Chw-bestemmingsplan 'Herijking Nuenen West' - Bijlagen bij de toelichting herstelbesluit 3 bestuurlijke lus (wijzigingen gemarkeerd)

Herijking Nuenen West

bestemmingsplan Herijking Nuenen West

Inhoudsopgave

Bijlagen bij de toelichting

5

Bijlage 1

Masterplan herijking Nuenen West

6

Bijlage 2

Voorpublicatie zestiende tranche BuChw

123

Bijlage 3

Quickscan Landschap en cultuurhistorie

173

Bijlage 4

Onderzoek ontsluiting Nuenen West

229

Bijlage 5

Proces dialoog ontsluiting Nuenen West

266

Bijlage 6

Verzoek tot wijziging structuren Verordening ruimte

275

Bijlage 7

Besluit wijziging Interim omgevingsverordening

340

Bijlage 8

Stukken inzake regionale afstemming woningbouwprogramma

389

Bijlage 9

Archeologiebeleid Nuenen West

461

Bijlage 10

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai

475

Bijlage 11

Herstelanalyse geluidberekeningen

776

Bijlage 12

Herstelberekeningen geluidbelasting woningen Wettenseind

799

Bijlage 13

Samenvatting archeologische onderzoeken

804

Bijlage 14 Programma van Eisen proefsleuvenonderzoek deelgebied Europalaan-Opwettenseweg

814

Bijlage 15 Programma van Eisen proefsleuvenonderzoek deelgebied Opwettenseweg-Wettenseind

862

Bijlage 16

Historisch bodemonderzoek

905

Bijlage 17

Luchtkwaliteitsonderzoek

929

Bijlage 18

Oplegnotitie luchtkwaliteitsonderzoek

966

Bijlage 19

Natuurtoets 2017

994

Bijlage 20

Natuurtoets 2019

1037

Bijlage 21

Nader onderzoek ecologie 2020

1080

Bijlage 22

Memo onderzoek steenuil

1114

Bijlage 23

Soortenmanagementplan

1119

Bijlage 24

Visie 'Dommelpark: een robuust waterpark van recreatieve waarde'

1150

Bijlage 25

Activiteitenplan ontheffing Wet natuurbescherming

1259

Bijlage 26

Aanvraag ontheffing Wet natuurbescherming

1296

Bijlage 27

Notitie stikstofdepositie

1316

Bijlage 28

Memo EV-aspecten LPG-tankstation

1426

Bijlage 29

LPG-groepsrisicoberekeningsmodule bouwveld D

1432

Bijlage 30

Advies LPG-tankstation Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost

1460

Bijlage 31

Wateropgave herrijking Nuenen-West

1462

2

Inhoudsopgave (vastgesteld)

bestemmingsplan Herijking Nuenen West

Bijlage 32 Pinckart

Akoestisch onderzoek industrielawaai bedrijventerrein Berkenbos en

Bijlage 33

Aanmeldingsnotitie vormvrije m.e.r-beoordeling

1599

Bijlage 34

Nota van zienswijzen Bestemmingsplan Herijking Nuenen West

1626

Bijlage 35

Toelichting herstelbesluit 1 (2 juni 2022)

1812

Bijlage 36

Toelichting herstelbesluit 2 (4 juli 2024)

1821

Bijlage 37

Toelichting herstelbesluit 3 (bestuurlijke lus)

1823

1475

Inhoudsopgave (vastgesteld)

3

bestemmingsplan Herijking Nuenen West

4

(vastgesteld)

bestemmingsplan Herijking Nuenen West

Bijlagen bij de toelichting

Bijlagen bij de toelichting (vastgesteld)

5

bestemmingsplan Herijking Nuenen West

Bijlage 1 M asterplan herijking Nuenen West

6

Bijlagen bij de toelichting (vastgesteld)

‘Nuenen West = Dorps Geluk’

Een herzien masterplan en beeldregiekader voor een onderscheidend, eigentijds woonmilieu

maart 2021

VOORWOORD Met de bouw van Nuenen-West creëren we een nieuw en aantrekkelijk woongebied, grenzend aan de bestaande dorpskern van Nuenen. Het gebied biedt in de komende decennia ruimte aan circa 1.575 nieuwe woningen in de regio Eindhoven. De ontwikkeling van Nuenen West is ruim een decennium geleden opgestart. In 2008 zijn de plannen hiervoor vastgelegd in een masterplan en beeldkwaliteitsplan. In de afgelopen 10 jaar is de wereld om ons heen veranderd. Door veranderingen op de woningmarkt is de behoefte ontstaan om de ruimtelijke en programmatische uitgangspunten uit deze plannen te herzien. Ook verwachten we dat de ontwikkeling van Nuenen West meer tijd in beslag gaat nemen. Om te komen tot een plan dat opnieuw aansluit bij de actuele woonwensen en de juiste mate van flexibiliteit voor de toekomst biedt, is het ruimtelijk ontwerp vernieuwd. Dit hebben we gedaan zonder voorbij te gaan aan de essenties van het oorspronkelijk plan. Geïnspireerd door de kernwaarden van Nuenen als gezellig Zuidoost-Brabants dorp met historie, hebben wij voor Nuenen West een luxueus, comfortabel en eigentijds woonmilieu ontworpen. Niet te chique, maar wel een beetje statig. De sfeer en architectuur van het oorspronkelijke dorp zijn voelbaar. In Nuenen-West woon je samen in een gezellige buurt, midden in het groen.

Met veel plezier en enthousiasme hebben Nuenen West bv, gemeente Nuenen en haar partners aan dit plan vorm en inhoud gegeven. Over het resultaat zijn wij dan ook bijzonder te spreken. Met Nuenen West creëren we in onze ogen ‘Dorps Geluk’. Trots nodigen wij u uit om hiervan kennis te nemen. Maart 2021 Nuenen West BV

Gemeente Nuenen

INHOUDSOPGAVE Deel A MASTERPLAN

Deel B BEELDREGIEKADER

Overpeinzing Supervisor

5

1 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding Aanleiding Plangebied Doel en status beeldregiekader Leeswijzer

9 10 10 10 10

2 2.1 2.2

Achtergrond Voorgeschiedenis Marktvisie 2.2.1 Kernwaarden 2.2.2 Kenmerken 2.2.3 Uitgangspunten Belangrijkste veranderingen

13 14 17 17 18 18 19

3 3.1 3.2 3.3 3.4

Nuenens DNA Vertrekpunt Landschappelijke kenmerken Stedenbouwkundige kenmerken Architectonische kenmerken 3.4.1 Archetypen 3.4.2 Kenmerkende elementen

21 22 22 24 25 25 29

4 4.1 4.2

Stedenbouwkundige hoofdopzet Landschappelijke inbedding Ruimtelijk raamwerk 4.2.1 Ruimtelijke dragers 4.2.2 Parken en plaetsen 4.2.3 Woonmilieus 4.2.4 Hotspots, merktekens en archetypen Dichtheden Ontsluiting Openbare ruimte Parkeren Sporten & spelen Waterberging

33 34 36 36 37 37 38 39 40 41 41 42 43

2.3

4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

1 1.1 1.2

1.3

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10

3

Beeldregiekader Inleiding Ruimtelijk raamwerk 1.2.1 Ruimtelijke dragers 1.2.2 Parken en plaetsen 1.2.3 Woonmilieus 1.2.4 Hotspots, accenten en archetypen 1.2.5 Individuele vrije kavels Openbare ruimte 1.3.1 Ruimtelijke dragers 1.3.2 Parken en plaetsen 1.3.3 Woonmilieus 1.3.4 Parkeren 1.3.5 Sporten & spelen

45 46 48 48 56 60 64 71 72 72 76 77 78 79

Toetskader Nuenens DNA Dichtheid Bouwhoogte Kapvorm Rooilijn Oriëntatie Bijhorende bouwwerken Erfafscheidingen Materialisering en kleurgebruik bebouwing Staalkaart openbare ruimte

83 84 90 91 92 93 94 95 96 98 100

Samenvatting & Toolbox

105

Colofon

111

Bijlagen A. supervisie Nuenen West

113 114

4

A

OVERPEINZING Hoe het totaalbeeld van Nuenen West er uit gaat zien is gelukkig niet in beton gegoten. Het masterplan biedt genoeg ruimte voor een diverse interpretatie die met zijn tijd kan meebewegen. Voor mij is Nuenen West geslaagd als er een mooie balans ontstaat tussen traditie en vernieuwing. Een mooi voorbeeld hiervoor is het ‘Farmhouse at Modoc Spring’ (zie illustratie) waarbij op een geraffineerde manier verschillende tijdsbeelden bij elkaar zijn gebracht. Cor Geluk, stedenbouwkundig supervisor Nuenen West, Februari 2018

MASTERPLAN 5

1.

