Gedragscode raad 2026

Voorbeeld 6 De raadsleden van de fractie van partij X krijgen een werkruimte ter beschikking gesteld door een ondernemer van meerdere vergaderlocaties in de gemeente. De ondernemer wil de fractieleden van partij X – in voorbereiding op de komende gemeenteraadsverkiezingen – hiermee een helpende hand uitreiken omdat hij weet dat de financiële middelden van de fractie gering zijn. Bovendien vergadert de fractie in de avonduren, een tijdstip waarop het betreffende vergadercentrum normaal gesproken al gesloten is. Is dit volgens deze code toegestaan? Antwoord Nee dit is niet toegestaan. Het accepteren van faciliteiten of diensten van anderen kan leiden tot een afhankelijkheid, of dankbaarheid creëren die de zuiverheid van het besluitvormingsproces kan aantasten. Ook met het aannemen van faciliteiten en diensten kan een raadslid gecorrumpeerd raken. Het kan daarnaast ook de schijn van corruptie of belangenverstrengeling opwekken.

23

5. Regels rond gebruik van gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen Artikel 5 Raadsleden houden zich aan het vastgestelde beleid voor het gebruik van gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen. Artikel 5.1 Gebruik interne voorzieningen Raadsleden houden zich aan de regels met betrekking tot het gebruik van interne voorzieningen van algemene aard, zoals fractiekamers, ICT-gebruik en kopieermachines. Artikel 5.2 Onkostenvergoedingen en declaraties Raadsleden houden zich aan de verordeningen van onkostenvergoedingen, declaraties en de aanschaf van ICT.

de

gemeente

met

betrekking

tot

Toelichting Gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen Raadsleden krijgen voor hun raadswerk de beschikking over een aantal faciliteiten en over financiële middelen van de gemeente. Raadsleden beschikken bijvoorbeeld over voorzieningen als een fractiekamer, een tablet en een kopieermachine die primair voor hun raadswerk ter beschikking zijn gesteld. Het gebruik hiervan voor privé- of partijdoeleinden is niet toegestaan tenzij het de bruikleen van voorzieningen betreft zoals mogelijk gemaakt in de toepasselijke gemeentelijke verordeningen, die mede voor privédoeleinden mogen worden gebruikt.

Praktijkvoorbeelden gebruik gemeentelijk faciliteiten en financiële middelen Voorbeeld 1 Het is campagnetijd. Een raadslid staat op het punt om met fractiegenoten de markt op te gaan om in gesprek te gaan met potentiële kiezers. Op een kopieermachine in het gemeentehuis vermenigvuldigt het raadslid duizend flyers en tweehonderd exemplaren van het verkiezingsprogramma om uit te delen. Mag dit? Antwoord Nee. Dit is een overtreding van artikel 5.1 van de gedragscode. In dit geval beschermt deze regelgeving het ‘eerlijke speelveld’ voor alle partijen en kandidaten die meedingen naar een zetel in de raad. Als zittende partijen hun campagnemateriaal gratis verkrijgen, hebben zij een voorsprong ten opzichte van nieuwkomers. Voorbeeld 2 Een raadslid gaat met de trein naar een partijbijeenkomst van zijn politieke partij. Mag het treinkaartje vergoed worden uit het fractiebudget?

24

Antwoord Nee, het declareren bij de fractie is in overtreding met artikel 5.2 van de gedragscode. Hoewel het van belang is voor het raadswerk dat een raadslid op de hoogte is van de standpunten van zijn partij, wordt het bijwonen van partijbijeenkomsten niet gezien als raadswerk voor de gemeente. Het fractiebudget is bedoeld voor het tegemoetkomen in de kosten die nauw verbonden zijn met het raadswerk voor de gemeente.

