AP 12. Bijlage Afvalvisie Nunspeet en keuzescenario's
Tekst van het document
Gemeente Nunspeet
Afvalvisie gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept
24 april 2025
Van afval naar grondstof, samen voor een circulair Nunspeet Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en de uitwerking van hoofdscenario’s op basis waarvan een keuze kan worden gemaakt
Inhoudsopgave Samenvatting
3
1
7
Doel van de afvalvisie 1.1 1.2
2
Wat komt er op ons af? 2.1 2.2
3
5
6
7
21
Service en voorzieningen ..................................................................................... 21 Communicatie ................................................................................................... 24 Handhaving ........................................................................................................ 26 Te verwachten milieu- en kosteneffecten .............................................................. 27
Optie 2 en 3: invoeren tariefdifferentiatie (diftar) 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
17
Er valt nog veel te winnen..................................................................................... 17 Onze visie, ambitie en doelen............................................................................... 18 Wat gaan we daarvoor doen? ............................................................................... 20
Optie 1. Continueren en optimaliseren huidig beleid 5.1 5.2 5.3 5.4
11
Huidige (inzamel)voorzieningen ............................................................................ 11 Behaalde prestaties/Grondstoffenmonitor ............................................................ 12 Tevredenheid inwoners........................................................................................ 14 PMD wordt nagescheiden, andere grondstoffen worden gescheiden ingezameld ....... 14 Doelmatigheid (kosten afvalbeheer)...................................................................... 15
Wat willen we bereiken? 4.1 4.2 4.3
9
Externe trends en ontwikkelingen en wettelijk kader ................................................. 9 Regio Noord-Veluwe ............................................................................................. 9
Waar staan we nu? 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
4
Achtergrond en inhoud van deze afvalvisie .............................................................. 7 Leeswijzer ............................................................................................................ 7
30
Kenmerken van dit scenario ................................................................................. 30 Voorwaarden...................................................................................................... 31 Zijn er ongewenste effecten?................................................................................ 32 Het door inwoners ervaren serviceniveau .............................................................. 33 Te verwachten milieueffecten .............................................................................. 34 Te verwachten kosteneffecten.............................................................................. 35
Samenvattend overzicht keuzescenario’s
38
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s
2
Concept 24 april 2025
Samenvatting Nunspeet op weg naar minder afval en meer grondstoffen De gemeente Nunspeet wil bijdragen aan een duurzame samenleving waarin afval niet langer als eindproduct wordt gezien, maar als grondstof voor nieuwe producten. We sluiten ons aan bij de landelijke ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Ons doel is om afval zoveel mogelijk te voorkomen en om de waardevolle grondstoffen die nog in het huishoudelijk afval zitten, terug te winnen. Dit vraagt om duidelijke keuzes en een gezamenlijke inspanning van inwoners, gemeente en regionale partners.
Waar staan we nu? Nunspeet presteert op dit moment beter dan veel andere gemeenten. Het scheidingspercentage bedraagt circa 78% en de hoeveelheid restafval1 is met 99 kg per inwoner per jaar lager dan het landelijk gemiddelde. Dit komt mede doordat wij samen met Omrin succesvol inzetten op nascheiding van PMD (plastic, metaal, drankkartons) én andere materialen uit het restafval. Toch blijft verdere verbetering nodig om onze duurzaamheidsdoelen te halen en kosten beheersbaar te houden.
Wat willen we bereiken? Nunspeet streeft naar minder restafval. De gemeente Nunspeet wil bijdragen aan de landelijke ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Dit betekent dat grondstoffen zoveel mogelijk worden hergebruikt en dat afval wordt voorkomen. Met het vaststellen van deze afvalvisie kiest de gemeente Nunspeet voor de volgende (tussen)doelen: in 2030 mag er maximaal 75 kg (fijn) restafval per inwoner per jaar overblijven. Daarnaast streeft de gemeente naar een scheidingspercentage van 83%. Meer waardevolle grondstoffen terugwinnen. Naast het verminderen van restafval, wil de gemeente dat zoveel mogelijk herbruikbare materialen uit het afval worden gehaald. Dit sluit aan bij het landelijke beleid om de verbranding van grondstoffen te beperken en CO₂-uitstoot te verminderen. Aandacht voor betaalbaarheid en draagvlak. Nunspeet hecht niet alleen waarde aan milieuresultaten, maar ook aan betaalbaarheid en draagvlak onder de inwoners. De ambitie is om de kosten voor afvalinzameling zo laag mogelijk te houden en tegelijkertijd de service voor inwoners op peil te houden. De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners worden gestimuleerd om afval goed te scheiden, maar zonder dat dit leidt tot hoge kosten of weerstand. Een realistische en stapsgewijze aanpak. De gemeente kiest voor een realistische, stapsgewijze benadering.
Daarbij wordt eerst ingezet op maatregelen die inwoners ondersteunen en stimuleren, voordat strengere prikkels of verplichtingen worden ingevoerd. Hiermee wil Nunspeet een balans vinden tussen ambitie en haalbaarheid.
1 Dit betreft fijn restafval zonder grofvuil. Grofvuil wordt in Nunspeet door particuliere organisaties ingezameld.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
3
Wat gaan we daarvoor doen? 1. Voortzetten en optimaliseren van het huidige beleid Om onze doelen te bereiken, stellen we voor om het huidige beleid voort te zetten. Dit betekent dat we PMD blijven nascheiden. Verder willen we het huidige beleid verder optimaliseren door extra maatregelen. Communicatie 1 We informeren onze inwoners goed over de inzamelvoorzieningen 2 We verleiden onze inwoners tot duurzaam gedrag
3 Optimalisatie Afvalapp 4 Specifieke aandacht voor Textiel
5 Ja-ja sticker tegen ongewenst ongeadresseerd drukwerk Service en voorzieningen 1 GFT bij hoogbouw
- Dit betreft de reguliere inzet rond communicatie zoals afvalkalender, social media, et cetera - Uitbreiding inwonerparticipatie via platform "Nunspeet Leeft Natuurlijk". Structureel - Verkenning (en indien haalbaar uitvoering) gezamenlijke regionale campagne met Noord Veluwse gemeenten. Kosten (naar rato Nunspeet) gebaseerd op samenwerking. Campagne periode enkele jaren. - Door ontwikkeling Afvalapp door Omrin t.b.v. van alle deelnemende gemeenten Omrin (onderdeel Fryslân Milieu) - Onderzoek naar achtergronden en mogelijkheden verbetering inzamelrespons. Mogelijk ook in samenwerking met gemeenten Veluwe BV. Interne kosten (60 uur à € 65,-). - Voorbereiding en invoering van de ja-ja sticker. Projectmatige aanpak met name interne kosten (40 uur)
- Plaatsen en legen van verzamelcontainers voor GFT (maximaal 16 appartementencomplexen) - Verstrekken van GFT bakjes voor huishoudens hoogbouw 2 OPK brengvoorzieningen - Plaatsen van verzamelcontainers voor OPK (maximaal 16 appartementencomplexen) 3 Extra glascontainers - Plaatsen van 2 extra verzamelcontainers voor glas op strategisch plekken in de gemeente 4 Gescheiden inzameling van luiers en - Verkenning verstrekken herbruikbare luierpakketten (om te proberen) en incontinentiemateriaal daar breed over te communiceren (met het doel motiveren en bewustwording). - in regeliere communicatie aandacht voor herbruikbare luiers en zindelijkheidstraining. - Invoeren gescheiden inzameling luiers wordt nader onderzocht in relatie met de uitkomsten van de UPV-luiers. Een voorstel zal aan het bestuur worden voorgelegd. (interne kosten / 60 uur) 5 Optimalisatie milieustraat - De keuze voor een eigen milieustraat, gezamenlijk met buurgemeenten of behouden huidige situatie (private ondernemingen) wordt in de komende periode nader onderzocht. Handhaving 1 Afvalscheidingscoach - Uitgaande van gezamenlijk team afvalcoaches Noord Veluwse gemeenten. Inzet Nunspeet gmiddeld 0,5 dag per week.