Regionale Positie ~Inspiratie in de 19e / begin 20e eeuw met bakstenen langgevel boerderijen, dorpswoningen en fabrikanten villa’s~ Naast de typische regionaal verankerde structuren worden er in Nuenen West bouwvormen toegepast die een variant zijn op de lokaal voorkomende architectuur. Het meest opvallend in het gebied zelf is de langgevelboerderij, die met name wordt geherinterpreteerd langs de linten en aan de rand van Nuenen West waar de uitstraling landelijk is. Komen we meer in de dichter bebouwde delen dan worden accenten gemaakt van dorpswoningen en fabrikantenvilla’s. De inspiratie hiervoor is gezocht in het Nuenen van voor 1940.

~Variabel aanbod aan woon-werk milieus, stedelijk wonen versus dorps wonen~ Nuenen West is een groot uitbreidingsplan van het dorp Nuenen. Met een omvang van zo’n 1575 woningen en bijbehorende voorzieningen. Op een stuk landschap van 80 hectare neemt het in de regionale opgave een nadrukkelijke positie in. In de regio is behoefte aan een variabele invulling van de totale opgave. Nuenen West positioneert zich hierin nadrukkelijk als de dorpse variant. ~Adres aan de Dommel en verbonden met het dorp, versterkt beekdal landschap~ Het adres van Nuenen West kan op twee manieren worden gezien. Aan de oostkant is er sprake van een naadloze overgang met het bestaande dorp door de aanwezigheid van oude structuren als de linten en de Opwettenseweg en de meer recente structuur van de Europalaan waar Nuenen West een duidelijk gezicht maakt. Aan de westzijde wordt de grens van het dorp met het Dommeldal prominenter. Nuenen West richt zich niet alleen op de Dommel, het ademt ook de sfeer van de Dommel met een informele landelijke overgang en een viertal parken die diep het gebied insnijden.

3.

Nuenen West is niet alleen gebaseerd op het vooroorlogse dorp. Moderne leefwensen zoals ruim daglicht, grote leefkamers, flexibel te gebruiken ruimtes en meer ruimte voor hobby’s vragen zowel iets van het adaptief vermogen van gebouw en erf als van de architectuur die bij deze wensen past. In Nuenen West zal de uitstraling dus een aangename mix worden van een traditionele verankering met eigentijdse vertalingen.

~Strategische locatie, op fietsafstand van het centrum van Eindhoven~ In Nuenen West prevaleert weliswaar de dorpse sfeer, qua locatie ligt het op korte fietsafstand van het centrum van Eindhoven. Door het meer toegankelijk maken van het Dommeldal, als onderdeel van de ontwikkeling van het Dommeldal als stadspark tussen Nuenen en Eindhoven, wordt Nuenen West tevens op een landschappelijke manier met de stad verbonden.

2.

Eigentijdse leef wensen mogen zichtbaar zijn

4.

Betekenis voor Nuenen

Nuenen West is niet alleen een aanvulling op het dorp, het voegt ook elementen toe die een meerwaarde hebben voor een grotere doelgroep. Met name op het gebied van de gedeelde voorzieningen, zoals de combinatie van een nieuw park met school en het toegankelijk maken van het Dommeldal, reikt de meerwaarde verder dan de wijk zelf. Daarmee wordt de wijk ook een vanzelfsprekend onderdeel van het dorp.

Cultuurhistorische verankering

~Gelaagdheid in de occupatie met kronkelende linten en erven~ Nuenen West is een locatie waar al eeuwen wordt gewoond aan landelijke linten en straten zoals Boord, de Dubbestraat, Wettenseind en de Opwettenseweg met daarlangs de Opwettense watermolen. Deze oude structuren zijn vaak grillig van vorm en geven het gebied een gelaagdheid die ervoor zorgt dat de toekomstige woonwijk gelijk karakter heeft. Nieuwe ontwikkelingen langs deze linten zijn een toevoeging op de gewenste landelijke sfeer. De linten zijn primair gericht op de fiets waardoor routes naar het centrum en het buitengebied zijn losgekoppeld van de auto-ontsluiting.

5.

Anticiperen op de toekomst

Nuenen West anticipeert op een aantal manieren op de toekomst. Door een goede aansluiting op de Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) lijn naar Eindhoven en in te zetten op aangename en snelle fietsroutes naar zowel het dorpscentrum als de stad wordt dominantie van het autogebruik aangepakt. Vanuit het sociaal perspectief zet Nuenen West in op een stimulering van het ‘community gevoel’ met een ruimtelijke opzet die is gebaseerd op wonen aan plekken in plaats van wonen aan straten. Deze opzet gaat in op een toenemende tendens dat bewoners meer voor elkaar willen en moeten doen, en ook meer met elkaar willen delen. Op energiegebied volgt Nuenen West de nieuwste technieken die er op (middel) lange termijn voor gaan zorgen dat woonwijken geen energie gebruiken maar energie gaan leveren.

~Oost Brabants karakter, driehoekige brinken, eikenlanen~ De openbare ruimte en de toegevoegde structuur zijn afgeleid van de typische Oost Brabantse occupatievorm met driehoekige plaetsen en eikenlanen. Hiermee komt Nuenen West niet naar voren als een zelfstandige woonwijk, maar meer als een logische manier waarop dit dorp is doorgegroeid. 6

6.

Slim sleutelen aan het programma

~1575 woningen op 80 hectare en toch een divers dorpsbeeld~ Bij het toepassen van een programma van 1575 woningen met een dorpse uitstraling ligt het op de loer dat er een middelmatige huizenzee ontstaat waar het weliswaar goed wonen is maar waar geen pit in zit. Het plan voorziet daarom in keuzes die zorgen voor contrast: contrast in dichtheden van woonbuurten, contrast in ruimtegebruik door de introductie van de parken en contrast in uitstraling door de toevoeging van gebouwde accenten op prominente plekken. ~Het leven in de buitenruimte staat centraal, de auto is te gast~ Bij 1575 woningen horen in deze tijd ondanks de introductie van goede vervoersalternatieven nog steeds veel auto parkeerplaatsen. Bij de opzet van de wijk staat echter de voetganger en het daarbij behorende informele buitenleven centraal. Dat betekent dat de auto zoveel mogelijk uit het openbare gebied wordt gehaald met parkeerplaatsen op eigen erf en handig weggestopte parkeerkoffers. De openbare ruimte is dan ook niet ingericht als een straat met een stoep maar eerder als een informeel Brabants klinkererf.

7.

Landschappelijk denken

Het landschappelijke karakter van de wijk komt naar voren in verschillende aspecten. Naast de al genoemde gelaagde opbouw van de dichtheden en het uitnutten van de bestaande linten wordt met name aan de rand van het gebied de landelijkheid versterkt door de introductie van het informele erf. Op deze erven wordt niet zozeer ingestoken op het hebben van privétuinen maar veel meer op vormen van gemeenschappelijk grondgebruik, zoals een boomgaard, pluktuin of paardenweide. In het plan zijn deze plekken aangeduid als landelijke hotspots.

8.

Oog voor detail en verfijning

Nuenen West is een ambitieus plan en bij deze ambitie hoort een verfijnde architectuur, waarbij opvalt hoe traditionele stijlkenmerken worden verweven met eigentijdse details. De verfijndheid van het plan komt tevens tot uiting in een zeer diverse uitvoering van de bijgebouwen en zorgvuldig vormgegeven erfafscheidingen.

7

A

1. INLEIDING In het typisch Brabantse zandgebied tussen Eindhoven en Helmond ligt Nuenen. Vanuit het centrum, rondom de kerk, verbinden lange historische linten het dorp met zijn omgeving. Aan de westzijde van het dorp is een gebied aangewezen als locatie voor de ontwikkeling van in totaal 1.575 woningen. De belangrijkste kwaliteit van de locatie is de ligging grenzend aan het Dommeldal. Dit dal kent een fraaie groenstructuur met een hoge natuurlijke en landschappelijk waarde. Het karakter van het gebied wordt verder bepaald door de verschillende historische linten die het gebied doorkruisen. Mede door deze gegevenheden biedt de invulling van de locatie vele mogelijkheden voor een kwalitatief hoogwaardig en onderscheidend plan.