25

6. Regels rond de vaststelling en de handhaving van de gedragscode Artikel 6 Raadsleden dienen in overeenstemming te handelen met de wet, de gedragscode en de overige interne regelgeving (verordeningen en procesafspraken) die op hen van toepassing is. Artikel 6.1 Vaststelling en evaluatie gedragscodes De raad stelt de gedragscode vast voor elk van de bestuursorganen – de raad, het college en de burgemeester – en ziet toe op de naleving ervan. Minimaal één keer per bestuursperiode evalueert de raad de gedragscodes op actualiteit, functioneren en de mate waarin de regels naar behoren worden nageleefd. Artikel 6.2 Naleven van de gedragscode Elk raadslid heeft de individuele verantwoordelijkheid om te handelen in overeenstemming met de gedragscode. In het geval een raadslid mogelijk niet zal gaan handelen in overeenstemming met de gedragscode dan is het aan collega raadsleden, de burgemeester en/of de griffier om het raadslid daarvoor te waarschuwen. Op een (vermoedelijke) regelovertreding van de gedragscode zal handhavend kunnen worden opgetreden. Artikel 6.3 Procesafspraken De Raad legt de processtappen die worden gevolgd in het geval er sprake is van een (vermoeden van) een overtreding van de gedragscode en die zien op een zorgvuldige handhaving, vast in een procedure of convenant.

Artikel 6.4 Twijfel of vermoeden Indien een raadslid twijfelt of zijn/haar eigen handeling of die van een andere politieke ambtsdrager, in overeenstemming is met de gedragscode, volgt het raadslid de processtappen zoals vastgelegd in het daartoe vastgestelde protocol of convenant. Artikel 6.5 Sancties en maatregelen Als (na een zorgvuldig proces) is komen vast te staan dat een raadslid een regel van de gedragscode heeft overtreden, dan kan dit tot een proportionele sanctie of andere maatregel. Artikel 6.6 Uitsluiting bij overtreding geheimhouding Een raadslid of commissielid dat in strijd handelt met de geheimhoudingsplicht kan bij besluit van de raad ten hoogste drie maanden worden uitgesloten van het ontvangen van informatie waarop een verplichting tot geheimhouding rust.

Toelichting Belangrijk is dat erop wordt toegezien dat de drie gedragscodes – voor de raad, de burgemeester en de wethouders - daadwerkelijk worden nageleefd. Ze leggen immers de voorwaarden vast waaraan het handelen van politieke ambtsdragers minimaal moet voldoen. Een schending van de gedragscode is een schending van de integriteit van de politiek.

26

Ten minste eenmaal per bestuursperiode wordt de tekst van de drie gedragscodes – voor raad, wethouders en burgemeester – tegen het licht te houden: voldoen de formuleringen nog? Over welke onderwerpen worden de meeste vragen gesteld? Zijn de praktijkvoorbeelden voldoende herkenbaar? Is er behoefte aan een themabijeenkomst of andere vormen van gesprek? Op die manier blijven de gedragscodes een levend document. Naleven Belangrijk is dat erop wordt toegezien dat de drie gedragscodes daadwerkelijk worden nageleefd en er wordt gehandhaafd als er niet in overeenstemming met de code wordt gehandeld. Ze leggen immers de voorwaarden vast waaraan het handelen van politieke ambtsdragers minimaal moet voldoen. Een schending van de gedragscode is een schending van de integriteit van de politiek. De naleving begint bij de raadsleden zelf. Zij zijn in eerste instantie individueel verantwoordelijk voor het volgen van de gedragsregels zoals die neergelegd zijn in de code. Een raadslid aanspreken en waarschuwen als deze dreigt te handelen in strijd met de wet of gedragscode is wat gevraagd mag worden van collega raadsleden, de burgemeester en de griffier. Zo worden ‘'per ongelukjes’ voorkomen. Het kan zijn dat een raadslid niet weet dat hij mogelijk een regel gaat overtreden dan wel daarvan de risico’s of consequenties niet overziet.

Ook loopt het raadslid een gedragsregel overtreedt het risico van een (bij wet geregelde) sanctie of kan het raadslid politieke consequenties ondervinden van zijn of haar handelingen. Proces bij vermoeden van een schending Voor het geval er toch een vermoeden ontstaat dat de code is geschonden zijn er afspraken over de processtappen die de raadsleden, wethouders en de burgemeester volgen nodig. Hierin is tevens aandacht besteedt aan de aard van de (vermoedelijk) geschonden regel. Gaat het hier om een schending van een wettelijke bepaling, een bepaling die strenger is dan de wet of een geheel vrijwillige onderlinge afspraak? Dit om een zorgvuldige opvolging van signalen en meldingen mogelijk te maken, alle betrokkenen te beschermen en ervoor te waken dat een beschuldiging van een integriteitschending niet uit politiek gewin doeleinden wordt gemaakt Deze zijn vastgelegd in een protocol/convenant. De burgemeester heeft in dit protocol een bijzondere rol gezien het feit dat hij/zij de wettelijke verplichting heeft om de bestuurlijke integriteit te bevorderen en omdat de burgemeester boven de partijen kan staan. Hierdoor kan voorkomen worden dat integriteit onderdeel wordt van de politiek.