2. Keuze wel of niet Invoering van Diftar Aanvullend wordt gevraagd te besluiten om wel of geen diftar toe te passen. Voor de keuze voor diftar worden twee scenario’s gepresenteerd: a.
Diftar op basis van volume-frequentie: inwoners gaan betalen per keer dat zij restafval aanbieden. Dit stimuleert inwoners om hun restafvalaanbieding te beperken.
b. Diftar op basis van gewicht-frequentie: deze optie is vergelijkbaar met de eerst, maar hier wordt de prijsprikkel gekoppeld aan het gewicht van het aangeboden restafval. Dit systeem sluit inhoudelijk beter aan bij het nascheidingsproces bij Omrin en kan inwoners nog sterker aanzetten tot afvalreductie. Bij de invoering van diftar wordt extra aandacht gegeven aan de beschikbaarheid van voorzieningen voor het gescheiden aan kunnen bieden van grondstoffen, en aan het voorkomen van ongewenste neveneffecten zoals bijplaatsing van afval. Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
4
Bij het invoeren van diftar wordt voorgesteld om specifieke regelingen te ontwikkelen voor huishoudens met een bovengemiddeld restafvalaanbod. Dit betreft gezinnen met jonge kinderen in de luiers (tot bijvoorbeeld 3 jaar), grote gezinnen met bijvoorbeeld meer dan vier kinderen onder een bepaalde leeftijd en huishoudens waar gebruik wordt gemaakt van incontinentiemateriaal. In deze situaties ontstaat structureel meer restafval dat niet te vermijden of te scheiden is, waardoor deze huishoudens bij een variabel tarief relatief zwaarder belast worden. Om deze groepen enigszins financieel te ontzien, worden er passende regelingen van kracht. Daarbij kan gedacht worden aan het verstrekken van een extra container, een gedeeltelijke compensatie of een vrijstelling voor een bepaald aantal ledigingen of kilogrammen restafval. Deze maatwerkvoorzieningen worden uitgewerkt tijdens het voorbereidingsjaar voorafgaand aan de eventuele invoering van diftar, en worden ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.
Samenvatting milieu- en kosteneffecten De volgende tabel vat alle uitkomsten van de scenario’s samen. Het nul-scenario betreft de huidige situatie zonder aanvullende maatregelen. We zien dat de milieuprestaties per scenario verbeteren. De hoeveelheid huishoudelijk (fijn) restafval daalt, en het scheidingspercentage stijgt. Addtioneel kosteneffect per huishouden 2026
2027
2028
2029
Milieueffect 2030
Eenmalige investering
Restafval Scheiding kg/inw
0. Nul-scenario
€ 0,0
€ 4,8
€ 10,8
€ 16,6
€ 23,0
99
78%
n.v.t.
1. Optimalisatie
€ 1,6
€ 6,1
€ 11,8
€ 17,3
€ 23,4
90
80%
€ 96.400
2. Diftar volume-frequentie
€ -2,0
€ 2,1
€ 7,4
€ 12,5
€ 18,0
75
83%
€ 116.400
3. Diftar gewicht-frequentie
€ -4,6
€ -0,7
€ 4,2
€ 9,0
€ 14,2
65
86%
€ 116.400
In de huidige situatie wordt 99 kg/inw. restafval nog verbrand en het scheidingspercentage bedraagt 78%. De afvalbeheerprestaties in Nunspeet zijn in de afgelopen jaren redelijk stabiel. Deze prestaties worden daarom ook voor de komende periode richting 2030 verwacht2. Door optimalisatie wordt een verbetering van de milieuprestatie verwachting richting maximaal 90 kg/inw. te verbranden restafval en 80% afvalscheiding. Indien de gemeente besluit om diftar toe te passen, dan kan de hoeveelheid restafval vermindering tot 75 kg/in. met 83% afvalscheiding (diftar op basis van volume-frequentie). Of tot maximaal 65 kg/inw. te verbranden restafval en 86% afvalscheiding bij diftar op basis van gewicht-frequentie. De vermelde kosten zijn de additionele kosten ten opzichte van het nul-scenario (niets doen). Ook in het nul-scenario stijgen de kosten in de komende jaren als gevolg van de stijgende CO2-heffing en afvalstoffenbelasting3. Daardoor worden circa € 23,- per huishouden hogere kosten4 geprognosticeerd in 2030. Ter illustratie is de kostenvergelijking in de grafiek gevisualiseerd.
2 Omrin werkt ook aan de verbetering van het rendement van de nascheidingsinstallatie waarbij gestreefd wordt naar een
verbetering richting 60% nascheiding (in de huidige situatie circa 50%). Dit mogelijk effect zal zich in elk van de scenario’s voor doen. 3 Prognose CO2-heffing 2030 37,10 per ton (fijn) restafval. Wbm 2030 € 78,- per ton restafval. Voor de berekeningen gaan we voor Nunspeet (Omrin) uit van een korting van 50% op de Wbm. 4 Deze kostenprognose is exclusief indexatie. Er wordt dus geen rekening gehouden met inflatie (het betreft euro’s 2025). In de praktijk is uiteraard wel sprake van inflatie, echter dit geldt voor elk scenario.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
5
De kostenontwikkeling in het optimalisatie-scenario (1) volgt ongeveer dezelfde lijn als het nul-scenario. Met ongeveer gelijkblijvende kosten wordt echter wel een verbetering van de milieuprestatie bewerkstelligd. Hiervoor is een eenmalige investering van € 96.400,- benodigd. Deze investering is in het jaarbedrag per huishouden is verdisconteerd). In beide diftar-scenario’s zien we ondanks de betere milieuprestaties (respectievelijk 83% en 86% afvalscheiding) ook een kostenstijging richting 2030. Deze kostenstijging is echter minder groot dan in het nul- en optimalisatiescenario. Bij diftar op basis van volume-frequentie bedraagt de kosten stijging € 18,- per huishouden, dit is circa € 5,- minder (€ 23 -/- € 18) dan het nul-scenario. Dit kostenverschil is met diftar op basis van gewicht-frequentie zelfs bijna € 9,- minder per huishouden. De tabel toont deze kostenreductie van de scenario’s per huishouden ten opzichte van het nul-scenario. Addtioneel kosteneffect per jaar per huishouden 2026
2027
2028
2029
2030
0. Nul-scenario
t.o.v.
t.o.v.
t.o.v.
t.o.v.
t.o.v.
1. Optimalisatie
€ 1,6
€ 1,3
€ 1,0
€ 0,7
€ 0,4
2. Diftar volume-frequentie
€ -2,0
€ -2,6
€ -3,4
€ -4,1
€ -5,0
3. Diftar gewicht-frequentie
€ -4,6
€ -5,5
€ -6,6
€ -7,6
€ -8,8
Tot slot De gemeente Nunspeet wil samen met haar inwoners, maatschappelijke organisaties en regionale partners, blijven werken aan een toekomstbestendig afval- en grondstoffenbeleid. Welke beleidsoptie de voorkeur krijgt, hangt af van de afweging tussen milieuwinst, kosteneffectiviteit en de mate waarin inwoners bereid zijn om hun gedrag aan te passen.
Samen maken we de stap van afval naar grondstof – voor een circulair Nunspeet
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
6
1 Doel van de afvalvisie 1.1
Achtergrond en inhoud van deze afvalvisie De gemeente Nunspeet staat aan de vooravond van een belangrijke beleidsontwikkeling op het gebied van huishoudelijk afval en grondstoffen. Tijdens de informatiesessie met de gemeenteraad op 20 november 2024 zijn, op basis van de perspectiefnotitie "Toekomstvisie huishoudelijk afvalbeheer Nunspeet", diverse mogelijkheden en keuzes uitgebreid toegelicht en besproken. Deze sessie bood niet alleen waardevolle inzichten, maar markeerde ook de eerste stap richting een toekomstbestendig afval- en grondstoffenbeleid. Hoewel de bijeenkomst informatief en beeldvormend was, heeft de open en constructieve dialoog al enkele duidelijke denkrichtingen opgeleverd. Om deze inzichten te vertalen naar concrete beleidskeuzes, is een gedegen visiedocument nodig. Het voorliggende document zet de afval visie van gemeente Nunspeet uiteen en legt ook scenario’s voor ter besluitvorming. Als uitgangspunt geldt dat in Nunspeet het restafval en daarin aanwezige PMD nagescheiden wordt bij Omrin. De resultaten met nascheiden door Omrin zijn dermate goed, dat een heroverweging niet nodig is. In dit visiedocument wordt dit nog nader toegelicht. De focus is gericht op de hoofdscenario’s wel of niet diftar, waarmee ook de meeste impact verwacht wordt qua milieuprestatie, door inwoners ervaren service en kosten.
