Bouwgids Bijlage 7 - Bouwgids met wijzigingen
Tekst van het document
Kwaliteit van de buitenruimte
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit
Volume
Terreininrichting
aardevolle groenstructuren en bestaande bomen
Mobiliteit
enselijke maat
Verscheidenheid
Parkeren uit het zicht
Bouwhoogte
Detaillering
De fiets op
oningtypologie
Modulair bouwen
Voorzieningen delen
18 maart 2024 | 31
B
D
E E
Kwaliteit van de buitenruimte Ontwerp een aangename en dorpse buitenruimte waarin verblijfskwaliteit en groen overheersen. Maak collectieve buitenruimte met verblijfskwaliteit waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en die geactiveerd wordt door de aangrenzende gebouwen. De gevels van de functies die grenzen aan deze buitenruimte zijn uitnodigend en transparant. De ruimtes op de begane grond sluiten over een diepte van minimaal ca 7m aan op het niveau van de straat. Een slimme inpassing van grootschalige functies zonder daglichtbehoefte is hiervoor vereist. 18 maart 2024 | 32
Terreininrichting In dit gebied is het parkeren onzichtbaar vanaf de openbare ruimte. De parkeeroplossing is daarmee maatgevend voor maximaal te ontwikkelen bouwvolume. Ondergronds parkeren heeft de voorkeur. alf verdiept parkeren of overdekt parkeren op maaiveld ligt minimaal ca. 7 meter terug van de straatgevel.
Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen olwassen bomen zijn in het centrum heel waardevol en worden zoveel mogelijk gehandhaafd.
E
Korrelgrootte en menselijke maat Gebouwen hebben een korrelgrootte die aansluit bij het karakter en de schaal van het historische centrumgebied, dwz een kleinschalige korrel met een beperkte gevellengte. Bouwhoogte De basishoogte in het centrum buiten het lint is 3 bouwlagen. Een 4e of incidenteel e bouwlaag is afweegbaar mits ruimtelijk onderbouwd. Bijvoorbeeld op plekken waar voldoende afstand is tot bestaande bebouwing of waar sprake is van grote bomen die verzachtende werking hebben ten aanzien van bouwhoogte.
B
E
E
De fiets op 1 Bij ontwikkelingen in het centrum van uenen zijn fiets en voet de belangrijkste vervoersmiddelen, omdat alle voorzieningen dichtbij zijn en de beschikbare ruimte beperkt. Maak het gebruik van de fiets daarom zo laagdrempelig mogelijk door een logische inpassing van de fietsenstalling in de route naar huis en door aantrekkelijke collectieve fietsenstallingen te ontwerpen.
18 maart 2024 | 33
B
D
E E
VOORBEELD Uitleg schets
De illustratieve schets laat een oplossing zien van een wat grotere ontwikkeling op een fictieve plek. Een goede aanhechting tussen gebouwen en openbare ruimte is op verschillende manieren te realiseren in het centrum buiten het lint. ommerci le functies met een actieve gevel kunnen in de plint worden gerealiseerd, maar ook wonen past prima in dit deelgebied. De maat van de gebouwen sluit aan bij de schaal van het centrum, in de schets is de ontwikkeling opgedeeld in meerdere architectonische eenheden. In het centrum buiten het Lint komen zowel kappen als platte daken voor, ook een mengvorm is goed voorstelbaar. m het wonen in het drukke centrum aangenaam te laten zijn is een rustige binnentuin van grote toegevoegde waarde. et parkeren bevindt zich onder de daktuin in een halfverdiepte garage. et dakpakket van de garage biedt voldoende ruimte voor volwaardige planten en bomen. alerijen om de woningen te ontsluiten passen niet in het straatbeeld van uenen centrum en liggen daarom aan de binnenzijde. De goed op de zon geori nteerde galerijen zijn hier gesuggereerd als leefgalerij, waar ontsluiting en buitenruimtes van de woningen zijn gecombineerd.
Referenties
Silchester- London- Haworth Tompkins. Incidenteel kunnen gebouwen in het centrum iets hoger zijn, zoals in dit voorbeeld met een hoekaccent van 4 lagen.
Orleanshof, Aarschot, AJDVIV.
Woenselse markt, Eindhoven, Houben van Mierlo.
Brouwerijsite, Meer, AID architecten.
Op een grotere kavel in het centrum kan met gelede volumes aansluiting worden gevonden bij de schaal van het dorps centrum en ontstaat er ruimte voor een collectief plein of tuin. Groen ontbreekt hier!
Op het terrein van een voormalige supermarkt ontwierp ouben van ierlo een intiem woonhofje met verschillende woningtypes.
Dit gebouw in eer B heeft een redelijk lange gevel, maar door een sterke geleding in de hoogte en in de geveldetaillering past het goed in een dorps straatbeeld. De schoorsteen verwijst naar de historische functie op de plek
lle getoonde referentiebeelden zijn slechts ter inspiratie
18 maart 2024 | 34
E
BOUWHOOGTE Basishoogte lagen, - lagen afweegbaar mits ruimtelijk onderbouwd
VOLUME Kleinschalige korrels, overgang tussen kleine en grotere korrels
GROEN Groen overheerst op de kavel, tuin of dektuin
B
E
E
ONTSLUITING een galerijen aan de straatzijde
GROEN Behoud bestaande bomen
PARKEREN bergingen inpandig en uit het zicht onder een groen dek ENTREE oofdentree aan de straat
ROUTES evt. aantakken op routes
OPENBARE RUIMTE ctieve plint, commercieel, actieve woonfunctie, entrees en evt. aantrekkelijk vormgegeven fietsenstalling
18 maart 2024 | 35
3
WOON VERKAVELING
E K
E
STAPSGEWIJZE UITBREIDING VAN HET DORP Ontstaansgeschiedenis uenen kent verschillende uitbreidingsgebieden, stapsgewijs gebouwd na de oorlog als uitbreiding van het historische centrum. De wijken zijn ruim opgezet en voornamelijk gericht op de woonfunctie. n jaren werd gestart met de westelijke uitbreiding van het dorp, richting het dal van de kleine dommel. ierbij is de oude verkavelingsstructuur gebruikt als basis voor de hoofdstructuur. Aan de randen van het dorp en ten noorden van de Beekstraat kwamen vrijstaande woningen in een groene omgeving.
