Raadsinformatiebrief Onderzoek toerisme en recreatie 1474254 met bijlage

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

31

Figuur 4.2 Van welke recreatieve voorzieningen in gemeente Nuenen maakt u zelf het meest gebruik? 0% Restaurants Wandelpaden / -voorzieningen Fietspaden / -voorzieningen Winkelaanbod (niet alledaagse… Cafés / uitgaansgelegenheden Evenement(en) / festivals Musea of andere culturele instellingen Zwembaden (binnen- en buiten) Mountainbikepaden Zwemvoorzieningen bij natuurwater Anders, namelijk Vismogelijkheden Paardrijmogelijkheden

5%

10%

15%

20%

Figuur 4.3 Wat vindt u van het aantal recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen? 25%

20% 17% 17%

95%

Cafés / uitgaan

5%

73%

11% 10% 5%

14% 9% 7% 6% 3% 3% 3% 1% 1% 0%

Wat valt op? ▪ Inwoners maken het meest gebruik van de restaurants (20%), wandelpaden en -voorzieningen (17%), fietspaden en -voorzieningen (17%) en het winkelaanbod (14%). ▪ In verhouding maken inwoners het minst gebruik van de paardrijmogelijkheden (0%), de vismogelijkheden (1%), zwemvoorzieningen bij natuurwater (3%) en mountainbikepaden (3%). Deze voorzieningen zijn ook slechts in beperkte mate aanwezig in gemeente Nuenen. Daarnaast hebben we gevraagd wat de inwoners van de huidige recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen vinden qua omvang (aantal voorzieningen).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Restaurants

Wandelpaden / -voorzieningen

66%

15%

18%

Fietspaden / - voorzieningen

65%

17%

16%

Winkelaanbod (niet alledaagse boodschappen)

58%

Evenement(en) / festivals

52%

Zwembaden (binnen- en buiten)

48%

Musea / culturele instellingen

46%

Zwemvoorzieningen natuurwater

42%

17%

24%

22% 18%

15% 19%

29% 13%

7%

24%

14% 17%

5%

17%

Mountainbikepaden

28%

Vismogelijkheden

24%

12% 2%

48%

14%

Paardrijmogelijkheden

24%

11% 2%

46%

17%

(Ruim) voldoende

Neutraal

Dit gebruik ik nooit

Weet niet

12% 4%

36%

(Ruim) onvoldoende

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

20%

32

Wat valt op? ▪ Het meest tevreden zijn de inwoners over het aantal restaurants (90% ruim voldoende tot voldoende), cafés en uitgaansgelegenheden (73%), wandelpaden en -voorzieningen (65%) en fietspaden en -voorzieningen (65%). ▪ Het minst tevreden zijn de inwoners over het winkelaanbod (24%, ruim onvoldoende tot onvoldoende), de zwemvoorzieningen bij natuurwater (24%) en zwembaden (binnen en buiten) (19%). ▪ Opvallend is ook dat ondanks dat twee derde van de inwoners tevreden is over het aantal fiets- en wandelpaden en fiets- en wandelvoorzieningen respectievelijk 16% en 18% van de inwoners aangeeft dat ze het aanbod onvoldoende omvangrijk vinden. Vervolgens hebben we gevraagd wat de inwoners van de kwaliteit van de voorzieningen vinden. Daarmee bedoelen we o.a. de staat van onderhoud, eigentijdsheid, uitstraling, klantvriendelijkheid et cetera. In de figuren 4.4 hebben we de resultaten weergegeven.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Figuur 4.4 Wat vindt u (gemiddeld) van de kwaliteit van de recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen? Restaurants

92%

6%

Cafés / uitgaan

74%

Fietspaden / - voorzieningen

68%

14%

16%

Wandelpaden / -voorzieningen

66%

17%

16%

Winkelaanbod (niet alledaagse boodschappen)

64%

19%

16%

Musea / culturele instellingen

53%

Evenement(en) / festivals

48%

Zwembaden (binnen- en buiten)

25% 25%

35%

Zwemvoorzieningen bij natuurwater

28%

Mountainbikepaden

25%

Vismogelijkheden

19%

Paardrijmogelijkheden

19%

(Ruim) voldoende

Neutraal

Dit gebruik ik nooit

Weet niet

12% 7% 5%

22% 18% 11%

10% 8% 11% 8% 7%

19% 27%

17%

6%

19%

8%

42%

19%

10%

52%

17%

11%

49%

19%

(Ruim) onvoldoende

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

33

Wat valt op? ▪ Over het algemeen zijn de inwoners van de gemeente Nuenen redelijk tevreden over de kwaliteit van de recreatieve voorzieningen. Van een deel van de voorzieningen wordt nauwelijks gebruik gemaakt. ▪ Het meest tevreden zijn de inwoners over de (gemiddelde) kwaliteit van de restaurants (92% (ruim) voldoende), cafés en uitgaansgelegenheden (74%), fietspaden en -voorzieningen (68%), wandelpaden en -voorzieningen (66%), en het winkelaanbod (niet alledaagse boodschappen, 64%). ▪ In verhouding beoordelen bewoners de (gemiddelde) kwaliteit van de volgende voorzieningen het laagst; zwemvoorzieningen bij natuurwater (27% (ruim) onvoldoende), zwembaden binnen en buiten (19%) en winkelaanbod (niet alledaagse voorzieningen, 16%). ▪ Er wordt in verhouding relatief weinig gebruik gemaakt van de vismogelijkheden, paardrijmogelijkheden en mountainbikepaden in de gemeente. Ongeveer de helft van de respondenten geeft aan ‘dit gebruik ik nooit’ en zo’n 20% weet niet wat de gemiddelde kwaliteit is. ▪ Tot slot valt op dat een kwart van de inwoners de (gemiddelde) kwaliteit van de musea en culturele voorzieningen en evenementen en festivals beoordeelt als neutraal: niet onvoldoende, maar ook niet voldoende.

Verbeteren voorzieningen ▪ Wandel- en fietspaden goed aangeven en betere verbinding centrum en ‘achterland’ / omliggende omgeving ▪ Meer doen met het park; horecapark of andere voorzieningen ▪ Centrum vriendelijker inrichten voor voetgangers; autovrij, betere trottoirs en oversteekplaatsen ▪ Uitbreiden parkeermogelijkheden voor auto’s, maar ook fietsers o.a. lang parkeren ▪ Groene zones in het centrum creëren ▪ Meer blikvangers buiten de dorpskern ▪ Beter en schoner binnenzwembad ▪ Meer overnachtingslocaties ontwikkelen; camping, camperplaatsen, hotel etc. ▪ Meer basisvoorzieningen; openbare toiletten, bankjes, prullenbakken etc. ▪ Meer diversiteit qua aanbod en gericht op andere doelgroepen, zoals kinderen / gezinnen ▪ Meer bijzondere (zit)plekjes inrichten in de natuur

Tot slot hebben we aan de inwoners gevraagd wat ze willen verbeteren aan de recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen om de gemeente nog aantrekkelijker te maken voor bezoekers (niet woonachtig in de gemeente). Daar werd uiteenlopend op gereageerd. In het groene kader hebben we een greep uit de antwoorden weergegeven (vrij vertaald).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

34

23% 18%

3%

3%

1%

Ergens anders, namelijk

3%

VVV agentschap Vincentre

4%

Via vangoghbrabant.com

Gemeentelijke website

Vrienden/ familie/ kennissen

Website van de voorziening

5%

Folders

7%

Via visitbrabant.com

8%

Nee, geen info gezocht

Wat valt op? ▪ Ruim 80% van de inwoners heeft de afgelopen 12 maanden naar informatie gezocht over toeristische en recreatieve voorzieningen en/of activiteiten in gemeente Nuenen. Van deze groep heeft een kwart van de inwoners gebruik gemaakt van internet (zoekmachines, zoals Google) en 23% van lokale krant(en). ▪ Ongeveer één vijfde deel van de inwoners heeft de afgelopen 12 maanden niet naar informatie gezocht over toeristische en recreatieve voorzieningen en / of activiteiten in Nuenen. ▪ Het VVV agentschap in Nuenen (in Museum Vincentre) wordt amper gebruikt door eigen inwoners, evenals de websites van VanGoghBrabant, VisitBrabant en de gemeentelijke website.

