RV Erfgoedbeleid - Bijlage 10 Erfgoed uitgediept - Bijlage 2 Overzicht van waardevol cultureel erfgoed en aardkundige waarden gemeente Nuenen

De bijbehorende plaquette op de naast-gelegen bakstenen pijler heeft de inscriptie: ""Heden ik"", die tegen de steunbeer: ""Morgen gij"". Waardering Het object is van belang als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling; heeft een bijzonder belang voor het oeuvre van de architect; heeft een bijzondere betekenis wegens de ornamentiek; en is van bijzondere betekenis voor het aanzien van het dorp. 26.2 Begraafplaats

90

12.26.2.010 Begraafplaats H. Lambertuskerk, Nederwetten Sinds 1896, de bouw van de H. Lambertuskerk, begraafplaats achter deze kerk. Locatie Hoekstraat 46. 26.5 Heiligenbeeld 12.26.5.001 Heilig Hart beeld Hoekstraat Nederwetten Rijksmonument nr. 518004 Hoekstraat bij 46 Nederwetten. Tussen de Hoekstraat en de Sint Lambertuskerk met bijbehorende pastorie te Nederwetten staat, in een plantsoen, een Heilig Hart beeld uit omstreeks 1930. Op de hardstenen sokkel is een marmeren plaquette bevestigd met de inscriptie: ""H. Hart / van Jezus / zegen / onze parochie. Op de sokkel staat een geschilderd kunststenen beeld van een zegenende Christus. Waardering Het H. Hartmonument is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociale en geestelijke ontwikkeling, in het bijzonder de ontwikkeling van de katholieke devoties in het interbellum. Het heeft ensemblewaarden als onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorische, architectuurhistorisch en stedebouwkundig van belang is. 26.13 Pastorie 12.26.13.003 Derde Pastorie Nederwetten Rijksmonument nr. 519299 Hoekstraat 44 Nederwetten. Aan de oostelijke zijde van de R.K. St. Lambertuskerk staat aan de Hoekstraat 44 de bijbehorende pastorie uit ongeveer 1895. Het gebouw, naar een ontwerp van E. Corbey, heeft een neo-romaanse detaillering. De pastorie aan de Hoekstraat deed tot 1980 dienst.

De Nederwettense pastorie werd in 1981 verkocht.

91

Pastorie en Lambertuskerk in Nederwetten in 1895 of 1896 (foto Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). De eenlaags pastorie heeft een rechthoekige plattegrond. Het schilddak, onlangs voorzien van een nieuwe bitumen-dakbedekking, heeft aan de voor- en achterzijde een steil extra dakschild. De bakstenen gevels zijn voorzien van een uit profielstenen samengestelde waterlijst. Opvallend zijn de profielstenen omlijstingen van vensters en deur. Op de begane grond hebben deze een rondbogige toog, op de verdieping (in de westelijke en oostelijke gevel) een segmentbogige toog. In de westelijke gevel (aan de zijde van de kerk), die drievensterassen telt, is de voordeur opgenomen. Het betreft een dubbele opgeklampte deur met gedeeld bovenlicht. Deze deur wordt geflankeerd door een Tschuifvenster. Op de etage is een drietal T-vensters. De straatgevel telt eveneens drie vensterassen en heeft smeedijzeren sierankers. Hier zijn naast elkaar drie T-schuifvensters met gedeelde bovenlichten geplaatst. Boven de geprofileerde gootlijst staat tegen het dakschild een dakkapel. De deur in de achtergevel heeft geen profielstenen omlijsting. Ook hier bevindt zich tegen het dakschild een dakkapel. Tegen de oostelijke gevel staat een oorspronkelijke eenlaags aanbouw onder lessenaardak. De hieraan grenzende bakstenen poort met toog onder ezelsrug is bereikbaar via de oprijlaan.

