspeet is beschreven dat de gemeente jaarlijks middelen vrijmaakt voor schuldhulpverlening. De gemeente Nunspeet is via de gemeente Zwolle aangesloten bij het Schuldenknooppunt en maakt hiervoor zelf geen kosten.

Daarnaast wordt er gewerkt met budgetcoaching, waarvoor in een pilotfase een bedrag tussen de €3.640 en €4.160 wordt geraamd. Ook wordt er gebruikgemaakt van saneringskredieten via de gemeente Zwolle. Voor de inzet van saneringskredieten via Zwolle betaalt Nunspeet de kosten voor aansluiting bij het Waarborgfonds saneringskredieten. De exacte omvang van het totale budget voor schuldhulpverlening binnen de gemeentelijke begroting wordt jaarlijks beoordeeld en kan, indien nodig, worden aangepast afhankelijk van de vraag naar schuldhulpverlening. Mocht de behoefte toenemen, bijvoorbeeld door economische omstandigheden, dan kan er een aanvraag worden ingediend voor extra middelen.

43

7.8.4

Bevindingen effecten beleid armoede en schulden

20. Zorgt de armoedeaanpak en schuldhulpverlening ervoor dat huishoudens in armoede beter kunnen rondkomen? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Gemeentelijke regelingen zoals energietoeslag en witgoedregeling bieden verlichting, maar inwoners ontdekken ze vaak te laat of ervaren stress door complexe procedures. ▪ Consulenten benadrukken het belang van vroegsignalering en begeleiding, maar zien schaamte en angst voor terugvorderingen als barrières. ▪ Partners signaleren dat huishoudens moeite hebben om de juiste hulp te vinden en pleiten voor één centraal aanspreekpunt. ▪ Beleidsmakers erkennen de effectiviteit van de aanpak, maar zien dat werkende armen en zelfstandigen lastig te bereiken zijn en pleiten voor eenvoudige procedures en meer outreachend werk. Onderbouwing Perspectief inwoners De ondersteuning vanuit de gemeente, zoals beschreven door de geïnterviewde inwoners, helpt velen om financieel stabieler te worden. Geïnterviewde inwoners maken gebruik van regelingen zoals de energietoeslag, witgoedregeling, en individuele inkomenstoeslag. Voor sommigen biedt de ondersteuning een broodnodige verlichting, zoals toegang tot zwemlessen of het vervangen van essentiële huishoudelijke apparaten. Toch geven meerdere respondenten aan dat ze de regelingen vaak pas laat ontdekken of onvoldoende geïnformeerd worden.

Ook ervaren zij stress door de complexe procedures en het taboe rondom het vragen om hulp. Het algemene beeld is dat de hulp effectief is, maar dat betere communicatie over beschikbare regelingen veel meer huishoudens zou kunnen helpen. Perspectief consulenten van de gemeente Gemeentelijke consulenten benadrukken dat de huidige armoedeaanpak veel inwoners bereikt dankzij vroegsignalering en intensieve begeleiding. Regelingen zoals de energietoeslag en de collectieve zorgverzekering worden breed gecommuniceerd en leveren financiële ademruimte op. Toch geven de uitvoerders aan dat schaamte en een gebrek aan bekendheid met de regelingen barrières vormen. Bovendien zien zij dat angst voor terugvorderingen na eerdere toeslagenaffaires het vertrouwen schaadt. Ondanks deze obstakels beschouwen de uitvoerders de aanpak als een stap in de goede richting, met ruimte voor verbetering in proactieve communicatie en samenwerking. Perspectief partners Partners zoals Voedselhulp en Stichting Verborgen Armoede rapporteren dat de hulpverlening gezinnen helpt om basale noden te vervullen en stabiliteit te creëren. Het gebruik van maatwerk en flexibele toelatingscriteria zorgt ervoor dat hulp toegankelijker is. Echter, de partners signaleren dat veel huishoudens nog steeds moeite hebben om alle benodigde hulp te vinden.

Zij pleiten voor één centraal aanspreekpunt om de fragmentatie van hulpverlening te verminderen. Daarnaast wijzen zij op het belang van aanvullende ondersteuning, zoals budgetcoaching, om structurele armoede te doorbreken. Perspectief beleidsmakers Beleidsmakers bevestigen dat de huidige aanpak succes boekt in het verminderen van acute armoede. De gemeente investeert in toegankelijke regelingen en samenwerking met partners. Tegelijkertijd erkennen zij dat werkende armen en zelfstandig ondernemers moeilijker te bereiken zijn. Het ontbreken van een integraal loket belemmert een efficiëntere hulpverlening. Beleidsmakers benadrukken het belang van meer outreachend werk en eenvoudige procedures om de drempels verder te verlagen.