NEDERWETTEN
GERWEN
Kernen Bebouwing aan het lint Woonverkaveling
EENEIND
Daarna volgde de nieuwbouw van uenen- uid, met als eerste buurt De Refeling. Nuenen-Zuid bestaat uit een veelheid aan geschakelde woonvormen, deels aan woonstraten noordelijk en deels binnen woonerven zuidelijk . uenen- ost volgde in de jaren . ier zijn verschillende woonvormen te vinden, zoals vrijstaand, tweekappers en rijwoningen. De laatste grootschalige uitbreiding uenen- est is momenteel in aanbouw en voor een groot deel gerealiseerd.
Eeneind Aan het lint Woonverkaveling
Historisch centrum
De uitbreidingsgebieden hebben een eigen karakter met daarbinnen een grote verscheidenheid aan typologie n. Er zijn echter ook veel ruimtelijke overeenkomsten.
Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint
Historisch centrum
Beschermd dorpsgezicht Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bebouwing aan het lint
NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Woonverkaveling
Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
18 maart 2024 | 37
Duidelijke afscheiding tussen openbaar en privé. Doorlopende groenstructuren en parken, vaak achterkanten.
18 maart 2024 | 38
Wijken met eigen karaktiristieken en parkeren op eigen terrein.
E K
EEN PALET VAN BUURTEN
achterkanten van woningen. De oost- en zuidzijde van de wijk zijn voorzien van geluidswallen grenzend aan de hoofdwegen.
Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing
n uenen- ost zijn de buurten gegroepeerd rond de ooidonkse beek, de groene drager van de wijk. De woningen in het noordelijke deel staan veelal op ruime kavels. Door de ontbrekende hoge beplanting en door de ori ntatie van woningen naar de wegen zijn de woonbuurten open van structuur. et zuidelijk deel bestaat uit korte woonstraatjes met een meer compacte bebouwing en andere woningtypes. ier komen bijvoorbeeld ook patiowoningen voor. De buurten liggen aan brede groenzones met daarin vrijliggende langzaamverkeersroutes.
De uitbreidingswijken van uenen bestaan uit een aantal buurten, opgezet als afzonderlijke ruimtelijke eenheden. De buurten weerspiegelen de denkbeelden van de stedenbouw in de tijd waarin ze zijn gebouwd. De eerste westelijke uitbreiding van het centrum kent met name aan de noordkant - buurten met ruime kavels met vrijstaande villa s en bungalows. ede door de ouderdom van de beplanting in de straten en op de kavels, hebben de buurten een groen karakter. Er is nauwelijks sprake van begrenzing van de ruimte door gevels, waardoor vele doorzichten bestaan naar achterliggend groen. De straten zijn open van karakter. Een ander deel van de westelijke uitbreiding bestaat uit uniforme rijwoningen in twee bouwlagen. De gevels en daken vormen grote rechte vlakken langs vrij smalle straatprofielen. e zijn sober en eenduidig vormgegeven en goed zichtbaar vanaf de straat. De meeste straten hebben geen of onopvallende straatbeplanting. Alle wegen worden door bebouwing begeleid. De ori ntatie in de wijk is helder door de structuur van rechte woonstraten. In Nuenen-Zuid is een onderscheid te maken tussen de buurten ten noorden van de eijerijlaan en de buurten ten zuiden ervan. De noordelijke buurten kenmerken zich door de opzet met rechte straten en de bouwblokken uit de jaren . De zuidelijke buurten hebben veelal het principe van een woonerf, met kronkelige structuren en doodlopende hoven.
De kleine buurtjes hebben een introvert karakter en zijn vrij besloten door de relatief veel voorkomende openbare groenstroken, parkjes en de opgaande beplanting in tuinen. ierdoor zijn vrijwel nergens doorzichten naar omliggende buurten mogelijk. Er is een dooradering met een grote openbare groen- en waterstructuur. ieraan grenzen veelal
E
ok de kernen zijn in de jaren tot en met uitgebreid vanaf de lintstructuren. De straten zijn hier vaak korter en gebogen, met wat smallere wegprofielen. Deze wijken zijn vaak wat ruimer van opzet dan de woonverkavelingen in Nuenen. ond is uenen- ost afgerond met de buurt Boschhoeve. Dit is een op zichzelf staande woonbuurt die de overgang vormt tussen het landelijke en het stedelijk gebied. De buurt is zichtbaar vanaf de Smits van Oyenlaan en vormt een eenheid door de uitvoering in witgekeimde bakstenen. uenen- est is de laatste grootschalige uitbreiding met . woningen. De ruimtelijke structuur van de wijk sluit aan op de bestaande landelijke linten en straten. Deze oude structuren zijn vaak grillig van vorm. De stedenbouwkundige opzet is gebaseerd op het “Nuenense DNA” en georganiseerd rond driehoekige plaetsen die met elkaar zijn verbonden. De stedenbouwkundige bouwblokken hebben organische vormen met daarbinnen verschillende dichtheden en woonmilieus. De bebouwing staat op enige afstand van de weg en laat doorzichten naar het landschap open. oorgevels zijn gericht op de weg, maar rooilijnen verspringen ten opzichte van elkaar. 18 maart 2024 | 39
Twee-onder-een-kap woningen met lucht tussen de volumes. Doorlopende groenstructuren en parken, vaak achterkanten.
18 maart 2024 | 40
Wijken met eigen karakteristieken en parkeren op eigen terrein.