MASTERPLAN 9

1.1

Aanleiding

1.2

De afgelopen jaren heeft Nuenen West BV in samenwerking met de gemeente Nuenen de ontwikkeling ter hand genomen. Ingegeven door gewijzigde inzichten in o.a. de verwachte marktvraag heeft er een herijking plaatsgevonden van de oorspronkelijke plannen. Omdat de nieuwe voorstellen op diverse aspecten afwijken van het vigerende bestemmingsplan, is het noodzakelijk dit bestemmingsplan te herzien.

Plangebied

De locatie heeft een omvang van circa 95 ha en wordt globaal begrensd door de Vorsterdijk in het westen, Boord in het noorden, Panakkers, het bedrijventerrein Berkenbosch en Poelakkers in het oosten en Wettenseind in het zuiden. Het gebied is goed ontsloten via de Europalaan, een directe verbinding tussen het centrum van Nuenen en Eindhoven-Woensel. De linten die het gebied doorkruisen, verankeren de locatie op een vanzelfsprekende manier aan het dorp en bieden voor langzaam verkeer een directe verbinding met het centrum. Het gebied heeft een kleinschalig landelijk karakter dat wordt bepaald door de combinatie van afwisselend landgebruik, uiteenlopende groenstructuren, waterlopen en hoogteverschillen in het maaiveldverloop.

Parallel aan deze herijking is de positionering van Nuenen West onder de loep genomen, vooral om het plan nog beter toe te snijden op de wensen van de woonconsumenten. De uitkomsten van dit onderzoek vragen om een verfijning van de oorspronkelijke visie op de beeldkwaliteit.

1.3

In het licht van bovenstaande is besloten een herzien masterplan samen te stellen met daarin integraal opgenomen, als leidraad voor de beeldkwaliteit, een beeldregiekader. Het voorliggende rapport is de weerslag daarvan.

Doel en status masterplan en beeldregiekader

Het voorliggende masterplan zorgt dat de uitkomsten van de herijking zijn vastgelegd en dat een zekere mate van flexibiliteit voor de toekomstige ontwikkeling gewaarborgd is. Het integraal opgenomen beeldregiekader reikt kaders aan voor de uitwerking van de bebouwing en de inrichting van de openbare ruimte. Door dit document te koppelen aan het bestemmingsplan geldt het als welstandsnota voor de begeleiding en toetsing van de architectenplannen. In bijlage A van dit document wordt de te volgen procedure daarbij nader uiteengezet.

1.4

Leeswijzer

Deel A Masterplan heeft een parallel met het bestemmingsplan. Hoofdstuk 2 van dit deel omvat een korte schets van de voorgeschiedenis van de planvorming, gaat kort in op de voornaamste uitgangspunten en biedt een overzicht van de belangrijkste veranderingen van het nieuwe masterplan ten opzichte van het vigerende bestemmingsplan. In hoofdstuk 3 wordt een beknopte beschrijving gegeven van de karakteristieke kenmerken van het plangebied en de identiteit en beeldkwaliteit van het dorp Nuenen; het zogeheten Nuenens DNA. In hoofdstuk 4 worden de hoofdopzet en de belangrijkste kenmerken van het stedenbouwkundige plan beschreven als opmaat voor het beeldregiekader. Deel B Beeldregiekader wordt aangestuurd door de Welstandsnota. Hoofdstuk 1 van dit deel verbindt aan de verschillende elementen uit de stedenbouwkundige hoofdopzet uiteenlopende richtlijnen, waarmee de beoogde sfeer en beeldkwaliteit worden geborgd. In hoofdstuk 2 worden algemeen geldende criteria voor de architectuur en de inrichting van de openbare ruimte geformuleerd. De samenvatting tenslotte, biedt een praktisch toetsingskader bij de totstandkoming van de afzonderlijke bouwplannen en inrichtingsvoorstellen. Plangebied Nuenen West 10

Nuenen West in groter verband 11

A

2. ACHTERGROND Brainport Eindhoven is booming. De economie groeit hier al jaren harder dan het landelijk gemiddelde. Daarom willen veel mensen zich graag in het Stedelijk Gebied Eindhoven vestigen. Om deze woningzoekenden te accommoderen moet een passend woningaanbod worden ontwikkeld met een hoge en innovatieve kwaliteit die aansluit bij de Brainport-status. Alleen met een aanbod van aantrekkelijke, unieke, toonaangevende, en gevarieerde woonmilieus worden de instromers aangetrokken en doorstromers vastgehouden. Naast andere locaties rond Eindhoven kan Nuenen West met haar unieke ligging, met het groene Dommeldal om de hoek en het centrum van Eindhoven op fietsafstand, aan deze opgave zondermeer een bijdrage leveren.

MASTERPLAN 13

2.1

Voorgeschiedenis

Voor de ontwikkeling van Nuenen West als woningbouwlocatie wordt eind 2005 het planproces opgestart met het opstellen van een masterplan. Het masterplan schetst de contouren voor de nieuwe wijk. De opgave is enerzijds gebruik te maken van de vele kwaliteiten in en om het plangebied en anderzijds aantasting van die kwaliteiten zoveel mogelijk te voorkomen. Om die reden gaat het masterplan uit van een hoge dichtheid tegen de bestaande dorpsrand van Nuenen en een lagere dichtheid in de ‘bouwvelden’ welke grenzen aan het landelijk gebied. Op die manier kan een geleidelijke overgang richting het Dommeldal worden gecreëerd. Daarnaast pleit het masterplan voor het beschermen en het handhaven van de bestaande linten en bebouwing. Het masterplan wordt eind 2006 door de gemeenteraad vastgesteld en geschikt bevonden om te dienen als basis voor het opstellen van een bestemmingsplan voor de eerste fase van Nuenen-West. Daarmee wordt begin 2007 gestart. Het bestemmingsplan is vervolgens in het voorjaar van 2008 afgerond en op 24 april 2008 door de gemeenteraad vastgesteld met als separaat onderdeel het beeldkwaliteitsplan ‘Nieuw dorp voor Nuenen’. Op basis hiervan is gestart met de uitwerking van de eerste bouwplannen. Om de ontwikkeling van de eerste fase mogelijk te maken is eind 2011 op basis van het ‘moederplan’ voor de bouwdelen A, B en C een uitwerkingsplan vastgesteld.

In deze fase van de planvorming bleek echter dat de oorspronkelijke plannen niet meer aansloten bij de veranderde marktomstandigheden. Reden voor gemeente en ontwikkelende partijen opdracht te geven tot een herijking van de plannen. In de daarop volgende periode zijn uiteenlopende voorstellen gedaan om te komen tot een optimalisatie van de ontwikkeling. Op basis hiervan is vervolgens een proefverkaveling gemaakt met meer ruimte voor unieke en gevarieerde woonmilieus die nog beter voorzien in de behoeften van de doelgroepen voor Nuenen West. De intentie is om het vervolg van de planvorming te baseren op deze proefverkaveling.

Bestemmingsplan

14

Herijking

Proefverkaveling

15

Voor wat betreft de beeldregie zijn de beginselen uit de herijking opgenomen in de ‘Interne richtlijn beeldkwaliteit’ uit 2012. Tot het moment dat de gewijzigde stedenbouwkundige opzet in een bestemmingsplan en een nieuw beeldregiekader is vastgelegd fungeert dit document als toetsingskader voor de bouwplannen. Aan de hand van deze richtlijn is de ontwikkeling van bouwdeel A en C begeleid. Het beeldkwaliteitsplan ‘Nieuw Dorp voor Nuenen’ en in het verlengde daarvan de ‘Interne richtlijn’ gingen nog uit van één sfeer en systematiek voor de beeldregie voor geheel Nuenen West. Uit de positioneringstudie komt echter de behoefte naar voren aan meerdere onderscheidende typen woonmilieus. Daarnaast is er behoefte aan een kenmerkende architectuur waarmee Nuenen West zich kan onderscheiden van de andere ontwikkellocaties in de regio. Om tevens beter in te kunnen spelen op de veranderende vraag van de woonconsument gedurende de ontwikkeltijd van de locatie moet de systematiek voor de beeldregie binnen zekere kaders ook enige flexibiliteit bieden. Om daar inhoud aan te geven is de beeldregie toegespitst op de definitie van een dorpseigen architectuurbeeld met daarnaast een systematiek die ook voor de lange termijn ruimte laat voor de ontwikkeling van gevarieerde woonmilieus in kleine buurten.