Flankerende (beleids)maatregelen die aanvullend zijn worden ook meegenomen in deze visie. Deze maatregelen kunnen na een besluit over het gewenste scenario en het vaststellen van deze visie verder worden geoperationaliseerd in het uitvoeringsplan. Nadat de raad van Nunspeet een visie op afval- en grondstoffen heeft vastgesteld, zal de uitvoering worden opgepakt. De uitvoering omvat bijvoorbeeld het uitvoeren maatregelen of het implementeren van nieuwe of extra (inzamel)voorzieningen, of het uitvoeren van nader onderzoek.
1.2
Leeswijzer Deze afvalvisie bestaat uit acht hoofdstukken en bijlagen. In hoofdstuk 2 wordt de achtergrond en het doel van deze visie toegelicht. Hierin staat waarom actualisatie van het afval- en grondstoffenbeleid in Nunspeet nodig is en welke uitgangspunten daarvoor worden gehanteerd. Hoofdstuk 3 schetst de externe trends, ontwikkelingen en het wettelijk kader die van invloed zijn op het afvalbeheer in Nunspeet. Daarbij wordt ingegaan op landelijke en Europese beleidsontwikkelingen, regionale samenwerkingen en demografische trends binnen de gemeente. In hoofdstuk 4 wordt de huidige situatie in kaart gebracht. Dit betreft de organisatie van de afvalinzameling in Nunspeet, behaalde prestaties, tevredenheid van inwoners, doelmatigheid van het afvalbeheer en de resultaten van de ingezette nascheiding van PMD. Hoofdstuk 5 bevat de visie, ambities en doelstellingen van de gemeente. Aan de hand van analyses en monitoring wordt geschetst welk potentieel er is om minder restafval te produceren en meer grondstoffen in te zamelen. Ook wordt aangegeven welke beleidsopties daarvoor beschikbaar zijn. Hoofdstuk 6 beschrijft de eerste beleidsoptie: het voortzetten en optimaliseren van het huidige beleid zonder grote wijzigingen in de inzamelstructuur. Hierbij wordt ingezoomd op mogelijke verbeteringen via communicatie, service, voorzieningen en handhaving.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
7
In hoofdstuk 7 worden twee alternatieve beleidsopties uitgewerkt waarin een financiële prikkel (diftar) centraal staat. Het verschil tussen beide opties zit in de manier waarop de prikkel wordt toegepast: op basis van volume of gewicht en frequentie. Tot slot geeft hoofdstuk 8 een overzicht van de belangrijkste beleidskeuzes, inclusief een vergelijking van de te verwachten effecten op milieu, kosten en service. Hiermee wordt het afwegingskader voor de besluitvorming gepresenteerd.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
8
2 Wat komt er op ons af? 2.1
Externe trends en ontwikkelingen en wettelijk kader Van afval naar grondstof Wereldwijd neemt de schaarste aan grondstoffen toe en dat heeft geleid tot een omslag in denken: huishoudelijk afval wordt steeds meer gezien als een bron van waardevolle grondstoffen in plaats van als onbruikbaar restproduct. Dit sluit aan bij de doelstellingen van het Rijksbrede programma Nederland Circulair 2050, dat als einddoel heeft dat er in 2050 geen restafval meer is. Een belangrijk tussendoel is om in 2030 het gebruik van primaire grondstoffen met 50% te verminderen ten opzichte van 2016.
De gemeentelijke rol in de keten Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijk afval én een maatschappelijke opdracht om bij te dragen aan een circulaire economie. Hoewel hun directe invloed op productieprocessen beperkt is, kunnen ze via afvalinzameling, voorlichting en gedragsbeinvloeding sturen op minder verspilling en betere scheiding. De mate van invloed verschilt per schakel in de afvalketen, waarbij gemeenten vooral aan de "voorkant" via inwoners invloed hebben. Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting op het wettelijk kader.
Verschuiving in beleid en wetgeving In lijn met Europese richtlijnen is de focus van het nationale afvalbeleid langzaam aan het verschuiven van afvalverwerking naar afvalpreventie, hergebruik en productontwerp. Het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3) wordt opgevolgd door het Circulair Materialen Plan (CMP), dat hogere eisen stelt aan onder andere repareerbaarheid en scheidbaarheid van producten. Tegelijkertijd wordt de milieuwetgeving hierop aangepast, zodat circulaire doelen juridisch beter zijn verankerd.
Strakkere kaders en financiële prikkels Hoewel gemeenten beleidsvrijheid hebben, worden de landelijke kaders steeds dwingender. Sinds juli 2020 zijn zij wettelijk verplicht om afvalstromen zoals GFT, papier, glas en PMD gescheiden in te zamelen. Ook voert het Rijk fiscale maatregelen op, zoals een hogere afvalstoffenbelasting en CO₂-heffingen, om afvalverbranding te ontmoedigen. Gemeenten met minder restafval worden daardoor financieel minder geraakt. Producentenverantwoordelijkheid neemt eveneens toe, waarbij producenten meer verantwoordelijkheid dragen voor de verwerking van hun verpakkingen of producten, al dan niet via statiegeld, heffingen of retoursystemen.
Instrumenten in handen van de gemeente Het gemeentelijk afvalbeleid draait in de kern om het beïnvloeden van het aanbied- en scheidingsgedrag van inwoners. De gemeente kan hiervoor gebruikmaken van verschillende beleidsinstrumenten, waaronder serviceprikkels (zoals de beschikbaarheid van voorzieningen), prijsprikkels (zoals diftar), communicatiecampagnes, inzet van techniek (zoals nascheiding) en handhaving. Een effectieve aanpak vraagt om een integrale inzet van deze middelen, afgestemd op de lokale situatie. Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting op de wettelijke kaders en het fiscaal beleid van het Rijk.
2.2
Regio Noord-Veluwe Regionale transitie naar een circulaire economie In de regio Noord-Veluwe staat de transitie naar een circulaire economie nadrukkelijk op de agenda. Gemeenten binnen de regio werken samen in het netwerk Veluwe Duurzaam (met een focus op inwoners met name de energietransitie). Op het gebied van afval en grondstoffen werken de Noord-Veluwse gemeenten samen op het gebied van afval en grondstoffen van huishoudens.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
9
Zowel op het gebied van recycling en verwerking (onder meer door gezamenlijke aanbestedingen en deelneming in Afvalsturing Friesland) als ook bij de inzameling. Voor de inzameling van huishoudelijk afval is recent Veluwe BV opgericht. Een gezamenlijk publiek bedrijf van de gemeente Nunspeet en buurgemeenten dat per 2026 zorg gaat dragen voor de inzameling van huishoudelijk afval én verder gaat fungeren als samenwerkingsplatform. Dit vertaalt zich in gezamenlijke ambities om de hoeveelheid restafval per inwoner structureel te verlagen en hoogwaardige recycling te bevorderen. Deze samenwerking maakt het mogelijk om efficiënter in te spelen op veranderende wetgeving en gemeentelijke en regionale doelstellingen.
Modernisering milieustraat/Circulair ambachtscentrum Binnen de regio wordt actief gewerkt aan projecten gericht op afvalpreventie, hergebruik van materialen en stimulering van circulaire initiatieven. Zo zijn in meerdere gemeenten circulaire ambachtscentra in ontwikkeling of reeds gerealiseerd. Een circulair ambachtscentrum is een locatie of een netwerk waarbij partijen samenwerken aan het verminderen van afvalstromen en het realiseren van hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. Daarbij worden de functies van een milieustraat, kringloopwinkel en reparatiewerkplaats gecombineerd, waardoor spullen en materialen langer in gebruik blijven en onnodig storten en verbranden wordt voorkomen. In Nunspeet is hiervoor onderzoek gedaan naar de mogelijkheden en het draagvlak onder inwoners. Uit inwonersonderzoek blijkt dat ruim 70% van de respondenten positief staat tegenover de komst van een dergelijk centrum. Dit biedt aanknopingspunten voor een regionaal afgestemde aanpak waarbij hergebruik, reparatie en grondstoffenbehoud centraal staan.