E K
E
LAAGBOUW IN VELE VERSCHIJNINGSVORMEN Bouwvolume en typologie Binnen de woonverkavelingen overheerst het beeld van eengezinswoningen in laagbouw. De woningdifferentiatie is dus zeer beperkt. el zijn er op enkele plekken complexen voor senioren. Er zijn veel rijwoningen, maar bijvoorbeeld ook tweekappers en vrijstaande woningen. Daarnaast zijn er ook enkele bijzondere types zoals patiowoningen of de koepelwoningen in weevoren uenen- uid . Daarnaast zijn er ook uitzonderingen te vinden, binnen de vrijstaande woningen maar ook buurten waar meer is ge xperimenteerd zoals bij de Koepelwoningen.
De bebouwingskorrel in uenen- est is relatief klein met wisselende maten in frontbreedte en bebouwingshoogte. De onderbouw is één of anderhalve laag met een beeldbepalende kap. De bouwhoogte is 2-3 bouwlagen en incidenteel 4 bouwlagen met kap. Er is sprake van een afwisseling in noken goothoogte.
De bouwhoogte van de woningen is meestal niet hoger dan drie bouwlagen, waarvan de laatste bouwlaag vaak is uitgevoerd als kap. Soms is er sprake van drie volledige bouwlagen. p enkele plekken zijn er hogere gebouwen gerealiseerd, deze vormen een uitzondering op het beeld van de laagbouw. oorbeelden hiervan zijn de Dassenburcht ten westen van het centrum en het o van Dijkhof in uenen- uid. Deze gebouwen hebben een hoogte tot 4 of zelfs bouwlagen. ok is er een recent bouwplan voor de inkenhofjes tot bouwlagen dat nog uitgevoerd moet worden. n uenen- ost is er rondom de Beekstraat aan ter atten sprake van wat ruimtelijke verdichting en functiemenging. ok is er bij aan de aan van uenhem het gebouw Buslus gerealiseerd, met een bouwhoogte van lagen. n de kernen is er vrijwel alleen laagbouw, met korte rijen woningen, maar vooral tweekappers en vrijstaande woningen. De overheersende bouwhoogte is 1 of 2 lagen met een kap. 18 maart 2024 | 41
Parkeren op eigen terrein. Vrijstaande woningen.
18 maart 2024 | 42
Architectuur verschilt per wijk.
E K
SAMENHANGEND KARAKTER PER BUURT, WEERSPIEGELT DE TIJDSGEEST
RUIM BAAN VOOR DE AUTO
Architectuur
Mobiliteit
Ook het architectuurbeeld verschilt per buurt en weerspiegelt de tijdsgeest. oor een groot deel van de na-oorlogse woonverkavelingen geldt dat de woningbouw op een seriematige manier is gerealiseerd. Dit resulteert in buurten met een hoge mate van standaardisering in het beeld . De architectuur is in alle woongebieden over het algemeen redelijk sober en kent weinig bijzondere elementen. p sommige plekken is de architectuur generiek, en zou de wijk ook elders in ederland kunnen zijn. p sommige plekken is getracht de architectuur specifieker te maken en af te stemmen op de lokale Brabantse bouwtradites. De Boschhoeve met de wit gekeimde gevels en de donkere tuinmuren is hiervan een voorbeeld. n het algemeen is er sprake van een duidelijke afscheiding tussen openbare ruimte en de privé tuinen. Voortuinen hebben een individueel karakter en grenzen aan de straat. erwijl de architectuur vaak veel samenhang vertoont, geeft de wijze waarop de erfafscheiding is gerealiseerd soms juist een verrommeld beeld. n de eerste fases van uenen- est is voor de architectuur inspiratie gezocht uit de e en begin e eeuw met bakstenen langgevel boerderijen, dorpswoningen en fabrikanten villa’s. Ook worden er bouwvormen toegepast die een variant zijn op de lokaal voorkomende architectuur.
o wordt de langgevelboerderij geherinterpreteerd langs de linten en aan de rand van de wijk waar de uitstraling landelijk is langgevelboerderij. n de dichter bebouwde delen worden accenten gemaakt van dorpswoningen en fabrikantenvilla’s. n latere fasen is de architectuur tijdlozer en voorzien van meer gebouwgebonden groen.
n de tijd waarin de uitbreidingswijken zijn gerealiseerd, stond het gebruik van de auto centraal en werd deze optimaal gefaciliteerd. Dit is weerspiegeld in de mate waarin de auto het straatbeeld domineert. Er zijn brede wijkontsluitingswegen, voorzien van veel groen. De hoeveelheid parkeerplaatsen op het maaiveld zorgt voor een groot aandeel verharding in de openbare ruimte. et parkeren vindt ook gedeeltelijk plaats op eigen terrein en incidenteel in vrijstaande garageboxen. Ondanks de hoeveelheid aan verharding is de orientatie in de wijken niet altijd optimaal. Dit komt bijvoorbeeld doordat voorzieningen zoals winkels en scholen lastig herkenbaar zijn, maar ook doordat de hoofdstructuur geen herkenbare vorm heeft en er veel richtingveranderingen zijn. Dit geldt vooral voor uenen- uid, waar ten zuiden van de eijerijlaan sprake is van een meer organische opzet van de wijk. et netwerk voor langzaam verkeer is meestal vrijliggend aangelegd. Doordat er meesstal geen bebouwing grenst aan deze routes en er is geen goede ori ntatie. Daarnaast bestaat door het introverte karakter van de wijk nauwelijks een ruimtelijke relatie tussen de wijken onderling en het centrum van Nuenen.
E
n uenen- est zijn de linten primair gericht op de fiets waardoor routes naar het centrum en het buitengebied zijn losgekoppeld van de auto-ontsluiting. De wegen zijn over het algemeen smal en geflankeerd met grasbermen.