Verkaveling Bouwdeel A en C 16

2.2

Marktvisie

2.2.1 Kernwaarden

Het herijkingsproces is tevens aangegrepen om een plan te maken dat beter op de wensen van woonconsumenten is toegesneden. Om daar vat op te krijgen is de positionering van Nuenen West onder de loep genomen en aangescherpt. Uit de analyse van de plek en het plan zijn ontwikkelrichtingen gedestilleerd op basis waarvan een aantal kernwaarden zijn gedefinieerd. Deze kernwaarden op hun beurt vormen vervolgens de opmaat naar een aantal ruimtelijke uitgangspunten waaraan de planvorming vanuit een marketingperspectief moet voldoen.

Nuenen west combineert het beste van het dorpse buitenleven met de nabijheid van de stad. De ligging van Nuenen West is gunstig; tussen de grootstedelijke dynamiek van Eindhoven en het gemoedelijke Nuenen met al hun respectievelijke voorzieningen binnen bereik. Nuenen is een aantrekkelijk dorp om in te wonen en de locatie is gesitueerd in een gebied met veel landschappelijke kwaliteiten. Deze sterke punten voeren de boventoon bij de ontwikkeling en positionering van Nuenen West.

groene omgeving, een een groene omgeving, ;-) ;-) pas rijkdom da’s da’s pas rijkdom

17

Nuenen West wordt in plan, sfeer en details en woningen gebaseerd op de volgende kernwaarden: Herkenbaarheid Nuenen West is herkenbaar. De Europalaan vormt de markante entrée van het gebied. Links en rechts van de weg zie je Nuenen West verrijzen, herkenbaar aan de statige, traditionele architectuur. De achterliggende historische linten vormen de logische structuur, je weet precies waar je heen moet, je hoeft alleen de linten maar te volgen. De parken vormen grote structuren, die overgaan in het Dommeldal. Ideaal voor mensen die houden van overzicht en zekerheid. Gemoedelijkheid Brabantser dan in Nuenen West wordt het niet. Vrienden van de kinderen komen graag even aanwaaien. Buurtgenoten ontmoeten elkaar bij de grote boom op de plaets in hun eigen buurt. Elke zomeravond is het troef, vaak haalt iemand er een fles wijn bij. Aanbellen hoeft niet: hier staat de achterdeur altijd open. Tevredenheid Nuenen West is een plan voor mensen die kiezen voor kwaliteit en comfort. Lekker wonen tussen buren die je kent, in een comfortabele tweekapper in een groene omgeving; dat is hun grootste wens. En die komt uit in Nuenen West: Nuenen West heeft de luxe van het dorp waar je trots voor hebt gekozen. Allure Nuenen West is ook voor volwassen gezinnen uit Nuenen zelf. Mensen die er graag op vooruit willen gaan en op zoek zijn naar het gouden randje.

Dat vinden zij in de woningen aan het Dommeldal. Verhuizen naar Nuenen West biedt gegarandeerd díe kwaliteit, het comfort en de rust waarnaar zij op zoek zijn en die past bij het ‘merk’ Nuenen. Hierdoor voelen deze doelgroepen zich zeker van hun keuze, en met de ruimte die het wonen hen hier biedt, zijn ze content. Ontmoeting Juist in ontmoetingen onderscheidt het dorp zich van de stad. Op de (openbare) plekken in de wijk, vlak bij huis, zijn altijd wel buren of andere bekenden. Volwassenen maken er een praatje; de kinderen spelen met elkaar.

kunnen blijven maken. Verbondenheid In Nuenen West woon je tussen gelijkgestemden. Die mogen best wat jonger of ouder zijn; Nuenen West biedt namelijk voldoende mogelijkheden om in de toekomst binnen de wijk door te stromen. Placemaking In Nuenen West worden – passend bij de doelgroepen – verschillende activiteiten georganiseerd en voorzieningen gerealiseerd, die levendigheid in het gebied initieren en ontmoetingen tussen buurtgenoten faciliteren. Duurzaam Nuenen West kiest voor de toekomst en steekt meer energie in duurzaamheid dan vereist. De nieuwe woningen zullen voldoen aan de BENG-norm (bijna-energieneutraal). Daarnaast dragen voorzieningen in de openbare ruimte als de opvang van hemelwater, het gebruik van zonne-energie en investeringen in flora en fauna bij aan een duurzaam Nuenen West. Slim In Nuenen West wordt actief gezocht naar technologische toepassingen om de wijk, de buurt en de woningen ‘slimmer’ te maken. Met meer gezamenlijk gevoel en meer gezamenlijk comfort als resultaat.

2.2.3 Uitgangspunten

Op basis van bovenstaande kernwaarden en aspecten zijn vanuit een marketing perspectief de volgende ruimtelijke uitganspunten geformuleerd: 1. Het openbaar gebied in Nuenen West is van grote betekenis voor de wijk en voor de inwoners ervan. Door de openbare ruimte functioneel in te richten wordt extra kwaliteit en verbinding tussen bewoners gerealiseerd. 2. Met name het openbaar groen in en rondom Nuenen West is krachtig. Heerlijk om tot rust te komen, maar uitnodigend om te gebruiken. 3. Iedereen in Nuenen West woont aan een laan, een lint of een bijzondere plek. 4. De Dorpslaan vormt de verbinding tussen de verschillende buurtjes in Nuenen West. Met een herkenbare signatuur biedt deze prachtige laan elke dag de basis voor de dorpse sfeer, herkenning en trots. 5. Van oudsher aanwezige elementen zoals linten en wegen blijven herkenbaar in Nuenen West. Hiermee ontstaan kleine buurtjes met een eigen identiteit en intimiteit. Bewoners voelen zich thuis in Nuenen West, waardoor een nieuwe Brabantse vorm van ‘naboarschap’ kan ontstaan. 6. In Nuenen West komen dorpse en landelijke woonmilieus: deze verschillen in inrichting en beleving, en vullen elkaar aan in sfeer en architectuur!

2.2.2 Kenmerken

Nuenen West komt tegemoet aan vele woonwensen. Dit wordt bereikt door een optimale match te maken tussen buurt, woning, ligging en bewoners, met een aantal elkaar versterkende aspecten: Sportief Nuenen West is een wijk voor mensen die houden van comfort, maar die wel een sportieve inslag hebben. Voor mensen die graag rustig wonen in een landschappelijke wijk, waaruit ze zó de natuur in kunnen rennen of fietsen. Allure Nieuwe bewoners zijn deels mensen afkomstig uit Eindhoven. Zij zijn op zoek naar een gemoedelijke, groene wijk met een duidelijk herkenbare structuur. Maar wel dicht genoeg bij de voorzieningen van Eindhoven, zodat ze daar – al dan niet op de fiets – gebruik van 18

2.3

Belangrijkste veranderingen

Het beeldregiekader biedt inspiratie om een uniek woongebied te creëren. Een flexibel en eenvoudig beeldregieinstrumentarium laat als een ‘maatpak’ meer ruimte om op de langere termijn in te spelen op veranderende behoeften, zonder dat concessies worden gedaan aan het beoogde beeld van een dorpslandelijke sfeer en identiteit. Het nieuwe beeldregiekader bepaalt de koers en geeft hieraan met referentiebeelden op een inspirerende manier richting.

Met de bovengenoemde ingrediënten zou Nuenen West beter aansluiten bij de beoogde doelgroepen en zich beter onderscheiden van de andere ontwikkellocaties in de regio. Om dit te effectueren is de stedenbouwkundige visie die verankerd is in het vigerende bestemmingsplan op een aantal punten aangescherpt en geoptimaliseerd, overigens zonder voorbij te gaan aan de hoofdprincipes van het oorspronkelijke plan.

Om vervolgens te komen tot een optimalisatie van de ontwikkeling zijn de volgende veranderingen doorgevoerd:

Om beter tegemoet te komen aan de uiteenlopende woonwensen zijn in het herziene masterplan de volgende veranderingen doorgevoerd:

Bijna alle bestaande kavels blijven gehandhaafd. In het vigerende bestemmingsplan zijn veel bestaande kavels wegbestemd. Besloten is het merendeel van deze bestaande kavels te handhaven en te integreren in de planontwikkeling. Omdat de bestaande kavels voor het grootste deel langs de landschappelijke linten zijn gesitueerd, versterkt handhaving het gewenste informele landschappelijke karakter van de linten. Dit bevordert tevens de herkenbaarheid.

Het programma wordt verdeeld in meerdere uiteenlopende dichtheden. Het vigerende bestemmingsplan voorziet in de ontwikkeling van woonvelden in twee dichtheden. In het nieuwe masterplan wordt het programma verdeeld in vier dichtheden met bandbreedtes. Door hierin een gradiënt aan te brengen speelt het plan beter in op de ligging nabij het Dommeldal. Daarnaast zorgt deze verandering voor meer flexibiliteit in het plan en de mogelijkheid om beter in te spelen op de uiteenlopende wensen van de woonconsument.