25%

Lokale krant(en)

We hebben aan de inwoners gevraagd of en zo ja op welke manier informatie wordt gezocht over toeristische- en recreatieve voorzieningen dan wel activiteiten in de gemeente Nuenen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de resultaten.

Figuur 4.5 Heeft u de afgelopen 12 maanden wel eens naar informatie over toeristische en recreatieve voorzieningen/activiteiten in de gemeente Nuenen gezocht? Zo ja, waar?

Internet (bv. Google)

4.3

We hebben ook aan de inwoners gevraagd of ze vinden dat er voldoende informatie te vinden is over toeristische en recreatieve voorzieningen en activiteiten in de gemeente Nuenen (zie figuur 4.6). Meer dan de helft van de inwoners geeft aan dat er (ruim) voldoende informatie te vinden is. Eén vijfde deel weet het niet en één vijfde deel geeft ‘neutraal’ als antwoord; niet onvoldoende, maar ook niet voldoende. Tot slot geeft 10% van de inwoners aan dat ze onvoldoende informatie kunnen vinden. Het gaat om 56 respondenten.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

35

Figuur 4.6 Vindt u dat er voldoende informatie over toeristische en recreatieve voorzieningen en activiteiten in de gemeente Nuenen te vinden is?

Figuur 4.7 Via welke kanalen wilt u deze informatie het liefst verkrijgen? Lokale krant(en), zoals De Ronde de Linde…

30%

Gemeentelijke website (www.nuenen.nl)

19%

21%

Lokale toeristische website zoals…

11%

17%

VVV agentschap Nuenen in het Vincentre Ruim voldoende

1%

Voldoende Neutraal

9%

Onvoldoende

41%

Ruim onvoldoende

11%

Via www.visitbrabant.com

7%

Ergens anders, namelijk

7%

Folders Via www.vangoghbrabant.com

5%

3%

Weet ik niet

19%

Deze informatie willen ze het liefst verkrijgen via de lokale krant, gemeentelijke website of een lokale toeristische website, bijvoorbeeld een visitnuenen.nl (die website bestaat op dit moment nog niet), zie figuur 4.9 voor een overzicht.

Van de 56 respondenten die aangeven onvoldoende informatie te kunnen vinden over wat er allemaal te doen is in de gemeente Nuenen, is het grootste deel op zoek naar informatie over evenementen en activiteiten (39%), gevolgd door informatie over locatiegegevens (23%), openingstijden (22%) en contactgegevens (14%).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

36

4.4

In tabel 4.3 is eveneens te zien dat de meeste inwoners het aantal bezoekers niet te weinig, maar ook niet te veel vindt (56%). Van alle respondenten vindt het overgrote deel (56%) dat er op dit moment niet te weinig, maar ook niet te veel bezoekers naar de gemeente Nuenen komen. Slechts afgerond zeven procent vindt dat er (veel) te veel bezoekers komen en afgerond 19% vindt het er (veel) te weinig. Bijna twintig procent van de inwoners weet het niet. Figuur 4.8 Wat vindt u van het aantal recreatieve bezoekers* dat naar de gemeente Nuenen komt?

Tabel 4.3 Wat vindt u van het aantal recreatieve bezoekers dat naar gemeente Nuenen komt? – Netto score Gemeente Nuenen (veel) te weinig

19%

Niet te weinig / niet te veel

56%

(veel) te veel

7%

Weet ik niet

19% 100%

Netto score ‘(veel) te veel’ = (veel) te veel, minus (veel) te weinig

3% 19%

15%

2%

Veel te weinig Te weinig

5%

Niet te weinig / niet te veel Te veel Veel te veel Weet ik niet 56%

*Met recreatieve bezoekers bedoelen we toeristen en recreanten, niet woonachtig in Nuenen, die Nuenen gedurende een dagdeel, dag, weekend of vakantieperiode bezoeken.

4

-12

Netto score ▪ De netto score is het resultaat van het aandeel inwoners dat zegt het bezoek is ‘(veel) te veel’, minus het aandeel inwoners dat zegt dat het bezoek ‘(veel) te weinig’ is. Hoe hoger de netto score in dit geval, hoe meer mensen het bezoek (veel) te veel vinden. Stel dat de netto score 0 zou zijn, dan zijn er evenveel personen die het ‘(veel) te veel’ vinden als (veel) te weinig en zijn de positieven en negatieven in balans. ▪ Gemiddeld genomen zien we in gemeente Nuenen een netto score van -12: inwoners vinden het aantal bezoekers vaker te weinig, dan te veel. ▪ We hebben in een aantal andere gemeenten soortgelijke onderzoeken gedaan waarbij we dezelfde vraag hebben voorgelegd aan inwoners. We vergelijken Nuenen met twee andere gemeenten4: gemeente Molenlanden (Zuid-Holland, een plattelandsgemeente met o.a. de trekpleister Kinderdijk) en gemeente Nunspeet (op de Veluwe). In de gemeente Molenlanden ligt de netto score op 0 en in de gemeente Nunspeet op +23.

Deze gemeenten hebben wel een andere oppervlakte, identiteit en toeristisch product.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

37

▪

In gemeente Nunspeet vinden inwoners het aantal bezoekers vaker te veel, dan te weinig. In de gemeente Molenlanden zijn de positieven en negatieven in balans. We kunnen de conclusie trekken dat het merendeel van de inwoners vindt dat de omvang van het aantal recreatieve bezoekers in de gemeente op dit moment in balans is (niet te weinig / niet te veel); het aantal bewoners dat vindt dat er te weinig bezoekers komen is groter, dan te veel.

Inwoners centrum Zo’n 63% van de inwoners van het centrum van Nuenen geeft aan dat er ‘niet te veel en niet te weinig’ recreatieve bezoekers naar gemeente Nuenen komen. Slechts 9% vindt dat er (veel) te veel recreatieve bezoekers komen. Dat is iets hoger dan het gemiddelde van de gemeente. Negentien procent vindt dat er (veel) te weinig bezoekers komen. Vervolgens hebben we aan alle inwoners gevraagd of ze het gevoel hebben dat het aantal recreatieve bezoekers veranderd is de afgelopen jaren (de periode voor corona). In figuur 4.9 hebben we de antwoorden weergegeven.

Figuur 4.9 Heeft u het gevoel dat het aantal recreatieve bezoekers veranderd is de afgelopen jaren (de periode voor corona)?

6% Nee

27% 27%

Ja, het aantal bezoekers is afgenomen Ja, het aantal bezoekers is toegenomen Weet ik niet

40%

Zo’n twee derde deel van de inwoners heeft het gevoel dat het aantal recreatieve bezoekers in de gemeente Nuenen de afgelopen jaren (de periode voor corona) is veranderd. Daarvan geeft veertig procent aan dat het aantal bezoekers in de gemeente de afgelopen jaren is toegenomen. Terwijl 27% aangeeft dat het aantal bezoekers juist is afgenomen. Zeven procent ziet geen verandering en 27% weet het niet. Ten opzichte van het totaal geven inwoners die in het centrum van Nuenen wonen vaker aan dat het aantal bezoekers de afgelopen jaren is toegenomen (46% t.o.v. 40%). Daarentegen zegt ook 37% (t.o.v. 27% gemiddeld) dat het aantal bezoekers juist is afgenomen. De meningen van de inwoners uit het centrum liggen wat verder uiteen dan van het gemiddelde van de gemeente.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

38

4.5 We hebben aan de hand van een aantal stellingen aan de inwoners gevraagd wat ze vinden van de recreatieve bezoekers die naar de gemeente Nuenen komen en welke waarde de toeristisch- recreatieve aantrekkingskracht van de gemeente Nuenen heeft. Wat valt op? ▪ Ongeveer twee derde (64%) van de inwoners voelt zich dankzij de komst van bezoekers trots om een inwoner van gemeente Nuenen te zijn. Slechts negen procent van de inwoners is het daar niet mee eens. ▪ Van alle inwoners geeft driekwart (74%) aan dat de komst van bezoekers zorgt voor meer levendigheid en reuring. Acht procent is het (helemaal) oneens met deze stelling en 18% is het niet eens, maar ook niet oneens. ▪ De bewoners van het centrum van Nuenen (uit onze steekproef) zijn iets minder positief over de tweede stelling. Zo’n 65% is het eens dat bezoekers voor meer levendigheid en reuring zorgen (t.o.v. 74% gemiddeld), echter is 15% het daar helemaal niet mee eens (t.o.v. 8% gemiddeld).