Deze kan van de straat worden afgesloten door een smeedijzeren poorthek met gietijzeren pijlpunten (waarvan de helft resteert), opgehangen aan een bakstenen pijler met hardstenen bekroning. Waardering Het object is van belang als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling en maakt onderdeel uit van een groter geheel, dat cultuurhistorische waarde heeft.

92

12.26.13.006 Oude pastorie Nederwetten Rond 1660 werd er een kleine pastorie gebouwd aan de oostzijde van de Wettensestraat (naast de huidige boerderij op Soeterbeekseweg 23). De kleine woning bestond dan ook uit een kamer; keuken en opkamer met eronder een kelder. Alles voorzien van een laag dak. De pastoor bleef hier tot 1799 wonen, waarna hij verhuisde naar de Bloemhoef. De oude pastorie uit 1660 werd verkocht en in 1982 afgebroken.39 Dit is buiten het ensemblegebied. 12.26.13.007 Tweede pastorie Bloemhoef Nederwetten Pastorie van 1799 tot najaar 1895. Toen vertrok pastoor Van Hoeck naar de nieuwe pastorie aan de Hoekstraat. 40

De pastorie bij de Bloemhoef is met grote letters op de topografische kaart van 1840 (schaal 1:25.000) aangegeven. 26.15 Religieus groen 12.26.15.004 Pastorietuin Hoekstraat 44 Nederwetten

Thema: 27 Meubilair 27.3 Gedenkteken 12.27.3.007 De Gildebroeder Nederwetten Staande gildebroeder met trommel in de splitsing Hoekstraat-Soeterbeekseweg, in 1989 gemaakt door René Coolen. 27.9 School 12.27.9.001 Sint Jozefschool Nederwetten Rijksmonument nr. 518003 Hoekstraat 42 Nederwetten Direct ten oosten van de R.K. pastorie van de Sint Lambertuskerk staat aan de Hoekstraat 42 de voormalige R.K. Dorpsschool. Van 1927 tot 1980 was dit de Sint-Jozefschool. Architect is Lambert de Vries uit Helmond. Ook het rechts hiernaast gelegen woonhuis (nr 44) voor schoolhoofd Henri Janssen is ontworpen door architect De Vries. Na 1980 verbouwd tot woonhuis en kantoor. Het 39 40

Thielemans 2018. Thielemans 2018.

93

gebouw dateert uit 1927 en heeft in de bouwstijl elementen van de Amsterdamse School. Tijdens een verbouwing omstreeks 1980 zijn de oorspronkelijke voordeuren verwijderd en heeft men tegen de oostelijke gevel een carport gebouwd. Tevens is de zolderverdieping door de bouw van twee dakkapellen bewoonbaar gemaakt. Het eenlaags gebouw heeft een rechthoekige plattegrond en een zadeldak, belegd met tuile-du-Nord pannen. De bakstenen gevels hebben vlechtingen. De opzet van het gebouw is symmetrisch: aan weerszijden van de centrale hal, die in de voorgevel benadrukt wordt door een hoge, iets risalerende en over de volle breedte van de hal opgetrokken topgevel, ligt een klaslokaal. Deze lokalen hebben in de (zuidelijke) straatgevel een breed en hoog samengesteld venster met openslaande ramen. In de middenrisaliet is onder een kunststenen luifel de (vernieuwde) voordeurpartij aangebracht. Boven de luifel is een gedeeld bovenlicht. Via een drietal kleine lichten in de zijgevels wordt de zolderverdieping verlicht. De twee oorspronkelijke deuren, met horizontale roedenverdeling in de lichten, zijn in de zuidelijke zijgevel geplaatst. Waardering De school is van algemeen belang. Het pand heeft cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een culturele en geestelijke ontwikkeling, namelijk de ontwikkeling van het katholiek onderwijs in het interbellum.

Het is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het schoolgebouw. Architectuurhistorisch is het belangrijk vanwege de stijl en de detaillering, als regionale variant van de Amsterdamse School. Het heeft ensemblewaarden vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling van Nederwetten.