Het lineaire park wordt verdeeld in 4 met het landschap verbonden parken. Het huidig bestemmingsplan voorziet in de realisering van een groot lineair park aan de westzijde van het plangebied. Om dat mogelijk te maken moeten diverse karakteristieke panden wijken. Besloten is deze panden die mede de identiteit van Nuenen West bepalen voor het plan te behouden. Als alternatief voor het lineair park, voorziet het nieuwe masterplan in vier strategisch verdeelde kleinere parken waar omheen de nieuwe wijk zich ontwikkeld. Dit bevordert tevens de gemoedelijkheid en ontmoeting.

De lage dichtheden zijn niet meer in specifieke clusters geprojecteerd. De gedachte om de lage dichtheden te clusteren in woonvelden is omgezet in een strategie om de bestaande linten zo landschappelijk mogelijk te houden. Dit sluit beter aan bij een versterking van de kernwaarden van het gebied. Dit bevordert tevens de herkenbaarheid. Binnen het plan worden twee verschillende woonmilieus gecreëerd. In het oorspronkelijke beeldkwaliteitsplan ligt de nadruk op één sfeer en identiteit voor de hele locatie. Door meerdere onderscheidende woonmilieus te realiseren kunnen de beoogde doelgroepen beter worden bediend. Het plan oriënteert zich met opzichzelfstaande buurtjes rondom plaetsen en hoven. Door accentverschuivingen kunnen binnen de heersende beeldregie onderscheidende buurtjes worden gecreëerd met een centrale ontmoetingsplek in het hart. Dit komt tegemoet aan de uiteenlopende woonwensen en het bevordert gemoedelijkheid en ontmoeting.

In de verkaveling zijn weldoordacht meer courante principes doorgevoerd. In de proefverkaveling zijn marktconforme kavelmaten als leidraad gehanteerd voor de nieuwe lay-out van het plan. Met dit principe kunnen verschillende woningtypen eenvoudig worden uitgewisseld, wat aan de ontwikkeling meer flexibiliteit biedt.

Om meer onderscheid te maken met de andere ontwikkellocaties in de regio zijn de volgende veranderingen doorgevoerd: Het architectuurbeeld wordt meer nadrukkelijk, gebaseerd op het Nuenens DNA. In het oorspronkelijke beeldkwaliteitsplan is het architectuurbeeld afgeleid van de Oost Brabantse langgevelboerderij. Om te komen tot een architectuurbeeld waarmee Nuenen West zich beter van andere ontwikkelingen in de regio onderscheidt en om invulling te geven aan de vraag om verschillende woonmilieus is het architectuurbeeld uitgebreid met kenmerken van de dorpseigen architectuur. 19

A

3. NUENENS DNA Om te komen tot een hoogwaardig woon- en leefmilieu moet een duurzame belevingskwaliteit tot stand worden gebracht die in de streek en het dorp Nuenen verankerd is. De uitdaging daarbij is een kenmerkend en eigentijds architectuurbeeld te formuleren dat is gebaseerd op dorps- en streekeigen kenmerken, het Nuenens DNA.

MASTERPLAN 21

3.1

Vertrekpunt

3.2

De juiste ingrediënten hiervoor kunnen worden ontleent aan het oorspronkelijke dorp en het omringende landschap en de architectuur van de daarbij horende bebouwing. Met een ontleding van de karakteristieken hiervan kunnen de kenmerken van het Nuenens DNA worden bepaald. Om het beeld compleet te krijgen is gekeken naar zowel landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken als architectonische kenmerken.

Landschappelijke kenmerken

Het plangebied is onderdeel van het typische Brabantse dekzandlandschap met bolle akkercomplexen waar het lager gelegen Dommeldal tamelijk scherp is ingesneden. De aanwezigheid van dit Dommeldal is de belangrijkste identiteitsdrager voor Nuenen West. In het beekdal dat wordt gekenmerkt door hooi- en weilanden staat de percelering haaks op de Dommel en de wegen met hier en daar nog een fragment van een houtsingel. Op de bolle akkercomplexen liggen oude buurtschappen als Boord en Opwetten met typerende lintbebouwing en plaetsen (driehoekige vaak beplante weide op een kruising van wegen) aan de randen. Het gebied heeft een historisch wegenpatroon (Vorsterdijk, Boord, Wettenseind), vaak begeleid met Eiken en hier en daar nog bestaande uit zandpaden. Het gebied kent een grote verscheidenheid en heeft een belangrijke cultuurhistorische betekenis met bijzondere bebouwing, zoals de Opwettense molen en verschillende langgevelboerderijen uit de periode tussen 1850 en 1900. Een deel hiervan is monument.

Bij de analyse van de landschappelijke kenmerken is de ontstaansgeschiedenis betrokken en de geomorfologische situatie. Bij de analyse van de stedenbouwkundige en architectonische kenmerken is ruwweg gekeken naar Nuenen en de bebouwing van voor 1940. Deze historische bebouwing geeft het oude dorp het karakter waar Nuenen om bekend staat. Na 1940 is gestart met de ontwikkeling van verschillende grotere projectmatige buurten, die minder karakteristiek zijn dan het organische gegroeide dorp tot die tijd. De topografische kaart van omstreeks 1920 geeft van het oorspronkelijke dorp en ommeland een redelijk beeld. Op de kaart bestaat het oude dorp nog slechts uit een aantal doorgaande linten en enkele zijstraten. Deze straten waaronder: Parkstraat, Berg, Beekstraat, Kerkstraat, Lindenlaan, Kloosterstraat, Boordseweg, Opwettenseweg, Dubbestraat en Oude Kerkdijk bepalen tot in de huidige tijd het beeld van Nuenen.

De bebouwing die voor het overgrote deel bestaat uit boerderijen met bedrijfsgebouwen en woningen, staat in de regel vrij op een ruime groene kavel. Hoofdgebouwen zijn met de voorzijde gericht op de weg, die met een groene berm begeleid door bomen een doorgaande lijn vormt. Rooilijnen volgen de weg met verspringingen. De bedrijfsgebouwen staan meestal op het achtererf. De gebouwen zijn individueel en afwisselend. Woningen bestaan in de regel uit een onderbouw van één tot anderhalve laag met zadeldak of mansardekap. Het silhouet van deze kappen is zeer bepalend voor het bebouwingsbeeld. De bebouwing is terughoudend vormgegeven, met gebruik van traditionele materialen en kleuren. Gevels van woningen zijn veelal representatief. Met name de oudere woningen zijn verticaal geleed met staande ramen.

Historische kaart van Nuenen - 1920

Langgevelboerderij 22

Op basis van bovenstaande schets kan het landschappelijke idioom van het Nuenens DNA aan de hand van de volgende aspecten worden gekarakteriseerd: • De landschappelijk opzet is georganiseerd rond oude rijke bouwlanden; • De agrarische bebouwingslinten en de zogenaamde plaetsen zijn bepalend voor de kleinschalige structuur; • De patronen zijn organisch en grillig van aard; • De beplanting bestaat vooral uit bomen langs wegen en houtsingels of knotwilgen op perceelsgrenzen; • De bebouwing staat op enige afstand van de weg en laat doorzichten naar het landschap open; • De voorgevels zijn gericht op de weg, maar rooilijnen verspringen ten opzichte van elkaar; • De bebouwing is individueel en afwisselend, maar heeft een eenvoudige rechthoekige plattegrond; • De bebouwing heeft een onderbouw van één of anderhalve laag met een beeldbepalende kap; • De wegen zijn over het algemeen smal en geasfalteerd en worden met grasbermen geflankeerd; • De inrichting is ontspannen; straatbomen en het groen van de erven bepalen de sfeer. De waarde is vooral gelegen in de combinatie van de oorspronkelijke structuurelementen zoals de historische landwegen en plaetsen, de afwisselende lintbebouwing en het vele opgaande groen.

Opwettense Watermolen

luchtfoto plangebied - 2010 23

3.3

Stedenbouwkundige kenmerken

openbare ruimte te verlevendigen. Op de hoeken langs de wegen hebben de gebouwen vaak een dubbele oriëntatie. Gebouwen in de tussengelegen gebieden kunnen een meerzijdige oriëntatie hebben.