Figuur 4.10 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. Bezoekers die naar de gemeente Nuenen komen… maken mij trots een inwoner van gemeente Nuenen te zijn (gemiddelde versus bewoners centrum) 9%

26%

28%

64%

59%

Gemiddelde gemeente Nuenen (Helemaal mee) eens

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13%

Neutraal

Bewoners centrum (Helemaal mee) oneens

Weet ik niet

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

39

Figuur 4.11 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. Bezoekers die naar de gemeente Nuenen komen… zorgen voor meer levendigheid en reuring (gemiddelde versus bewoners centrum) 8%

15%

18%

75%

16% 5%

Het aantal en de kwaliteit van de horeca

71%

17% 10%

68%

19% 9%

66%

18% 13%

(Helemaal mee) eens

74%

Neutraal

44%

28%

(Helemaal mee) oneens

22%

Weet ik niet

65%

Gemiddelde gemeente Nuenen Neutraal

Bewoners centrum (Helemaal mee) oneens

Weet ik niet

Vervolgens hebben we aan de inwoners gevraagd wat bezoekers bijdragen aan uiteenlopende zaken, zoals het aantal en de kwaliteit van winkels en horeca en het in stand houden van de (recreatieve) voorzieningen. In figuur 4.12 staan de resultaten.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

De lokale economie (o.a. werkgelegenheid)

Het in stand houden van de recreatieve voorzieningen Het behouden van Nuenen als Nuenen (in culturele zin) Het aantal en de kwaliteit van de winkels

21%

(Helemaal mee) eens

Figuur 4.12 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. Bezoekers die naar Nuenen komen dragen bij aan …

Wat valt op? ▪ 75% van de inwoners geeft aan dat bezoekers die naar de gemeente Nuenen komen bijdragen aan de lokale economie (o.a. werkgelegenheid). Slechts een minderheid (5%) is het daar niet mee eens. ▪ Iets minder inwoners, maar nog steeds een hoog percentage (71%) is het (helemaal) eens met de stelling: ‘bezoekers die naar Nuenen komen dragen bij aan het aantal en de kwaliteit van de horeca’. ▪ Daarnaast vinden veel inwoners dat bezoekers bijdragen aan het in stand houden van recreatieve voorzieningen (68%) en het behouden van Nuenen als Nuenen in culturele zin (66%). ▪ De stelling waar de inwoners het in verhouding het minst mee eens zijn is dat bezoekers bijdragen aan het aantal en de kwaliteit van winkels. 22% is het daar niet mee eens, 28% is het niet eens, maar ook niet oneens en 44% is het wel eens met deze stelling. ▪ Inwoners zien de waarde van de komst van bezoekers in voor de lokale economie, het voorzieningenniveau en de leefbaarheid van Nuenen.

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

40

We hebben de inwoners gevraagd hun antwoorden toe te lichten. Onderstaand een greep uit de meest genoemde reacties (vrij vertaald). Toelichting: ▪ Toerisme kan een bijdrage leveren aan het in stand houden van voorzieningen, maar wel in balans. Het moet niet te druk worden en maak duidelijke keuzes over het type bezoekers; kwaliteit boven kwantiteit. ▪ Zorg ervoor dat de leefbaarheid niet in het gedrang komt en dat iedereen kan profiteren van toerisme en recreatie. Niet alleen de lokale middenstand en musea. ▪ Zorg voor diversiteit in het aanbod. Maak de gemeente ook voor jongeren aantrekkelijk. Nu is veel gericht op een oudere doelgroep. ▪ Toeristen die komen voor Van Gogh zijn een meerwaarde voor de gemeente en dragen bij aan de lokale economie. Er is nog ruimte voor groei, maar zorg wel voor een goede balans. ▪ Er wordt getwijfeld of de busbezoekers die Nuenen slechts kort bezoeken een bijdrage leveren aan de lokale economie. ▪ Er kan veel meer uit de toeristenstroom worden gehaald, zodat iedereen meer kan profiteren. Bedrijven spelen er nog te weinig op in. Daar liggen kansen.

4.6 Rondom mogelijke negatieve effecten van recreatie en toerisme zijn onderstaande tien stellingen voorgelegd. In figuur 4.13 en 4.14 is te zien hoe de inwoners van gemeente Nuenen hierop reageren. Figuur 4.13 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. Door recreatie en toerisme zie ik dat.. Dat de kwaliteit van de openbare ruimte achteruitgaat (bijv. door zwerfafval)

21%

27%

47%

Dat er schade optreedt aan natuur

17%

27%

47%

9%

Dat het te druk wordt in de gemeente Nuenen

16%

24%

49%

11%

Dat het minder prettig wonen is in de 10% 17% gemeente Nuenen

72%

Dat er schade optreedt aan erfgoed 7%

55%

(Helemaal) eens

Neutraal

25%

(Helemaal) oneens

Weet ik niet

Wat valt op? ▪ In het algemeen is ongeveer de helft van de inwoners het (helemaal) oneens met de stellingen. Met uitzondering van de stelling over prettig wonen; daar is 72% het (helemaal) niet mee eens. ▪ Een kwart – met uitzondering van de stelling over prettig wonen – is het niet eens, maar ook niet oneens. De negatieve impacts van recreatie en toerisme lijken volgens inwoners mee te vallen. ▪ Desalniettemin vindt 21% van de inwoners dat de kwaliteit van de openbare ruimte achteruitgaat (bijv. door zwerfafval) door recreatie en

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

13%

41

▪ ▪

toerisme. En 16% vindt dat het door recreatie en toerisme te druk wordt in de gemeente Nuenen. Centrumbewoners zijn positiever gestemd (!); 13% vindt dat het te druk wordt in de gemeente door recreatie en toerisme en 54% is het hier (helemaal) niet mee eens. De antwoorden van de respondenten die woonachtig zijn in het centrum van Nuenen komen verder redelijk overeen met de gemiddelden. 17% van de inwoners geeft aan dat er schade optreedt aan de natuur door recreatie en toerisme. De negatieve impact van recreatie en toerisme op het erfgoed in gemeente Nuenen – in ruimte mate aanwezig – valt volgens inwoners mee. Slechts 7% denkt dat er schade optreedt aan erfgoed door recreatie en toerisme, terwijl 55% het daar (helemaal) niet mee eens is.

Figuur 4.14 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. Door recreatie en toerisme zie ik dat.. Dat er problemen zijn met mobiliteit (parkeerdrukte, files, etc.)

41%

21%

32%

Dat het rustige karakter van Nuenen gevaar loopt

26%

Dat het dorpse karakter van Nuenen gevaar loopt

20%

19%

59%

Dat het groene karakter van Nuenen gevaar loopt

18%

20%

59%

Dat het gezellige karakter van Nuenen gevaar loopt (Helemaal) eens

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Neutraal

23%

Wat valt op? ▪ Opnieuw is in het algemeen ongeveer de helft van de inwoners het (helemaal) oneens met de stellingen. En 17% tot 23% is het niet eens, maar ook niet oneens. ▪ Uitzondering is de stelling ‘dat er problemen zijn met mobiliteit (parkeerdrukte, files etc.)’. 41% van de inwoners is het (helemaal) eens met die stelling en 32% (helemaal) oneens. Van de inwoners uit het centrum is 57% het eens met deze stelling en 22% het (helemaal) oneens. Mobiliteit is een belangrijk aandachtspunt bij toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. ▪ 26% van de inwoners is het (helemaal) eens met de stelling dat het rustige karakter van Nuenen gevaar loopt. ▪ Recreatie en toerisme lijkt juist een positieve invloed te hebben op het gezellige karakter van Nuenen. 67% van de inwoners is het (helemaal) oneens met de stelling ‘dat het gezellige karakter van Nuenen gevaar loopt’. Vervolgens hebben we nog enkele algemene stellingen voorgelegd aan de inwoners. Daar wordt op de volgende manier op gereageerd, zie figuur 4.15.

