Herijking Vrijwilligersbeleid - Nota Vrijwilligersbeleid Nuenen 2020-2026

Nota Vrijwilligerswerkbeleid Nuenen 2020-2026

Versterken van vrijwilligerswerk

1

Inhoudsopgave

Samenvatting

3

1. Inleiding

4

1.1 Visie op vrijwilligerswerkbeleid 1.2 Hoe is deze nota tot stand gekomen 1.3 Opbouw nota 2. Definities en afbakening

4 6 6 7

2.1 Definitie vrijwilligerswerk

7

2.2 Definitie vrijwilligersorganisatie

7

2.3 Definitie waardering

8

2.4 Definitie vrijwilligerswerkondersteuning

8

2.5 Doelstelling vrijwilligerswerkbeleid

9

2.6 Rolverdeling en samenwerking

9

3. Soorten vrijwilligerswerk en motivatie

11

3.1

Sectoren

11

3.2

Motivatie

12

4. Vrijwillige inzet in cijfers: vrijwilligerswerk in Nuenen

13

5. Actuele ontwikkelingen en trends

16

6. Resultaten digitale enquête

17

7.Resulaten ronde tafel conferentie

21

8. Wat willen wij bereiken en hoe gaan we dat doen

23

8.1 Acties

23

8.2 Planning en indicatoren

31

9. Financieel overzicht

Bijlage:

32

Enquête vrijwilligerswerkbeleid gemeente Nuenen

2

Samenvatting Nuenen mag trots zijn op de bovengemiddelde vrijwillige inzet van haar bewoners. Vrijwilligerswerk is van alle tijden. Het beroep op vrijwilligers is de afgelopen jaren echter sterk gegroeid en de vrijwilliger verandert. De prioriteiten die we leggen bij de inzet van eigen kracht van mensen en de inzet voor de samenleving vraagt om extra investeringen gericht op vernieuwing in het vrijwilligerswerk. In deze nota buigen we ons over de Centrale Vraag: “Op welke wijze kunnen wij de vrijwilligers(organisaties) en verenigingen versterken?”. De input voor deze nota komt uit de literatuur, een korte digitale enquête onder de vrijwilligersorganisaties en een rondetafelconferentie met vertegenwoordigers uit het Nuenense vrijwilligerswerk.

De belangrijkste problemen, zo men wil uitdagingen, waarvoor men staat zijn: ➢ Tekort aan talentvolle vrijwilligers die zich voor wat langere tijd willen binden aan een organisatie; ➢ Het beroep op vrijwilligers neemt zienderogen toe (mede onder invloed van de decentralisatie van zorgtaken naar de gemeente en de onbetaalbaarheid van dure zorg); ➢ De motivatie van mensen om vrijwilligerswerk te doen is aan veranderingen onderhevig; ➢ Er zijn steeds meer vrijwilligers met een “rugzakje”” en maar weinig geschikte vacatures voor kwetsbare vrijwilligers en; ➢ Moeite met het vinden van geschikte accommodaties voor het uitvoeren van activiteiten. De doelstelling van het vrijwilligerswerkbeleid in Nuenen is als volgt gedefinieerd: Het vrijwilligerswerkbeleid in Nuenen wil, ten behoeve van het welzijn van de inwoners, het vrijwilligerswerk versterken door het te ondersteunen, te faciliteren en te stimuleren en vrijwilligers te (laten) waarderen. Het eigenaarschap van vrijwilligerswerk ligt bij de vrijwilligers(organisaties) en verenigingen zelf. Zij bepalen “de kleur en geur” van het vrijwilligerswerk. De gemeente heeft vooral een faciliterende, stimulerende en ondersteunende rol. Een belangrijk instrument daarbij is ons subsidiebeleid. De spil in de ondersteuning van vrijwilligers(organisaties) is het Vrijwilligers Steunpunt.

Het Steunpunt is een gemeentelijk loket dat wordt bemand door medewerkers van de LEV groep. Voor de periode 2020-2026 worden verschillende acties ingezet. Deze acties zijn in vijf hoofdgroepen in te delen: Actie 1 Actie 2 Actie 3 Actie 4 Actie 5

Vergroten bekendheid voorzieningen Bemiddelen en faciliteren Vrijwilligers worden gezien en gewaardeerd Begeleiding en ondersteuning Aanscherpen subsidieregels

3

Hoofdstuk 1.

Inleiding

Waarom moet er eigenlijk een nota vrijwilligersbeleid komen? Nuenen mag zich verheugen over het feit dat we kunnen bouwen op een bovengemiddelde vrijwillige inzet van onze bewoners. Het motto ‘vrijwillig wat kan en professioneel wat moet’ wordt veel gebruikt, het belang van vrijwilligers(organisaties) wordt gezien. Wat is dus de aanleiding? In juni 2016 heeft de raad de Nota Beleid Sociaal Domein vastgesteld. Actualisatie van deze nota heeft plaatsgevonden in januari 2018. De prioriteiten die we leggen bij de inzet van eigen kracht van mensen en de inzet voor de samenleving vraagt om extra investeringen gericht op vernieuwing in het vrijwilligerswerk. Het grote belang van vrijwilligerswerk voor een goed functionerende samenleving vinden we ook prominent terug in het coalitieprogramma van de gemeente Nuenen 2018-2022. Vrijwilligerswerk is van alle tijden. Het beroep op vrijwilligers is de afgelopen jaren gegroeid en de vrijwilliger verandert. Vrijwilligers zijn niet alleen actief in hun buurt, wijk of bij verenigingen, maar ook in de ondersteuning van kwetsbare mensen. Ze bemannen eetpunten, bieden ondersteuning bij de Nederlandse taal en staan voor de mantelzorgers klaar. Ook zoeken (maatschappelijke) organisaties en de gemeente steeds vaker de samenwerking op met vrijwilligers.

Vrijwilligerswerk is ook een mooie manier om actief mee te doen aan de samenleving en jezelf te ontwikkelen. Iets voor of met anderen doen is leuk, leerzaam én zinvol. Zonder vrijwilligers zouden verenigingen en maatschappelijke organisaties niet kunnen bestaan. Bovendien kan vrijwilligerswerk een opstapje zijn naar betaald werk. Zonder overdrijving kunnen we stellen dat vrijwilligerswerk het cement van onze samenleving is. Aan de andere kant staat het vrijwilligerswerk onder druk. Het wordt steeds lastiger om voldoende vrijwilligers te werven, als was het maar omdat de pensioengerechtigde leeftijd steeds verder opschuift. In deze nota buigen we ons over de Centrale Vraag “Op welke wijze kunnen wij de vrijwilligers(organisaties) versterken?”. Met “wij” bedoelen we iedereen, zowel gemeente, de LEV groep als vrijwilligers(organisaties) en verenigingen. Veel gaat goed, zonder bemoeienis van de gemeente of de LEV groep. Dat juichen we toe! Het is echter niet alleen belangrijk om de huidige vrijwilligers te blijven ondersteunen, maar ook om nieuwe initiatieven te stimuleren en nieuwe vrijwilligers te vinden en te binden aan het vrijwilligerswerk. 1.1

Visie op Vrijwilligerswerkbeleid

Vrijwillige inzet kan een goede bijdrage leveren aan het verstevigen van sociale netwerken en ontmoetingsgelegenheid creëren. Mensen kunnen door het uitvoeren van vrijwilligerswerk op verschillende manieren betrokken worden bij de gemeenschap. Zoals gezegd zien wij het eigenaarschap van vrijwilligerswerk primair bij de vrijwilligersorganisaties zelf. Aan de andere kant stellen wij een substantieel budget beschikbaar voor vrijwillige inzet (middels ons subsidiebeleid). Naast de subsidiëring van de bekende (sport)verenigingen wordt dit budget ingezet om burgerinitiatieven en ook steunpunten, vacaturebanken en andere nieuwe en bestaande initiatieven te ondersteunen en te faciliteren. De sociale kaart van de vrijwillige inzet bestaat 4

uit de meer bekende gesubsidieerde organisaties, maar ook uit niet-gesubsidieerde organisaties. Het budget voor vrijwillige inzet wordt ingezet als hiermee een actieve bijdrage wordt geleverd aan maatschappelijke doelen en kwetsbare burgers worden betrokken bij het vrijwilligerswerk. Dit geldt net zo zeer voor de culturele als voor de sportverenigingen. In de subsidieregels worden hiervoor nadere regels en eisen uitgewerkt. Aanvullende subsidie regels kunnen zijn: • De activiteit draagt bij aan het bevorderen van de sociale cohesie in de wijk; • Vrijwilligersorganisaties stellen hun accommodatie ter beschikbaar voor andere vrijwilligersorganisaties; • Kwetsbare jongeren worden actief benaderd en gestimuleerd deel te nemen aan de activiteiten en; • Projecten en activiteiten die zich richten op kwetsbare gezinnen en jongeren worden ondersteund ontvangen extra steun: bijvoorbeeld steunouders en jongerenmaatjes. De focus van de gemeente Nuenen ligt dus breder dan op vrijwilligers in de zorg alleen. Wel is het zo dat alleen met een grote inzet van vrijwilligers de langdurige zorg in de gemeente betaalbaar blijft. Door de decentralisaties zijn gemeenten immers verantwoordelijk voor zwaardere zorg- en dienstverleningstaken. Bij de overheveling van deze zwaardere zorgtaken is de steun en hulp van mantelzorgers, vrijwilligers en buren onontbeerlijk.