De oude Sint Jozefschool aan de Hoekstraat 42 in Nederwetten (bron: Google streetview 2021). 12.27.9.002 Voormalige dorpsschool Nederwetten 41 Gemeentelijk monument. Zandstraat 25-27-29 Nederwetten. Gebouwd in 1871 als openbare school ter vervanging van de school in het voormalige raadhuis van Nederwetten op de Soeterbeekseweg. Tot 1927 bleef dit de school van Nederwetten, er was één lokaal. Dit bevond zich in het linker gedeelte. Het rechter gedeelte was de onderwijzerswoning. Tussen 1871 tot 1901 had de hoofdonderwijzer Poulusse hier een aantal kostleerlingen. Het gebouw werd later verbouwd tot drie woonhuizen.

41

Monumentenhuis Brabant, Zandstraat 25-27&29 Redengevende beschrijving 2009.

94

Voormalige dorpsschool aan de Zandstraat in Nederwetten (bron: Google streetview 2022). 12.27.9.016 Nieuwe St Jozefschool aan de Koppel 5 te Nederwetten In 1972 werd op initiatief van het kerk- en schoolbestuur onder pastoor C. Panken een nieuw schoolgebouw met vier klaslokalen en een kleuterlokaal ingezegend en in gebruik genomen. 27.18 Bank Typisch bankgebouw, meestal van de boerenleenbank. 12.27.18.002 Boerenleenbank bijkantoor Nederwetten42 Toen de Boerenleenbank in Nuenen een nevenvestiging of bijkantoor in Nederwetten wilde vestigen, kwam het pand van Frans Sanders aan de Soeterbeekseweg 6 in beeld. Deze bank wilde graag in Nederwetten een nevenvestiging omdat er daar relatief gezien veel boerenbedrijven waren. De Nederwettense vestiging was geen volwaardig bankkantoor. De bank was slechts één of twee dagen per week enkele uren geopend. Eind jaren 70 van de vorige eeuw sloot het inmiddels Rabo-bijkantoor in Nederwetten de deuren. Of de bankoverval even daarvoor de aanleiding tot de definitieve sluiting was, is niet bekend.

42

https://drijehornick.nl/project/1901-oprichting-boerenleenbank/.

95

In het pand Soeterbeekseweg 6 was ooit het bijkantoor Nederwetten van de Boerenleenbank/Rabobank gevestigd (foto Roland van Pareren, november 2021). 27.19 Winkel 12.29.19.007 Hoekstraat 50. Kruidenier Nederwetten Centra-winkel Geven De winkel werd omgebouwd tot cafë (De Kruik).

Thema: 29 Industrieel 29.4 Fabrieksgebouw 12.29.4.008 Boterfabriek Nederwetten 1897 Boterfabriek “de Nijverheid”. Gelegen op de hoek Hoekstraat-Soeterbeekseweg achter het brandspuithuisje. Bleef bestaan tot 1914.

Thema: 31 Historische (steden)bouwkunst 31.1. Woonhuis 12.31.1.038 Woonhuis Hoekstraat 26 Nederwetten Gemeentelijk monument. Vooroorlogs huis. Betrekkelijk gaaf huis. Originele sfeer. De aanbouw is dominant. Fijn dorpshuis. Rollaag is origineel. 12.31.1.039 Woonhuis Hoekstraat 28 Nederwetten Gemeentelijk monument. Vooroorlogs huis. Betrekkelijk gaaf huis. Vormt met Hoekstraat 26 een geheel. Fijn dorpshuis. Rollaag is origineel.