Op stedenbouwkundig niveau zijn de oude linten de basis waaruit het dorp is gegroeid. Langs deze organisch geknikte landwegen zijn op de knooppunten, tussen de oorspronkelijke boerderijen arbeiderswoningen en villa’s gebouwd. Op die manier zijn zonder vooropgezet plan, rond een aantal driehoekige graslanden, de plaetsen, verschillende kernen ontstaan waaronder Berg en Refeling, die samen een tiend-akkerdorp vormden met een gemeenschappelijk kerk. Met de industriële ontwikkeling in de negentiende eeuw groeide het agrarische dorp vervolgens uit tot een intensief bebouwde kern met tussen de woonhuizen kleinschalige industriële bebouwing en kerkelijke complexen. Het is de bijzondere samenhang tussen de openbare ruimte en de gegroeide eenheid in de verscheidenheid van de bebouwing, die de kwaliteit van het oude dorp bepalen. De openbare ruimte bestaat uit een weg met stoepen en bomen en de bebouwing is in het algemeen kleinschalig en afwisselend van karakter. De rooilijnen verspringen en volgen in grote lijnen het verloop van de wegen. De overwegend grondgebonden panden zijn met de voorgevel op de openbare ruimte gericht en staan redelijk dicht op de weg met in de regel een ondiepe voortuin. Het individuele pand heeft een onderbouw van één of twee lagen met een zadel- of mansardedak met de nok parallel aan de weg en staat in de regel vrij van belendingen.

Afwijkende gebouwen waaronder de kerk en het klooster vallen met hun eigen maat en schaal direct in het oog. Aanbouwen zijn ondergeschikt aan de hoofdmassa en bijgebouwen staan in beginsel op het achterterrein en uit het zicht.

Op basis van bovenstaande schets en een nadere beschouwing van het dorpsensemble kan het stedenbouwkundig idioom van het Nuenens DNA aan de hand van de volgende aspecten worden gekarakteriseerd: • De stedenbouwkundige opzet is georganiseerd rond plaetsen die met elkaar zijn verbonden; • De stedenbouwkundige bouwblokken hebben organische vormen; • De ‘bebouwingskorrel’ is relatief klein met wisselende maten in frontbreedte en bebouwingshoogte; • De rooilijnen volgen de wegen, maar zijn zelden rechttoe rechtaan; • De bebouwing heeft een onderbouw van één of twee lagen met dak, bijzondere bebouwing daargelaten; • De nok ligt overwegend parallel aan de rooilijn; • De panden staan overwegend los en oriënteren zich op de openbare ruimte; • De voorerven hebben een variabele diepte; • De erfafscheidingen variëren per kavel in uitvoering en hoogte; • De openbare ruimte is met gebakken klinkers geplaveid en geeft prioriteit aan de voetganger; • De inrichting is ontspannen; straatbomen en het groen van de erven bepalen de sfeer.

Binnen de oude verkavelingsstructuur zijn rijen en blokken geplaatst. De bochten en verschuivingen die hieruit voortvloeien, zijn veelal gebruikt om op bescheiden wijze de

De waarde van het stedenbouwkundige ensemble is gelegen in het afwisselende straatbeeld met hier en daar een pand van een bijzondere kwaliteit of historische waarde.

Afwisselende bebouwing rondom Plaetse 24

3.4

Architectonische kenmerken

Wat betreft de architectuur is er sprake van variatie op een thema. Gevels hebben in het algemeen een traditionele opbouw. Een deel van de panden herinnert in zijn eenvoud aan de landelijk oorsprong, andere met hun rijke details aan de veranderingen in de negentiende eeuw met zowel de opkomst van de industrie als de vrijheid van geloofsbeleving. De oude dorpskern kent al met al een grote diversiteit aan architectuurstijlen. Zorgvuldig gedetailleerde baksteenarchitectuur, met hier en daar gezichtsbepalend siermetselwerk in combinatie met donkere pannendaken is de standaard. De meeste panden hebben een heldere en evenwichtige gevelindeling met staande ramen die horizontaal zijn gelijnd. De detaillering is gevarieerd en zorgvuldig. De panden hebben vaak nadrukkelijk geprofileerde daklijsten en raampartijen hebben meestal een onderverdeling. Luiken, siermetselwerk, rollagen, balkankers raam- en deurlijsten en fijn gedetailleerde gootklossen komen voor. Materialen en kleuren zijn overwegend traditioneel. Gevels zijn in hoofdzaak uitgevoerd in baksteen of incidenteel in een lichte streekeigen tint gepleisterd of gekeimd. Daken zijn gedekt met (matte) keramische pannen. Kozijnen zijn gewoonlijk uitgevoerd in houtwerk en geschilderd in traditionele kleuren. Bijgebouwen hebben gevels van hout in een donkere en gedekte kleur of zijn van baksteen, grotere bijgebouwen hebben een kap.

Op basis van bovenstaande schets kan het architectonisch idioom van het Nuenens DNA aan de hand van de volgende aspecten worden gekarakteriseerd: • De architectuur is traditioneel en varieert van vrij sober tot rijk gedecoreerd; • De zorgvuldige detaillering geeft ook bij de eenvoudigste panden een gezicht aan het gebouw; • De materialisering bestaat overwegend uit baksteen en keramische pannen; • De bakstenen zijn overwegend roodbruin van kleur, de dakpannen donker gesmoord, deels rood; • De gevelindeling is helder en evenwichtig; • De gevelopeningen zijn staand en horizontaal gelijnd en vaak met lijsten geprofileerd; • De raampartijen hebben meestal een onderverdeling; • De kozijnen zijn van hout en geschilderd in traditionele kleuren.

3.4.1 Archetypen

Boven de gegroeide eenheid in de verscheidenheid van de bebouwing stijgen een aantal bouwvormen uit die kunnen worden geduid als archetypen voor het Nuenens DNA. Dit zijn de fabrikantenvilla, de langgevelboerderij en de dorpswoning. Om nog meer vat te krijgen op de eigenheid van de oorspronkelijke dorpsarchitectuur, is op de navolgende pagina’s de architectonische verschijningsvorm van deze typen nader ontleed.

Organische patronen rondom Berg 25

Fabrikantenvilla De fabrikantenvilla is een veelvoorkomend type dat prominent aanwezig is in het straatbeeld van Nuenen. Fabrikantenvilla’s zijn vrijstaande rijzige herenhuizen, die met hun aanzienlijke massa, de symmetrische gevelopbouw en de hoge raampartijen een statige uitstraling hebben. In het centrum staan de fabrikantenvilla’s kort aan de straat met voorlangs een stenig erf afgescheiden met een tuinmuur. Buiten het centrum hebben de fabrikantenvilla’s een riante voortuin omzoomd met een haag.

>1

De essentie van de fabrikantenvilla kan als volgt worden opgetekend: • Het basisvolume is 2 laags met schilddak; • De voorgevel met extra verdiepingshoogte is beeldbepalend; • De voorgevel is symmetrisch van opzet; • Het gevelbeeld is verticaal geleed en kent verticaal doorlopende elementen; • De entree is centraal gesitueerd; • De gevelopeningen zijn hoog opgaand en de ramen hebben een verticale roedeverdeling; • De dakrand is geaccentueerd door een overstek, een bijzondere goot en/of een kroonlijst; • De dakvorm is massief (wordt niet of nauwelijks doorbroken door opbouwen); • De gevel is opgetrokken in baksteen in warme aardtinten verlevendigd met ornamenten rond raampartijen en de uiteinden van de gevel in lichte tinten; • Het dak is gedekt met pannen, overwegend in antraciettinten.

2

26

1

Symmetrie

Dominante daklijst

Extra verdiepingshoogte

Verticale geleding

Langgevelboerderij De langgevelboerderij is veel voorkomend langs de historische linten. Bij deze boerderijen schaart het dak het voorhuis en schuur samen. De lange hoge kap, parallel aan de weg is beeldbepalend voor dit type, dat in andere aspecten terughoudend en bescheiden is vormgegeven. De boerderij staat op korte afstand van de weg, met voorlangs een bescheiden tuin omzoomd met een haag.

2

1

De essentie van de langgevelboerderij kan als volgt worden opgetekend: • Het basisvolume is 1 laags met kap (staat evenwijdig aan de weg); • De kap is beeldbepalend en hoger dan de begane grond; • De kap wordt niet of nauwelijks doorbroken door opbouwen; • Een kloeke schoorsteen is vaak de enige toevoeging aan het hoofdvolume; • Een plint in afwijkend materiaal, kleur of metselverband is vaak de enige verbijzondering van de gevel; • Muurankers zijn prominent aanwezig; • De dakgoot is bescheiden; • De gevelopeningen zijn klein en de entree is bescheiden; • De ramen hebben een roedeverdeling en worden soms geflankeerd door luiken; • De schuurdeur is door zijn schaal en maat prominent onderdeel van de gevel; • De gevel is opgetrokken in baksteen in rode tinten met hier en daar een toepassing van bijzondere metselverbanden; • Het dak is gedekt met pannen of met riet.