We willen hierbij ook deels nieuwe doelgroepen aanspreken. Als deze mensen vrijwillig aan de slag gaan, kunnen er niet zomaar eisen en verplichtingen worden opgelegd, terwijl er soms wel zware zorgtaken uitgevoerd worden. Nieuwe taken, verantwoordelijkheden en nieuwe doelgroepen brengen ook nieuwe vragen met zich mee die naar verloop van tijd opgelost moeten worden. Met de drie decentralisaties wordt een beweging beoogd. Deze beweging wordt ook aangeduid met de “kanteling of transformatie van het sociaal domein”: � van zorgen voor naar zorgen dat; � van aanbod- en systeemgericht naar vraag- en mensgericht; � van curatief naar preventief; � van zware zorg naar lichte ondersteuning en; � van formeel naar informeel. Behalve de ‘kanteling’ is een veel gehoorde term civil society en burgerkracht’. De civil society bestaat uit allerlei initiatieven die door burgers zelf worden gestart, omdat ze die initiatieven belangrijk vinden en omdat ze vinden dat ze bijdragen aan de leefbaarheid van hun leefomgeving of van de samenleving als geheel. De ‘burgerkracht’ speelt hier een belangrijke rol in. De term 'burgerkracht' zou ook wel weergegeven kunnen worden met de termen 'eigen kracht', 'zelfsturing' of 'empowerment van de burger'. Burgers nemen de regie (weer) in eigen handen, de burger staat weer centraal.

5

1.2

Hoe is deze nota tot stand gekomen

Naast literatuur- en bronnenonderzoek is de input van vrijwilligers(organisaties), verenigingen en de LEV groep onontbeerlijk geweest bij het samenstellen van deze nota. Deze input vormt de basis voor de (toekomstige) invulling van het loket voor vrijwilligerswerk (Steunpunt Vrijwilligerswerk), uitgangspunten en doelstellingen, de rolverdeling tussen gemeente, LEV groep en toekomstige ontwikkelpunten. Op de eerste plaats is een korte digitale enquête online gezet. In de nieuwsbrief van het Steunpunt Vrijwilligerswerk in Nuenen is een oproep geplaatst om mee te werken aan deze enquête. Daarnaast zijn vrijwilligersorganisaties in Nuenen aangespoord de vragenlijst in te vullen door middel van publicaties in Rond de Linde, Nuenens weekblad, de gemeentelijke website en social media. De enquête bestaat uit stellingen gebaseerd op onze doelstellingen en vragen over problemen waar men tegen aan loopt en wensen op het vlak van ondersteuning. De vragenlijst is als bijlage opgenomen bij deze nota. Naast de digitale enquête is een korte ronde tafel conferentie georganiseerd, waarvoor vertegenwoordigers van vrijwilligersorganisaties uit verschillende sectoren zijn uitgenodigd. Dankzij de inbreng van de deze vertegenwoordigers wordt de stem van vrijwilligers in deze nota goed vertegenwoordigd. De conceptnota is ter advisering voorgelegd aan de ASD. 1.3

Opbouw nota

Om te komen tot de kern van deze nota, geven we in hoofdstuk twee eerst enkele definities weer. Wat verstaan we onder vrijwilligerswerk en wat is de rol van de gemeente bij het vrijwilligerswerk. De verschillende sectoren waarbinnen vrijwilligers actief zijn en de redenen waarom mensen vrijwilligerswerk doen staan beschreven in hoofdstuk drie. In hoofdstuk vier zetten we een aantal cijfers op een rij: cijfers die een beeld schetsen van het aantal vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties in Nuenen. Actuele ontwikkelingen en trends die ook van invloed zijn op het vrijwilligerswerk in Nuenen worden in hoofdstuk vijf beschreven. De uitkomsten van de digitale enquête worden in hoofdstuk zes beschreven; het verslag van de ronde tafel conferentie vindt u in hoofdstuk zeven. In hoofdstuk acht gaan we in op de vraag wat wij (de gemeente) belangrijk vinden, wat we willen bereiken en hoe wij dat denken te gaan realiseren. Tenslotte geven we in hoofdstuk negen een financieel overzicht.

6

Hoofdstuk 2. 2.1

Definities en Afbakening

Definitie vrijwilligerswerk

Er zijn talloze redenen om vrijwilligerswerk te doen. Iets betekenen voor een ander, een organisatie of een sociaal doel. Of een aanloop richting betaald werk. Individuele intrinsieke motivatie is de motor voor de vrijwillige inzet en de basis van vrijwilligerswerk. Maar is al het vrijwilligerswerk onverplicht? Denk aan de re-integratie, of tegenprestatie1 uit de Participatiewet, dat is niet geheel vrijblijvend. In alle gevallen speelt de intrinsieke motivatie een belangrijke rol wil de vrijwillige inzet succesvol zijn. Vrijwilligerswerk is inzet gebaseerd op intrinsieke motivatie die in enig georganiseerd verband, onverplicht en onbetaald wordt verricht ten behoeve van anderen of de samenleving waarbij een (maatschappelijk) belang wordt gediend. Vrijwilligerswerk is per definitie géén regulier betaald werk, omdat er geen sprake is van een werkgever-werknemer relatie. Dit betekent niet dat het vrijwilligerswerk onbetaald is, want er bestaan vrijwilligersvergoedingen2. We zien steeds meer een samensmelting tussen wereld van de overheid, maatschappelijke partners en professionals die zich bekommeren om de kwetsbare inwoner met de leefwereld waarin inwoners kiezen om vrijwillig iets voor een ander of organisatie te doen. Belangrijk daarbij is het besef dat professionals een andere positie hebben dan vrijwilligers. Vrijwilligerswerk onderscheidt zich nadrukkelijk van mantelzorg.

Mantelzorg is: hulp ten behoeve van zelfredzaamheid van jeugdigen en volwassenen die rechtstreeks voortvloeit uit een tussen personen bestaande sociale relatie en die niet wordt verleend in het kader van een hulpverlenend beroep. Mantelzorg is geen vrijwilligerswerk en andersom is vrijwilligerswerk geen mantelzorg. Vrijwilligerswerk is een keuze; mantelzorger zijn overkomt je. Vrijwilligers kunnen wel ingezet worden om de mantelzorgers te ontlasten, door zgn. respijtzorg te bieden. Inwonersinitiatieven zijn niet nieuw. Ook in het verleden hebben inwoners initiatief genomen en zich verenigd rond bijvoorbeeld charitatieve doelen. Nieuw is dat nu meer dan ooit ruimte is voor initiatieven die een bijdrage leveren aan gemeenschappelijke doelen en waarbij de samenwerking met gemeente, professionals of maatschappelijke organisaties wordt gezocht. Voorzieningen voor anderen (zoals kwetsbare ouderen) ontstaan. Ook deze initiatieven

1 Tegenprestatie naar vermogen zijn onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden die worden verricht

naast of in aanvulling op reguliere arbeid en die niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt door het college opgedragen op grond van artikel 9 lid 1 onder c Participatiewet 2 In 2018 is de onbelaste vergoeding maximaal €1.700 p.j. Iemand die in de bijstand zit mag maximaal €1.700 p.j. aan vrijwilligersvergoeding ontvangen zonder dat hij/zij wordt gekort op de uitkering. Vanaf 22 jaar: max. 5,-/uur, max. 170,-/mnd. en niet meer dan 1700,-/jaar. Tot 22 jaar: max. 2,75/uur, max. 170,-/mnd. en niet meer dan 1700,-/jaar Bijstandsgerechtigden ouder dan 27 jaar worden niet gekort op de uitkering als zij binnen de max. bedragen blijven. Jonger dan 27 jaar dan kan er gekort worden. Betreft alleen deze “algemene vrijwilligersvergoeding”. Werkelijk gemaakte kosten mogen wel vergoed worden. (Bron: Belastingdienst).