In de handhaving van de regels rondom integriteit zijn verschillende fasen te onderscheiden:  het bespreken van lastige integriteitkwesties;  het signaleren van vermoedens van schendingen van de gedragscode;  het eventueel onderzoeken van vermoedens van schendingen van de gedragscode;  het eventueel sanctioneren van schendingen van de gedragscode. Hierbij worden de volgende uitgangspunten gehanteerd:  onpartijdigheid;  terughoudend met publiciteit;  zorgvuldigheid richting de vermeende schender, en;  beschermend richting het slachtoffer te zijn. Een signaal van of een melding over mogelijke regelovertreding zal dus zeker niet automatisch mogen

27

leiden tot een opvolging die bestaat uit het doen van onderzoek en/of het opleggen van een sanctie. Bij elke (vermoedelijke) regelovertreding vindt een beredeneerde vorm van opvolging plaats die passend en proportioneel moet zijn met oog voor onder meer de zwaarte van de schending en de context waarin een en ander zich heeft afgespeeld. Mogelijke (formele) sancties en maatregelen De wet kent slechts een beperkt aantal formele sancties voor specifieke overtredingen, bijvoorbeeld de mogelijkheid om een raadslid voor 3 maanden uit te sluiten van informatie waarop geheimhouding rust. In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van formele sancties en de schendingen waarvoor ze zijn bestemd. In de meeste gevallen gaat het echter niet om schendingen waar dergelijke formele sancties voor zijn geformuleerd en zijn de sanctiemogelijkheden door de wetgever beperkt gehouden. Raadsleden kunnen elkaar in de eerste plaats aanspreken en eventueel oproepen tot (al dan niet publieke) excuses. Daarnaast kan een motie van treurnis of afkeuring worden ingediend. Partijgebonden sancties zijn bijvoorbeeld het uit de fractie verwijderen of royement van lidmaatschap van de eigen partij. Sommige overtredingen van de gedragscode leveren daarnaast ook een strafbaar feit op waarvan aangifte kan of moet worden gedaan en die kunnen leiden tot strafrechtelijke vervolging.

Praktijkvoorbeelden vaststelling en handhaving gedragscode Voorbeeld Tijdens een privé-etentje verneemt een raadslid van de grootste coalitiepartij dat een lid van de oppositie nauwe banden heeft met een lokale ondernemer. Niet toevallig, zo lijkt het, dat precies dit raadslid een amendement indiende op een voorstel tot een verkeersaanpassing in het centrum waarmee deze ondernemer bevoordeeld zou worden. Bij de eerstvolgende fractievergadering legt het raadslid de kwestie voor. Is dit verstandig? Antwoord Nee. De keuze van het raadslid om het vermoeden in de fractievergadering in te brengen gaat in tegen het tweede principe: terughoudendheid met publiciteit. Het belang van zorgvuldige procesafspraken ligt mede daarin dat vermeende schenders niet in de publiciteit komen vooraleer vastgesteld is dat er ook werkelijk een schending plaats heeft gevonden. Er is niets gewonnen bij het delen van het vermoeden in de fractie terwijl er tegelijkertijd een veel hoger risico ontstaat dat het vermoeden in de publiciteit komt.

28

Bijlage 1: Verwijzingen naar de wet per gedragscode-artikel Algemeen Grondwet, artikel 1 Over informatie Artikel 2.2 (informatieverstrekking door bestuur)   

Gemeentewet artikel 169 Gemeentewet artikel 180

Artikel 2.4 geheimhouding)    

Algemene wet bestuursrecht artikel 2:5 Gemeentewet artikel 23, 87, 88 en 89 Wetboek van Strafrecht artikel 272 Wet open overheid artikel 5.1 eerste en tweede lid

Over belangenverstrengeling Gemeentewet, artikel 27 (raadsleden stemmen zonder last) Artikel 3.2 (onthouden van beraadslaging en stemming) 

Gemeentewet artikel 28

Artikel 3.3 (verboden combinaties van functies) 

Gemeentewet artikel 13, zie ook bijlage 2

Artikel 3.4 (verboden overeenkomsten/handelingen) 