2-3

27

1

Langskap is beeldbepalend

Verhouding hoofdvolume

Bescheiden gevelopeningen

Plint is enige verbijzondering

Dorpswoning De dorpswoning komt veelvuldig voor in het historisch centrum van Nuenen. In feite is de dorpswoning een getransformeerde langgevelboerderij, slechts gebouwd voor bewoning. Soms zijn in het basisvolume meerdere woningen als rijwoning aaneengeschakeld. De dorpswoning is eenduidig van opbouw en bescheiden van karakter. Kap en gevel zijn van vergelijkbare hoogte en worden van elkaar gescheiden door een in het oog springende goot. Het gevelbeeld wordt bepaald door een heldere ritmiek van de gevelopeningen die een verticale uitdrukking hebben. De overwegend terughoudend vormgegeven woningen krijgen soms extra cachet door het gebruik van geprononceerde lateien en lijsten. De dorpswoning staat met de voeten aan de straat of heeft voor de deur een smalle private stoep vaak afgescheiden met een hekwerk.

1 1

De essentie van de dorpswoning kan als volgt worden opgetekend: • Het basisvolume is 1 laags met kap (staat evenwijdig aan de straat); • Kap en gevel zijn van vergelijkbare hoogte; • De kap wordt onderbroken met kleinschalige dakkapellen; • De dakgoot is een beeldbepalend element; • De voorgevel is vaak symmetrisch van opzet en vaak enigszins verhoogd; • De entree wordt gemarkeerd met een dakkapel in het dakvlak erboven; • De gevelopeningen hebben een verticale geleding en worden soms met geprononceerde lateien en lijsten bekroond; • De ramen hebben een roedeverdeling en worden meestal geflankeerd door luiken; • De gevel is opgetrokken in baksteen in aardtinten met toepassing van bijzondere metselverbanden; • Het dak is gedekt met pannen in zowel rode-, als antraciettinten.

28

Dakgoot/lijst is beeldbepalend

Staande gevelopeningen

Bovengelegen dakkapel markeert entree

Luiken flankeren ramen

3.4.2 Kenmerkende elementen

Naast deze archetypen kent de Nuenense dorpsarchitectuur een aantal kenmerkende elementen die in meer of mindere mate bij de oorspronkelijke bebouwing worden aangetroffen. Dit zijn onder meer: • Dakkappellen; • Daklijsten of fraai gedetailleerde goten; • Bovenlichten bij de hoofdentrees; • Profiellijsten rond gevelopeningen; • Lateien; • Luiken; • Balk- of muurankers; • Plinten of een trasraam.

Opvallende daklijsten, siermetselwerk en afwijkende plinten 29

Bijzondere lateien, voorname entrees, luiken en erkers

Staande gevelopeningen met roedeverdeling 30

31

A

4. STEDENBOUWKUNDIGE HOOFDOPZET

MASTERPLAN

Nuenen West is vanuit landschap en cultuurhistorie een bijzonder waardevol en uniek gebied. Het vertelt het verhaal van het boerenleven vanaf de late middeleeuwen tot medio twintigste eeuw aan de hand van diverse landschappelijke en cultuurhistorische waarden: een beek met begeleidende dekzandrug, een historische wegenstructuur, verspreid in het gebied liggende kernen, historische boerderijen, de (bolle) akkers en weilanden en bij het agrarisch gebruik horende beplanting. De combinatie van het afwisselend landgebruik, de groenstructuren, waterlopen en hoogteverschillen geven het gehele gebied een aangenaam kleinschalig landelijk karakter. Bij de uitwerking van het plan is er alles aan gedaan om deze landschappelijke waarden met de stedenbouwkundige hoofdopzet duurzaam te verweven. Op die manier wordt een verrassend en onderscheidend woonmilieu gecreëerd, waarin een gezonde leefomgeving, wooncomfort en landschap centraal staan.

33

4.1

Landschappelijke inbedding

Bij de opstelling van het plan is een balans gezocht tussen behoud van waardevolle landschappelijke karakteristieken, structuren en elementen en de vernieuwing van het landschap. Daarmee is een duurzaam kader gecreëerd voor een onderscheidend plan waarin wonen en landschap harmonieus samengaan en het rijke cultuurhistorische erfgoed integraal is opgenomen. Dit heeft geleid tot een welhaast natuurlijke stedenbouwkundige opzet, die wordt bepaald door de landschappelijke hoofdstructuur van het plangebied. Door de oude linten en afwateringssloten in de opzet te integreren wordt het plan als vanzelfsprekend op het Dommeldal georiënteerd en aan het dorp verankerd. De oriëntatie en de beleving van het landschap is vervolgens met de introductie van diverse parken aan de rand van het Dommeldal verder geoptimaliseerd. Doordat deze parken tot ver in het nieuwe woongebied reiken krijgt Nuenen een bijzonder en aantrekkelijk gezicht van het dorp aan het landschap.

Landschappelijke inbedding 34

35

4.2

Ruimtelijk raamwerk

De uitdaging is om 1575 woningen zodanig in het landschappelijke kader op te nemen, dat het resultaat meer is dan de som der delen. Om aan de kernwaarden Herkenbaarheid en Gemoedelijkheid tegemoet te komen is het van belang de oriëntatie in de wijk te bevorderen en een gedifferentieerd aanbod tot stand te brengen. De stedenbouwkundige hoofdopzet biedt daarvoor een aantal voor de hand liggende aanknopingspunten. Zo zijn verschillende ontsluitingsroutes en landschappelijke structuren en patronen als ruimtelijke dragers aangemerkt. Daarnaast oriënteert het plan zich rondom parken en plaetsen die aanleiding bieden voor bijzondere stedenbouwkundige en/of architectonische invullingen. Verder zijn twee onderscheidende woonmilieus gedefinieerd.

4.2.1 Ruimtelijke dragers

Onder de ruimtelijke dragers voor de lay-out van de nieuwe wijk vallen: de Europalaan, de dorpslaan, de landelijke linten en de Opwettenseweg. Ze verankeren de locatie aan het onderliggende landschap en de omgeving. Daarnaast spelen ze een cruciale rol in de oriëntatie en plaatsbepaling in de wijk. Europalaan De belangrijkste drager is de Europalaan. Aan de Europalaan met zijn brede profiel manifesteert de nieuwe wijk zich aan de passant. Om dit kracht bij te zetten wordt de weg begeleid met vier rijen bomen en krijgt de belendende bebouwing een rijzig karakter. De bebouwing is georiënteerd op de weg en de knooppunten met de wijkontsluitingswegen worden met bijzondere en/of hogere gebouwen geaccentueerd. Dorpslaan De dorpslaan sluit aan op de Europalaan en vormt de ruggengraat van de wijk die de verschillende plandelen en buurten aaneen rijgt. Om dit kracht bij te zetten wordt de weg begeleid met twee rijen bomen en wordt de belendende bebouwing vormgegeven als een samenhangend ensemble van statige 2-onder-1 kapwoningen, hier en daar afgewisseld met een vrijstaande woning en bij uitzondering een 3-onder-1 kapwoning. Linten De linten zijn de aanwezige landweggetjes die dwars door het plangebied lopen (Bakerste Landweg, Dubbestraat) en de weggetjes die de randen van het plangebied markeren (Boord, Vorsterdijk, Wettenseind).

Met hun rurale karakter bepalen de linten voor een groot deel de identiteit van de nieuwe wijk.

Europalaan dorpslaan landelijke linten Opwettenseweg parken plaetsen dorpse buurten landelijke buitens

Opwettenseweg De Opwettenseweg doorsnijdt de nieuwe wijk van oost naar west en fungeert van oudsher als een belangrijke verbindingsweg tussen Nuenen en Eindhoven. Om de verkeersafwikkeling te reguleren en sluipverkeer door de locatie te voorkomen wordt

Ruimtelijk raamwerk 36

Europalaan dorpslaan landelijke linten Opwettenseweg

parken plaetsen

dorpse buurten landelijke buitens

Ruimtelijke dragers

Parken en plaetsen

de Opwettenseweg verkeersluw gemaakt en ingericht als fietsstraat. Om dat te bereiken worden zo min mogelijk inritten aangesloten op de straat en wordt parkeren langs de straat tot een minimum beperkt. De Opwettenseweg is één van de oudste structuurlijnen in het onderliggende landschap. Om hieraan recht te doen wordt de fietsstraat begeleid met twee rijen bomen. De bebouwing daarentegen krijgt door de afwisseling tussen bestaande en nieuwe bebouwing een informeel karakter, met wisselende rooilijnen en een gevarieerde oriëntatie.