49%

14% 17%

67%

(Helemaal) oneens

Weet ik niet

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

42

Figuur 4.15 In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen. 17%

5%

8%

16%

13%

25%

27%

49%

▪ ▪

83% 69%

▪ 23%

58%

20%

9% 5%

55% 10% 6%

Ik denk er over Ik vind dat Een groei van Ik ervaar op dit De voordelen na zelf recreatie en recreatie en moment van recreatie en activiteiten op toerisme toerisme leidt overlast van toerisme wegen het gebied van aangemoedigd tot overlast recreatieve op tegen de recreatie en mag worden bezoekers nadelen toerisme aan te gaan bieden (Helemaal) eens

Neutraal

(Helemaal) oneens

Weet ik niet

Wat valt op? ▪ Het meest in het oog springende resultaat is dat 83% van de respondenten aangeeft op dit moment geen overlast te ervaren van recreatieve bezoekers. Bewoners uit het centrum ervaren iets meer overlast. Het percentage dat het eens is met deze stelling ligt iets lager (zo’n 79%). ▪ Bijna de helft van de inwoners (49%) verwacht niet dat een groei van recreatie en toerisme in de komende jaren tot overlast gaat leiden. Eén vijfde van de inwoners is het daar niet mee eens en verwacht wel overlast bij een groei van recreatie en toerisme. Opnieuw zijn de centrumbewoners

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

▪

minder positief; 25% verwacht wel overlast bij een groei van recreatie en toerisme. Verder zijn de antwoorden van de bewoners van het centrum van Nuenen vergelijkbaar met de gemiddelden. 58% van de inwoners geeft aan dat recreatie en toerisme aangemoedigd mag worden, tegenover 16% die het daar (helemaal) niet mee eens is. En 55% van de inwoners vindt dat de voordelen van recreatie en toerisme opwegen tegen de nadelen. 27% antwoord neutraal (niet mee eens / niet mee oneens) en 13% is het daar (helemaal) niet mee eens. De meeste inwoners zijn niet van plan om de komende jaren zelf iets met recreatie en toerisme te gaan doen, zoals een B&B of theetuin. Over het algemeen zijn de respondenten positief over recreatie en toerisme in de gemeente Nuenen.

We hebben de inwoners ook gevraagd om hun antwoorden toe te lichten. 196 inwoners hebben dat gedaan. Hieronder hebben we een aantal reacties weergegeven (vrij vertaald). Veel mensen zien de voordelen van toerisme en het belang voor gemeente Nuenen: ▪ Levendigheid in het dorp is essentieel en het dorp wat levendiger en gezelliger door de komst van toeristen en recreanten. ▪ Mits met goed beleid en de juiste investeringen, bijvoorbeeld in voldoende parkeervoorzieningen, kan het voor Nuenen heel positief zijn dat er meer toeristen komen. ▪ Door ook toeristen aan te trekken kan een divers aanbod worden behouden en meer aanbod worden toegevoegd. ▪ Er is nog weinig overlast. Nuenen zal geen Amsterdam worden. Zorg wel voor goede verkeersdoorstroming en voldoende parkeergelegenheden. ▪ “Ik denk dat wonen en recreatie/toerisme in Nuenen prima samengaat en je als inwoner weinig hinder ondervind van de toerisme zoals die de afgelopen 5 jaar heeft plaats gevonden.”

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

43

▪

▪

“Als we allemaal een beetje opletten i.vm de bovenstaande punten, zou ik zeggen ga er voor. Er komt werkgelegenheid en het aanzien van het dorp krijgt een impuls!”. “Alles hangt samen met een duidelijke keuze en goede regie. Als Nuenen kiest voor toeristische /recreatieve invulling vanuit het dorpse karakter trek je in mijn ogen de mensen aan die dit ook respecteren. Dat biedt juist kansen voor het erfgoed en de natuur. Drukte op de weg is wel een hele relevante, aangezien Nuenen nu in de spits al vastloopt.”

Inwoners oriënteren zich het meest via internet (zoekmachines zoals Google) en lokale kranten op wat er allemaal te doen is in de gemeente. Van specifieke toeristische websites wordt door de Nuenenaren nauwelijks gebruik gemaakt. Desalniettemin heeft een deel van de inwoners wel behoefte aan een toeristische website, zoals www.visitnuenen.nl.

Daarentegen geven ook een aantal respondenten aan dat ze toerisme als een bedreiging zien voor het behouden van het dorpse, rustige en groene karakter van Nuenen.

Ervaren drukte recreatieve bezoekers Het aantal recreatieve bezoekers in gemeente Nuenen wordt op dit moment door het grootste deel van de inwoners niet als te hoog ervaren. Het merendeel van de inwoners vindt dat er op dit moment niet te weinig en ook niet te veel bezoekers naar Nuenen komen. Slechts een handjevol inwoners vindt dat er nu te veel recreatieve bezoekers komen (7%).

Het aantrekken van meer bezoekers en toevoegen van voorzieningen mag niet resulteren in minder groen. Toenemende recreatie mag de duurzaamheid, het dorpse karakter van Nuenen en de natuur niet aantasten.

Veel inwoners hebben het gevoel dat het aantal recreatieve bezoekers in de gemeente de afgelopen jaren is veranderd. Ongeveer veertig procent heeft een toename gezien, terwijl bijna dertig procent aangeeft dat het juist is afgenomen.

Bestaande aanbod Meer dan de helft van de inwoners is tevreden over de bestaande recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen, 30% is het daar niet mee eens en mist wel voorzieningen, zoals speelgelegenheden voor jongeren, bankjes en culturele voorzieningen.

Impact toerisme en recreatie Over het algemeen zijn inwoners positief over de komst van recreatieve bezoekers naar Nuenen. Ze geven aan dat bezoekers zorgen voor meer levendigheid en reuring en bijdragen aan de lokale economie en het in stand houden van voorzieningen. Bovendien voelt bijna twee derde van de inwoners zich trots om een inwoner te zijn van de gemeente Nuenen door de komst van bezoekers.

▪ ▪

4.7

Met name over het aantal restaurants, cafés en uitgaansgelegenheden, wandelpaden en -voorzieningen en fietspaden en -voorzieningen is men erg tevreden. Over het winkelaanbod (niet alledaagse boodschappen), zwemvoorzieningen bij natuurwater en de zwembaden (binnen en buiten) is men veel minder tevreden.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Inwoners ervaren slechts in beperkte mate de negatieve impact van toerisme en recreatie. Uitzondering is de stelling ‘door recreatie en toerisme zie ik.. dat er problemen zijn met mobiliteit (parkeerdrukte, files etc.)’. Het merendeel van de inwoners (41%) is het hiermee eens. Daarnaast geven inwoners nadrukkelijk aan dat er aandacht moet zijn voor ‘balans’ bij toekomstige toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. De ervaren

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

44

recreatieve druk is nu nog niet te hoog in de gemeente – volgens een meerderheid van de respondenten – en dat moet ook zo blijven. Over toeristische ontwikkelingen moet goed worden nagedacht en deze ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van de leefbaarheid van Nuenen. Belangrijke aandachtspunten die worden aangekaart zijn onder andere de parkeer- en verkeersdrukte, dat er voldoende voorzieningen voor alle doelgroepen zijn (niet alleen ouderen) en het dorpse en groene karakter van Nuenen mag geen gevaar lopen. Meer dan de helft van de inwoners geeft aan dat recreatie en toerisme aangemoedigd mag worden in de komende jaren. En een soortgelijk percentage vindt dat de voordelen van recreatie en toerisme opwegen tegen de nadelen. Respectievelijk 16% en 13% van de inwoners zijn het hier niet mee eens.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

45

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

46

5.2 In deze paragraaf gaan we in op de toeristische druk en kijken we naar de dichtheid en intensiteit van het aantal overnachtingen in de gemeente Nuenen. De analyses zijn gebaseerd op het gemiddelde aantal overnachtingen in 2018 en 2019. Aangezien de beschikbare overnachtingscijfers over 2020 sterk afwijken van de voorgaande jaren door de coronapandemie, zijn deze niet meegenomen in de analyse.