44

21. In hoeverre worden de gestelde doelen/resultaten behaald? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Vroegsignalering blijkt effectief in het bereiken van huishoudens met financiële problemen en het verhogen van succesvolle schuldhulpverleningstrajecten. ▪ Cliëntervaringsonderzoeken tonen aan dat schuldhulpverlening financiële rust brengt, maar werkenden met een laag inkomen minder goed worden bereikt. ▪ Aanvraagprocedures voor minimaregelingen worden als complex ervaren, wat drempels opwerpt voor inwoners. ▪ Programmabegroting 2023 bevestigt dat verbeterpunten uit klanttevredenheidsonderzoeken worden meegenomen in beleid, maar tijdsindicatoren ontbreken. ▪ Consulenten zien directe verlichting door financiële regelingen, maar merken angst voor terugvorderingen en onvoldoende bekendheid als belemmeringen. ▪ Beleidsmakers erkennen dat toegankelijkheid van regelingen verbeterd is, maar werkende armen en zelfstandigen moeilijk te bereiken blijven. Onderbouwing Perspectief beleidsrapportages De verantwoording in beleidsrapportages laat zien dat de gemeente Nunspeet vorderingen maakt bij het behalen van de gestelde doelen. In lijn met de doelstellingen zoals geformuleerd in het 'Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden gemeente Nunspeet 2023', is vroegsignalering effectief gebleken in het bereiken van meer huishoudens met financiële problemen.

Daarnaast wordt melding gemaakt van een toename in het aantal succesvolle schuldhulpverleningstrajecten en het gebruik van minimaregelingen. Toch wordt in het 'Bijlage Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden' opgemerkt dat de integrale benadering verder kan worden versterkt om structurele armoedevermindering te realiseren. Perspectief Cliëntervaringsonderzoeken Minima en Schuldhulpverlening 2021-2022 Uit de cliëntervaringsonderzoeken blijkt dat de gestelde doelen op het gebied van schuldhulpverlening en minimaregelingen grotendeels worden behaald, maar dat er verbeterpunten zijn. Inwoners die gebruikmaken van schuldhulpverlening ervaren meer financiële rust en structuur in hun financiën. Het merendeel van hen beoordeelt de ontvangen hulp als positief, waarbij aspecten zoals begeleiding en informatievoorziening goed worden gewaardeerd. Voor minimaregelingen geldt dat een groot deel van de doelgroep deze regelingen kent en gebruikt, maar dat met name werkenden met een laag inkomen minder goed worden bereikt. Een aanzienlijk deel van de respondenten (inwoners) ervaart nog steeds drempels bij het aanvragen van regelingen, zoals een gebrek aan bekendheid of complexe aanvraagprocedures.

Perspectief programmabegroting 2023 Werk en Inkomen Uit de programmabegroting 2023 Werk en Inkomen blijkt dat de gemeente Nunspeet een Uitvoeringsplan Bestaanszekerheid en Schulden heeft opgesteld, dat in juni 2023 door de raad is vastgesteld. Dit plan dient als leidraad voor de aanpak van armoede en schulden. De resultaten worden mede beoordeeld aan de hand van klanttevredenheidsonderzoeken, die input hebben geleverd voor verbeterpunten in de uitvoering. Hoewel concrete tijdsindicatoren in de programmabegroting ontbreken, geeft de vaststelling van het uitvoeringsplan aan dat de gemeente stappen heeft gezet in het realiseren van haar doelstellingen. De effectiviteit van de maatregelen wordt gemonitord, maar verdere evaluaties en aanpassingen kunnen nodig zijn om de gestelde doelen volledig te behalen. Perspectief consulenten van de gemeente Gemeentelijke consulenten erkennen dat veel doelen worden gehaald, met name op het gebied van acute hulpverlening en vroegsignalering. Regelingen zoals de energietoeslag en individuele inkomenstoeslag bieden

45

directe financiële verlichting. Tegelijkertijd wijzen zij op belemmeringen, zoals de angst voor terugvorderingen en de beperkte bekendheid van sommige regelingen bij inwoners. De nadruk op psychosociale ondersteuning wordt gewaardeerd, maar er blijft behoefte aan meer capaciteit om maatwerk te leveren. Perspectief beleidsmakers Beleidsmakers benadrukken dat de gestelde doelen grotendeels worden behaald, vooral op het gebied van het vergroten van de toegankelijkheid van gemeentelijke regelingen en het verminderen van acute financiële nood. Ze erkennen echter dat kwetsbare groepen, zoals werkende armen en zelfstandig ondernemers, moeilijker te bereiken blijven. Om deze lacunes te dichten, wordt ingezet op het vereenvoudigen van procedures en het verbeteren van communicatie. Beleidsmakers onderstrepen het belang van het meten van de ervaren impact naast kwantitatieve indicatoren. 7.8.5

