Bouwgids Bijlage 7 - Bouwgids met wijzigingen

BOUWGIDS NUENEN DEEL I Inspiratie en uitgangspunten

18 maart 2024

18 maart 2024 | 2

VOORWOORD Voor u ligt de Bouwgids van Nuenen. Een vrij uniek instrument wat je niet in veel andere gemeenten zult tegenkomen. Nuenen is dan ook bij uitstek een bijzondere gemeente met eigen unieke kwaliteiten. Ook in ruimtelijke zin zijn Nuenen, Gerwen en Nederwetten uniek. De Bouwgids is opgesteld om recht te doen aan de complexe uitdagingen en vraagstukken op het snijvlak van woningbouw, steeds schaarser wordende ruimte en kwaliteit. We willen namelijk allemaal dat Nuenen een gemeente blijft waar het fijn wonen, werken en leven is. De Bouwgids moet ons helpen met antwoorden bieden op deze en andere vraagstukken, verbonden aan het ruimtelijk domein. Denk dan aan klimaatadaptatie, groen, parkeren en uiteraard woningbouw. Vooral moet het een antwoord geven op de vraag wat voor soort kwaliteit moeten woningbouwprojecten in onze gemeente op z’n minst krijgen. We streven namelijk, in lijn met de door raad vastgestelde omgevingsvisie, naar een gemeente met een dorps, groen en rustig karakter. Dat vraagt ook iets van ontwerpers, architecten en andere deskundigen wanneer zij met een idee of initiatief naar het gemeentehuis toekomen. We vragen van hen extra inzet met deze Bouwgids, om juist extra kwaliteit te kunnen bieden.

De Bouwgids is na een zeer intensief traject tot stand gekomen met hulp van deskundigen, zoals bijvoorbeeld de leden van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit (voorheen: TRK), het Architectencollectief Nuenen (ACN) maar ook door gesprekken met ontwikkelende partijen en corporaties zoals Helpt Elkander. Wij zijn hen zeer dankbaar voor het meedenken gedurende dit proces. Met deze hulp ligt er een stuk waar we als gemeente Nuenen trots op mogen zijn. Speciaal woord van dank aan de opstellers van de Bouwgids, mevr. Marjolein Peters (Studio Scale) en Jannie Vinke (ANA Architecten), en het gemeentelijke projectteam. Met de Bouwgids in de hand blijven we werken aan het toevoegen van ruimtelijke kwaliteit in Nuenen, terwijl we ook stappen kunnen maken om de vele (woning)bouwopgaven waar we voor staan het hoofd te bieden. Ik wens alle partijen die met deze Bouwgids aan de slag gaan veel succes! Ing. Patrick Kok Wethouder RO

18 maart 2024 | 3

DEEL I

DE VIER DELEN VAN DE BOUWGIDS ZIJN ONLOSMAKELIJK MET ELKAAR VERBONDEN

18 maart 2024 | 4

BOUWGIDS NUENEN

INLEIDING Voor u ligt het eerste deel van de Bouwgids voor Nuenen. De Bouwgids bestaat uit vier delen. In dit eerste deel vindt u een beschrijving van de algemene dorpse kwaliteiten van Nuenen en de kernen. In dit deel worden ruimtelijke richtlijnen benoemd die belangrijk zijn bij het maken van woningbouwplannen voor ons mooie dorp. In deel 2 wordt ingezoomd op verschillende gebiedstypes en wordt de nadruk gelegd op een aantal specifieke richtlijnen die hier kunnen bijdragen aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. Duidelijkheid over de verschillende processtappen en verantwoordelijkheden rondom projecten kunt u vinden in deel 3 van de Bouwgids. De participatieleidraad vormt het vierde deel van de Bouwgids. De vier delen vormen samen de Bouwgids. Ze kunnen niet los van elkaar worden gezien en dienen altijd in samenhang te worden beschouwd.

HANDREIKING PARTICIPATIE Omgevingswet Gemeente Nuenen

CONCEPT 17-02-2024

De vier delen van de Bouwgids Nuenen. 18 maart 2024 | 5

DEEL I

1. WAAROM DE BOUWGIDS Nuenen is een bijzonder dorp en een gewilde woongemeente. Rondom het oude centrum met zijn historische kwaliteiten zijn er aantrekkelijke woonwijken gebouwd, ruim opgezet en met veel groen. Daarnaast bieden de oorspronkelijke agrarische kernen Nederwetten, Gerwen en Eeneind een landelijke woonomgeving voor een deel van de inwoners. Ieder deel van het dorp heeft eigen ruimtelijke kwaliteiten. Variatie in het type bebouwing, de hoeveelheid groen, grote bomen, doorzichten of mooie straten zorgen voor verschillende sferen binnen het dorp. Naast kwaliteiten zijn er op sommige plekken in Nuenen ook verbeterpunten, zoals daar waar de openbare ruimte vooral bestaat uit geparkeerde auto’s, de kwaliteit van het groen afneemt, of er te weinig onderscheid is in de architectuur. Tegelijkertijd staat de gemeente voor een aantal opgaves die aanleiding kunnen zijn om aanpassingen te doen in deze buurten. Ten eerste is er een grote behoefte aan woningen. Deze zullen worden gebouwd binnen de bestaande kernen zodat we de omliggende waardevolle landschappen in stand kunnen houden. De opgave richt zich vooral op doorstroming van senioren en woningen voor starters. Het huidige woningaanbod met meer dan 85% eengezinswoningen sluit niet aan bij de vraag van deze doelgroepen. De woningvoorraad zal de komende decennia dus van kleur verschieten.