7

komen voort uit de gemeenschap en zijn gericht op de gemeenschap, waardoor ze ook tot vrijwilligerswerk behoren. 2.2

Definitie vrijwilligersorganisatie

Een organisatie die in zijn geheel gerund wordt door vrijwilligers zal door iedereen een vrijwilligersorganisatie worden genoemd. Het wordt ingewikkelder als naast vrijwilligers ook betaalde krachten voor de organisatie werkzaam zijn. Of wanneer de organisatie winst beoogt. Als de organisatie een winstoogmerk heeft is het geen vrijwilligerswerk. Mensen die daar onbetaald werk verrichten, vallen ook niet onder de vrijwilligersverzekering. Wij hanteren de volgende definitie: Een vrijwilligersorganisatie is een met naam en adres genoemd, formeel of informeel georganiseerd verband van verschillende mensen dat met enige regelmaat bijeenkomt en/of activiteiten organiseert in het algemeen belang, waarbij alle inkomsten worden ingezet ten gunste van de doelstelling van de organisatie en waarbij de uitvoering van het primaire proces door vrijwilligers wordt gedaan en er geen verband bestaat tussen de verrichte werkzaamheden en de verdiensten van de vrijwilligers. 2.3

Definitie waardering

Wat is waardering? Volgens de Van Dale betekent waardering: ‘Het op prijs stellen of zijn/haar waardering uitspreken’. Andere woordenboekdefinities luiden: ‘Het besef dat iets of iemand waardevol is’. Of: ‘Het hechten van een waarde aan iets of het tonen daarvan’. Dit ruime en vage begrip zou in de praktijk – vanuit het oogpunt van de organisatie – betekenen dat het iets is in de richting van: ‘Het is fijn als een vrijwilliger iets voor mijn organisatie wil doen, want dit betekent iets voor de organisatie.’ Ieder is op zijn/haar manier gevoelig voor waardering. Waardering kan op vele manieren tot uiting worden gebracht en is het meest effectief wanneer deze wordt afgestemd op de motivatie, wensen en behoeften van de vrijwilliger. Het structureel aandacht hebben voor de waarde van de vrijwillige inzet van vrijwilligers en hun organisaties, waarbij teruggegrepen wordt naar diens intrinsieke motivatie. Daarnaast behoort het subsidiëren van vrijwilligersorganisaties met specifieke doelen tot de gemeentelijke mogelijkheden van waardering. 2.4 Definitie vrijwilligerswerkondersteuning De meeste vrijwilligersorganisaties en verenigingen zijn zelf prima in staat een bestuur te vormen, vrijwilligers te werven, te begeleiden en te binden en daarmee van betekenis te zijn voor de leden. Ook vinden verreweg de meeste mensen zelf vrijwilligerswerk via familie, vrienden of hun werk.

De overheid heeft daar nauwelijks een rol in. Laten we dat ook vooral voor ogen houden. Echter een deel van de vrijwilligers en organisaties in Nuenen kan wel ondersteuning gebruiken. Denk aan de opstart van een vrijwilligersorganisatie, zoals het vormen van een bestuur of het werven van fondsen. Of juist bij het voortbestaan van een organisatie, wanneer het ledenaantal terugloopt of wanneer het gros van het bestuur met “pensioen” gaat. Maar ook individuele inwoners(groepen) die een initiatief voor hun buurt of wijk opzetten kunnen met praktische vragen zitten. Voor hen willen wij een vraagbaak zijn en meedenken in mogelijkheden. Wij denken vooral ook aan kwetsbare inwoners die iets voor 8

de gemeenschap kunnen en willen betekenen. Mensen waarvoor betaald werk (nog) niet haalbaar is. Hierbij is extra coaching en begeleiding nodig om een passende taak voor een vrijwilliger te vinden en te kunnen behouden. Ondersteuning bieden kan op diverse manieren. Het meest eenvoudige daarbij is het verstrekken van informatie en advies en het regelen van enkele basisrandvoorwaarden (zoals de vrijwilligersverzekering). Coaching, begeleiding, netwerkversterking en waardering vraagt al wat meer. Wij zien vrijwilligerswerkondersteuning als: Het, daar waar nodig, faciliteren van vrijwilligers en organisaties bij het inspelen op hun vraag en behoefte, het versterken van elkaar, deskundigheidsbevordering en waardering. De ondersteuning is altijd gericht op het bevorderen van de eigen en onderlinge kracht. 2.5 Doelstelling vrijwilligerswerkbeleid Op grond van voornoemde overwegingen hebben we onze doelstelling van het vrijwilligerswerkbeleid als volgt gedefinieerd: Het vrijwilligerswerkbeleid in Nuenen wil, ten behoeve van het welzijn van de inwoners, het vrijwilligerswerk versterken door het te ondersteunen, te faciliteren en te stimuleren en vrijwilligers te (laten) waarderen. Uit deze algemene doelstelling volgen de hieronder genoemde ambities: • •

•

Van elke inwoner verwachten (hopen) wij dat hij zich voor korte of langere tijd vrijwillig inzet; Wij gaan ervan uit dat verenigingen en vrijwilligersorganisaties op eigen kracht vrijwilligers kunnen werven, waarbij we ondersteunen bij het nog meer inspelen op de vraag en behoefte van (potentiële) vrijwilligers; Wij verwachten dat organisaties elkaar waar nodig versterken door samen te werken. Bijvoorbeeld in de ontwikkeling en uitvoering van nieuwe (effectieve) manieren van werven en waarderen van vrijwilligers, bij het trainen van vrijwilligers en bij het matchen van vrijwilligers en inwoners die hulp nodig hebben. Lukt het niet, dan kan professionele ondersteuning geboden worden en; Wij zorgen vanuit de gemeente voor zo min mogelijk drempels om vrijwilligerswerk te doen. Sommige inwoners die een duwtje in de rug nodig hebben willen wij ‘verleiden’ tot vrijwilligerswerk, waarbij wij aandacht hebben voor de behoefte aan ondersteuning. Bij het faciliteren en adviseren van vrijwilligers sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande (sociale)structuren en initiatieven in buurten en wijken. Het vrijwilligerspunt fungeert daarbij tevens als makelaarspunt: we wijzen inwoners op reeds bestaande initiatieven in hun buurt of wijk.

2.6 Rolverdeling en samenwerking Uit alles blijkt dat er in Nuenen veel energie onder de inwoners is om een bijdrage aan de gemeenschap te leveren. We hebben voorbeelden te over waar inwoners zelf initiatieven nemen voor de zorg voor zichzelf, voor anderen, voor gemeenschapshuizen (kijk bijv. naar 9

de activiteiten van de Stichting Leefbaar Gerwen of de BOA3). De gemeente ziet het eigenaarschap van vrijwilligerswerk vooral bij de vrijwilligers(organisaties) en verenigingen zelf. Zij bepalen “de kleur en geur” van het vrijwilligerswerk. Voor de rol van de gemeente is dit gegeven cruciaal. De gemeente heeft diverse rollen: • Wij hebben een regierol waar het gaat om anticiperen op de toekomst, zodat we in spelen op ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op het vrijwilligerswerk; • Wij zijn aan zet waar het gaat om participatie van kwetsbare inwoners, want iedereen verdient een kans mee te doen.

Dat doen we bijvoorbeeld met participatiebanen, Social Return, buursportcoaches, gezinsmentors, maatjesprojecten…; • Nu al faciliteren wij vrijwilligers(organisaties) en verenigingen op diverse wijzen, denk onder andere aan: o we zorgen voor zo min mogelijk drempels bij het verrichten van vrijwilligerswerk, dit betekent dat mensen met een uitkering gestimuleerd worden vrijwilligerswerk te doen en samenwerking met (potentiële) vrijwilligersinitiatieven worden aangegaan; o we stellen budget beschikbaar voor inwonersinitiatieven die bijdragen aan maatschappelijke doelstellingen; o de collectieve vrijwilligersverzekering; o de jaarlijkse waardering, de vrijwilligersprijs; o we verlenen subsidie aan vrijwilligersorganisaties en verenigingen om bepaalde doelen na te streven en; o specifiek in de waardering en ondersteuning van vrijwilligers(organisaties) en verenigingen met als doel hen te versterken, is het Steunpunt Vrijwilligerswerk beschikbaar. De gemeente heeft hierin de rol van opdrachtgever.

3 Buurtver. Omgeving Andriesplein

10

Hoofdstuk 3

Soorten vrijwilligerswerk en motivatie

In hoofdstuk drie kijken we waar vrijwilligers zoal actief zijn en om welke redenen. 3.1

Sectoren

Eerder hebben we gewezen op de diversiteit van vrijwilligerswerk. Onderstaand schema laat zien in welke sectoren vrijwilligers actief (kunnen) zijn. Sector sport en recreatie zorg of hulpverlening

informatie en advies

politiek en ideëel

levensbeschouwing

cultuur sociaal-cultureel werk onderwijs en vorming

belangenbehartiging

natuur en milieu

overige sectoren

voorbeelden van organisaties voetbalverenigingen, dartclubs volleybalverenigingen.. Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem, Unie Van Vrijwilligers, Verpleeg- en verzorgingshuizen, NOVIB, UNICEF. Stichting Telefonische Hulpdiensten, Vluchtelingenwerk, Slachtofferhulp, informatie- en adviescentra voor ouderen. vrijwilligerswerk voor politieke partijen, Amnesty International, Pax Christi. vrijwilligerswerk vanuit de kerken zoals jeugd- en ziekenpastoraat, ondersteuning rouwverwerking. toneelverenigingen, dansgezelschappen. buurthuizen, buurtverenigingen. scholen met overblijfouders, leeshulpen, ouderraden, Nederlands taalonderwijs aan anderstalige volwassenen (NT2). ouderenbonden, patiëntenverenigingen, gehandicaptenorganisaties IVN, Milieudefensie, Dierenbescherming, NIVON, Greenpeace. vrijwillige brandweer, vrijwillige reddingsbrigades.