Demografische en maatschappelijke ontwikkelingen in de regio Een belangrijke regionale trend is de groei van het aantal huishoudens, mede als gevolg van woningbouwontwikkelingen op de Noord-Veluwe. Deze toename vraagt om uitbreiding en optimalisatie van de inzamelstructuur, zonder dat dit leidt tot hogere kosten of verlies van kwaliteit in de afvalscheiding. Daarnaast speelt in de regio een duidelijke vraag naar laagdrempelige voorzieningen voor hergebruik en recycling, passend bij de landelijke ambitie om uiterlijk in 2050 een volledig circulaire economie te realiseren. De combinatie van demografische groei, toegenomen bewustwording onder inwoners en regionale samenwerking biedt kansen om de circulaire ambities van Nunspeet én de regio concreet vorm te geven.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
10
3 Waar staan we nu? 3.1
Huidige (inzamel)voorzieningen Nunspeet telt ruim 28.000 inwoners (11.400 huishoudens). 18% van de huishoudens woont in hoogbouw c.q. gestapelde bouw. Nunspeet valt daardoor in hoogbouwklasse D. De volgende figuur toont de huidige (inzamel)voorzieningen waarvan de inwoners van Nunspeet gebruik kunnen maken voor het gescheiden aanbieden van recyclebare grondstoffen en restafval.
Ophalen aan huis GFT, oud papier en restafval worden met minicontainers aan huis ingezameld. De inzamelfrequentie GFT (23 keer per jaar) is gebruikelijk (benchmark gemiddeld 29, max 52). Ditzelfde geldt voor oud papier en karton (OPK) met een frequentie van 13 keer per jaar (benchmark gemiddeld 14, max 26). Daarnaast wordt 4 keer per jaar textiel aan huis ingezameld door een charitatieve instelling5. Er is sprake van accomoderend beleid. De serviceniveaus (inzamelfrequentie) op het gebied van GFT, oud papier zijn vergelijkbaar met het benchmarkgemiddelde voor gemeenten in dezelfde hoogbouwklasse. Om inwoners te helpen bij het goed scheiden van keukenafval (etensresten) deelt de gemeente Nunspeet op verschillende momenten en locaties gratis afvalbakjes uit. Dit kleine afvalbakje kan op het aanrecht worden geplaatst, wat het scheiden van keukenafval vergemakkelijkt. Mensen in de hoogbouw kunnen het restafval kwijt in een ondergrondse container. Voor hen is er geen voorziening voor GFT. Dit is een aandachtspunt. Maandelijks wordt bij de hoogbouw OPK aan huis ingezameld. Tegenover dit accomoderend beleid voor grondstoffen staat een restrictief beleid voor grofvuil. Inwoners kunnen grofvuil aan huis laten ophalen door een commerciële inzamelaar. Hiervoor moet dus een afspraak worden gemaakt en deze service is betaald.
Met een dergelijk restrictief beleid worden inwoners extra gestimuleerd om grofvuil gescheiden naar een milieustraten/milieu
5 De gemeente heeft hiertoe een vergunning verstrekt aan de betreffende charitatieve instelling.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
11
brengstations te brengen. Echter daar moet ook voor de meeste stromen worden betaald. Inwoners kunnen met hun grofvuil terecht op 4 locaties waarvan er drie door private ondernemingen worden geëxploiteerd. Brengvoorzieningen Glas en textiel kunnen worden gebracht naar ondergrondse containers. De containerdichtheid van glas bedraagt 699 huishoudens per container. Dit is relatief laag ten opzichte van het gemiddelde in de benchmark 483. Voor textiel is dit 1.118, wat overeenkomt met het gemiddelde in de benchmark. Zoals gezegd moet voor het aan huis ophalen van grofvuil worden betaald. Tegenover dit restrictief beleid staat echter geen ruimhartig beleid waarmee inwoners extra worden gestimuleerd om grofvuil gescheiden naar een milieustraat te brengen. Ook daar moet voor de meeste stromen worden betaald. Inwoners kunnen met hun grofvuil terecht op diverse locaties die door private ondernemingen worden geëxploiteerd. In Nunspeet zijn verschillende kringloopwinkels actief. Een aantal heeft ook een ophaalservice. De gemeente Nunspeet heeft met deze kringloopactiviteiten geen verdere betrokkenheid.
3.2
Behaalde prestaties/Grondstoffenmonitor De milieuprestaties van gemeente Nunspeet zijn ten opzichte van ander gemeenten goed. De hoeveelheid huishoudelijk restafval bedraagt 99 kg/inw. per jaar en het scheidingspercentage is 78%6. Deze paragraaf legt uit hoe de gemeente Nunspeet presteert op het gebied van afvalinzameling, per afvalsoort. Ook wordt er aangegeven of er bijzonderheden of ontwikkelingen zijn die meegenomen moeten worden in het vernieuwde grondstoffenbeleidsplan.
3.2.1
Restafval De volgende grafiek toont de hoeveelheid ingezameld huishoudelijk restafval (fijn en grofvuil) in de gemeente Nunspeet (99 kg/inw.). Deze hoeveelheid wordt in de rechterkant van de grafiek vergeleken met het landelijk gemiddelde (177 kg/inw.) en gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse als Nunspeet (125 kg/inw.). Huishoudelijk RESTafval (kg/inw.) 400 300 200
199
209
100
142
115
98
99
0
-100
Nunspeet
markering: n fijn- en n grof restafval niet naar NSI, n afkeur grondstof n herwonnen grondstof uit fijn- en grof restafval en n residu uit NSI evt. zonder metaal uit bodemas
Het huishoudelijk restafval wordt (door Omrin) nagescheiden. In de grafiek weergegeven door het lichtblauwe balkje. Hierbij moet worden vermeld dat totaal 95 kg/inw. in de methodiek van Omrin als nagescheiden en gerecycled materiaal wordt meegeteld. Daarvan betreft 57 kg/inw. organisch
6 Hierbij moet wel rekening mee worden gehouden dat dit exclusief grofvuil is (kunnen huishoudens laten op-
halen door een commerciële inzamelaar).
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
12
natte fractie (onf) waaruit biogas wordt gewonnen. Het residu is echter niet recyclebaar (dit kan bijvoorbeeld niet als compost worden hergebruikt) maar wordt wel nuttig toegepast door verbranding met terugwinningen van (met name) warmte-energie. Om te kunnen voldoen aan veranderende kaders en wetgeving is het streven om de hoeveelheid restafval te verminderen door meer en betere afvalscheiding. In het vervolg van deze paragraaf kijken we naar de scheidingsresultaten van de verschillende grondstofstromen.
3.2.2
Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT) Er wordt in 2022 153 kg GFT per inwoner gescheiden. Omdat er nog 69 kg/inw. GFT in het restafval aanwezig is (het grijze vlakje in het staafdiagram) bedraagt de inzamelrespons 69%. Dit wordt ook het scheidingspercentage genoemd. Zoals gezegd wordt een deel van deze organisch natte fractie nagescheiden.
GFT
69%
Trend is dalend
Grondstofscheiding
300 216 200
153
165
156
145
151
153
140 91
100 0
} nog in restafval
-100
De piek in 2020 is het gevolg van de coronapandemie. Door het vele thuiswerken was men meer aan huis gebonden en was het landelijk beeld dat het totaal aan huishoudelijk afval was gegroeid. Zowel meer gescheiden grondstoffen als ook meer restafval. Dit is een landelijke trend. In de meeste gemeenten zijn de hoeveelheden vanaf 2022 weer terug richting het niveau van 2019. Er zit nog zo'n 69 kg GFT in het huishoudelijk restafval. Dit is hiermee ook gelijk de grootste stroom die in het restafval beland. Een reden hiervoor is, is dat er in de hoogbouw van Nunspeet nog geen voorzieningen zijn om GFT apart in te zamelen, waardoor deze stroom in het restafval beland. Gemiddeld wordt er in de stedelijkheidscategorie van Nunspeet (Gem.SHK4) 140 kg per inwoner gescheiden ingezameld. De best practice is met 216 kg/inw. een grote hoeveelheid. Dit zijn in het algemeen gemeenten met zeer grote tuinen.