Gemeentewet artikel 15, zie ook bijlage 3

Artikel 3.5 (over andere (neven)functies) 

Gemeentewet artikel 12

Artikel 3.6 (over financiële belangen) 

29

Basisnorm 14, Modelaanpak basisnormen integriteit openbaar bestuur en politie

Over corruptie Artikel 4 t/m 4.7  

Gemeentewet artikel 14 Bepalingen strafrecht over corruptie

Over gebruik van gemeentelijke faciliteiten en middelen Artikel 5, 5.1 en 5.2   

Gemeentewet artikel 95-99 Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente Nuenen c.a. Verordening ambtelijke bijstand en fractieondersteuning gemeente Nuenen c.a. 2024

Over de vaststelling en handhaving van de gedragscode Artikel 6 (vaststellen voor een gedragscode voor de raad, de wethouders en de burgemeester) Gemeentewet artikel 15, lid 3, artikel 41c, lid 2 en artikel 69, lid 2 Artikel 6.1 en 6.2 (naleving van de code)      

30

Over de rol van de burgemeester: Gemeentewet artikel 170, lid 2 Kieswet artikel X1, zie bijlage 4 Kieswet artikel X8, zie bijlage 4 Gemeentewet artikel 46, 47 en 49 Artikel 89 lid 5 Gemeentewet Schending van de gedragscode kan een strafbaar feit opleveren (bijvoorbeeld het schenden van de geheimhoudingsplicht Wetboek van Strafrecht artikel 272). Als de schending een misdrijf is, geldt een aangifteplicht (Wetboek van Strafrecht artikel 162).

Bijlage 2: Specifiek uitgesloten combinaties van functies Gemeentewet artikel 13: 





31

Een lid van de raad is niet tevens: o a. minister; o b. staatssecretaris; o c. lid van de Raad van State; o d. lid van de Algemene Rekenkamer; o e. Nationale ombudsman; o f. substituut-ombudsman als bedoeld in artikel 9, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman; o g. commissaris van de Koning; o h. gedeputeerde; o i. secretaris van de provincie; o j. griffier van de provincie; o k. burgemeester; o l. wethouder; o m. lid van de rekenkamer; o n. ombudsman of lid van de ombudscommissie als bedoeld in artikel 81p, eerste lid; o o. ambtenaar of ambtenaar van politie, in dienst van die gemeente of uit anderen hoofde aan het gemeentebestuur ondergeschikt of werkzaam ten behoeve van die gemeente. 2 In afwijking van het eerste lid, aanhef en onder l, kan een lid van de raad tevens wethouder zijn van de gemeente waar hij lid van de raad is gedurende het tijdvak dat: o a. aanvangt op de dag van de stemming voor de verkiezing van de leden van de raad en eindigt op het tijdstip waarop de wethouders ingevolge artikel 42, eerste lid, aftreden, of o b. aanvangt op het tijdstip van zijn benoeming tot wethouder en eindigt op het tijdstip waarop de goedkeuring van de geloofsbrief van zijn opvolger als lid van de raad onherroepelijk is geworden of waarop het centraal stembureau heeft beslist dat geen opvolger kan worden benoemd.

Hij wordt geacht ontslag te nemen als lid van de raad met ingang van het tijdstip waarop hij zijn benoeming tot wethouder aanvaardt. Artikel X 6 van de Kieswet is van overeenkomstige toepassing. 3 In afwijking van het eerste lid, aanhef en onder o, kan een lid van de raad tevens zijn: o a. ambtenaar van de burgerlijke stand; o b. vrijwilliger of ander persoon die uit hoofde van een wettelijke verplichting niet bij wijze van beroep hulpdiensten verricht.

Bijlage 3: Specifiek verboden overeenkomsten / handelingen Gemeentewet, artikel 15