11

3.2

Motivatie

Naast een veelvoud van sectoren waarin vrijwilligers actief kunnen zijn verschilt ook de motivatie van mensen om vrijwilligerswerk te doen. Gekende redenen om vrijwilligerswerk te doen zijn: • • • • • • • • • • •

Geloofs- of politieke overtuiging; Compassie, sociale bewogenheid of medemenselijkheid; Hulp voor eigen club of vereniging; Om je nieuwe woonomgeving te leren kennen; Om je netwerk te vergroten; Om een gat in je CV te voorkomen; Om werkervaring op te doen; Om een dag-/weekroutine te houden of op te bouwen; Om actief te blijven; je hebt geen zin om thuis achter de spreekwoordelijke geraniums te gaan zitten; Je hebt af en toe nog wat tijd over, maar je wilt je niet structureel inzetten en; Omdat het gewoon leuk is!

Belangrijk is dat de Civil Society, waarbij burgers zoveel mogelijk zelf het heft in handen nemen, samenhangt met de typering van de “nieuwe vrijwilliger”. Deze vrijwilliger zoekt vrijwilligerswerk dat past bij zijn/haar ontwikkeling en competenties en hoeft daarbij niet per se gebonden te blijven aan een bepaalde organisatie. Dit is van belang als we nieuwe vrijwilligers willen aanspreken (werven). Ter illustratie is hieronder schematisch weergegeven wat het verschil is tussen de traditionele vrijwilliger en de nieuwe vrijwilliger (bron; SCP, 2009). TRADITIONELE BETROKKENHEID Ideologische motivatie Vorm belangrijk, voorschriften Intrinsiek, vanzelfsprekend Genormeerd Verplicht Externe autoriteit Clubgevoel Binnenwereld versus buitenwereld Vaste rollen, groepsverband Statisch, herhaling Regelmatige participatie

NIEUWE BETROKKENHEID Pragmatisch, vanuit concrete ervaring Geraakt worden Periodieke kosten/baten analyse Autonoom Vrijwillig Zelf ontdekkend leren Aansprekende personen Openheid/ pluralistisch Meerdere rollen, individueel georiënteerd Dynamisch, ad hoc In bijzondere situaties

12

Hoofdstuk 4.

Vrijwillige inzet in cijfers. Vrijwilligers(werk) in Nuenen

Zoals eerder aangeven kent Nuenen een rijk verenigingsleven. In Nuenen ontvangen ongeveer 58 Vrijwilligersorganisaties een gemeentelijke subsidie. Daarnaast kennen we een groot aantal vrijwilligersorganisaties in Nuenen die geen gemeentelijke subsidie ontvangen (omdat zij dit niet aanvragen of niet aan alle voorwaarden om voor subsidie in aanmerking te komen, voldoen). Ook zijn er diverse niet geregistreerde groepjes, die zich vrijwillig inzetten, bijvoorbeeld door maandelijks zwerfafval op te ruimen in hun buurt. Bij het Steunpunt Vrijwilligerswerk zijn 200 vrijwilligersorganisaties ingeschreven. Het werkelijke aantal ligt een stuk hoger omdat niet alle vrijwilligersorganisaties zich laten registreren. Hieronder schetsen we een beeld van de omvang van het vrijwilligerswerk in Nuenen. In de onderstaande tabel vergelijken we de vrijwillige inzet in Nuenen met die in de regio. Tabel 1.

Vrijwilligerswerk per gemeente 2016 (Bron: rivm)

Gemeente Nuenen Son&Breugel Waalre Geldrop- Mierlo Helmond Eindhoven

% vrijwilligerswerk: 19 j.e.o. 33 33 33 29 24 24

Nederland

29

Als we deze percentages doorrekenen telt Nuenen circa 6.000 vrijwilligers van 19 j.e.o. Duidelijk is dat in de wat kleinere gemeenten als Nuenen, Son&Breugel en Waalre de bereidheid om vrijwilligerswerk te verrichten hoger is dan in de grotere gemeenten. In tabel 2 kijken we op wijkniveau naar het aantal vrijwilligers. Tabel 2.

Vrijwilligerswerk per wijk 2016 (Bron: rivm)

Wijk Gerwen Verspr. Huizen Gerwen Nederwetten Verspr. Huizen Nederwetten Eeneind Nuenen-Noord Nuenen-Oost Nuenen-Zuid Boord/Opwetten Verspr. Huizen ten z/o van Nuenen Nuenen

% vrijwilligerswerk: 19 j.e.o. 41 40 44 44 41 30 31 33 36 35 33

13

Tabel 2 maakt duidelijk dat in de kleinere kernen, Gerwen, Nederwetten en Eeneind het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet hoger ligt dan in de rest van Nuenen. Juist omdat het steeds moeilijker wordt om aan voldoende vrijwilligers te komen kijken we in Tabel 3 waar nog “potentiele” vrijwilligers te vinden zijn. Tabel 3.

Vrijwilligerswerk 60 plussers (per leeftijdscategorie, %) (bron: Behoefteonderzoek onder senioren in de gemeente Nuenen. prof. Kardol, juni 2018)

Vrijwilligerswerk Nu vrijwilligerswerk doen Komende jaren misschien vrijwilligerswerk doen Komende jaren zeker vrijwilligerswerk doen

60-69 jr. 47 17

70-79 jr. 43 14

80 jr. e.o. 26 4

2

0

0

Tabel drie laat zien dat vooral onder de groep 60 tot 80 jaar de bereidheid om vrijwilligerswerk te doen zeer groot is. Nog interessanter is het gegeven dat onder deze groep een relatief groot deel, weliswaar nu geen vrijwilligerswerk doet, maar wel overweegt dit de komende jaren misschien wel te gaan doen. Hier liggen dus nog mogelijkheden. Als we inzoomen op de groep 12 tot 18 jarigen zien we dat in Nuenen 18% als vrijwilliger actief is (voor de hele regio Brabant Zuid-Oost ligt dit percentage op 13%)4 De ondersteuning van vrijwilligersorganisaties ligt voor een groot deel bij het Steunpunt Vrijwilligerswerk (gehuisvest bij het CMD). Activiteiten die door of met het Steunpunt worden ondersteund zijn: NOV Keurmerk Goed Geregeld De LEV groep heeft adviseurs Goed Geregeld. Zij adviseren non-profitorganisaties over vrijwilligersbeleid en begeleiden hen, indien gewenst, naar het behalen van het landelijke keurmerk Goed Geregeld van het NOV (Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk). Steunpunt Vrijwilligerswerk Vragen van vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties komen via het loket van het Steunpunt binnen. Vragen die snel te beantwoorden zijn (bijv. over de vrijwilligersverzekering) worden door het Steunpunt zelf oppakt. Zo nodig kan gebruik gemaakt worden van experts elders binnen de LV groep. Denk aan vragen over fondswerving, netwerkversterking etc.

In dit geval is meer nodig dan een enkel kort contact. Het Steunpunt heeft een proactieve rol in de ondersteuning van vrijwilligers. De loketfunctie dient effectief en efficiënt te zijn, zodat de vrijwilliger snel en naar behoefte wordt geholpen. De nadruk ligt op het stimuleren van de zelfredzaamheid van de vrijwilligers(organisaties) en verenigingen. Workshops en trainingen Via het Steunpunt is een veelzijdig aanbod beschikbaar aan workshops en trainingen voor vrijwilligers en mensen die actief zijn in de wijk. Hier kan men meer leren over bijvoorbeeld geldzaken, social media, besturen en organiseren maar ook hoe je met mensen of problemen kunt omgaan ( zowel online als offline). Het Steunpunt organiseert ook lokaal trainingen als daar behoefte aan is. 4 Jeugdmonitor 2016. GGD Brabant Zuid-Oost

14

Vacaturebank vrijwilligers Via de digitale vacaturebank kan men zelf online gemakkelijk de huidige vacatures voor vrijwilligers vinden in Nuenen. Als organisatie kan men vacatures hierop plaatsen. Een adviesgesprek voor het vinden van vrijwilligerswerk is ook mogelijk. Het jaarverslag van de LEV groep geeft inzage in het aantal activiteiten van het Steunpunt t.b.v. (vrijwilligers)organisaties in Nuenen (2018) • • • • • •

23 vrijwilligersorganisaties zijn geadviseerd en ondersteund 42 vragen van vrijwilligers voor advies en maatwerkbegeleiding Lokale promotie voor NL Doet. Resultaat: 9 klussen 190 organisaties ontvangen de kwartaalnieuwsbrief over vrijwilligerswerk Themabijeenkomst: ‘Signaleren eenzaamheid’ met 24 deelnemers. Waardering 8 62 vrijwilligers zijn door een training toegerust voor hun taak

Naast het Steunpunt speelt ook de gemeente een belangrijke rol bij de ondersteuning van vrijwilligersorganisaties. In paragraaf 1.1. en 2.6 zijn we hierop ingegaan.