3.2.3
Momenteel wordt 40 kg oud papier en karton (OPK) per inwoner gescheiden. De trend is dalend. In het huishoudelijk restafval zit nu nog zo'n 9 kg herbruikbaar OPK. 82% van het OPK wordt apart gehouden. Gemiddeld wordt er in de stedelijkheidscategorie van Nunspeet (Gem.SHK4) 50 kg per inwoner ingezameld.
3.2.4
Oud Papier
Oud Papier en Karton (OPK) 75
Grondstofscheiding
71 52
47
48
44
41
41
-25
Glas 50
30
83%
Trend is stabiel
20
21
Grondstofscheiding
46
21
22
19
19
20
22
10
-10
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
40
50
25
Glas In de huidige situatie wordt 19 kg (verpakkings)glas per inwoner gescheiden en de trend is stabiel. Volgens de sorteeranalyse zit er nog 4 kg glas in het huishoudelijk restafval. Het glas wordt nu voor 83% gescheiden. Gemiddeld wordt er in de stedelijkheidscategorie van Nunspeet (Gem.SHK4) 22 kg per inwoner ingezameld. Het landelijk streefgetal is 90% scheiding van glas.
81%
Trend is dalend
13
3.2.5
Textiel Nu wordt 4 kg textiel per inwoner gescheiden en zit er circa 10 kg textiel in het restafval. Slechts 29% van het textiel wordt nu dus ingezameld en de trend is stabiel.
Textiel
29%
Trend is stabiel
Grondstofscheiding
20
12 10
4,9
5,1
4,7
4,9
4,0
4,0
4
5
0
-10
3.3
Tevredenheid inwoners Om een beeld te krijgen van de tevredenheid van de inwoners over de dienstverlening en het afvalbeleid in de gemeente Nunspeet is gebruik gemaakt van (online) enquêtes die in november 20187 en maart 20238 zijn uitgevoerd. Beide onderzoeken zijn gelet op het aantal respondenten representatief. De resultaten zijn daarom met een grote mate van betrouwbaarheid representatief voor inwoners van de gemeente Nunspeet. Inwoners geven in de enquête van maart 2023 aan tevreden tot zeer tevreden te zijn over de wijze waarop restafval (71%), GFT (81%) en OPK (80%) wordt ingezameld. De tevredenheid is bij glas lager (60%). Eerder is geconstateerd dat de containerdichtheid van glas relatief klein is. Ook over de inzamelfrequentie zijn de meeste inwoners tevreden tot zeer tevreden: restafval 75%, GFT 77% en OPK 72%. Deze uitkomsten zijn in lijn met de enquête uit 2018 waar voor deze stromen rapportcijfers tussen 7,6 en 8,1 werden gegeven. Uit beide enquêtes is ook een aantal punten van kritiek en suggesties voor verbetering gebleken. In beide enquêtes geven inwoners van gestapelde bouw aan dat zij GFT niet kunnen scheiden, en hiervoor graag voorzieningen in gebruik nemen. Ook geven inwoners in beide enquêtes aan zelf plastic (PMD) te willen scheiden.
In de enquête van 2018 is 60% van de respondenten het er mee eens als er verzamelcontainers voor PMD in de wijk worden geplaatst, en 38% is het eens met een extra afvalcontainer voor plastic. In de enquête uit 2023 wil 65% van de respondenten graag PMD kunnen scheiden. Het is dus niet voor alle inwoners duidelijk dat PMD wordt nagescheiden dan wel dat dit qua duurzaamheid een goed systeem is. Extra voorlichtging op dit vlak is daarom gewenst.
3.4
PMD wordt nagescheiden, andere grondstoffen worden gescheiden ingezameld In gemeente Nunspeet willen we het nascheiden van PMD bij Omrin continueren. De volgende tabel toont dit nascheidingsresultaat. Dit betreft 28 kg/inw PMD en mineralen (9 kg/inw. zoals steen/gruis) dat gerecycled wordt. Met het deel ONF (organisch natte fractie zoals etensresten) wordt biogas geproduceerd waarna het residu nuttig wordt toegepast. Dat wil zeggen verbrand met energieterugwinning. Mede door de (forse) hoeveelheden nagescheiden materiaal is het scheidingspercentage van de gemeente Nunspeet circa 78%. De hoeveelheid restafval (98 kg/inw.) is aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde van 182 kg per inwoner per jaar. In gemeenten in dezelfde stedelijksheidsklasse is het gemiddeld 129 kg/inw. Het restafval wordt momenteel niet machinaal nagescheiden.
7 Afvalscheiding in Nunspeet: bewonersonderzoek 2018, Marintel Onderzoek en Advies. 8 Resultaten enquête afvalscheiding gemeente Nunspeet, maart 2023.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
14
Grondstoffen nagescheiden uit (fijn) restafval in gemeente Nunspeet Resultaat '24 %gewicht kg /inw. Restafval zonder scheidingsmachines Ingezameld Fijn restafval Ingezameld Grof restafval Afgekeurde grondstoffen Resultaat scheidingsmachines ONF uit fijn restafval Mineralen uit fijn restafval PMD/PBD uit fijn restafval Overige uit fijn restafval Grondstoffen uit grof restafval
194 194 0 0 -49% -30% -5% -15% 0% 0%
-95 -57 -9 -29 0 0
Te verwerken residu Metalen uit bodemas
99 0
Restafval Nunspeet
99
Bron: Omrin
Een belangrijke meerwaarde van het nascheidingsproces bij Omrin is dat hier méér wordt herwonnen dan alleen PMD. In tegenstelling tot veel andere nascheiders, die zich beperken tot het uit het restafval halen van plastic, metaal en drankkartons, weet Omrin ook andere waardevolle stromen te scheiden. Naast PMD wordt bij Omrin ook mineralen teruggewonnen én wordt de organisch natte fractie benut voor de productie van biogas. Hierdoor blijft niet alleen het percentage recyclebare materialen hoog, maar wordt ook het aandeel restafval fors gereduceerd. Bovendien heeft Omrin de ambitie en plannen om de nascheidingsresultaten verder te verbeteren richting 60%. Dit verklaart waarom de gemeente Nunspeet, mede dankzij deze uitgebreide nascheiding, uitkomt op een zeer laag restafvalcijfer van 99 kg per inwoner per jaar. Daarmee presteert Nunspeet niet alleen beter dan het landelijk gemiddelde, maar ook ten opzichte van vergelijkbare gemeenten in dezelfde stedelijkheidsklasse. De andere recyclebare grondstoffen zoals GFT, oud papier, glas, textiel en de stromen die naar de milieustraten kunnen worden gebracht worden wel gescheiden ingezameld. Dit is van belang (en nodig) om deze grondstoffen te kunnen recyclen.
3.5
Doelmatigheid (kosten afvalbeheer) In deze paragraaf wordt de doelmatigheid c.q. de kosten van het (huishoudelijk) afvalbeheer van de gemeente Nunspeet onderzocht. We kijken daarbij naar de totale kosten op twee wijzen: • Op basis van een analyse en vergelijking van de afvalstoffenheffing. • De doelmatigheid van het huishoudelijk afvalbeheer ten opzichte van referentiegemeenten in de benchmark huishoudelijk afvalbeheer.