1. Een lid van de raad mag niet: a. als advocaat of adviseur in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de gemeente of het gemeentebestuur dan wel ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur; b. als gemachtigde in geschillen werkzaam zijn ten behoeve van de wederpartij van de gemeente of het gemeentebestuur; c. als vertegenwoordiger of adviseur werkzaam zijn ten behoeve van derden tot het met de gemeente aangaan van: 1e. overeenkomsten als bedoeld in onderdeel d; 2e. overeenkomsten tot het leveren van onroerende zaken aan de gemeente; d. rechtstreeks of middellijk een overeenkomst aangaan betreffende: 1e. het aannemen van werk ten behoeve van de gemeente; 2e. het buiten dienstbetrekking tegen beloning verrichten van werkzaamheden ten behoeve van de gemeente; 3e. het leveren van roerende zaken anders dan om niet aan de gemeente; 4e. het verhuren van roerende zaken aan de gemeente; 5e. het verwerven van betwiste vorderingen ten laste van de gemeente; 6e. het van de gemeente onderhands verwerven van onroerende zaken of beperkte rechten waaraan deze zijn onderworpen; 7e. het onderhands huren of pachten van de gemeente. 2. Van het eerste lid, aanhef en onder d, kunnen gedeputeerde staten ontheffing verlenen. 3. De raad stelt voor zijn leden een gedragscode vast.

32

Bijlage 4: Enkele formele sancties

Kieswet, artikel X1 1. Zodra onherroepelijk is komen vast te staan dat een lid van een vertegenwoordigend orgaan een van de vereisten voor het lidmaatschap niet bezit of dat hij een met het lidmaatschap onverenigbare betrekking vervult, houdt hij op lid te zijn. 2. De voorzitter van het vertegenwoordigend orgaan geeft hiervan onverwijld kennis aan de voorzitter van het centraal stembureau. 3. Een overeenkomstige kennisgeving vindt plaats, indien door het overlijden van een lid een plaats in het vertegenwoordigend orgaan is opengevallen. Kieswet, artikel X8 1. Het lid van de gemeenteraad dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, kan in zijn betrekking worden geschorst door de voorzitter van de gemeenteraad. De voorzitter onderwerpt de zaak aan het oordeel van de raad in zijn eerstvolgende vergadering. 2. De raad kan, na de geschorste in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, hem van zijn lidmaatschap vervallen verklaren. Indien hij daartoe geen aanleiding vindt, heft hij de schorsing op. 3. De raad kan ook ambtshalve het lid dat in strijd met artikel 15, eerste lid, van de Gemeentewet handelt, na hem in de gelegenheid te hebben gesteld zich mondeling te verdedigen, van zijn lidmaatschap vervallen verklaren. 4.

Van de beslissing van de raad, bedoeld in het tweede en derde lid, wordt terstond aan de belanghebbende mededeling gedaan. 5. De werking van een besluit, inhoudende de vervallenverklaring, wordt opgeschort totdat de beroepstermijn is verstreken of, indien beroep is ingesteld, op het beroep is beslist. Ingeval de vervallenverklaring ambtshalve heeft plaatsgevonden, is het lid van de raad gedurende deze periode in zijn betrekking geschorst. 6. Indien een lid van de raad op grond van dit artikel onherroepelijk van zijn lidmaatschap vervallen is verklaard, doet de burgemeester daarvan mededeling aan de voorzitter van het centraal stembureau.

Gemeentewet artikel 89 lid 2 Een verplichting tot geheimhouding wordt in acht genomen door allen die van de informatie kennis dragen.

33

Gemeentewet artikel 89 lid 5 Een lid van de raad of van een door de raad ingestelde commissie als bedoeld in hoofdstuk V dat in strijd handelt met het tweede lid (van artikel 89 GW) kan bij besluit van de raad ten hoogste drie maanden worden uitgesloten van het ontvangen van informatie ten aanzien waarvan een verplichting tot geheimhouding geldt.

Reglement van orde: motie van afkeuring of treurnis.

34

Bijlage 5: Relevante regelgeving binnen gemeente Nuenen c.a.  

Verordening rechtspositie raads- en commissieleden gemeente Nuenen c.a. 2023 Verordening ambtelijke bijstand en fractieondersteuning gemeente Nuenen c.a. 2024

Over omgang met elkaar 

Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Nuenen c.a. 2025

Over handhaving van de gedragscode  

Procesafspraken over handhaving Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Nuenen c.a. 2025

Over regels rond informatie 

Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Nuenen c.a. 2025

Ondertekening Aldus vastgesteld door de gemeenteraad op 12 maart 2026 Deze Gedragscode treedt in werking op de dag na de bekendmaking, op welk moment de Gedragscode politieke ambtsdragers gemeente Nuenen c.a. wordt ingetrokken. De raad van de gemeente Nuenen c.a.

griffier

voorzitter

Mij bekend, De gemeentesecretaris van Nuenen

35