15

Hoofdstuk 5.

Actuele ontwikkelingen en trends

Er zijn veel landelijke en lokale ontwikkelingen te noemen die invloed hebben (gehad) op het vrijwilligerswerk in Nuenen. . Landelijke Ontwikkelingen Landelijke ontwikkelingen laten zien dat vrijwilligerswerk groeit in diversiteit en veelzijdigheid en dat motieven om vrijwilligerswerk te doen, verschuiven. Deze motieven zijn in overeenstemming met de motieven van de eerder genoemde ‘nieuwe’ vrijwilliger. Voor organisaties is het van belang om vrijwilligerswerk aan te laten sluiten bij de belangstelling/ kennis/ agenda/ levensfase van de potentiële vrijwilliger en mogelijkheden te bieden voor korter en flexibeler vrijwilligerswerk. Door de veranderingen op de arbeidsmarkt werken mensen langer door en hebben minder vrije tijd. Door op zoek te gaan naar win/win situaties, is vrijwilligerswerk toch mogelijk. Denk aan werknemersvrijwilligerswerk, ruimte in de CAO voor vrijwilligerswerk, flexibele werktijden, Maatschappelijk Verantwoord Verenigingen (MVV)5. Vanuit landelijke ontwikkelingen komen ook aandachtspunten voor gemeenten naar voren. De groeiende professionele benadering van vrijwilligerswerk zorgt er voor dat het verschil met de beroepskracht wordt verkleind; grenzen vervagen. Daarnaast is er de ontwikkeling dat sommige gemeenten ‘verplicht vrijwilligerswerk’ voor uitkeringsgerechtigden organiseren.

Dit is strijdig met de intrinsieke motivatie om vrijwilligerswerk te gaan doen en kan het imago van vrijwilligerswerk bedreigen. Tenslotte is er de duidelijke boodschap in het Regeerakkoord Rutte om meer een beroep te doen op de eigen verantwoordelijkheid. Burgerkracht en burgerparticipatie staan hoog op de agenda. Vanuit het veld, in casu ons Steunpunt Vrijwilligerswerk, wordt een aantal lokale accenten genoemd, die ook van invloed zijn op de ontwikkelingen in het vrijwilligerswerk. •

• •

•

• • •

•

Nuenen kent relatief veel oudere inwoners, waarbij enerzijds vrijwilligers begeleiding op zich nemen en anderzijds van deze oudere ook wat gevraagd wordt in de vrijwillige inzet; Vaker verwijzing naar vrijwilligerswerk door huisarts of consulenten werk en inkomen; Er zijn meer vrijwilligers met een rugzakje en maar weinig geschikte vacatures voor kwetsbare vrijwilligers. Dit blijft maatwerk. Soms is deelname aan activiteiten een goede eerste stap voordat vrijwilligerswerk gedaan gaat worden; Vrijwilligersorganisaties lopen aan tegen veel wet- en regelgeving van overheid (recent Privacywetgeving). Er komen te zware verantwoordelijkheden te liggen bij de besturen. Zij vragen of taken naar LEV kunnen worden overgeheveld; Het is moeilijker om vrijwilligers te vinden, die verantwoordelijkheden willen dragen; Er zijn minder talentvolle vrijwilligers beschikbaar omdat de arbeidsmarkt is aangetrokken en mensen langer doorwerken (tot 67 jaar) en; De verklaring omtrent gedrag (VOG) wordt steeds duurder, waarbij we zien dat sommige vrijwilligersorganisaties het belang van de VOG afwegen ten opzichte van de kosten. Er is een regeling “gratis VOG” voor vrijwilligersorganisaties die werken

5 Maatschappelijk Verantwoord Verenigingen (MVV) is een visie en methodiek waarbij (vrijwilligers-)

organisaties maatschappelijke thema’s en activiteiten uitvoeren die zorgen voor een structurele en brede maatschappelijke rol in de lokale samenleving.

16

met “kwetsbare doelgroepen” https://www.gratisvog.nl/ Er zijn wel voorwaarden aan verbonden (o.a. preventiebeleid)

Hoofdstuk 6.

Resultaten digitale enquête

De digitale vragenlijst is door 41 respondenten ingevuld6. Omdat we niet exact weten hoe groot de populatie is (ic alle vrijwilligersorganisaties in Nuenen) is het ook niet mogelijk de omvang van de respons en daarmee de representativiteit, exact te bepalen. De cijfers zijn daarom ten hoogste indicatief voor de opvattingen uit het veld. Achtergrond respondenten We hebben eerst twee achtergrondvragen gesteld: Binnen welke sector is uw organisatie actief en hoeveel vrijwilligers telt uw organisatie (inclusief het bestuur). De figuren 1 en 2 schetsen een beeld van de resultaten. Figuur 1.

Sectoren vrijwilligerswerk (%: n=41)

Chart Title 4.9

Overig Cultuur Natuur Ontspanning Wijk Kerk Welzijn/ouderenbond Zorg Sport

34.1

9.8

2.4 4.9 0

Figuur 2.

12.2

4.9

sector in %

17 9.7

10

20

30

40

Aantal vrijwilligers (incl. bestuur) in %

6 De vragenlijst is als bijlage opgenomen

17

aantal vrijwilligers 10%

15%

<10

18%

10-100 51-100 >100 57%

Ruim een derde deel van de respondenten is als vrijwilliger actief in de sector ontspanning, op ruime afstand gevolgd door de sectoren welzijn (incl. ouderenbonden) en cultuur. Het aantal vrijwilligers per organisatie varieert van 5 tot ruim 250. Het gemiddeld aantal vrijwilligers ligt op 54. Uitgangspunten vrijwilligerswerk Vervolgens hebben we de respondenten vijf stellingen over het vrijwilligerswerk voorgelegd met de vraag aan te geven of men het (helemaal) mee eens dan wel (helemaal) mee oneens is met deze stelling. De uitkomsten staan vermeld in tabel 1 t/m 5. Tabel .1

Van elke inwoner mag verwacht worden dat hij/zij zich voor korte of langere tijd vrijwillig inzet (%: n=39)

Helemaal mee eens

Mee eens

Mee oneens

Helemaal mee oneens

23

44

26

8

Tabel 2.

Verenigingen en vrijwilligersorganisaties kunnen op eigen kracht vrijwilligers werven (%: n=41)

Helemaal mee eens

Mee eens

Mee oneens

22

52

24

Tabel 3.

Helemaal mee oneens 2

Vrijwilligersorganisaties kunnen elkaar waar nodig versterken door samen te werken. Lukt dat niet dan kan professionele ondersteuning geboden worden gemeente (%: n=40)

Helemaal mee eens

Mee eens

Mee oneens

28

15

37

Helemaal mee oneens 20 18

Tabel 4.

De gemeente zorgt voor zo min mogelijk drempels om vrijwilligerswerk te doen (%: n=39)

Helemaal mee eens

Mee eens

Mee oneens

49

15

18

Tabel 5.

Helemaal mee oneens 18

Sommige inwoners die een duwtje in de rug nodig hebben worden door de gemeente verleidt tot vrijwilligerswerk, waarbij aandacht is voor de behoefte aan ondersteuning (%: n=40)

Helemaal mee eens

Mee eens

Mee oneens

27,5

27,5

20

Helemaal mee oneens 25

De drie stellingen die het meeste bijval genieten zijn (% (helemaal)mee eens): ➢ Verenigingen en vrijwilligersorganisaties kunnen op eigen kracht vrijwilligers werven; ➢ Van elke inwoner mag verwacht worden dat hij/zij zich voor korte of langere tijd vrijwillig inzet en; ➢ De gemeente zorgt voor zo min mogelijk drempels om vrijwilligerswerk te doen. De twee stellingen die het minste bijval genieten zijn (% (helemaal)mee oneens): ➢ Vrijwilligersorganisaties kunnen elkaar waar nodig versterken door samen te werken. Lukt dat niet dan kan professionele ondersteuning geboden worden gemeente en; ➢ Sommige inwoners die een duwtje in de rug nodig hebben worden door de gemeente verleidt tot vrijwilligerswerk, waarbij aandacht is voor de behoefte aan ondersteuning. Trends en ontwikkelingen in het vrijwilligerswerk Een volgend onderwerp dat we aan de respondenten hebben voorgelegd betreft de vraag met welke trends en uitdagingen de organisatie het meeste heeft te maken. Gevraagd is de drie belangrijkste uitdagingen aan te kruisen. Tabel 6 geeft inzicht in de resultaten. Tabel 6.