5.1 Toeristische druk Toeristische druk is een maat voor de omvang van het toeristische product. Toeristische druk geeft een indicatie van de invloed van het aantal bezoekers óf overnachtingen op een bestemming. De toeristische druk wordt weergegeven middels twee parameters5: ▪ Intensiteit: de verhouding van het aantal overnachtingen / bezoekers per dag ten opzichte van het aantal inwoners.; ▪ Dichtheid: de verhouding van het aantal overnachtingen / bezoekers per dag ten opzichte van het oppervlak van bijvoorbeeld de gemeente of kern.

Intensiteit en dichtheid - huidige situatie Figuur 5.1 geeft een beeld van de dichtheid en intensiteit van het aantal overnachtingen in de gemeente Nuenen. De dichtheid van het aantal overnachtingen in de gemeente is berekend op 0,97 en de intensiteit op 0,14. Opzichzelfstaand zijn deze scores vrij abstract; pas wanneer deze vergeleken worden met bijvoorbeeld een andere, vergelijkbare, gemeente kan de omvang van het toerisme in perspectief worden gezet. Daarom zetten we ze af tegen een aantal andere gemeenten en regio’s.

NB: De toeristische druk wordt vastgesteld aan de hand van een objectieve, cijfermatige analyse. Het woord ‘druk’ heeft geen relatie met het woord drukte, wat ‘een beleefde’ impact is. Hoge druk wil niet automatisch zeggen dat een bestemming overlast ervaart. Dat hangt namelijk af van de draagkracht van de bestemming.

In de overnachtingscijfers zijn alle overnachtingen meegenomen (inclusief zakelijke overnachtingen; aangezien de druk is berekend over toeristenbelastinggegevens en 5

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

toeristenbelasting wordt geheven over zowel zakelijke als toeristische overnachtingen). Maar voor de helderheid spreken we in het algemeen over toeristische druk.

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

47

Figuur 5.1 Toeristische druk verblijfsrecreatie in de gemeente Nuenen.

Culemborg is qua oppervlakte en inwoneraantal redelijk vergelijkbaar met de gemeente Nuenen. Toch heeft Culemborg bijna vier keer meer overnachtingen dan Nuenen. Dit is ook terug te zien in de dichtheid en intensiteit. Deze vallen hoger uit dan Nuenen. Hieruit kunnen we concluderen dat het toerisme (o.b.v. overnachtingscijfers) in Culemborg omvangrijker is dan in Nuenen.

Dichtheid (aantal overnachtingen per km² per dag) Intensiteit (aantal overnachtingen per 100 inwoners per dag)

Figuur 5.2 Toeristische druk gemeente Nuenen vergeleken met andere gemeenten en COROP gebieden 0,00

0,20

0,40

0,60

0,80

1,00

Leeswijzer figuur toeristische druk Een hoge dichtheid geeft aan dat er relatief beperkte fysieke ruimte is in de bestemming voor het aantal overnachtingen. Een hoge intensiteit geeft aan dat er relatief veel overnachtingen in relatie tot het aantal inwoners plaatsvinden. Deze cijfers gaan over gemiddelden op jaarbasis. De mate van toeristische druk kan echter verschillen per locatie of moment.

1,20

Gemeente Nuenen Geldrop-Mierlo Zuidoost- Noord-Brabant (COROP) Culemborg Zuidwest-Gelderland (COROP)*

Nunspeet

Figuur 5.2 geeft de dichtheid en intensiteit van het aantal overnachtingen in de gemeente Nuenen weer in vergelijking met de gemeenten Geldrop-Mierlo, Culemborg en Nunspeet. Ook de COROP gebieden waar deze gemeenten in liggen zijn meegenomen in deze figuur.

De Veluwe (COROP) 0,0

5,0

10,0

15,0

20,0

25,0

30,0

35,0

Dichtheid (aantal overnachtingen per km² per dag) Intensiteit (aantal overnachtingen per 100 inwoners per dag)

Wat allereerst opvalt is dat de dichtheid in de buurgemeente Geldrop-Mierlo erg hoog uitvalt door het grote aantal overnachtingen dat het vakantiepark in deze qua oppervlakte relatief kleine gemeente genereert. De intensiteit is veel lager doordat in verhouding tot het aantal inwoners de hoeveelheid overnachtingen meevallen. Zowel qua intensiteit als dichtheid valt de toeristische druk in Geldrop-Mierlo veel hoger uit dan in Nuenen, maar dat valt dus goed te verklaren en dient in perspectief te worden gezien. Hieruit kunnen we concluderen dat het verblijfstoerisme in de gemeente Geldrop-Mierlo in verhouding tot het aantal inwoners en de oppervlakte van de gemeente omvangrijker is in vergelijking met Nuenen.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Tot slot is de gemeente Nunspeet toegevoegd als voorbeeld van een drukke toeristische gemeente. Nunspeet ligt op de Veluwe. Het aantal overnachtingen in Nunspeet in verhouding tot het aantal inwoners en de oppervlakte van de gemeente zorgt voor een hogere toeristische druk (zowel qua dichtheid als intensiteit) dan in Nuenen. In verhouding is daarom het toerisme in Nunspeet omvangrijker dan in Nuenen (zie figuur 5.2).

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

40,0

48

Conclusie Het aantal overnachtingen in de gemeente Nuenen zorgt in verhouding tot de oppervlakte en het inwoneraantal voor een zeer lage toeristische druk. Dit blijkt ook als we de toeristische druk afzetten tegen de gemeenten GeldropMierlo, Culemborg en Nunspeet. Daar is het verblijfstoerisme in verhouding omvangrijker dan in Nuenen.

zijn de dichtheid en intensiteit berekend op basis van de volledige kern. De exacte toeristische druk kan daarom hoger uitvallen. Intensiteit en dichtheid In figuur 5.3 is de toeristische druk weergegeven op basis van de bezoekerscijfers van Museum Vincentre en de gebruiksoppervlakte7 en inwoneraantallen van de kern Nuenen. Zoals in de vorige paragraaf aangegeven geeft een hoge dichtheid aan dat de ruimte beperkt is in verhouding tot de hoeveelheid recreanten. Een hoge intensiteit geeft aan dat er relatief veel recreanten een bezoek brengen aan Museum Vincentre in relatie tot het aantal inwoners. Het valt op dat de omvang van de toeristische druk qua dichtheid hoger is dan intensiteit. Dit kan geïnterpreteerd worden als zijnde dat het bezoekersaantal voornamelijk invloed heeft op de openbare ruimte. Dit zegt echter niets over de ervaren drukte en eventuele overlast, dit hangt namelijk af van de draagkracht van de leefomgeving.

5.3 In de vorige paragraaf hebben we de toeristische druk in beeld gebracht voor de verblijfsrecreatie in Nuenen. In deze paragraaf gaan we in op de dagrecreatie. Daarvoor kijken we naar de bezoekersaantallen van Museum Vincentre6, omdat er geen andere cijfers over dagbezoek bekend zijn. In deze paragraaf schetsen we dus uitsluitend een beeld van de omvang van het dagtoerisme aan Museum Vincentre in verhouding tot het inwoneraantal en oppervlakte van de kern Nuenen. Hierbij maken we de volgende kanttekeningen: ▪

▪

Figuur 5.3 Toeristische druk Museum Vincentre in de kern Nuenen. Dichtheid (aantal bezoekers in Nuenen per km² per dag)

Deze analyse geeft een indicatie van de toeristische druk van de dagrecreatie in Nuenen. Deze analyse geeft geen volledig beeld, aangezien alleen cijfers over de bezoekersaantallen van Museum Vincentre zijn meegenomen. Museum Vincentre ligt in het centrum van de kern Nuenen. De toeristische druk zal zich met name concentreren op de directe omgeving; in en rondom het centrum. Aangezien er geen specifieke inwoneraantallen of oppervlaktedata beschikbaar zijn voor het centrum van de kern Nuenen

Analyse o.b.v. bezoekersaantallen uit 2018 en 2019. Aangezien de beschikbare cijfers over 2020 sterk afwijken van de voorgaande jaren (i.v.m. de maatregelen die zijn ingesteld om het coronavirus in te dammen) zijn deze wederom niet meegenomen in de analyse. 6

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Intensiteit (aantal bezoekers in Nuenen per 100 inwoners per dag) 0,00 1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00 7,00

Aangezien Museum Vincentre gaat uitbreiden verwachten ze ook een groei in bezoekersaantallen. Logischerwijs zal de toeristische druk stijgen met de

De gebruiksoppervlakte is de totale oppervlakte (bron: CBS) van het gebied minus het binnenwater maar inclusief recreatief binnenwater. 7

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

49

stijgende bezoekersaantallen. Of deze stijging van bezoekersaantallen voor eventuele overlast zou kunnen zorgen hangt wederom af van de draagkracht van de leefomgeving, hier gaan we in paragraaf 5.5 verder op in.