3.5.1
Afvalstoffenheffing De volgende tabel toont de afvalstoffenheffing van Nunspeet en referentiegemeenten op basis van stedelijkheidsklasse (4, weinig stedelijk) en met hetzelfde inzamelsysteem (niet-diftar) en tariefsysteem (aantal personen). Afvalstoffenheffing van de gemeente Nunspeet (€ 250,-) bevindt zich onder het gemiddelde (€ 273,-) en is relatief laag. Over het geheel behoort de afvalstoffenheffing in Nunspeet tot de laagste in de regio.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
15
Afvalstoffenheffing 2024 Grondslag afvalstoffenheffing in 2023*¹
Harderwijk Elburg Nunspeet Ermelo Epe Oldebroek Putten Barneveld Gemiddeld
Volume, frequentie & aantal personen Aantal personen Aantal personen Volume & frequentie Dure zak Volume & frequentie Dure zak Aantal personen
Tarief per huishouden*² EenMeerpersoon persoons € 221 € € 192 € € 180 € € 156 € € 258 € € 232 € € 167 € € 201 € € 204 €
Bron: *1 Rapportage Afvalstoffenheffing 2024 (Definitief februari 2024) en *2 COELO (versie 0 d.d. 25-5-2024)
3.5.2
Afvalbeheer 261 € 289 € 250 € 215 € 295 € 280 € 196 € 335 € 273 €
261 289 250 215 295 280 196 335 273
Afvabeheerkosten: laagst en hoogst
Benchmark kosteneffectiviteit van het afvalbeleid Kosteneffectiviteit toont de verhouding tussen de kosten van het afvalbeheer in relatie tot de prestatie. Om de kosteneffectiviteit te beoordelen zijn de kosten en prestaties van Nunspeet vergeleken met de kosten en prestaties van andere gemeenten in de benchmark9. Daarbij wordt ook het afvalbeleid per gemeente aangegeven (zie legenda).
* Bron: Benchmark Huishoudelijk Afval (Klasse D, peiljaar 2022), bewerkt door IPR Normag
In de grafiek worden de gemeenten met een hoge kosteneffectiviteit links onderin weergegeven. Zij hebben de minste hoeveelheid restafval (kernprestatie Milieu) tegen de laagste afvalbeheerkosten. De gemeenten met een lage kosteneffectiviteit rechts bovenin. De grafiek geeft weer dat gemeente Nunspeet een betere dan gemiddelde kosteneffectiviteit van het afvalbeheer heeft. De afvalbeheerkosten zijn lager dan gemiddeld. De milieuprestatie is ongeveer gemiddeld. Gemeenten die beter presteren op milieugebied passen diftar toe.
9 Benchmark Huishoudelijk Afval (peiljaar 2022), Rijkwaterstaat.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
16
4 Wat willen we bereiken? 4.1
Er valt nog veel te winnen Uit de analyse van de afvalbeheerprestaties in Nunspeet blijkt dat de hoeveelheid huishoudelijk restafval in de afgelopen jaren verder is gedaald. Een verbetering dus. Dit is echter niet het resultaat van meer afvalscheiding of preventie van afval, maar doordat de technische installatie bij Omrin meer materialen heeft nagescheiden. Alleen al het deel ONF is in de afgelopen drie jaren fors toegenomen – bijna verdubbeld - van 30 kg/inw. in 2021 tot 57 kg/inw. in 2023. Door de samenstelling van het huishoudelijk restafval te onderzoeken kan worden vastgesteld hoeveel en welke recyclebare grondstoffen daar nog inzitten. Volgens deze sorteeranalyse is 82% van het ingezameld fijn restafval uit Nunspeet in principe nog recyclebare grondstoffen. Maar hier zit ook het PMD bij (39 kg/inw.) dat via nascheiding wordt herwonnen. Van de circa 193 kg ingezameld restafval (excl. grof) per inwoner is 159 kg grondstof (82%). 82% van het restafval betreft recyclebare grondstoffen. Dit is inclusief het PMD en luiers. PMD wordt nagescheiden. Ook luiers worden door Omrin via de nascheiding herwonnen, en vergelijkbaar met het overige ONF vergist waarna het residu wordt verbrand. De theoretisch maximale prestatie (zo min mogelijk restafval) voor Nunspeet bedraagt nog slechts 34 kg/inw. restafval. Dit is uiteraard theoretisch.
En zoals gezegd worden PMD, een deel van het GFT (ONF) nagescheiden.
Grondstoffen aanwezig in (fijn) restafval volgens sorteeranalyse Gewicht '23 %gewicht
kg / inwoner
Groente- en fruitafval
32%
62
Tuinafval
4%
7
PMD
20%
39
Papier en karton
5%
9
Glas
2%
4
Luiers
7%
13
Textiel
5%
10
KCA
0%
0
Overig herbruikbaar
8%
15
Overig afval
18%
34
100%
192
Versie 1
Totale hoeveelheid (fijn) huishoudelijk restafval
Bron: Sorteeranalyse '22 Nunspeet door De afvalspiegel i.o.v. Regio Noord-Veluwe
Er is dus een aanzienlijk potentieel van nog te scheiden en te recyclen grondstoffen. •
GFT en tuinafval is hierin de belangrijkste stroom, ruim 69 kg/inwoner is nog te herwinnen. Vooral het ontbreken van GFT-inzameling bij hoogbouw is een aandachtspunt.
•
Textiel vraagt ook om verbetering. Het merendeel van het textiel verdwijnt in het restafval: 10 kg/inw. per jaar. Textiel is één van de meest waardvolle stromen. Niet per se in financiële zin, maar zeker wel met het oog op de milieubelasting (CO2). Het hergebruiken van textiel (niet alleen herdraagbaar maar ook als secundaire grondstof voor nieuwe producten) levert een enorme CO2 besparing op ten opzichte van het nieuw produceren van textiel.
•
Oud papier en karton. Tot slot verdient de gescheiden inzameling van OPK aandacht. In het restafval zit nog 9 kg/inw. oud papier. Dit kan beter worden gescheiden en gerecycled.
Tuin PMD
PMD
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
M³
17
Versie 1
OPK
Glas De overige herbruikbare grondstofLuiers Textiel fen (15 kg/inw.) worden voor een deel Herb OPK Hygië (ongeveer de helft) met nascheiding Fijnrest Fijnrest herwonnen. Dit betreft voornamelijk inert materiaal zoals zand en steen. Het overige deel betreft grondstoffen die in principe gescheiden kunnen worden gebracht naar de milieustraat. Versie 1
•
GFT GF
Op basis van deze sorteeranalyses en op basis van vergelijking met de prestaties van andere gemeenten die PMD bij Omrin laten nascheiden en gemeenten met dezelfde stedelijkheidsklasse (Benchmark Huishoudelijk Afval), is een schatting gemaakt van het haalbare verbeterpotentieel voor de gemeente Nunspeet. Een verder reductie van het restafval tot maximaal 75 kg/inw in 2030 (en een scheidingpercentage van 83%) wordt mogelijk geacht. Een verdere reductie van het huishoudelijk restafval door preventie en meer afvalscheiding is daarbij niet alleen vanuit milieuoogpunt nuttig en is ook in financieel opzicht aantrekkelijk.
Ook financieel valt er te winnen Zoals gezegd zitten er in het huishoudelijk restafval nog veel recyclebare grondstoffen. Deze worden in de huidige situatie als restafval verbrand. Door meer afval te scheiden, kan de hoeveelheid te verbranden restafval worden verkleind, wat financieel voordelig is. Het verwerken van huishoudelijk restafval is relatief duur, en zal in de komende jaren alleen maar kostbaarder worden vanwege fiscale maatregelen. In de huidige situatie moet een afvalstoffenbelasting (Wbm) worden betaald van circa € 40,- per ton restafval (ook wel de verbrandingsbelasting genoemd). En met de invoering van een CO2-heffing op het verbranden van restafval moet rekening worden gehouden met oplopende tarieven per 2026 van € 3,- tot € 30,- per ton in 2030.