Trends en uitdagingen in het vrijwilligerswerk (n=41; meerdere antwoorden mogelijk)

Trends

% aangekruist

De animo neemt af voor vrijwilligerswerk

41,5

Vrijwilligers willen zich niet voor langere tijd binden

70,7

Steeds meer vrijwilligers met een rugzakje /weinig vacatures voor kwetsbare vrijwilligers

0

19

Wet- regelgeving neemt toe

43,9

Te zware verantwoordelijkheden komen te liggen bij besturen

19,5

Minder vrijwilligers door aantrekkende economie en verhoging pensioenleeftijd Snellere wisseling van belangstelling Flexibiliteit in vrijwilligerswerk is belangrijk Vrijwilligers voelen zich ondergewaardeerd Overig

31,7 24,4 26,8 17,1 19,5

De drie belangrijkste uitdaging die zijn genoemd zijn: • • •

Vrijwilligers willen zich niet meer voor langere tijd binden; Toenemende wet- en regelgeving (waaronder de nieuwe privacy regels) en; Afnemende animo voor het vrijwilligerswerk.

Bij de categorie Overig zijn nog genoemd: ➢ ➢ ➢ ➢

Ouderen hebben weinig tijd omdat ze als oppas worden ingeschakeld Additionele kosten die vrijwilligers maken worden niet vergoed Privacy wetgeving Gemeente doet weinig voor vrijwilligers

Ondersteuning Tot slot is de vraag voorgelegd op welke terreinen men graag een steuntje in de rug willen krijgen. Gevraagd is de drie belangrijkste wensen aan te kruisen. In figuur 3 geven we een overzicht van de antwoorden. Figuur 3.

Behoefte aan ondersteuning (n=40, meerdere antwoorden mogelijk)

Behoefte aan ondersteuning in % 30

50

20

werving werk aantrekkelijk houden wet- en regelgeving

35

52.5 52.5

financien bestuurlijke taken overig

De drie belangrijkste ondersteuningswensen zijn: 20

• • •

Ondersteuning bij het werven van nieuwe vrijwilligers; Hoe houden en maken we de taken aantrekkelijk voor vrijwilligers en; Ondersteuning bij nieuwe wet- en regelgeving (bijv.privacy wet , AVG)

Bij de categorie Overig zijn nog genoemd: ➢ ➢ ➢ ➢

Geschikte locaties/huisvesting (eventueel delen van huisvesting) Faciliteren van onderlinge samenwerking Waardering van vrijwilligerswerk Goede digitale vacaturebank en zichtbare plek voor vrijwilligersorganisaties bijv. op Nuenen Helpt

21

Hoofdstuk 7.

Resultaten ronde tafel conferentie

Op 20 februari 2020 hebben we een ronde tafelgesprek georganiseerd met vrijwilligersorganisaties. Bewust hebben we organisaties uit verschillende sectoren uitgenodigd. Aan deze bijeenkomst hebben 14 mensen deelgenomen. Deze deelnemers vertegenwoordigen de volgende organisaties: • • • • • • • • • •

St. rolstoelbasketbal Achilles Flames Speeltuin de Kievit St. Meedoen Nuenen RKSV Nuenen Eetgroep Likkepot Dorpsraad Nederwetten Zonnebloem Nuenen Senergiek Toneelvereniging de Lindespelers W70 raadsleden

Centraal tijdens de bijeenkomst stonden de volgende drie gespreksthema’s: 1. Uitdagingen en oplossingen 2. Ondersteuning: LEV, Gemeente en onderling 3. Waardering Hieronder geven we kort de belangrijkste uitkomsten weer van de gespreksrondes. Ad. 1 Uitdagingen en oplossingen Uitdagingen/knelpunten Tekort geschikte accommodaties

Oplossingen Beter gebruik maken van bestaande accommodaties: Jo van Dijkhof , gemeenschapsaccomodaties Gerwen en Nederwetten en Eeneind, Accommodatie RKSV (overdag veelal vrij), Klooster (echte ontmoetingsplek maken, niet vaste stek voor een paar verenigingen, optimaal gebruiken)

Tekort vrijwilligers bij collectes

Betere samenwerking tussen goede doelen (goede doelen week organiseren)

Kwetsbare burgers als vrijwilliger, Bij nieuwkomers vormt de taal struikelblok

Tekort vrijwilligers

Niet inzetten voor bestuursfuncties, laten meelopen (niet 1 op 1 met cliënten).

Samenbrengen van verenigingen, uitwisselen van vrijwilligers

22

Aanvullend is als knelpunt genoemd: Er wordt erg veel georganiseerd in Nuenen. Helaas is er nergens een centrale plaats waar activiteiten aangemeld kunnen worden, zodat je bij de organisatie van e.e.a. met elkaar rekening kunt houden). De gemeente heeft alleen een overzicht van vergunningplichtige evenementen. Maar er gebeurt natuurlijk veel meer.

Ad. 2 Ondersteuning Van het Steunpunt wordt verwacht: • Organisatie van informatieavond(en) voor verenigingen en gemeenschap; • Organisatie van snuffelweek voor potentiele vrijwilligers; • Ontwikkelen format voor een getuigschrift voor vrijwilligers; • Begeleiding nieuwe Nederlanders bij vrijwilligerswerk en; • Organisatie van een info avond tbv commissie samenleving (pitch, waar verenigingen zich voorstellen) Van de Gemeente wordt verwacht: • De nieuwe Nederlander betrekken bij het vrijwilligerswerk: • Een week van verbinding van vrijwilligers organiseren en; • Betrokkenheid tonen, raadsleden uitnodigen bij verenigingen. Wat verwacht men van elkaar: • Betere onderlinge samenwerking en; • Delen en uitwisselen accommodaties en vrijwilligers. Ad. 3. Waardering Als suggesties voor een ander wijze van waardering worden genoemd: • Leuke avond organiseren voor alle vrijwilligers (of een aantal avonden, met verschillend aanbod waarop men kan intekenen) en; • Club van het jaar.

23

Hoofdstuk 8. 8.1

Wat willen wij bereiken en hoe gaan we dat doen

Acties

In hoofdstuk 1 hebben we onze doelstelling van het vrijwilligerswerkbeleid als volgt gedefinieerd: “Het vrijwilligerswerkbeleid in Nuenen wil, ten behoeve van het welzijn van de inwoners, het vrijwilligerswerk versterken door het te ondersteunen, te faciliteren en te stimuleren en vrijwilligers te (laten) waarderen”. In dit hoofdstuk beschrijven wij hoe wij de komende jaren handen en voeten willen geven aan het waarmaken van deze doelstelling. Het bronnenonderzoek, de digitale enquête en de gesprekken met vrijwilligersorganisaties vormen hierbij de belangrijkste input. Bij de onderstaande actiepunten werken we zoveel mogelijk vraaggericht: we spelen in op de behoeften die vrijwilligers en hun organisaties hebben. Daarnaast sluiten we aan bij initiatieven die reeds in buurten en wijken gestart zijn, zo proberen we initiatieven ook met elkaar te verbinden. Hierdoor stimuleren we kennisuitwisseling en wijzen we inwoners op vrijwilligersactiviteiten in hun buurt of wijk die reeds plaatsvinden. Actiepunt 1: Vergroten bekendheid voorzieningen 1.1

Bekendheid Vrijwilligerssteunpunt

Hét loket voor het vrijwilligerswerk is het Steunpunt Vrijwilligerswerk (bij het CMD). Het Steunpunt is de plek in Nuenen waar inwoners, vrijwilligersorganisaties of verenigingen hun vraag over vrijwilligerswerk kenbaar kunnen maken. Vragen die snel te beantwoorden zijn (bijv. over de vrijwilligersverzekering) worden veelal door het Steunpunt7 zelf oppakt. Zo nodig kan gebruik worden gemaakt van experts elders binnen de LEV groep. Denk aan vragen over fondswerving, netwerkversterking etc. In dit geval is meer nodig dan een enkel kort contact. Het Steunpunt heeft een proactieve rol in de ondersteuning van vrijwilligers. De loketfunctie dient effectief en efficiënt te zijn, zodat de vrijwilliger snel en naar behoefte wordt geholpen. De nadruk ligt op het stimuleren van de zelfredzaamheid van de vrijwilligers(organisaties) en verenigingen. Actie We vergroten de bekendheid van het Vrijwilligerssteunpunt onder de vrijwilligersorganisaties en de Nuenense gemeenschap. Daarnaast brengen we de activiteiten en mogelijkheden die het Steunpunt te bieden heeft (nog) actiever onder de aandacht. Denk hierbij aan een flyer die huis aan huis verspreid kan worden en neergelegd kan worden op (ontmoetings-) locaties. Tevens zorgen we voor frequente berichtgeving over vrijwilligerswerk in de locale media en op de socials zodat vrijwilligers geregeld in de belangstelling staan.