5.4 De omvang van toerisme en recreatie in Nuenen is op dit moment relatief laag in verhouding tot het aantal inwoners en de oppervlakte van de gemeente. Door groeiende bezoekersaantallen zal de toeristische druk naar verwachting de komende jaren toenemen. Deze druk komt voornamelijk tot uiting in de dichtheid. De verwachting is dan ook dat het toenemende bezoekersaantal vooral invloed heeft op de openbare ruimte, zoals de verkeersveiligheid, parkeerdrukte en (ervaren) drukte in winkelstraten. De ervaren drukte is eveneens relatief laag. Het merendeel van de inwoners vindt dat er op dit moment niet te weinig en ook niet te veel bezoekers naar gemeente Nuenen komen (zie hoofdstuk 4).

5.5 Aanvullend op de huidige situatie kijken we vooruit; hoe ziet de ontwikkeling van toerisme eruit en wat betekent dat voor Nuenen? We brengen hiervoor onderstaande aspecten in beeld: ▪ Prognose: op basis van cijfers van het NBTC geven we een inschatting van hoe toerisme zich (post corona) gaat ontwikkelen in de provincie Brabant (percentages). Dit vertalen we door naar de gemeente Nuenen; ▪ Markttrends algemeen: welke trends zijn er aangaande toerisme en recreatie die relevant zijn, denk aan duurzaamheid, natuurbeleving, etc. Prognose – ontwikkeling vrijetijdssector Net als verschillende andere sectoren lijdt de vrijetijdssector onder de coronapandemie. De onzekerheid en wisselende maatregelen om het virus in te dammen zorgen ervoor dat met name groepsaccommodaties, horecagelegenheden, dagrecreatie en evenementen de impact van deze crisis duidelijk voelen. Vakantieparken, hotels en campings lijken minder onder de crisis te lijden.

Er lijkt ook voldoende draagkracht te zijn voor nieuwe toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. Toerisme en recreatie mag worden aangemoedigd volgens het merendeel van de inwoners, maar wel in ‘balans’. Geen massatoerisme, maar ‘passende’ groei. En toeristische ontwikkeling mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van de leefomgeving. Met als belangrijkste punt van zorg de parkeeren verkeersdrukte, met name in het centrum. Door de groeiende bezoekersaantallen wordt dit aandachtspunt de komende jaren nog belangrijker.

Voorlopig lijken de onzekere tijden voor de toeristische sector aan te houden. Zo zien we dat het inkomend toerisme in 2021 nog verder is gedaald dan in 2020. De huidige verwachting is dat het inkomend toerisme vanaf 2022 weer zal groeien, maar vóór 2024 nog niet op het niveau van 2019 zal zijn. Inkomend toerisme uit de omliggende markten, België en Duitsland zal sneller herstellen dan verder gelegen landen (NBTC, november 2021).

Kortom de toeristische druk en draagkracht is op dit moment goed in balans. Inwoners ervaren slechts in beperkte mate negatieve impacts van toerisme en recreatie. Bij toekomstige ontwikkelingen is met name de druk op de openbare ruimte een punt van zorg.

De coronapandemie heeft ook impact op het consumentengedrag van Nederlanders. In de Update NBTC Vakantiemonitor (november 2021) geeft een ruime meerderheid van de Nederlanders (64%) aan dat de plannen voor de zomervakantie in 2022 afhankelijk zijn van de corona ontwikkelingen. Gemiddeld wacht twee op de drie Nederlanders langer dan normaal met het boeken van een vakantie (bron: NBTC, november 2021).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

50

Wel blijft vakantie in eigen land onverminderd populair. Bijna de helft van de Nederlanders verwacht de zomervakantie van 2022 in eigen land door te brengen. Daarnaast spelen veiligheid en zekerheid een steeds belangrijkere rol bij de keuze voor een vakantiebestemming (bron: NBTC, november 2021). Toerisme in Noord-Brabant Tot voor de coronapandemie was de Brabantse vrijetijdssector groeiende. Dit geldt zowel voor de verblijfssector (met name de shortbreakmarkt) als voor de dagrecreatiesector. Veruit de meeste toeristen in Noord-Brabant kwamen uit eigen land; twee op de drie verblijfsgasten was Nederlander. Ook het inkomend toerisme was groeiende, in 2018 ontving Brabant 7% meer buitenlandse bezoekers dan in 2017. Van de buitenlandse gasten kwam het merendeel uit België (39%) en Duitsland (21%). De sector dagrecreatie zag een groei van 26% in 2018 ten opzichte van 2015 (bron: VisitBrabant, 2019).

Gezien de toenemende marketing aandacht voor de ‘Vincent van Gogh beleving’ en de groeiende populariteit van het binnenlands toerisme kunnen we voorzichtig stellen dat er kansen zijn voor Nuenen. We verwachten daarom dat het aantal bezoekers in Nuenen de komende jaren zal toenemen. Met het museale aanbod, rijke cultuurhistorie en de ‘Van Gogh-beleving’ heeft Nuenen genoeg kansen om hiervan mee te profiteren. Markttrends Er zijn verschillende markttrends aangaande toerisme en recreatie die relevant zijn voor de gemeente Nuenen. De belangrijkste trends zetten we hier op een rij: ▪

Op 11 januari 2022 presenteerde VisitBrabant de Meerjarenvisie 2022-2025 waarin ze een strategie uitzetten om de bestemmingsmarketing van de provincie effectiever en efficiënter te maken. Onderdeel van deze strategie is de ontwikkeling van thematische programma’s omtrent de beleving van de geboorteregio van Vincent Van Gogh. Concrete voorbeelden die werden genoemd zijn gethematiseerde belevingsroutes voor fietsen en wandelen langs Van Gogh erfgoedlocaties in bijvoorbeeld Nuenen, en thematische programma’s zoals Van Gogh Sites Brabant, Van Gogh National Park en Brabant Remembers. ▪ Wat betekent dit voor de gemeente Nuenen? Hoewel de pandemie een grote invloed heeft op de vrijetijdssector, blijven we uitgaan van een (opnieuw) groeiende vraag, dus meer bezoekers, en houden we vooralsnog geen rekening met een blijvend verstorend effect van de pandemie op lange termijn.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Natuurbeleving We kunnen een toenemende druk verwachten in natuurgebieden, omdat men meer behoefte heeft aan onthaasten en ontspannen in de natuur. Dit gaat hand-in-hand met de behoefte aan ‘uit-staan’ en tot rust komen in deze hectische maatschappij. Vooral wandelen en fietsen in de natuur is populair en populairder geworden in coronatijd. Deze toenemende druk op de natuur betekent niet direct een toenemende mate van negatieve effecten; het kan ook kansen bieden (bron: Waardevol Toerisme Gelderland, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2020 en Stichting Wandelnet, 2020). Nuenen grenst aan de grote stad Eindhoven en biedt prachtige natuur voor vele bezoekers (e.g. het beekdal van de Kleine Dommel en de Dommel, Nuenens Broek en de Stiphoutse bossen). Nadenken over natuurbehoud en recreatieve kansen voor de toekomst zijn van belang om mee te varen op deze trend. Duurzaamheid Consumenten zijn zich steeds meer bewust van hun consumptie- en reisgedrag. ‘Duurzaam’, ‘puur’, en ‘biologisch’ is ‘in’. De verwachting van de consument dat bedrijven daarin meegaan zorgt voor druk op ondernemers. Vanwege de relatief hoge CO2 uitstoot van de sector en het hoge watergebruik zijn initiatieven op het gebied van energietransitie, circulair bouwen, besparen en recycling actueel. Duurzaamheid is daarom