18 maart 2024 | 43
B
D
E E
DE RICHTLIJNEN VOOR WOONVERKAVELINGEN n de uenense uitbreidingswijken overheerst de kleinschaligheid en de ruime opzet van de buurten. et is er prettig wonen, maar aan de andere kant is het aanbod aan woningen en groen ook erg eenzijdig. De hoofdstructuur en de bebouwing binnen deze buurten zullen naar verwachting niet grootschalig van kleur verschieten. Toch kan de behoefte aan woningdifferentiatie en het vergroten van de sociale veiligheid aanleiding zijn om aanpassingen te doen. ierbij dient altijd te worden gekeken naar de hoofdopzet van de buurt en de bijbehorende kwaliteiten. oor de buurten met een woonverkaveling geldt dat het principe van laagbouw dominant zal blijven in de ruimtelijke structuur. el zijn binnen de ruimtelijke structuur van een buurt aanpassingen voorstelbaar met gebouwen die gebouwen ruimte bieden voor het huisvesten van andere doelgroepen. ogere gebouwen tot of bouwlagen zijn in de woonverkavelingen in principe niet aan de orde. In enkele gevallen zijn deze afweegbaar op basis van juiste ruimtelijke motivatie. oals bij de transformatie van een voorzieningenlocatie, of een vrijkomende locatie waarbij er tussen de bouwblokken veel ruimte is voor groen.
18 maart 2024 | 44
E K
E
Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing
Bestaande bebouwing
ichtlijnen
doorzichten
Geluidsbelasting en locatie
Relatie gebouw openbare ruimte
Kwaliteit van de buitenruimte
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit
Volume
Terreininrichting
aardevolle groenstructuren en bestaande bomen
Mobiliteit
enselijke maat
Verscheidenheid
Parkeren uit het zicht
Bouwhoogte
Detaillering
De fiets op
oningtypologie
Modulair bouwen
Voorzieningen delen
18 maart 2024 | 45
B
D
E E
Terreininrichting In dit gebied is het parkeren kleinschalig opgelost, zodat groen en niet parkeren straatbeeld domineert. De parkeeroplossing is daarmee maatgevend voor maximaal te ontwikkelen bouwvolume. Ondergronds parkeren heeft de voorkeur. alf verdiept parkeren of overdekt parkeren op maaiveld ligt minimaal ca. 7 meter terug van de straatgevel.
18 maart 2024 | 46
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit Zorg ervoor dat er voldoende regenwater wordt gebufferd op het kavel en maak nestvoorzieningen en voedselplekken voor vogels, insecten en andere dieren uit de omgeving. Om de biodiversiteit te verbeteren is in het erstedelijkingsakkoord tedelijk gebied Eindhoven vastgelegd dat m groen voor elke nieuw toegevoegde woning wordt gerealiseerd. Integreer slimme energieoplossingen in het ontwerp.
E K
Relatie gebouw openbare ruimte Ontwerp een dorpse buitenruimte waarin het groen overheerst. Maak ook ruimte voor collectieve plekken met verblijfskwaliteit waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Buitenruimtes van woningen zijn onderdeel van het gebouwontwerp en hebben dezelfde kwaliteit. Voorzie ook in gezekerd groen in privetuinen.
E
Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen eem bij planontwikkeling bestaande groenstructuren op in het plan. eel structuren aan waar dat nodig is en kan.
Woningtypologie Voeg nieuwe en ontbrekende woningtypologie n toe aan de eenzijdige woningvoorraad in de woonverkavelingen.
18 maart 2024 | 47
B
D
E E
VOORBEELD Uitleg schets De schets illustreert een fictieve situatie waarbij een hele rij woningen binnen een bestaand verkavelingspatroon wordt vervangen door nieuwbouw. et uitgangspunt voor de bouwhoogte binnen de woonverkaveling is lagen. Er is wel aanleiding om te differenti ren. n de schets is de suggestie gedaan voor een combinatie van grondgebonden maisonnettes met daarboven appartementen. n zo n geval is een hogere bouwhoogte afweegbaar, afhankelijk van de juiste ruimtelijke motivatie Ook de hoeken zouden verbeterd kunnen worden door ook aan de kopse kanten meer entrees en volume te maken. n de schets is hier de positie van het stijgpunt gesuggereerd. In dit geval is de bebouwing wel terugliggend ten opzichte van de straat gepositioneerd met diepe voortuinen en sluit daarmee aan op de rooilijn van de aangrenzende bebouwing. et parkeren is opgedeeld in twee kleine clusters die achter een haag zijn weggewerkt en zo niet bepalend zijn voor het straatbeeld.
Referenties
Peter Kint architecten, Londerzeel Belgie.
KAW-architecten, Vinkenhofjes, Nuenen Zuid.
Kleinschalige verdichting twee volumes met mix aan woningtypes gezinswoningen en seniorenappartementen. Parkeren ondergronds.
ieuwbouw ter plaatse van de inkenhofjes in Nuenen Zuid. Voldoende afstand tussen de gebouwen en ruim groen op de locatie maakt een laagse bebouwing mogelijk.
lle getoonde referentiebeelden zijn slechts ter inspiratie
18 maart 2024 | 48
De Woongaard van AID architecten in Westmalle Belgie. Voorbeeld van nieuwe woningtyplogieen passend in de typische woonverkaveling. 3 laags appartementen gebouw
E K
E
BOUWVOLUME Accent op de hoeken BOUWHOOGTE Basishoogte 3 lagen, e of e laag afweegbaar op basis van juiste ruimtelijke motivatie
P
ENTREES verhoekse ori ntatie d.m.v. entrees
P
OVERGANG Erfafscheiding > laag groen of luchtig hekje PARKEREN iet groter dan tuin, tuin raakt de straat
18 maart 2024 | 49
4
CENTRUMGEBIED IN WOONVERKAVELING
E
EB ED
E K
E
ENIGE WIJKWINKELCENTRUM VAN NUENEN Ontstaansgeschiedenis et Kernkwartier is het enige grootschalige centrumgebied binnen de woonverkaveling en buiten het historische centrum. Daarnaast is er in de woonwijken zoals in uenenOost nog sprake van een kleinschalige concentratie van bebouwing en functiemix, zoals bij de Beekstraat en aan ter atten. Deze laatste wordt beschouwd als onderdeel van de woonverkaveling. et Kernkwartier is in de jaren , de periode van de grootschalige uitbreiding van uenen- uid, gebouwd als wijkwinkelcentrum. et ligt centraal in uenen- uid en is onderdeel van een voorzieningencluster met daarin ook een voormalige basisschool De ijlpaal en sporthal wijkgebouw de ongerman en twee gebouwen met sociale voorzieningen tussen de eijerijlaan en het Klompenpad. eder gebouw kent één hoofdfunctie.
Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint
Historisch centrum
Beschermd dorpsgezicht Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bebouwing aan het lint
NUENEN NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Woonverkaveling
Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
18 maart 2024 | 51
Grote lage volumes met veel ruimte eromheen, meanderende rooilijn. Doorlopende groenstructuren en parken, vaak achterkanten.
18 maart 2024 | 52
Veel achterkanten en geen aandacht voor de menselijke maat.
E
EB ED
E K
E
AFGEKEERD VAN DE OMGEVING Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing et gebied weerspiegelt het modernistische gedachtengebied door de duidelijke functiescheiding. uncties liggen naast elkaar en niet boven elkaar. ierdoor is de bebouwingsgraad van het gebied laag. De ruimtelijke opzet kenmerkt zich door grootschalige bouwmassa s die vrij in de ruimte zijn geplaatst. De gebouwen liggen op afstand van de hoofdwegen en hebben een verspringende rooilijn. ussen de gebouwen en de straat wordt de openbare ruimte gedomineerd door parkeerplaatsen, met een hoge mate van verharding en slechts een enkele boom. Langs de hoofdwegen is er laanbeplanting en zijn er groenstroken. De bebouwing keert zich af van de omgeving. De plinten van het winkelcentrum bestaan grotendeels uit gesloten gevels, waar ook laden en lossen plaatsvindt. De plint van de sporthal is wel meer transparant. Voor de twee voorzieningengebouwen geldt dat deze zich in een meer groene context bevinden, maar ook zijn afgekeerd van de directe omgeving. ondom het winkelcentrum zijn er geen aantrekkelijke pleinruimtes en verblijfsgebieden voor de voetganger.
18 maart 2024 | 53
Grote volumes met veel lucht ertussen. Huidige bouwhoogte is 3 bouwlagen hoog.
18 maart 2024 | 54
Entrees op afstand van de straat.
E
EB ED
E K
E
AUTONOME GEBOUWEN MET GROTERE SCHAAL Bouwvolume en typologie De schaal van de gebouwen is met name vanwege de grote oppervlaktes - afwijkend ten opzichte van de omliggende woongebouwen. et winkelcentrum was destijds relatief modern met een heldere, kruisvormige opzet en een parkeerdek op het dak. ater is deze om veiligheidsredenen gesloten. ond is het winkelcentrum verbouwd en zijn er volumes aan het dak toegevoegd. Door de grote oppervlaktes is er sprake van veel lange gevels. Dit is met name zichtbaar bij het winkelcentrum waar de gevels een rechte lijn kennen en deze veelal gesloten zijn. ierdoor ontbreekt de menselijke maat. Bij de sporthal is dit anders door meer transparantie en verspringingen in de gevel en in de bouwhoogte. De bouwhoogte van de gebouwen is met drie lagen in lijn met de omliggende woongebouwen.
18 maart 2024 | 55
P Veel parkeren in het zicht. Het Kindcentrum tussen het groen, laag en groot volume.
18 maart 2024 | 56
Grote volumes tegenover de omliggende woonwijk.
E
EB ED
E K
SOBER EN DOELMATIG
CENTRAAL GELEGEN MAAR NIET GOED VINDBAAR
Architectuur
Mobiliteit
De architectuur van de gebouwen in het Kernkwartier is eenvoudig en degelijk. De gevels zijn vrij vlak en kennen weinig geleding. De kleuren en materialen van de gebouwen sluiten aan op de woningbouwarchitectuur van de omliggende woonbuurten. In het verbouwde winkelcentrum is de architectuur iets moderner met grotere glasvlakken en industri le materialen.
et centrumgebied ligt in het midden van de wijk maar is niet op een vanzelfsprekende manier aangesloten op de hoofdroutes. De ori ntatie laat te wensen over, door de vele bochten in de wegen en doordat het centrum niet vanzelfsprekend is aangesloten op wandel- en fietsroutes door de wijk en naar aangrenzende wijken. De auto heeft prioriteit rondom het centrumgebied, de fiets en de voetganger worden minder gefaciliteerd. Een groot deel van de openbare ruimte wordt in beslag genomen door parkeerplaatsen.
E
18 maart 2024 | 57
B
D
E E
DE RICHTLIJNEN VOOR CENTRUMGEBIED IN WOONVERKAVELINGEN et centrumgebied vormt een belangrijke plek voor uenenuid maar ook voor de omliggende wijken. Er zijn nog veel aanknopingspunten om het gebied aantrekkelijker te maken en beter aan te laten sluiten op de omgeving. Bijvoorbeeld door het toevoegen van groen, het verbeteren van de verblijfskwaliteit, het activeren van de plinten en het beter aansluiten van fietsroutes op de entrees. aar ook door het intensiveren van het programma op plekken waar nu veel terrein onbebouwd is. Door het parkeren op een slimme manier te integreren in de bebouwing ontstaat er ruimte voor extra woonprogramma, op korte afstand van de voorzieningen. ier is een e of incidenteel e bouwlaag afweegbaar, mits ruimtelijk onderbouwd.