Daarbij hebben we ook aandacht voor jongeren en de voordelen van het doen van vrijwilligerswerk. Hier ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente (afd. communicatie en het Steunpunt). 1.2

Vrijwilligersverzekering

7 In het vervolg spreken we over Steunpunt als we het Steunpunt Vrijwilligerswerk Nuenen bedoelen

24

De gemeente Nuenen heeft een verzekering afgesloten voor alle Nuenense vrijwilligers. De vrijwilligersverzekering is via www.vrijwilligersnetnederland.nl beschikbaar. De gemeente Nuenen betaalt hiervoor jaarlijks een klein bedrag per inwoner. Het betreft een aanvullende, secundaire verzekering op het gebied van ongevallen-, aansprakelijkheids- en rechtsbijstandverzekering. De eigen verzekering van de vrijwilliger moet eerst aangesproken worden alvorens de collectieve verzekering voor schade benaderd kan worden. Actie Via het Steunpunt wordt de verzekering actief onder de aandacht gebracht bij vrijwilligersorganisaties en individuele vrijwilligers. Actiepunt 2: Bemiddelen en faciliteren 2.1

Vraaggericht werken

Het Vrijwilligerssteunpunt bemiddelt tussen vrijwilligers en organisaties die vrijwilligers zoeken. Dit doet het Steunpunt door gebruik te maken van de online vacature bank en via haar netwerk. Vrijwilligers en organisaties kunnen elkaar onder andere via dit systeem vinden en zelfstandig komen tot een match tussen vraag en aanbod. Vrijwillige inzet tussen de organisaties onderling behoort ook tot de mogelijkheden. Matching van vrijwilligersvacatures en vrijwilligers kunnen vrijwilligers en organisaties veelal zelf. We zien dat veel vacatures niet ingevuld (kunnen) worden o.a. door hoge eisen die gesteld worden aan de vrijwilliger. We gaan de aandacht richten op het meer passend maken van vacatures zodat de matching van vraag en aanbod beter verloopt zonder tussenkomst van een intermediair. Daarmee krijgen bijvoorbeeld ook kwetsbare inwoners, jongeren en migranten een kans te participeren als vrijwilliger. Het doel is dat op termijn organisaties de kunst van ‘jobcarving’, het opdelen van de vacature, zelf steeds beter kunnen zonder verdere ondersteuning. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij initiatieven in buurten en wijken. Door individuele inwoners te wijzen op reeds bestaande initiatieven proberen we vragen van inwoners samen te brengen. Hierdoor krijgen lokale vrijwilligersinitiatieven een positieve impuls.

Actie Wij verstrekken een opdracht aan de LEV groep om er voor te zorgen dat organisaties de kunst van ‘jobcarving’ leren en dat er aandacht is voor het plaatsen van een diversiteit aan klussen en vrijwilligerswerk met elk haar specifieke kwaliteiten en wensen. Denk hierbij aan het organiseren van trainingen en bijeenkomsten en best-practice onder de aandacht te brengen. Een belangrijk knelpunt is het vinden van geschikte accommodaties. Soms zijn ruimten wel voorhanden maar is men niet op de hoogte zijn van de mogelijkheden op dit vlak (denk aan sportkantines die overdag leeg staan). Actie Er wordt een digitaal ‘makelaarspunt’ ontwikkeld om zelf op zoek te gaan naar een geschikte ruimte in de buurt voor je activiteit of je vereniging (opdracht LEV). Organisaties kunnen ook hun eigen ruimte beschikbaar stellen voor andere vrijwilligersorganisaties. We trachten daarnaast in kaart te brengen welke bestaande initiatieven er reeds actief zijn in de buurt of 25

in de wijk. Voor het digitaal makelaarspunt wordt onderzocht of aansluiting gevonden kan worden bij de website Nuenenhelpt.nl. of een ander digitaal platform. 2.2

Kortdurend vrijwilligerswerk

Zo af en toe eens vrijwilligerswerk doen is de afgelopen jaren toegenomen. Denk aan ‘NL doet’ Inzet op kortdurend vrijwilligerswerk is primair de verantwoordelijkheid van vrijwilligersorganisaties en verenigingen zelf. Wel kan hierin gefaciliteerd worden. De invulling hiervan dient efficiënt en effectief te zijn. Er zijn voor diverse activiteiten regelmatig ad hoc vrijwilligers nodig. Denk hierbij aan het meehelpen bij de fietsvierdaagse, een kledinguitgiftedag, etc. Door te faciliteren bij het inzetten op kortdurend vrijwilligerswerk, ondersteunen we organisaties bij dergelijke eenmalige en kortdurende werkzaamheden. Bovendien werkt dit voor vrijwilligers drempelverlagend. Kortdurend vrijwilligerswerk kan dus bij diverse mensen passen. En is ook voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of een beperking een goede opstart om meer te participeren in de samenleving. De inzet op kortdurend vrijwilligerswerk is een goede manier om uitkeringsgerechtigden een tegenprestatie te laten leveren, waarbij we opmerkingen dat vrijwilligerswerk formeel geen tegenprestatie is. Actie De gemeente verstrekt een opdracht aan het Steunpunt om ervoor zorg te dragen dat het aanmelden voor kortdurend vrijwilligerswerk makkelijker verloopt, bijvoorbeeld via een matchingssysteem of een vrijwilligerspoule. 2.3

Versterking onderlinge netwerken

Het is aan de vrijwilligersorganisaties zelf om te bepalen of en hoe ze hun netwerk kunnen versterken. Wij faciliteren en stimuleren waar nodig en mogelijk. Vrijwilligersorganisaties kunnen veel van elkaar leren en elkaar versterken. Zij kennen succesfactoren en valkuilen het beste en kunnen hierin elkaar adviseren. Daarbij zou ook gekeken kunnen worden hoe organisaties samenwerking kunnen opzoeken op andere terreinen zoals: ledenbehoud, sponsoring, maatschappelijke betrokkenheid, subsidies, promotie, interne communicatie. Actie De gemeente verstrekt een opdracht aan het Steunpunt Vrijwilligerswerk om, daar waar nodig, het onderling netwerk te versterken. 2.4

Zorgvrijwilligers

Actie Wij verstrekken het Steunpunt de opdracht voor het ontwikkelen van een digitale marktplaats die ondersteunend is aan het verbinden van sterke en vitale zorgvrijwilligers met de hulpvragen die er leven. Voorbeelden zijn zorgvoorelkaar.com, www.buuv.nu en www.wehelpen.nl. Daarnaast investeert het Steunpunt in werving van maatjes/ vrijwilligers voor mensen die steun en hulp van vrijwilligers kunnen gebruiken die passen bij de individuele situatie en die kunnen bijdragen aan de eigen kracht. Werving vindt tegelijkertijd plaats met de lancering van de voornoemde digitale markplaats. We delen initiatieven die plaatsvinden in buurten en 26

wijken op het terrein van zorg- en ondersteuning. Hierdoor faciliteren we kennisdeling en inspiratie. We sluiten daarbij aan bij het project zorgzame buurten waardoor mogelijk nieuwe initiatieven ontstaan. Het is echter nadrukkelijk niet de taak van de gemeente om zelf een inwonersinitiatief te starten in een wijk of buurt. Uiteraard stellen we ons meedenkend op als inwoners(groepen) zich bij ons melden met een goed idee voor hun buurt of wijk. Er is een paar keer gesproken over digitale platforms waar vraag en aanbod bij elkaar komen en vrijwilligersorganisaties zelf zich in de etalage kunnen zetten. Twee zaken zijn hierbij van essentieel belang: 1. Actueel houden van de content (hiervoor is de inzet van capaciteit noodzakelijk) en 2. Zorgen dat je website wordt gevonden. Een middel als Narrow Casting zou daarbij kunnen helpen. 2.5