96

Hoekstraat 26 en 28 in Nederwetten (Google streetview 2021). 12.31.1.040 Woonhuis Hoekstraat 40 Nederwetten 43 Gemeentelijk monument. De voormalige onderwijzerswoning van de links naast dit pand staande vroegere school is eind jaren 1920 gebouwd voor het eerste hoofd van de Sint Josefschool, Henri August François Janssen. De naastgelegen voormalige Rooms katholieke lagere school van Nederwetten is rijksmonument en gebouwd in 1927. Deze school is tot 1980 in gebruik geweest en toen verbouwd tot woonhuis/kantoor. Het pand heeft grote architectuurhistorische waarde als een uitstekend, beheerst en harmonieus plattelandsvoorbeeld van de Amsterdamse school. Het ensemble van schoolmeesterswoning, school, kerk met pastorie en de omliggende historische bebouwing is stedenbouwkundig gaaf en waardevol. Langs de openbare weg is waardevolle boombeplanting aanwezig die bijdraagt aan de belevingswaarde van het object. De erfgrens wordt aan zuid- en oostzijde bepaald door hagen. De verhoogde stoep bij de ingang wordt op fraaie wijze omringd door een tweede haag die hoger is dan de haag aan de straat en die in het midden een brede opening vrijlaat tussen wat zwaardere ‘blokken’ met een bekroning.

43

Monumentenhuis Brabant, z.j.: Redengevende beschrijving Nederwetten, Hoekstraat 40; De Dreijehornickels 16(2007), nr.2.

97

Hoekstraat 40 in Nederwetten (Google streetview 2017). 31.2. Boerderij 12.31.2.004 Boerderij Hoekstraat 1 Nederwetten44 Gemeentelijk monument. Schoteldonkse Hoeve. Langgevelboerderij gebouwd rond 1860 op de plaats van de voormalige hoeve, gesticht door de Priorij van Hooidonk. Tot aan zijn dood in 1815 werd deze Schoteldonkse Hoeve bewoond door de burgemeester van Nederwetten Willem Sengers. Josephus Sengers, de zoon van landbouwer en burgemeester van Nederwetten Willem Sengers, liet de boerderij rond 1860 bouwen. De boerderij is later overgenomen door Cornelis van de Rijt die was getrouwd met de dochter van Jos Sengers. In 1877 werd Hendrikus Renders eigenaar, opgevolgd door zijn zoon Cornelis. Toen Frans Saris de boerderij in 1972 van zijn vader Arnold overnam, begon hij er een hoveniersbedrijf en bloemisterij. In de boerderij was aan het einde van de 19 e eeuw ook het cafe van Filo Verhoeven gevestigd. Het huidige gebouw komt waarschijnlijk voor op het schilderij “Laan met populieren” van Vincent van Gogh uit 1884. Aardig in stijl gerestaureerd. Van historische betekenis. Bedrijfsgedeelte in 1970 vernieuwd. In het huis is een balk aanwezig waarin staat geslagen: 1819. Op het perceel zijn geen bijgebouwen van cultuurhistorische betekenis meer aanwezig. Een beukenhaag scheidt het voorerf van de straat.

Terwijl dit bij traditionele boerderijen slechts gebruikelijk is ter plaatse van het woongedeelte loopt de haag hier door langs het erf ter plaatse van het bedrijfsgedeelte. Het voorheen open erf is daardoor afgesloten van de straat, wat nog versterkt wordt door een zware moderne poort tussen bakstenen pijlers. Twee rode beuken van maximaal 40 jaar oud staan links en rechts op het voorerf. Enkele vrij jonge loofbomen staan in het openbaar domein nabij de boerderij.

44

Zie ook https://drijehornick.nl/bijzonder-objecten/schoteldonkse-hoeve/; Monumentenhuis Brabant, z.j.: Redengevende beschrijving Nederwetten, Hoekstraat 1.