18 maart 2024 | 58
E
EB ED
E K
E
Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing
Bestaande bebouwing
ichtlijnen
doorzichten
Geluidsbelasting en locatie
Relatie gebouw openbare ruimte
Kwaliteit van de buitenruimte
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit
Volume
Terreininrichting
aardevolle groenstructuren en bestaande bomen
Mobiliteit
enselijke maat
Verscheidenheid
Parkeren uit het zicht
Bouwhoogte
Detaillering
De fiets op
oningtypologie
Modulair bouwen
Voorzieningen delen
18 maart 2024 | 59
B
D
E E
Kwaliteit van de buitenruimte Ontwerp een aangename en dorpse buitenruimte waarin verblijfskwaliteit en groen overheersen en het parkeren minder beeldbepalend is. Maak collectieve buitenruimte met verblijfskwaliteit waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en die geactiveerd wordt door de aangrenzende gebouwen.De gevels van de voorzieningen die grenzen aan deze buitenruimte dienen uitnodigend en transparant te zijn. Een slimme inpassing van grootschalige functies zonder daglichtbehoefte is hiervoor vereist.
18 maart 2024 | 60
Integreer zichtlijnen en doorzichten Rondom het centrum in de woonverkaveling is er ruim groen aanwezig. Verdichten is hier mogelijk, mits de belangrijkste zichtlijnen doorzichten gehandhaafd te blijven. Menselijke maat org voor een menselijke maat in de gebouwen in het centrumgebied. Integreer grootschalige functies in een structuur die aansluit bij de kleinschaligheid van de aangrenzende woonbuurten. De gemiddelde bouwhoogte is in het centrumgebied van de woonverkavelingen iets hoger dan in de woonverkaveling zelf, mits de gebouwen een aangename en menselijke maat hebben.
E
Woningtypologie Voeg nieuwe en ontbrekende woningtypologie n toe aan de eenzijdige woningvoorraad in de woonverkavelingen.
Delen De nabijheid van veel voorzieningen, het individualistische karakter van de aangrenzende woonbuurten en de beschikbare ruimte maakt dat het centrumgebied in de woonverkaveling veel potentie heeft voor collectieve woonvormen en gedeelde voorzieningen.
EB ED
E K
E
Parkeren uit het zicht Bij nieuwe ontwikkelingen in dit gebied is het onzichtbaar en slim oplossen van de grote hoeveelheid benodigde parkeerplaatsen een must. E ci nter gebruik van de ruimte door deelmobiliteit en het stimuleren van fietsgebruik dragen bij aan een lagere parkeerbehoefte en is bovendien minder milieubelastend.
18 maart 2024 | 61
B
D
E E
VOORBEELD Uitleg schets n de schets is een suggestie gedaan voor een fictieve verdichtingslocatie. De winkels en andere voorzieningen in de plintzijn naar buiten gericht. et parkeren is onzichtbaar opgelost onder een dek achter de winkels en voorzieningen. Bovenop de plint met winkels en parkeren bevinden zich woningen rondom een gemeenschappelijke daktuin appartementen die een aanvulling vormen op het eenzijdige woningbestand in de woonverkavelingen. oor de bouwhoogte is op sommige plekken een bouwhoogte van of incidenteel lagen afweegbaar, mits ruimtelijk onderbouwd.
Referenties
AID architecten, Westmalle (B). n deze dorpse invulling in estmalle B zijn comfortabele appartementen boven de winkels gerealiseerd. De woningen hebben royale buitenruimtes die zorgvuldig in de architectuur zijn ge ntegreerd. De typologie van de woningen, gelijkvloerse appartementen met grote balkons stimuleert de doorstroming vanuit eengezinswoningen. lle getoonde referentiebeelden zijn slechts ter inspiratie
18 maart 2024 | 62
ernieuwing winkelventrum Duindigt, wonen boven de actieve plint. Door het terugleggen van het volume boven de plint is er ruimte voor buitenruimtes en ontmoeting met een goede menselijke maat. Den aag, rphs architecten.
E
EB ED
E K
E
KORRELS Grotere korrels PARKEREN Uit het zicht van de straat GROEN Behoud bestaande bomen
VOLUME Geledig in het volume
BOUWHOOGTE Basishoogte lagen, max. 4 lagen of evt. een accent van lagen afweegbaar mits ruimtelijk onderbouwd.
OPENBARE RUIMTE ctieve plint, integratie grotere functies. lleen open gevels, geen dicht geplakte ramen.
ENTREE oofdentree aan de straat
18 maart 2024 | 63
5 18 maart 2024 | 64
ZONES LANGS INFRASTRUCTUUR
E
DOMINANTE DOORSNIJDINGEN Ontstaansgeschiedenis Nuenen kent een aantal brede gebiedsontsluitingswegen door het dorp die bepalend zijn voor de ruimtelijke structuur. e hebben allemaal een afwijkend karakter maar er is ook samenhang. De Smits van Oyenlaan en Europalaan vormen de meest belangrijke iedereen die uenen in- of uitrijdt met de auto moet over deze infrastructurele dragers heen. De oudste structuur is de eldropsedijk, deze vormde al in de e eeuw de verbinding tussen uenen en eldrop. De weg sloot direct aan op de Parkstraat in het historische centrum en liep in het zuiden via Eeneind door naar eldrop. eel later, in de jaren , is de Europalaan aangelegd als doorgaande weg richting Eindhoven. Deze verbond de verschillende kernen aan elkaar maar zorgde tegelijkertijd voor een barri re tussen het centrum en Nuenen-Zuid.
Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint
Historisch centrum
n dezelfde periode is ook de mits van yenlaan aangelegd, een nieuwe verbinding die richting het zuiden doorloopt in de ollse oefdijk. De weg sluit aan op de . n het noorden loopt de Smits van Oyenlaan door tot in Gerwen.
Beschermd dorpsgezicht Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bebouwing aan het lint
NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Woonverkaveling
Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling
Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur
18 maart 2024 | 65
Wegen vormen een barrière. Landschappelijke doorzichten, zicht vanaf de weg naar de wijk.