Verklaring Omtrent het Gedrag

Vanaf 1 januari 2015 kunnen vrijwilligers die werken met kinderen of met mensen met een verstandelijke beperking een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) krijgen via de vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk. Organisaties die niet aan deze eis voor een gratis VOG voldoen betalen de VOG momenteel zelf. Actie Als gemeente gaan wij, onder bepaalde voorwaarde, VOG’s voor vrijwilligersorganisaties vergoeden (dit wordt separaat uitgewerkt in een voorstel aan het college van B&W). De (voorlopige)voorwaarden zijn: • De vrijwilligersorganisatie valt niet onder de landelijke regeling voor een gratis VOG • De VOG wordt niet vergoed wanneer de organisatie zelf voldoende financiële middelen heeft om de VOG te vergoeden (nader uit te werken) • De VOG wordt door de gemeente vergoed wanneer de vrijwilligersorganisatie een VOG voor haar vrijwilligers verplicht stelt. 2.6

Wijkgericht werken

De gemeente Nuenen wil vrijwilligerswerk vooral laten ontstaan vanuit de inwoners zelf. Nieuw (innovatieve) oplossingen of activiteiten die bijdragen aan het versterken van het vrijwilligerswerk in Nuenen willen we ondersteunen. Daarbij willen we inwonersinitiatieven graag met elkaar in contact brengen zodat men van elkaar kan leren. Een bijkomend effect is dat individuele inwoners(groepen) beter aansluiten bij reeds gestarte initiatieven in hun eigen buurt of wijk. Actie We financieren alleen voorstellen en ideeën die bijdragen aan de Nuenense gemeenschap, ic aan de eigen kracht van mensen. Hiervoor zetten de post incidentele subsidies in. Het Steunpunt adviseert organisaties op het gebied van fondsenwerving. Actie In het voorjaar zal een Raadsinformatiebrief (RIB) naar de gemeenteraad gezonden worden waarin de aanpak wijkgericht werken nader toegelicht wordt.

27

Actiepunt 3. Vrijwilligers worden gezien en gewaardeerd Het is vooral aan vrijwilligersorganisaties en verenigingen om invulling te geven aan een bepaalde vorm van gerichte waardering, want zij kennen hun vrijwilligers het beste. Dat wil niet zeggen dat wij vanuit de gemeente niet onze erkenning en waardering willen laten blijken aan personen die zich bezig houden met vrijwilligerswerk. Zo reiken we jaarlijks de vrijwilligersprijs uit. Dit krijgt gestalte middels de uitreiking van een beeldje en geldbedrag aan de vrijwilliger van het jaar tijdens de nieuwjaarsreceptie. We blijven de vrijwilligersprijs jaarlijks organiseren. Om het vrijwilligerswerk onder jongeren een impuls te geven introduceren we daarnaast het Jeugdlintje. Jong geleerd is immers oud gedaan. Op deze manier geven we extra aandacht aan jonge vrijwilligers. 3.1

Vrijwilligersprijs

De Vrijwilligersprijs wordt jaarlijks uitgereikt als blijk van waardering voor alle vrijwilligers in de gemeente. De vrijwilliger van het jaar wordt gekozen door een onafhankelijke adviescommissie. De uitreiking van de prijs (een geldbedrag voor de voordragende vereniging en een beeldje voor de vrijwilliger) vindt plaats tijdens de gemeentelijke nieuwjaarsreceptie. Actie Het Steunpunt vrijwilligers van de LEVgroep neemt de organisatie van de vrijwilligersprijs voor haar rekening. 3.2

Het Jeugdlintje

Om het vrijwilligerswerk onder jongeren een impuls te geven introduceren we het Jeugdlintje. Het Jeugdlintje wordt uitgereikt aan jongeren die zich belangeloos hebben ingezet voor de Nuenense samenleving, gedurende langere tijd of voor een concrete activiteit of bijzondere inzet/prestatie hebben geleverd. Nb in de praktijk staat het lintje voor een meer passend geschenk (bv spelcomputer). Actie Het Steunpunt gaat dit onder de aandacht brengen en organiseren (wordt als actiepunt toegevoegd aan de subsidievoorwaarde van het Steunpunt).

3.3

NL Doet

NL Doet is de grootste vrijwilligersactie van Nederland. In principe loopt het matchen van klus en vrijwilliger via de landelijke website van NL Doet van het Oranjefonds. Het steunpunt verzorgt de lokale PR en stimuleert deelname. Er kan wel hulp geboden worden bij het vinden van een passende klus voor bijv. Groepen vrijwilligers (kan ook buiten NL Doet). Actie Nieuw is dat we het college van B&W, raadsleden en gemeenteambtenaren enthousiasmeren om ook deel te nemen aan een van de NL Doet activiteiten. Zo dragen we 28

als gemeente het enthousiasme voor het vrijwilligerswerk uit en geven we tevens het goede voorbeeld. 3.4

Week van de vrijwilliger

Actie In tegenstelling tot voorgaande jaren willen we niet 1 vrijwilliger in het zonnetje zetten maar alle vrijwilligers. Dit doen we door een week van de vrijwilliger te organiseren. We bieden een programma aan met verschillende onderdelen (muziek, toneel, cabaret..) op verschillende dagen waarvoor alle vrijwilligers zich kunnen aanmelden (Klooster). Organisatie wordt uitbesteed aan het Steunpunt (i.s.m. afdeling communicatie gemeente en bestuurders van vrijwilligersorganisaties). 3.5

Vrijwilligersnetwerkborrel

Actie Jaarlijks organiseert het Steunpunt in samenwerking met de gemeente Nuenen een vrijwilligersnetwerkborrel (in het Klooster) waarbij het Steunpunt en de gemeente hun waardering uitspreken voor de Nuenense vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties zich middels een “pitch” kunnen presenteren aan elkaar en aan de lokale bestuurders (raadsleden en het college). Actiepunt 4. Begeleiding en ondersteuning van vrijwilligers(organisaties) Wij ondersteunen organisaties in hun vrijwilligersbeleid, daar waar nodig, tijdelijk en met als doel zelfredzaamheid. Daarbij gaan we steeds meer van aanbodgericht, naar vraaggericht werken. Het aanbod van het Steunpunt (en de LEV groep in het algemeen) staat niet centraal, maar de behoeftes die vrijwilligers en hun organisaties hebben vormt het uitgangspunt. Het Steunpunt biedt maatwerk . Mochten er veel dezelfde vragen over een specifiek onderwerp binnenkomen dan kan het betreffende onderwerp (tijdelijk) worden opgenomen in het aanbod van het Steunpunt. Het Steunpunt zal op gezette tijden de vragen om ondersteuning in kaart moeten brengen. Actie Wij verstrekken een opdracht aan het Steunpunt, zodat deze ontwikkeling in gang wordt gezet. Denk hierbij aan het organiseren van trainingen en bijeenkomsten en best practice onder de aandacht brengen. 4.1

Deskundigheidsbevordering

Binnen het opleidingsprogramma van de LEV groep is een reeks van vaste en flexibele cursussen, workshops en bijeenkomsten beschikbaar, welke vooral door vrijwilligers worden georganiseerd en worden gegeven. Vrijwilligers die zelf in de praktijk actief zijn delen hun ervaringen en helpen anderen verder. Zo kunnen vrijwilligers naar behoefte aan competenties werken. Dit kan op allerlei niveaus van uitvoering tot aan bestuur. Een positief neveneffect is dat diverse vrijwilligers bij elkaar komen die elkaar leren kennen, van elkaar leren en elkaar makkelijker weten te vinden. Hiermee versterk je het netwerk van vrijwilligersorganisaties Concrete voorbeelden zijn: AVG training, training banaderen jongeren en nieuwkomers 29

4.2

Jongeren en nieuwkomers

Actie Het Steunpunt gaat vrijwilligers trainen in het benaderen van jongeren en nieuwkomers, bijvoorbeeld via sociale media. Het Steunpunt geeft organisaties de juiste kennis en kunde zodat zij beter in staat zijn om hun boodschap over te brengen op jongeren en nieuwkomers (verbeteren van de online zichtbaarheid en het beter aanspreken van jongeren in de hun eigen taal). Daarnaast krijgen organisaties gerichter advies als het gaat om het aanbieden van werkzaamheden aan jongeren. Het organiseren van een kansenbeurs kan bijvoorbeeld een succesvolle manier zijn om nieuwkomers en aanbieders van vrijwilligerswerk kennis met elkaar te laten maken. Wij dragen bij aan het aanbieden van de maatschappelijke stage in Nuenen. De maatschappelijke stage is een vorm van leren buiten school, waarbij leerlingen door vrijwilligersactiviteiten een bijdrage leveren aan de samenleving en belangrijke burgerschapscompetenties oefenen. Met ingang van schooljaar 2015-2016 is de wettelijk verplichte maatschappelijke stage vervallen en daarmee ook de rijksbijdrage die de gemeente Nuenen kreeg voor het organiseren van die stage. Scholen kunnen op vrijwillige basis ervoor kiezen om de maatschappelijke stage voor te zetten. Het Steunpunt biedt hierbij ondersteuning bij het vinden van geschikte stageplekken. Vrijwillige inzet biedt een prettige vrijetijdsbesteding.