4.2
Onze visie, ambitie en doelen Wij dragen bij aan een duurzame samenleving en circulaire (grondstoffen)economie De komende decennia worden veel grondstoffen schaarser, waardoor grondstofprijzen verder stijgen. Daarnaast neemt de milieudruk toe, door het steeds produceren en delven van nieuwe grondstoffen. Nunspeet realiseert zich dat we als samenleving tegen de milieugrenzen aanlopen van een gezonde leefomgeving. Nunspeet stimuleert en motiveert haar inwoners om het ontstaan van afval zo veel als mogelijk te voorkomen en recyclebare grondstoffen zo veel mogelijk te scheiden. Hierdoor draagt Nunspeet bij aan een duurzame samenleving en een circulaire (grondstoffen)economie. Het afvalbeheer(beleid) van de gemeente draagt op een positieve manier bij aan het duurzame en toekomstbestendige karakter van Nunspeet en regio Noord-Veluwe. We zetten in op toekomstbestendig hergebruik van waardevolle producten en materialen. We investeren niet in laagwaardige recycling met het risico dat ongezonde stoffen alsnog in het milieu terechtkomen of waarover nog onduidelijkheid is in het kader van producentenverantwoordelijkheid.
Wie ver wil komen moet dichtbij beginnen: onze inwoners Zonder de inzet en betrokkenheid van onze inwoners, gaat de overgang naar een duurzamer afvalbeheer niet lukken. Bij de uitvoering van maatregelen zijn de betrokkenheid, een meewerkende houding en veranderend gedrag van inwoners bepalend voor het behalen van ambities en doelstelling. Inspelen op het persoonlijke belang en vertrouwen van de inwoners in een consequente scheiding en verwerking zijn essentieel.
Onze Milieu ambities •
Gemeente Nunspeet wil een circulaire gemeente zijn. Een economie zonder afval, waarbij het draait om herbruikbare grondstoffen. We streven ernaar om circulair te zijn in 2050.
•
Deze ambitie sluit aan bij de Rijksambitie Nederland Circulair. Nunspeet stelt daartoe tussendoelen in het Grondstoffenplan voor de periode 2025 – 2030.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
18
•
Het overkoepelende doel van het grondstoffenbeleid is om afval en grondstoffen op een efficiente en kosteneffectieve manier in te zamelen. “Minder restafval, meer recyclebare – zuivere – grondstoffen”.
•
Inwoners zijn actief met het voorkomen van restafval en scheiden in grondstoffen. Onze inwoners zijn daarvoor goed geïnformeerd over het nut en de mogelijkheden voor afvalscheiding en hergebruik grondstoffen.
•
We willen de hoeveelheid huishoudelijk restafval verder verminderen door preventie en betere scheiding. Met het vaststellen van deze visie stellen we als doel een reductie van 99 kg/inw. in 2024 richting maximaal 75 kg/inw. in 2030.
•
We focussen op ‘prioritaire’ stromen. Deze hebben een groot potentieel bij het reduceren van restafval (kg) en CO2. Dit betreft GFT, textiel en de afval- en grondstofstromen die gescheiden worden op de milieustraat.
•
Verbetering van het scheidingspercentage ten opzichte van het scheidingspercentage van 78% in 2024 richting 85% in 2030.
•
Met tussentijdse evaluaties wordt de voortgang van prestaties op het gebied van grondstoffenbeleid beoordeeld, en waar mogelijk worden deze doelstellingen aangescherpt.
Service •
We willen dat onze inwoners tevreden zijn met de geboden service en inzamelvoorzieningen voor het scheiden en aanbieden van afval- en grondstoffen.
•
De tevredenheid van inwoners wordt door middel van een periodieke enquête in beeld gebracht. Als doel stellen we een rapportcijfer van gemiddeld 7.
Kosten •
We willen de kosten van het grondstoffenbeleid beheersbaar houden, maar realiseren ons ook dat voor een duurzame samenleving soms ook geïnvesteerd moet worden.
•
Bij het beoordelen van het kostenniveau maken we onderscheid in de mate waarin kosten door de gemeente (of door Veluwe BV) beïnvloedbaar zijn, en exogene factoren zoals inflatie, afvalstoffenbelasting en CO2-heffing.
•
Een kostendekkende afvalstoffenheffing is het uitgangspunt.
•
Met betrekking tot de kostenefficiëntie wordt gestreefd naar een kostenniveau op of onder het benchmarkgemiddelde10 van (met Nunspeet) vergelijkbare gemeenten.
•
We vinden het belangrijk dat inwoners die actief en effectief bijdragen aan het voorkomen van afval, daarvoor in meerder opzichten worden beloond.
Bronscheiding als basis, nascheiden als aanvulling We onderschrijven het belang van goede scheiding van recyclebare grondstoffen waar mogelijk. Dit leidt tot bewustwording bij inwoner van het (eigen) consumptiegedrag en draagt daarmee bij
10
Benchmark Huishoudelijk Afval, Rijkwaterstaat in samenwerking met de NVRD.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
19
aan preventie en hergebruik. De meeste van de grondstoffen in het huishoudelijk afval worden dan ook aan de bron gescheiden. Nascheiding is een volwaardige techniek die de gemeente toepast voor het herwinnen van PMD uit het restafval.
4.3
Wat gaan we daarvoor doen? Uit de grondstofmonitor blijkt dat de afvalprestaties van de gemeente Nunspeet de afgelopen jaren redelijk constant zijn gebleven. Hoewel deze prestaties op zichzelf en in vergelijking met ander gemeenten goed zijn – met een hoog scheidingspercentage en relatief lage hoeveelheid restafval – is er geen sprake van een structurele verbetering. Als je doet wat je deed, dan krijg je wat je kreeg. Willen we onze visie en ambities op het gebied van afval- en grondstoffenbeheer daadwerkelijk realiseren, dan zijn aanvullende keuzes nodig. Daarbij staan drie mogelijke beleidsopties centraal. 1. Continueren en optimaliseren huidig beleid door het plaatsen van extra inzamelvoorzieningen voor GFT, textiel en oud papier en karton. Inclusief optimalisatie met zogenaamd flankerende maatregelen. Daarbij worden geen structurele wijzigingen in het beleid (met name de inzamelvoorzieningen) aangebracht, maar met aanvullende maatregelen op het gebied van communicatie, handhaving en preventie tot verbetering van de prestaties (milieu, service en kosten) wordt gekomen. Gevraagd besluit over het wel of niet toepassen van diftar: 2. Toepassen van een prijsprikkel op het aanbieden van restafval: diftar op basis van volume en frequentie. Hierbij wordt een prijsprikkel toegepast voor elke keer dat huishoudelijk restafval wordt aangeboden.
Deze optie wordt ook gecombineerd met flankerende maatregelen. 3. Diftar op basis van gewicht en frequentie. Hierbij wordt een prijsprikkel toegepast voor de hoeveelheid (gewicht) van het huishoudelijk restafval dat wordt aangeboden. Ook hier in combinatie met flankerende maatregelen. Om de verschillende mogelijkheden objectief te vergelijken en een keuze te maken, zijn deze opties in de volgende hoofdstukken uitgewerkt.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
20
5 Optie 1. Continueren en optimaliseren huidig beleid We willen integraal afval- en grondstoffenbeleid. Het afvalbeleid van gemeenten is ook het sturen op (of sturen naar) het gewenste gedrag van inwoners. Dit vergt gedragswetenschappelijke kennis, inzicht in mechanismes en instrumenten waarmee gedrag kan worden beïnvloed. De gemeente kan daarvoor 1. Sturen op de service en het serviceniveau van de inzamelvoorzieningen, 2. Prijspikkels toepassen (diftar), inwoners met communicatie en campagnes bewustmaken van de mogelijkheden en noodzaak van duurzaam (inkoop)gedrag en scheiding van recyclebare grondstoffen en tot slot 4. Handhaven zodat het beleid van de gemeente ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd zoals bedoeld.
Een mix van deze vier mogelijkheden wordt door de gemeente dus ingezet om preventie en meer afvalscheiding te bevorderen, maar dit kader is ook van toepassing op zwerfafval of het bijplaatsen van afval naast de container. Een succesvolle aanpak van deze problemen appelleert aan intrinsieke motivatie, biedt voorzieningen voor het gewenste gedrag en heeft handhaving als stok achter de deur.
5.1
Service en voorzieningen De gemeente stuurt door middel van service en het beschikbaar stellen van voorzieningen voor restafval en grondstoffen. Bijvoorbeeld door het zo makkelijk mogelijk maken om grondstoffen gescheiden aan te kunnen bieden en juist wat meer restrictief voor het aanbieden van restafval.