18 maart 2024 | 66
Brede profielen met een hoge verkeersbelasting en geluidszones.
E
GROENE
ARRI RE
Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing De meeste wegen kennen geen adressen, de bebouwing ligt op afstand van de weg en er is geen interactie. ierop zijn enkele uitzonderingen, zoals de eldropsedijk en een deel van de Europalaan, waar voorkanten zijn en woningen vanaf een ventweg direct worden ontsloten.
Meer naar het noorden is de Smits van Oyenlaan aan weerszijden vrijwel volledig begrensd met geluidswallen. ierdoor ontbreekt een directe visuele relatie met de achterliggende woonbuurten.
De Europalaan heeft een wisselend profiel dat van oost naar west in de breedte toeneemt. Overal staan dichte boomgroepen langs de weg maar er bestaan ook enkele doorzichten naar aangrenzende bebouwing langs de ventwegen. Ten westen van de kruising met de eldropsedijk wordt de weg begeleid door zeer brede bermen en tonen zich plaatselijk bedrijfsgebouwen. ierna volgt een ventweg waarlangs de nieuwbouw van uenen est staat. ier is de weg begeleid met vier rijen bomen. De profielen van de wegen zijn veelal ruim van opzet en hebben een groen karakter. De bomenrijen en groene zones zijn niet overal continu waardoor er af en toe een verrassende doorkijk ontstaat naar de achterliggende bebouwing. Dit geldt voor een deel van de Europalaan en de Smits van yenlaan. ier is de achterliggende bebouwing van de school, de sportschool en de Luistruik tussen de bomen door goed zichtbaar. De gebouwen zijn echter geori nteerd naar de andere zijde. Dit geldt ook voor de buurt Boschhoeve. Deze ligt op ruime afstand van de straat maar door het ontbreken van begroeiing is de buurt vanaf de weg goed te zien. De ontsluiting en de ori ntatie ligt echter aan de andere zijde.
18 maart 2024 | 67
2 bouwlagen plus kap, Geldropsedijk.
18 maart 2024 | 68
Op de Geldropsedijk wel direct wonen aan de ventweg/ fietspad.
Achterkanten gericht naar de infrastructuur, geen interactie.
E
KLEINSCHALIGE BEBOUWING OP AFSTAND Bouwvolume en typologie p de plekken waar de bebouwing grenst aan een ventweg, zoals bij de eldropsedijk en een deel van de Europaweg, heeft deze een duidelijke relatie met de straat. ier bevinden zich ook entrees. De meeste bebouwing bestaat uit korte rijen woningen van twee lagen met een kap. Dit geldt ook voor de nieuwbouw van uenen- est. ier is er een afwisseling tussen wat kortere en wat langere rijen van woningen. Er zijn kleine verspringingen in de rooilijn langs de ventweg. De kappen bevinden zich overwegend in langsrichting van de weg. De bouwhoogte is hier twee lagen met een kap met op de koppen ruimtelijke accenten tot drie lagen en een kap. De erfafscheiding bestaat uit een laag muurtje, hekwerk of een plantenbak op tussenscheiding.
18 maart 2024 | 69
Architectonische eenheid in de Luistruik wijk. Rijwoningen en een vrij sobere architectuur, Europalaan in Nuenen-West.
18 maart 2024 | 70
Boschhoeve, relatief dichte gevels en muur richting infrastructuur.
E
SOBERE ARCHITECTUUR
PARKWAY OF DORPSE LAAN?
Architectuur
Mobiliteit
an de Europalaan staan grotendeels rijwoningen met een sobere architectuur en voortuinen aan de straat.
De zones langs de infrastructuur worden vanzelfsprekend bepaald door het verkeerskundige karakter en de intensiteit van het autoverkeer. De wegen zijn gecategoriseerd als kilometer wegen. rijliggende fietspaden liggen op afstand in het groen of verderop in de woonwijken. p de meeste plekken kunnen fietsers en voetgangers gelijkvloers oversteken via een kruispunt of rotonde. ierdoor is er een logische aansluiting bestaat tussen de verschillende wijken. Dit geldt niet voor het zuidelijk deel van de mits van yenlaan, waar de fietser en voetgangers de weg moeten kruisen via een hoge brug. Dit vorm een extra barri re tussen uenen- ost en est.
an de eldropsedijk bestaat een deel van de woningen uit hetzelfde type tweekappers met een sobere architectuur en voortuinen aan de straat. De woningen zijn gerealiseerd in metselwerk. De oostzijde kent iets meer diversiteit in architectuur en ook vrijstaande woningen. De nieuwe bebouwing in uenen- est is geori nteerd op de weg en heeft een karakter dat is beschreven als “een traditionele verankering met eigentijdse vertalingen. De gebouwen zijn vormgegeven met kappen en de gevels zijn opgebouwd en in donkere baksteen.
Een groot deel van deze weg heeft meer het karakter van een doorgaande parkway waarbij de weg door middel van geluidswallen of een brede groenstrook is afgesloten van de omgeving. ierdoor is er weinig aansluiting met de aangrenzende wijken.
18 maart 2024 | 71
B
D
E E
DE RICHTLIJNEN VOOR ZONES LANGS INFRASTRUCTUUR De zones rondom infrastructuur nemen veel ruimte in en vormen een barri re tussen de verschillende wijken van uenen. De wijken staan met de achterkanten naar deze zones toe. Dit geldt het sterkst voor het zuidelijk deel van de Smits van Oyenlaan. Deze zone kan een sterkere betekenis krijgen door een landschappelijke invulling met op enkele plekken bebouwing die de entree van het dorp markeert. De schaal van de bebouwing moet in relatie staan tot de schaal van de infrastructuur maar ook tot de achterliggende bebouwing. ierbij is aftrappende bebouwing van incidenteel lagen aan de zijde van de weg naar lager richting de woonwijk afweegbaar, mits ruimtelijk onderbouwd. Een wat hoger herkenningspunt binnen de groene zone van de weg verbetert de ori ntatie van de fietser en de automobilist. n deze zones moet altijd rekening worden gehouden met verschillende milieuaspecten zoals geluidsoverlast.