4.2.2

Woonmilieus

georganiseerd. Onderling zijn deze plekken met elkaar verbonden door informele routes waar het primaat bij voetgangers en fietsers ligt.

4.2.3 Woonmilieus

Om Nuenen West beter aan te laten sluiten bij de beoogde doelgroepen voorziet het plan naast de ruimtelijke dragers in twee onderscheidende woonmilieus. De lay-out van het plan en de ligging van de locatie op het grensvlak van het Dommeldal en de bebouwde kom van Nuenen, leent zich bij uitstek om het programma globaal te verdelen in een ‘landelijk’ en een ‘dorps’ woonmilieu met de nieuwe dorpslaan als bindend-scheidend rijgsnoer daar tussen.

Parken en plaetsen

Naast de ruimtelijke dragers structureren de parken en plaetsen de lay-out van de wijk. Waar de parken Nuenen West op het niveau van de wijk met het omliggende landschap verbinden, creëren de plaetsen op het niveau van de verschillende buurten ruimte voor ontmoeting. De opzet van het stedenbouwkundige weefsel is rond deze plekken

37

4.2.4 Hotspots, merktekens en archetypen

Om het plan nog verder te differentiëren en de dorpslandelijke karakteristiek beter te benaderen zijn een aantal plekken en zones gemarkeerd, zogenaamde hotspots, waar naast reguliere woningbouw, ruimte wordt gereserveerd voor bijzondere functies en structuren. Deze hotspots zijn, met uitzondering van de centrale voorzieningenzone in het hart van de wijk, voornamelijk geprojecteerd in de randen van het plan op de overgang naar het Dommeldal. Met hun onderscheidende invulling dragen de hotspots bij aan de schilderachtigheid van de verkaveling en bieden een geleidelijke overgang van het bebouwde gebied van Nuenen West naar het arcadische landschap rond de Dommel. Daarnaast zijn locaties aangewezen voor een aantal in vorm en functie uiteenlopende stedenbouwkundige merktekens, als blikvanger, markering of accent. Deze merktekens zijn een onderdeel van het totale ensemble en benadrukken de hiërarchie in de wijk en de buurten. Om vervolgens de nieuwe wijk ook qua beeld nadrukkelijk te verankeren aan de typische dorpsidentiteit van Nuenen zijn uiteenlopende locaties aangewezen waar bijzondere aandacht wordt gevraagd voor de architectuur. De bouwsels op deze plekken, moeten nadrukkelijk worden uitgewerkt als representanten van de archetypen uit het Nuenens DNA. De locaties voor de merktekens en archetypen op de kaart zijn vooralsnog indicatief.

Bij de uitwerking van de stedenbouwkundige deelplannen moet hier verder uitwerking aan worden gegeven.

hotspot blikvanger markering accent school fabrikantenvilla langgevelvoerderij dorpswoning

Hotspots, merktekens en archetypen 38

4.3

Dichtheden

Op de ligging nabij het Dommeldal wordt ingespeeld door een gradiënt aan te brengen in de bebouwingsdichtheden, van een lage dichtheid en landelijk wonen nabij het Dommeldal in het westen, tot een hogere dichtheid en dorps wonen op de grens met het bestaande dorp in het oosten van de locatie. Uitzonderingen daarop zijn de Europalaan met een extra hoge dichtheid en de linten met een extra lage dichtheid. Op die manier wordt het programma verdeeld in vier dichtheden met bandbreedtes: • Landelijk wonen 18-24 woningen per hectare; • Dorps wonen 30-35 woningen per hectare; • Linten 10-20 woningen per hectare; • Europalaan 35-50 woningen per hectare. Deze bandbreedtes bieden samen met de eerder genoemde componenten van het plan een rijk amalgaam van verschillende woonvormen waar voor elk wat wils tussen zit. Voor de dorpslaan geldt aan weerszijden een dichtheid van 30-35 woningen per hectare. Ook daar waar de dorpslaan grenst aan het landelijk wonen.

Europalaan dorpslaan landelijke linten dorpse buurten landelijke buitens

Dichtheden 39

4.4

Ontsluiting

Voor een woonwijk met de omvang van Nuenen West is een goede ontsluiting met een duidelijke hoofdstructuur en hiërarchie van groot belang. Uitgangspunt hierbij is dat de ontsluiting exclusief is gedimensioneerd op de eigen behoefte van Nuenen West. Wijkvreemd verkeer wordt zoveel mogelijk geweerd en het primaat ligt bij voetgangers en fietsers. Om het verkeer gelijkmatig te verdelen en een logische oriëntatie te bevorderen, wordt de wijk in drie onderscheiden delen op de hoofwegenstructuur van Nuenen aangesloten. In beginsel ontsluit het gebied ten noorden van de Europalaan, op de Europalaan, evenals het gebied tussen de Europalaan en de Opwettenseweg. Het gebied ten zuiden van de Opwettenseweg wordt via Wettenseind op de Geldropsedijk aangesloten. De wijkontsluitingswegen hebben het karakter van erftoegangswegen, met een 30 km-regime. Hiervan is de Dorpslaan de hoofdroute die dwars door de wijk de verschillende plandelen en buurten aaneenrijgt. Om binnen deze opzet sluiproutes door de woonbuurten te voorkomen, krijgt de Dorpslaan ter hoogte van de kruising met de Opwettenseweg voor gemotoriseerd verkeer een ‘knip’. Dergelijke voorzieningen om doorgaand verkeer onmogelijk te maken worden ook getroffen op de Vorsterdijk en het westelijk deel van Wettenseind.

Deze wegen krijgen een beperkte functie ten behoeve van de ontsluiting van aldaar aanwezige bestemmingen en worden primair ingericht op het gebruik door fietsers. De Dorpslaan kent in deze ontsluitingsstructuur, vooral bij de centrale voorzieningenzone, een lage verkeersintensiteit. Deze lage intensiteit maakt het voor de fietsers veiliger om zich op deze route door de wijk te begeven. Voor de rest worden de verbindingen voor autoverkeer zoveel mogelijk losgekoppeld van de routes voor langzaam verkeer. Dit betekent dat alle voorzieningen en het Dommeldal als recreatief uitloopgebied voor voetgangers en fietsers goed en veilig bereikbaar zijn. Daarbij spelen de historische linten die dwars door het plangebied lopen (Opwettenseweg, Bakerste Landweg, Dubbestraat) en de weggetjes die de rand van het plangebied markeren (Boord, Vorsterdijk, Wettenseind) als recreatief netwerk voor langzaam verkeer een belangrijke rol. De woonbuurten worden voor fietsers en voetgangers op dit fijnmazig netwerk aangesloten, waardoor veilige routes ontstaan naar het centrum van Nuenen en de scholen. Om het gebruik van openbaar vervoer te stimuleren leiden deze routes ook naar nabijgelegen bushaltes. Op deze manier wordt het gebruik van het openbaar vervoer gestimuleerd.

Daartoe zijn centraal in het plangebied, aan de Europalaan nabij het knooppunt met de Dorpslaan haltes gesitueerd voor een HOV-verbinding richting Eindhoven. Ontsluiting 40

De woonpaden of erven, die in de verschillende bouwvelden de woningen ontsluiten, takken in principe direct op de wijkontsluitingswegen aan. Deze paden zijn van een secundaire orde, waarbij het accent ligt op het gebruik door langzaam verkeer en de verblijfskwaliteit. De verschillende verkeersdeelnemers maken hier gebruik van één en dezelfde ruimte, waar langs de wijkontsluitingswegen wel aparte voetpaden zijn voorzien. Verder zijn voor de fiets langs de Europalaan aan weerszijden, over ventwegen en aansluitend vrijliggende fietspaden, aparte fietsroutes gerealiseerd. Daarnaast wordt de Opwettenseweg als onderdeel van een snelfietsverbinding tussen Nuenen en Eindhoven ingericht als fietsstraat. Met de beoogde structuur krijgen alle vervoerswijzen een eigen plek binnen het systeem. Daarmee wordt een aangename balans tussen ‘rust & reuring’ gecreëerd. Voor het overige worden bij de verdere uitwerking van het plan met de dimensionering en vormgeving van de ontsluiting zoveel mogelijk de principes van een Duurzaam Veilige inrichting gehanteerd.