5.1.1
GFT bij hoogbouw Inwoners in de hoogbouw hebben geen voorzieningen voor het gescheiden aanbieden van GFT en E (groente-, fruit- en tuinafval en etensresten). Het GFT/E wordt bij het restafval gedeponeerd. Niet alleen verdwijnt er nog relatief veel GFT in het restafval, ook in de enquêtes in 2018 en 2023 vragen inwoners om voorzieningen om ook bij hoogbouw GFT te kunnen scheiden. Het kunnen scheiden van GFT/E is erg belangrijk en zelfs verplicht11. In beide enquêtes spreken respondenten de wens uit voor GFT-inzamelvoorzieningen in de buurt van de hoogbouw. Juist bij het werken met diftar is van belang dat inwoners voldoende mogelijkheden worden geboden om afval te scheiden, en uit het restafval te houden. Inzameling van GFT bij hoogbouw gaan we doen door het plaatsen van verzamelcontainer. Dit zijn minicontainers in een beugel of cocon, of (semi)ondergrondse verzamelcontainers worden geplaatst. Een voorstel voor de exacte keuzes (minicontainers met beugel, semi-ondergrondse verzamelcontainers) zal in de komende periode worden opgesteld. Verder zal in de communicatie en bij de bewonersparticipatie aandacht worden gegeven aan de
11 Besluit gescheiden inzameling huishoudelijke afvalstoffen en artikel 22 lid 1 Kaderrichtlijn Afval.
Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
21
ervaringen en suggesties van inwoners met het scheiden van GFE in de hoogbouw en de behaalde resultaten. Deze transitie zal worden ondersteund door een gemeente brede communicatiecampagne omtrent het voorkomen van voedselverspilling en het belang van gescheiden aanbieden van GFT en GFE. Effect inzameling GFT-hoogbouw Met de inzameling van GFT bij hoogbouw wordt er naar verwachting circa 15 kg GFT per inwoner per jaar gescheiden ingezameld bij hoogbouw. Dit zorgt voor een daling van het totale restafval in Nunspeet met ongeveer 2,7 kg per inwoner per jaar. De gemiddelde GFT-inzameling in Nunspeet stijgt dus van 152 kg naar 155 kg per jaar met de invoering van GFT bij hoogbouw. Voorwaarden en investeringen Voor de gescheiden inzameling van GFT gaan we uit van verzamelcontainers in een nette behuizing met pasjes plaatsen. Dit gebeurt bij de circa 16 appartementencomplexen. Flankerende maatregelen 5.3.1 GFT bij hoogbouw
- Plaatsen, onderhouden en legen van 16 containers (MC in behuizing met afvalpas).
Eenmalige investering € 32.000
Extra jaarlasten € 11.200
Extra per huishouden € 0,98
De investeringen voor de plaatsing van de verzamelcontainers bedraagt circa € 32.000,-. De jaarlijkse kosten (inzameling, beheer en onderhoud van de containers) bedragen € 11.200,- (€ 0,98 per huishouden per jaar). De investering is verdisconteerd in het jaarbedrag. Biobakjes voor huishoudens hoogbouw Om het voor inwoners gemakkelijker te maken om het GFE thuis te verzamelen – waarna het naar de verzamelcontainers wordt gebracht - wordt voorlichting geven over de mogelijkheden van bijvoorbeeld het gebruik van bakjes of (composteerbare) zakjes. We gaan daarvoor eenmalig biobakjes verstrekken aan inwoners van hoogbouw, om de mogelijkheid tot gescheiden inzameling thuis te bieden. De kosten hiervan bedragen circa € 7,50 per huishouden (circa 2.000 huishoudens) en zijn eenmalig.
5.1.2
OPK-brengvoorzieningen In de gemeente Nunspeet wordt OPK aan huis opgehaald met minicontainers. Mens en in de hoogbouw konden gebruik maken van de ophaalservice door vrijwilligers. Ook konden zij opk brengen naar de verzamelcontainers die bij enkele verenigingen waren geplaatst. Echter deze inzameling door vrijwilligers is in 2025 geheel gestopt vanwege veiligheidsaspecten, afnemende beschikbaarheid van vrijwilligers en de verminderde opbrengsten voor verenigingen. In veel andere gemeenten is de inzameling van oud papier met vrijwilligers om deze redenen gestopt. Om met name de huishoudens in de hoogbouw te voorzien mogelijkheden om oud papier en karton gescheiden aan te bieden, wordt in overleg met inwoners gekeken naar een passende oplossing per hoogbouw complex. Onderzocht wordt om 4 verzamelcontainers te plaatsen op strategische goed bereikbare locaties. Hiermee is een investering gemoeid van circa €12.000,-. De jaarlasten bedragen €6.900,- (€ 0,61 per huishouden per jaar). Ook hier is de investering (rente, afschrijving en onderhoud van containers) verdisconteerd in het jaarbedrag. Flankerende maatregelen 5.3.2 OPK brengvoorzieningen
- Plaatsen, onderhouden en legen van maximaal 4 bovengrondse containers. (het aantal complexe met inpandige voorzieningen kan hier nog in mindering worden gebracht)
Eenmalige investering € 12.000
Extra Extra per jaarlasten huishouden € 6.900 € 0,61
In een aantal appartementencomplexen zijn inpandige voorzieningen (rolcontainers) beschikbaar. Deze worden in de reguliere minicontainerroute geleegd. Visie afval- en grondstoffen huishoudens gemeente Nunspeet en keuzescenario’s Concept 24 april 2025
22
5.1.3
Extra glascontainers In de enquête van 2018 krijgt de glasinzameling nog een rapportcijfer 7,6. Uit de enquête van 2023 blijkt dat inwoners minder tevreden zijn over de wijze waarop glas nu wordt ingezameld. We zien ook dat de huidige dichtheid van 700 huishoudens per container afwijkt van het benchmark gemiddelde van 483 huishoudens. Hoewel de hoeveelheid glas die nog in het restafval aanwezig is relatief beperkt is, willen we onderzoek doen naar de toegevoegde waarde van het plaatsen van extra glascontainers op strategisch/tactisch gunstige locaties. We houden rekening met maximaal 2 extra (ondergrondse) containers. Flankerende maatregelen 5.3.3 Extra glascontainers
Eenmalige investering - Plaatsen, onderhouden en legen van 2 ondergrondse € 27.000 containers, geplaatst op strategische plekken.
Extra jaarlasten € 4.900
Extra per huishouden € 0,43
Hiermee is een investering gemoeid van € 27.000,- en jaarlijkse kostenpost van € 4.900,- (€0,43 per huishouden). Zoals gezegd wordt eerst onderzocht of het nuttig is om extra glasbakken te plaatsen en op welke locatie(s) dit het beste kan worden gedaan.
5.1.4
Gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal Uit de enquête van 2023 blijkt dat een groep inwoners graag zou zien dat er een mogelijkheid bestaat tot het afzonderlijk inzamelen van luiers en incontinentiemateriaal. In de huidige situatie wordt luiermateriaal bij Omrin ook nagescheiden c.q. verwerkt als organisch natte fractie tot biogas. Naast het gescheiden inzamelen van luiers kan de gemeente inwoners ook wijzen op de mogelijkheden van herbruikbare (wasbare) luiers. Verkend zal worden of een startpakket van herbruikbare luiers kan worden verstrekt en welke eventuele kosten daarmee zijn gemoeid. Hierbij wordt rekening gehouden met de ervaringen in gemeente Heerenveen. Ook kan in de communicatie gewezen worden op zindelijkheidstraining waardoor kinderen sneller uit de luiers zijn. Het overwegen van luierinzameling is vanuit twee invalshoeken relevant. Bij het eventueel invoeren van diftar (op basis van gewicht) kan het gescheiden inzamelen van luiers bijdragen aan een eerlijker systeem. En met het oog op de UPV voor luiers (die per 2026 van kracht gaat) zullen producenten financieel gaan bijdragen aan de inzameling en recycling van luiers. Gemeente Nunspeet volgt de ontwikkelingen rond de UPV Luiers op de voet. Als hier meer duidelijkheid over is wordt onderzocht of het gescheiden inzamelen van luiers in de gemeente Nunspeet gewenst en haalbaar is.