18 maart 2024 | 72
E
Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing
Bestaande bebouwing
ichtlijnen
doorzichten
Geluidsbelasting en locatie
Relatie gebouw openbare ruimte
Kwaliteit van de buitenruimte
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit
Volume
Terreininrichting
aardevolle groenstructuren en bestaande bomen
Mobiliteit
enselijke maat
Verscheidenheid
Parkeren uit het zicht
Bouwhoogte
Detaillering
De fiets op
oningtypologie
Modulair bouwen
Voorzieningen delen
18 maart 2024 | 73
B
D
E E
Zichtlijnen en doorzichten Zorg voor nieuwe zichtlijnen vanaf de weg op nieuwbouw, dat draagt bij aan een verbeterde ori ntatie en herkenbaarheid. oudt rekening met doorzichten tussen groen en nieuwbouw naar aangrenzende gebieden. Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen eem bij planontwikkeling bestaande groenstructuren op in het plan. eel structuren aan waar dat nodig is en kan.
18 maart 2024 | 74
Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit De infrastructurele randen maken onderdeel uit van grotere groen- en waternetwerken. luit bij planontwikkeling op kleinere schaal hierop aan en laat het plan bijdragen aan de waterbergingsopgave en de verbetering van de biodiversiteit. Integreer slimme energieoplossingen in het ontwerp.
E
Geluidbelasting Los problemen met geluidbelasting bij voorkeur op in een zorgvuldige positionering van gebouwen en slimme woningtypologische oplossingen. Voorkom zoveel mogelijk bouwtechnische oplossingen. Zorg voor voldoende luwte en leefkwaliteit, alzijdigheid van de gebouwen en voorkom achterkanten. Terreininrichting Zorg ervoor dat parkeren naar alle zijdes zorgvuldig in het ontwerp wordt ingepast en zo weinig mogelijk zichtbaar is. Dat kan ofwel landschappelijk in het groen ge ntegreerd bijv. dmv hagen ofwel architectonisch in een bouwkundige oplossing bijv. ondergronds .
Woningtypologie De locaties in deze zones langs infrastructuur zijn over het algemeen wat ruimer en bieden daardoor ruimte voor nieuwe typologie n en collectieve woonvormen. Kijk wel goed naar de ligging, sommige plekken zijn alleen per auto goed bereikbaar en minder geschikt voor doelgroepen met een kleine actieradius zoals senioren.
18 maart 2024 | 75
B
D
E E
VOORBEELD Uitleg schets De schets illustreert een fictieve locatie die ligt ingeklemd tussen een drukke weg en een woonbuurt. n de getekende oplossing sluit de bebouwing met lagen aan op de zijde van de woonbuurt. ervolgens is een schaalsprong richting de weg afweegbaar tot of maximaal bouwlagen, mits ruimtelijk goed onderbouwd. n de schets is een open hof gesuggereerd, om een geluidluwe binnentuin te cre ren waar alle woningen aan grenzen. n de schets ligt dit hof iets opgetild, eronder bevindt zich een half verdiepte parkeergarage. n deze context is een landschappelijke aanhechting gesuggereerd. De gebouwen staan direct in het groen, de priv buitenruimtes zijn in de architectuur opgenomen. et opgetilde hof is middels een flauw groene glooiing aangehecht aan de parkachtige omgeving.
Referenties
Westmalle AID architecten.
Nurensdorf - Hassler-Schlatter architecten.
Kerckebosch Zeist, MIX architectuur.
rivate buitenruimtes zijn helder afgebakend en goed verbonden met het omliggende openbare groen.
et ensemble van gebouwen opent zich naar een kant en schermt een luwe binentuin af naar de andere zijde. De vormgeving van de geluidsbelaste gevel en de andere gevels is optimaal op elkaar afgestemd.
Dit alzijdige gebouw heeft een levendige uitstraling naar alle zijdes. De sculpturaliteit vormt zich goed tussen de bomen. et gebouw zweeft als het ware boven het maaiveld.
lle getoonde beelden zijn slechts ter inspiratie
18 maart 2024 | 76
E GROEN Bestaande bomen behouden
BOUWHOOGTE Basis is bouwlagen, e en e bouwlaag afweegbaar op basis van juiste ruimtelijke motivatie BOUWVOLUME Aftrappend volume richting de wijk
GELUID Buitenruimtes van de weg af
PARKEREN Uit het zicht of in het landschap opgenomen
ALZIJDIG Gebouw maakt verbinding tussen weg en wijk ZICHTLIJNEN Doorzichten naar wijk of groen vanaf de weg 18 maart 2024 | 77
B
D
E E
BRONNEN • • • • • • • • •
18 maart 2024 | 78
elstandsnota uenen Omgevingsvisie Nuenen Discussienota hoger bouwen ouderoyen compagnons andschapsstudie buitengebied uenen ksis landschapsarchitecten https://cuatro.sim-cdn.nl/nuenen/ uploads/landschapsstudie-buitengebied-nuenen-.pdf Bouwen in het buitengebied van uenen emeente uenen https cuatro.sim-cdn.nl nuenen uploads rapport-ruimte-voor-ruimte.pdf asterplan uenen- est https www.nieuwbouwnuenenwest.nl media otwdtc i nuenenwest masterplan maart-vii- jvl lr.pdf Bestemmingsplannen via ruimtelijkeplannen.nl eferentiebeelden o.a. van rchdaily, fotograaf genoemd indien bekend oto s locaties van oogle Earth, . v.d. eulen en . Peters
BIJLAGE
18 maart 2024 | 79
18 maart 2024 | 80