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

51

▪

▪

▪

een onderwerp waar ook in de gemeente Nuenen in de vrijetijdssector bij nieuwe initiatieven op getoetst zal moeten worden om te kunnen voldoen aan de wensen van de gast van de toekomst. Luxe De consument verwacht steeds meer luxe. In de verblijfsrecreatie zien we dat vakantieparken investeren in het upgraden en restylen van accommodaties en dat nieuwe accommodaties vrijwel altijd worden opgeleverd met luxe tot zeer luxe voorzieningen. Voornamelijk in de mix van natuur, rust en luxe liggen kansen voor deze sector: ‘glampings’, privé sanitair en vaatwasser op vakantieparken of luxe ingerichte (huur) accommodaties (bron: NRIT, 2019). Totaalbeleving en branchevervaging Het is tegenwoordig bijna noodzakelijk als bedrijf om op te vallen en je te onderscheiden van de rest. Dit zorgt voor veel druk op ondernemers. Dit gaat samen met de groeiende vraag naar thematisering en gemak: het comfort van veel belevenissen binnen handbereik. In deze trend zie je dat de dag- en verblijfsrecreatieve sector naar elkaar toegroeien: grote dagattracties bouwen vakantieparken, evenementen worden voorzien van een camping, vakantieparken bieden hotelservice, en campings die gaan thematiseren. Branchevervaging, ‘festivalisering’, ‘hotelisering’ en ‘thematisering’: alles om het de consument makkelijker en comfortabeler te maken.

In de nieuwe strategie van VisitBrabant is thematisering van het aanbod een belangrijke stap om de beleving van de geboorteregio van Vincent van Gogh compleet te maken. Hier liggen kansen voor Nuenen. Groeiende horeca De horecasector groeit (ondanks corona), dit komt met name doordat consumenten (iets) meer te besteden hebben en de keuze voor gemak daardoor steeds vaker gemaakt wordt. Koninklijke Horeca Nederland stelt dat de groei van het toerisme gebaat is bij een sterke horecasector, maar dat overaanbod voorkomen moet worden. Het is daarom belangrijk bij nieuwe initiatieven om onderscheidend te zijn op thema, doelgroep en

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

mogelijk andere aspecten (bron: website Koninklijke Horeca Nederland, Rabobank trendanalyse – Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, 2020).

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

52

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

53

De belangrijkste conclusies uit de verschillende analyses vatten we hieronder heel kort samen.

Inwonersonderzoek (H4) ▪ Meer dan de helft van de inwoners is tevreden over de bestaande recreatieve voorzieningen in de gemeente Nuenen. ▪ Het aantal recreatieve bezoekers in gemeente Nuenen wordt op dit moment door het grootste deel van de inwoners niet als te hoog ervaren. ▪ Over het algemeen zijn inwoners positief over de komst van recreatieve bezoekers naar Nuenen. ▪ Inwoners geven nadrukkelijk aan dat er aandacht moet zijn voor ‘balans’ bij toekomstige toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. ▪ Over toeristische ontwikkelingen moet goed worden nagedacht en deze ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van de leefbaarheid van Nuenen.

Stakeholderanalyse (H2) ▪ Het aanbod in Nuenen is zowel qua dag- als verblijfsrecreatie beperkt qua omvang en veelzijdigheid. ▪ Het verblijfsrecreatieve aanbod bestaat met name uit kleinschalige B&B’s en vakantiehuisjes.

Analyse van toeristische druk (H5) ▪ De toeristische druk en draagkracht is op dit moment goed in balans. Inwoners ervaren slechts in beperkte mate negatieve impacts van toerisme en recreatie. Bij toekomstige ontwikkelingen is met name de druk op de openbare ruimte (o.a. parkeer- en verkeersdrukte) een punt van zorg.

6.1

Vraag-aanbodanalyse (H3) ▪ Voor de verbindingszoeker en inzichtzoeker is er voldoende aantrekkelijk aanbod te vinden of is het aanbod in balans in de gemeente Nuenen. ▪ Voor de avontuurzoeker en stijlzoeker is er in lage mate aantrekkelijk aanbod in de gemeente Nuenen, met uitzondering van dagrecreatie (avontuurzoeker) en horeca (stijlzoeker, omliggende gemeenten). ▪ Voor de plezier- en harmoniezoeker is het aanbod niet in balans. Er is wél voldoende aantrekkelijk aanbod van horeca en dagrecreatie, maar zeer weinig aantrekkelijk aanbod om te overnachten. ▪ Voor de rustzoeker is het aanbod eveneens niet in balans. Er is wel in hoge mate aantrekkelijk aanbod om te overnachten, maar slechts in lage mate aantrekkelijk aanbod voor horeca en dagrecreatie.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6.2 In deze alinea geven we aanbevelingen en ontwikkelrichtingen mee voor het te ontwikkelen beleidskader. Qua ambitie adviseren we het volgende: Ambitie ▪ Er is ruimte om meer toeristen en recreanten te verwelkomen in Nuenen (groei), maar wel op passende schaal en met aandacht voor spreiding in tijd en ruimte. Met passende schaal bedoelen we dat het initiatief bijdraagt aan de vrijetijdseconomie en in balans is met de leefomgeving. ▪ Focus op het jaarrond aantrekkelijk maken van Nuenen, zodat jaarrond kan worden geprofiteerd en bezoekers worden gespreid.

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

54

▪ ▪

Voor de (middel)lange termijn focus op langer verblijf (van een dagje uit naar shortbreak – 1 tot 3 nachten – bestemming) en herhaalbezoek. Meer bekendheid genereren voor Nuenen als bestemming en betere informatievoorziening voor bezoekers en bewoners.

Speerpunten Om de ambities te realiseren adviseren we daarnaast om in te zetten op de volgende speerpunten: Speerpunt 1: promotie We raden aan om de promotie breed in te steken. Daarmee bedoelen we dat de verschillende verhalen van Nuenen voor het voetlicht worden gebracht. Met als belangrijkste ‘etalagestuk’ Van Gogh, maar er staat veel meer in de winkel. Een onafhankelijke ‘citymarketing’ organisatie kan hier uitvoering aan geven. Ontwikkel een Visit Nuenen platform: Vanuit het inwonersonderzoek komt naar voren dat (bij een deel van de inwoners) er een wens is voor een toeristische website met informatie over Nuenen (zoals www.visitnuenen.nl). De website moet gericht zijn op de bewoner en bezoeker met aandacht voor wat er in Nuenen te doen is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een evenementenkalender.

voor de promotie om hier op in te spelen. Kenmerken van het ideale dagje uit voor de harmonie- en plezierzoeker zijn: De beleving die deze leefstijlen aanspreekt is toegankelijk en laagdrempelig. Ze zijn op zoek naar een gezellig en leuk dagje uit waarbij ze vermaakt worden. Om cultuurhistorie en erfgoed interessant te maken voor deze leefstijlen is het belangrijk om actieve beleving toe te voegen: voelen, ervaren en spelen! Ook worden deze leefstijlen graag meegenomen in een verhaal. Deze leefstijlen houden van genieten. Dat doen ze van eigentijds, bijzonder aanbod. Ze houden van (inter)actieve vormen waarbij alle zintuigen optimaal worden geprikkeld. De horecabeleving is belangrijk, de kwaliteit moet goed zijn en de keus ruim. Als het aanbod voor deze leefstijlen goed wordt gepromoot ontstaat naar verwachting ook meer vraag naar overnachtingsmogelijkheden, zodat ze langer in de gemeente kunnen blijven (zie hieronder bij de alinea over aanbodontwikkeling).