98

De Schoteldonkse Hoeve anno 2017 (foto: Roland van Pareren, bron: https://drijehornick.nl/bijzonderobjecten/schoteldonkse-hoeve/). 12.31.2.023 Boerderij Eikelkampen 3-5, Nuenen Langgevelboerderij. Gevelsteen – 1906 – aan korte zijde. 12.31.2.081 Boerderij Bloemhoeve 22 Nederwetten Langgevelboerderij (Bloemhoeve) uit 4e kwart 19e eeuw en 1981. Zadeldak. Hoogteverschil tussen stal en woonhuis. In de schuur enig ouder muurwerk. Herinnering aan de in 1981 gesloopte Bloemhoeve. 12.31.2.094 Boerderij Soeterbeekseweg 13 Nuenen Langgevelboerderij. 31.4. Café 12.31.4.002 Café met woonhuis Hoekstraat 35 Nederwetten 45 Rijksmonument nr. 518012 Café Coolen. Met bakkerij en een kruidenierswinkel. In de kom van Nederwetten staat op de splitsing van Hoekstraat en Zandstraat een café met woonhuis, gebouwd in 1914. Daarnaast was het ook een kruidenierswinkel en bakkerij. Na de tweede Wereldoorlog zijn de deuren vervangen en enkele vensters in de zuidelijke annex gewijzigd. Omstreeks 1980 is aan de westelijke zijde van het café een nieuw zaaltje gebouwd, dat buiten de bescherming valt.46 Opvallend aan het eenlaagse café met zolderverdieping is de geheel symmetrische, T-vormige plattegrond. Het café met bovenliggend woonhuis ligt aan de zijde van de kruising, en heeft zowel in de afgeschuinde hoekgevel aan de Zandstraat als aan de dito gevel aan de Hoekstraat een ingang.

Tegen de oostelijke gevel staat een houten veranda. Tegen de westelijke zijde van het café zijn zowel aan de noordelijke als aan de zuidelijke zijde een nagenoeg overeenkomstige, eenlaags, oorspronkelijke annex onder zadeldak gebouwd. Tegenwoordig zijn hierin een frituur en woning gevestigd. Het gebouw wordt gedekt door een schilddak met muldenpannen. De bakstenen gevels, voorzien van smeedijzeren steekankers, zijn overal eenlaags; alleen aan de oostelijke zijde is het metselwerk tweelaags opgetrokken. Boven de afgeschuinde hoekgevels zijn hier balustraden 45 46

Monumentenhuis Brabant, z.j.: Redengevende beschrijving Nederwetten, Hoekstraat 35. De Dreijehornickels 16 (2007), nr.2.

99

gemetseld. Zowel noordelijke als de zuidelijke gevel van het café hebben drie vensterassen. Hier, en in de twee-assige oostelijke gevel treft men zesruits schuifvensters aan. Alle hebben segmentboogstrekken. Onder het meest westelijke venster in de noordelijke gevel is een tweelichts keldervenster. In de afgeschuinde hoekgevels zijn onder de oude, gedeelde bovenlichten nieuwe paneeldeuren geplaatst. Naast zuidelijke deur is een gevelsteen met de inscriptie: ""T.H.Coolen / en kinderen / mei 1914"". Het woonhuis heeft op de verdieping in de oostelijke gevel een drietal kleinere zesruits vensters. Het interieur is na de Tweede Wereldoorlog gewijzigd. In het noordwestelijke deel van het café is de onderkelderde keuken ondergebracht. De houten veranda heeft een platdak en rust op houten stijlen, die geplaatst zijn op gemetselde poeren. De noordelijke zijde is ten dele afgeschot. De twee annexen hebben een zadeldak, eveneens gedekt met muldenpannen. De noordelijke is het meest gaaf en is voorzien van zesruits schuifvensters. De drie linden, respectievelijk aan de zuidelijke. oostelijke en noordelijke zijde van het café geplant, hebben een stamomvang van max. 1,5 meter. Waardering Het dorpscafé is van algemeen belang.

Het heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het Brabantse platteland, het is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het dorpscafé met veranda. Het is van belang vanwege de architectonische gaafheid van het uiterst eenvoudig gedetailleerde exterieur. Het heeft ensemblewaarden vanwege de markante ligging op een splitsing van dorpsstraten. Het is van belang als zeldzaam voorbeeld van een gaaf en uiterst eenvoudig gedetailleerd dorpscafé.

100