Bevindingen resultaten ten opzichte van de andere vier gemeenten en landelijk

22. Hoe verhouden de resultaten zich ten opzichte van landelijke cijfers? 23. Welke verschillen in resultaten zijn er tussen de vijf gemeenten in termen van bereik en effect? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ In de vijf gemeenten blijkt het bereik van minimaregelingen wisselend en vaak lager dan gewenst, met verschillen per regeling en doelgroep, waarbij sommige voorzieningen beter worden benut dan het landelijke gemiddelde en andere juist duidelijk achterblijven. ▪ In alle vijf de gemeenten sluit de hulp volgens de meerderheid van de gesproken inwoners aan op hun behoeften. ▪ Gesproken inwoners van Nunspeet en Elburg missen flexibiliteit in de inkomensgrens, in Nunspeet en Putten ontbreekt maatwerk, en in Hattem worden de maatregelen niet als een blijvende oplossing gezien. Onderbouwing Exacte cijfers ontbreken voor de gemeenten Elburg. Onderstaand figuur 8 geeft een samenvatting van het bereik van alle vijf de gemeenten. Hieruit is af te leiden dat de gemeente Oldebroek, in vergelijking met de andere gemeenten, een hoger bereik heeft dan het landelijke gemiddeld. Medewerkers in de gemeente Hattem geven aan dat zij een hoog bereik hebben. Voor de gemeenten Nunspeet, Putten en Elburg geven medewerkers aan dat het bereik rond het landelijk gemiddelde of hieronder is.

Er is echter vrijwel geen verschil tussen alle vijf de gemeenten als het aankomt op de aansluiting van de hulp op de behoeften van de gesproken inwoners. Bij elke gemeente geeft de meerderheid van gesproken inwoners aan dat de hulp aansluit op hun behoeften en geen andere ondersteuning nodig hebben. Echter, is er wel wat verschil in de soort ondersteuning die gesproken inwoners nodig hebben: Bij de gemeente Oldebroek geven de gesproken inwoners aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben, terwijl bij alle andere 4 de gemeenten hier wel sprake van is. Zowel gemeente Nunspeet als gemeente Elburg missen de gesproken respondenten flexibiliteit in de inkomensgrens. Ook bij zowel gemeente Nunspeet als gemeente Putten ontbreekt er maatwerk volgens gesproken respondenten. Verder vinden meerdere gesproken inwoners bij de gemeente Hattem dat de maatregelen geen blijvende oplossing bieden. Figuur 8. Bereik en effect van de vijf gemeenten Gemeenten Bereik Effect Elburg Exacte cijfers over het bereik De meerderheid van de ontbreken. Consulenten en gesproken inwoners geeft beleidsmakers geven aan dat aan dat de hulp aansluit op specifieke groepen moeilijk hun behoeften, maar dat de bereikbaar zijn. hulp hun problemen niet volledig oplost.

46

Opmerkingen Gesproken inwoners net boven de inkomensgrens missen flexibiliteit in ondersteuning. Ook focust soms de gemeente volgens gesproken inwoners zich te sterk op regels en biedt zij onvoldoende persoonlijke begeleiding.

Hattem

De voornaamste minimaregelingen in Hattem kennen een bereik dat varieert tussen 17% en 33%. Het bereik van de Energietoeslag lag in 2023 op 133% van de doelgroep. Verschillen tussen bereiken hangen samen met de voorwaarden die per regeling gelden. Het bereik van de collectieve zorgverzekering en de bijdrage voor sport & cultuur ligt boven of op het niveau van het landelijk gemiddelde, terwijl het bereik van kwijtschelding gemeentelijke belastingen en individuele inkomenstoeslag lager dan het landelijk gemiddelde ligt.

De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat de instrumenten aansluiten op hun behoeften en geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben.

Een minderheid van de gesproken inwoners ervaart de ondersteuning als voldoende voor structurele verbetering. De maatregelen verlichten financieel, maar bieden echter geen blijvende oplossing en voorkomen geen toekomstige problemen.

De meerderheid van de gesproken respondenten (inwoners) geeft aan dat de ontvangen ondersteuning hen daadwerkelijk heeft geholpen in hun financiële situatie. Zij benoemen expliciet dat de regelingen bijdragen aan het bekostigen van noodzakelijke uitgaven, zoals zorgverzekering, huishoudelijke apparaten en sportactiviteiten.

Oldebroek

Het bereik van de Individuele Inkomenstoeslag en de Energietoeslag ligt boven het landelijk gemiddelde, terwijl het bereik van de overige regelingen rond het landelijk gemiddelde ligt.

De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan daadwerkelijk geholpen te zijn met de ingezette instrumenten. Ze zorgen niet alleen voor financiële stabiliteit maar versterken ook het emotionele en sociale welzijn.