Kies voor een gedifferentieerde aanpak: Met een gedifferentieerde aanpak bedoelen we dat de promotionele activiteiten op verschillende doelgroepen zijn gericht. Waarbij per cluster van doelgroepen wordt gekeken welke ‘verhalen’ het best voor het voetlicht kunnen worden gebracht. Twee ‘verhaallijnen’ liggen voor de hand. Verhaallijn 1: Nuenen; een gezellig dagje uit! Gericht op de harmonie- en plezierzoekers. Voor deze leefstijlen is er veel dagrecreatie en horeca aanbod te vinden in de gemeente. Dit biedt kansen

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

55

Figuur 6.1 Inspiratie voor een dagje uit (gericht op erfgoed) voor de harmonie- en plezierzoeker

Figuur 6.2 Inspiratie voor de erfgoedliefhebber (verbinding- en inzichtzoeker)

Erfgoed proeven in Nuenen! Gericht op de inzicht- en verbindingszoekers. De leefstijlgroepen die Nuenen al heel goed weten te vinden zijn de inzicht- en verbindingszoeker, of terwijl de erfgoedliefhebber. Voor deze leefstijlen is er voldoende aantrekkelijk aanbod te vinden in de gemeente. Door dit aanbod te versterken en op de juiste manier te promoten biedt je voor deze leefstijlen de ultieme toeristische totaalbeleving. Een bijkomend voordeel is dat de rustzoeker dichtbij deze doelgroepen in het leefstijlenmodel zit en dus zeer waarschijnlijk ook geïnteresseerd is in het Nuenense aanbod voor de erfgoedliefhebber.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

56

Speerpunt 2: aanbodontwikkeling Onze aanbevelingen op het gebied van aanbodontwikkeling: Ontwikkel op passende schaal: De inwoners geven nadrukkelijk aan dat er aandacht moet zijn voor ‘balans’ bij toekomstige toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. Over toeristische ontwikkelingen moet goed worden nagedacht en deze ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van de leefbaarheid van Nuenen. Het is dus belangrijk om te ontwikkelen op passende schaal. Met passende schaal bedoelen we: dat het initiatief bijdraagt aan de vrijetijdseconomie en in balans is met de leefomgeving (de natuur, het groene karakter, mobiliteit etc.). In de praktijk zal dit veelal om de toevoeging van kleinschalige initiatieven gaan, maar dat hoeft niet.

Sta uitnodigend tegenover verblijfsaccommodaties voor de plezier- en harmoniezoeker: Aanvullend op bovenstaande aanbeveling adviseren we een uitnodigende houding t.o.v. verblijfsrecreatie initiatieven gericht op de plezier- en harmoniezoeker. Zoals beschreven in bovenstaande alinea is het aanbod voor een dagje uit op orde voor deze leefstijlen, maar er is zeer weinig aantrekkelijk overnachtingsaanbod. Passend aanbod voor deze doelgroepen zijn accommodaties als een camping, (luxe) hotel, bungalowpark, hostel met veel en goede faciliteiten (passend bij de schaal van Nuenen). Zie figuur 6.3 voor passend verblijfsrecreatief aanbod voor deze doelgroepen. Figuur 6.3 Ideale accommodatie voor de harmonie en plezierzoeker

Aandacht voor parkeermogelijkheden en mobiliteit: Uit het inwonersonderzoek komt naar voren dat de parkeer- en verkeersdrukte een belangrijk aandachtspunt is, met name in het centrum. Door de verwachtte groei van de bezoekersaantallen (landelijke trend en i.v.m. uitbreiding Museum Vincentre) wordt dit aandachtspunt de komende jaren nog relevanter. Hier moet dan ook nadrukkelijk aandacht voor zijn bij nieuwe initiatieven. Focus op verblijf: Het bestaande verblijfsrecreatieve aanbod in de gemeente Nuenen is voornamelijk kleinschalig. Er is ruimte voor meer aanbod, maar opnieuw op passende schaal. Daarnaast is het belangrijk dat nieuwe initiatieven meerwaarde hebben t.o.v. het bestaande aanbod, bijvoorbeeld door een ander type accommodaties of voorzieningen aan te bieden, in te spelen op trends (luxe, branchevervaging) en/of te focussen op andere doelgroepen. Bij deze ontwikkeling is het ook belangrijk om buiten de grenzen van de gemeente te kijken. Zo is er al veel hotelaanbod in de gemeente Eindhoven en lijkt de toegevoegde waarde van een (vergelijkbaar) hotel in Nuenen niet groot.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

57

Ontwikkel breed aanbod voor de stijlzoeker (en avontuurzoeker): Voor de stijlzoeker is voldoende ruimte voor nieuw aanbod (hierbij kan ook een combinatie worden gemaakt met de avontuurzoeker). Voor de stijl- en avontuurzoeker is er in lage mate aantrekkelijk aanbod te vinden in de gemeente Nuenen, met uitzondering van dagrecreatie (avontuurzoeker) en horeca (stijlzoeker). De stijlzoeker is voornamelijk op zoek naar: ▪ Luxe en stijlvolle accommodatie, zoals luxe of boutiquehotel, privéaccommodatie, of glamping. ▪ Interieur mag variëren van klassiek tot design, zolang het luxe & exclusief is. Kwaliteitskeurmerken en bekende, kwalitatief goede merken in het interieur. ▪ Goede faciliteiten en service (ook culinair). ▪ Gevoel van exclusiviteit / VIP-arrangement, private dining. ▪ De omgeving mag prikkelend zijn, denk aan sportfaciliteiten, sauna en wellness, bijzonder uitzicht. ▪ Het menu staat garant voor (sterren)kwaliteit. Gerechten zijn smaaksensaties en kunststukjes of ongewoon. ▪ De bediening levert hoge service, volgt de etiquette, geeft suggesties en verwent haar gasten. Passende concepten zijn bijv. exclusieve proeverijen van een bekende kok.

Figuur 6.4 Ideale horecabeleving voor de stijlzoeker

Van Gogh als verbinder In de nieuwe strategie van VisitBrabant is thematisering van het aanbod een belangrijke stap o.a. via Van Gogh. Nuenen kent veel erfgoedlocaties die binnen dit thema passen. Door het huidige aanbod beter te verbinden en beleefbaarder te maken, en nieuw aanbod toe te voegen, kan Nuenen een aantrekkelijke totaalbeleving creëren voor de bezoeker.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022

58

Kijk naar de wensen van de inwoners (jeugd/kinderen): Tot slot is het belangrijk om de wensen van de inwoners mee te nemen, hierbij moet de jeugd/ kinderen niet vergeten worden. In het inwonersonderzoek is aangegeven dat er weinig aanbod is voor deze groepen, met name op het gebied van dagrecreatie. Het is belangrijk dat er diversiteit komt in het aanbod en dat nieuw aanbod aansluit bij de wensen van deze doelgroepen. In hoofdstuk 4 worden een aantal suggesties genoemd. Speerpunt 3: samenwerken / verbinden

informatie uitwisselen en netwerken. Een onafhankelijke ‘citymarketing’ organisatie kan hierin een rol vervullen. Speerpunt 4: monitoring Om te meten of de ambities worden behaald is monitoring essentieel. Heb aandacht voor het structureel verzamelen van data, bijvoorbeeld door eens in het jaar de lijst met stakeholders te updaten. En eens in de vier jaar een bezoekersonderzoek uit te zetten.

Betrek bewoners Over het algemeen zijn inwoners positief over de komst van recreatieve bezoekers naar Nuenen. Meer dan de helft van de inwoners geeft dan ook aan dat recreatie en toerisme aangemoedigd mag worden in de komende jaren. Daarbij moet wel aandacht zijn voor ‘balans’. De ervaren recreatieve druk is nu nog niet te hoog in de gemeente en dat moet ook zo blijven. Betrek bewoners daarom bij toeristisch- recreatieve ontwikkelingen. Dit past bij de nieuwe manier van werken onder de Omgevingswet. Om de wensen van de inwoners goed in beeld te houden is het goed om het inwonersonderzoek bijvoorbeeld eens in de 4 jaar te herhalen. Ondernemersavonden Een aantrekkelijke toeristische bestemming beschikt over voldoende overnachtingsmogelijkheden én dagrecreatieve voorzieningen, zoals fiets- en wandelpaden, horeca en activiteiten. Een goede samenhang tussen het aanbod maakt een bestemming aantrekkelijk en zorgt ervoor dat bezoekers langer blijven. Daarom is het belangrijk dat er over de brede linie voldoende te doen is in Nuenen en – misschien nog wel essentiëler – ondernemers op de hoogte zijn van wat er allemaal te doen is in de gemeente, waar mogelijk samenwerken en in ieder geval naar elkaar doorverwijzen. Zorg ervoor dat ondernemers elkaar kennen door bijvoorbeeld eens in de zoveel maanden een ondernemersavond rondom toerisme en recreatie te organiseren. Met als doel

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

ONTWIKKELEN IN BALANS: BOUWSTENEN TOERISME & RECREATIE GEMEENTE NUENEN 2022