Inkomensondersteunende maatregelen sluiten niet altijd aan bij de behoeften van alle respondenten (inwoners). Zo ontdekte meerdere gesproken respondenten pas laat dat zij recht hadden op bepaalde voorzieningen, vaak via informele netwerken in plaats van de gemeente. Of konden zij geen gebruik maken van ondersteuning door een net te hoog inkomen, of ervaarden zij dat de hulp niet aansloot op hun persoonlijke situatie, bijvoorbeeld door taalbarrières of een gebrek aan begeleiding. De gesproken inwoners geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben. De persoonlijke benadering van de gemeente wordt meerdere keren benadrukt en als waardevol ervaren.

Putten

Exacte cijfers over gebruik zijn

De meerderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat de instrumenten aansluiten op hun behoeften en geven aan geen andere vormen van ondersteuning nodig te hebben.

Nunspeet

aanwezig: Het gebruik van regelingen is 16% (bron: onderzoeksrapport Kwiz 2021) en wordt mogelijk veroorzaakt door een cultuur van zelfoplossing en wantrouwen in de overheid. Het gebruik van de energietoeslag was: 93% in 2021, 91% in 2022 en 63% in 2023. Verder is de exacte potentiële doelgroep onbekend, omdat gemeenten geen inzicht heeft in de inkomens van alle inwoners. De beleidsmedewerker geeft aan dat de doelgroep wordt gehalveerd, doordat de helft boven de inkomensgrens zit en bij nader inzien geen aanspraak maakt op

47

Een minderheid van de gesproken inwoners geeft aan dat zij andere vormen van ondersteuning nodig hebben zoals gepaste huisvesting, meer financiële rust bij een slechte fysieke- en mentale gezondheid, maatwerk bij taalcursus en maatwerk bij Volwassenenfonds Sport & Cultuur.

gemeentelijke ondersteuning. CBS-cijfers tonen aan dat 21,5% van de huishoudens die onder het sociaal minimum vallen gebruik maakt van de beschikbare voorzieningen. 24. Wat kunnen de gemeenten van elkaar leren? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ Leren van het Financieel Trefpunt in Elburg: Dit laagdrempelige model kan, aangepast aan de lokale context van Nunspeet, breder worden ingezet om inwoners te helpen. ▪ Andere gemeenten laten zien dat vereenvoudiging van procedures de toegang tot regelingen verbetert. ▪ Nunspeet overweegt bepaalde minimaregelingen langer toe te kennen, zonder volledige automatische toekenning. ▪ Integrale aanpak schuldhulpverlening en sociaal-maatschappelijk werk: Door gezamenlijke intake en doorlopende begeleiding kan duurzame ondersteuning worden geboden; verdere verbetering ligt in het stroomlijnen van processen en het versterken van samenwerking. Onderbouwing Uit gesprekken met beleidsmakers en consulenten blijkt dat gemeente Nunspeet openstaat voor het leren van andere gemeenten, maar ook erkent dat niet alle werkwijzen direct toepasbaar zijn. Een voorbeeld hiervan is de manier waarop andere gemeenten het eigen risico compenseren of het Financieel Trefpunt inzetten, zoals in Elburg, waar dit concept als voorbeeld dient. Dit toont aan dat succesvolle initiatieven elders kunnen worden aangepast aan de lokale context van Nunspeet.

Daarnaast overweegt Nunspeet om minimaregelingen meerjarig te verstrekken, maar zonder volledige ambtshalve toekenning8. Andere gemeenten laten zien dat het vereenvoudigen van aanvraagprocedures drempels verlaagt, terwijl automatische toekenning niet altijd wenselijk is. Uit het gesprek met beleidsmedewerkers blijkt dat Nunspeet een integrale werkwijze hanteert waarbij schuldhulpverlening en maatschappelijk werk nauw samenwerken. Zo vindt de intake gezamenlijk plaats en blijft maatschappelijk werk betrokken tijdens het hele schuldentraject. Deze aanpak verschilt van die in omliggende gemeenten en wordt door Nunspeet als effectief ervaren. Verdere verbetering ligt volgens de gemeente in het versterken van samenwerking en het nog beter stroomlijnen van processen om inwoners snel en passend te kunnen helpen. 7.8.6

Bevindingen positionering raad

25. Hoe wordt de raad geïnformeerd over het armoedebeleid/schuldhulpverlening en de uitvoering ervan? Bevindingen op hoofdlijnen: ▪ De raad ontvangt periodieke updates via de P&C-cyclus, inclusief kwartaalrapportages met kwantitatieve gegevens. Kwalitatieve informatie wordt gedeeld via aparte sessies of aanvullende toelichtingen. ▪ Beleids- en uitvoeringsplannen worden voorafgegaan door startnotities, waarin de raad input kan geven over de beleidsrichting. ▪ Themabijeenkomsten en informele overleggen bieden ruimte voor verdieping in onderwerpen zoals schuldhulpverlening en het bereiken van werkende armen. 8