Gestapelde bouw in appartementen kan een passende oplossing zijn voor woningdifferentiatie en het huisvesten van de genoemde doelgroepen. Nieuwe woningbouw is nodig en gewenst, maar niet tegen elke prijs. Het bouwen van hogere gebouwen leidt tot de zorg dat verdichten binnen de bebouwingscontouren van het dorp ten koste zal gaan van de dorpse kwaliteit. In het proces van de omgevingsvisie is bij inwoners van Nuenen input opgehaald over wat dorpse kwaliteit inhoudt. Hier zijn een aantal algemene uitspraken gedaan die we in de Bouwgids meer inhoud willen geven.

Het gaat hierbij over een integrale blik bij en een zorgvuldige inpassing van nieuwe (woon)gebouwen, ook wanneer deze van tijdelijke aard zijn. Een bouwproject moet meer zijn dan het toevoegen van alleen (woon)programma en dient zorgvuldig ingepast te worden. Niet ieder plan past op iedere plek.

EEN BOUWPROJECT MOET MEER ZIJN DAN HET TOEVOEGEN VAN ALLEEN WOONPROGRAMMA Vanzelfsprekend speelt bouwhoogte een belangrijke rol bij de ruimtelijke inpassing. Hogere gebouwen vragen om extra aandacht ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit. Maar ook een zorgvuldige inpassing in de groenstructuur is van wezenlijk belang. Daarnaast dient aandacht te zijn voor de opgaves van klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit, zoals niet alleen een goede oplossing voor het parkeren van de auto maar ook voor de fiets en de voetganger. Al deze opgaves vragen ook ruimte en stellen eisen aan de inrichting van een gebied. Dubbel ruimtegebruik kan een sleutel zijn voor een hoogwaardig plan. Belangrijk is ook de uitstraling van de architectuur, de manier waarop een gebouw aansluit op het straatbeeld en of er ruimte wordt geboden voor ontmoeting. Al deze onderwerpen zijn van invloed op de dorpse identiteit van Nuenen. Met de Bouwgids wil de gemeente Nuenen de bouwopgave aangrijpen om de ruimtelijke kwaliteit van de verschillende kernen te versterken. De Bouwgids is bedoeld als instrument om initiatiefnemers te stimuleren en inspireren om het dorp nog mooier te maken. Hierbij komen verschillende thema’s aan bod die, in lijn met de omgevingsvisie, op een integrale manier richting geven aan de omgevingskwaliteit van de gebouwde omgeving.

Zo kan er worden gebouwd met behoud van de eigenheid van de verschillende buurten en kernen. De Bouwgids is ook bedoeld om duidelijke afspraken te maken over het proces, hoe kunnen we gezamenlijk de kwaliteit van het dorp verbeteren? Hoe kunnen we het proces voor alle partijen zo goed mogelijk stroomlijnen? Door hier op voorhand al duidelijkheid over te geven is er in de latere fases van het project minder vertraging.

NU

BOUWGIDS + LEIDRAAD

STRAKS

• Initiatiefnemer al ver in planvorming voordat gemeente wordt aangehaakt • Weinig kaders en helderheid op voorhand • Risico op discussie en vertraging in het proces

• Heldere verwachtingen over proces (deel III) • Kwalitatief kader (deel I+II) • Participatie conform leidraad

• Betere ruimtelijke afweging • Uniforme werkwijze • Vroegtijdig helderheid over uitgangspunten en richtlijnen • Vóór planvorming in gesprek • Participatie in vroeg stadium • Winst later in proces

18 maart 2024 | 6

>

>

BOUWGIDS NUENEN

Inspiratiebeeld 1) Milano Urbo architects, Wetzikon. Bebouwing zorgvuldig ingepast in het landschap. Horizontale opzet door balkons. Door materiaalkeuze en kleur voegt het gebouw zich in omgeving.

Inspiratiebeeld 2) Jaja architects, Copenhagen. Losse opzet van gebouwen. Bovenste bouwlaag is niet volledig of ligt terug. Buitenruimtes ondergeschikt aan park.

Inspiratiebeeld 3) Nero architecten, Wondelgem. Doorzicht tussen gebouwen naar achterliggend landschap. Ruimte tussen gebouwen is collectief, parkeren uit het beeld.

Inspiratiebeeld 4) Brakkenstein, Nijmegen. Bouwhoogte wordt verzacht door inpassing achter bomen. Slimme gevelindeling waardoor aantal bouwlagen lager lijkt. Verticale snede halverwege “breekt” het gebouw.

Inspiratiebeeld 5) De Zwarte Hond, Agaathhof Groningen. Zichtlijn op kerk vrijgehouden. Parkeren uit het zich onder een dek. Collectieve ruimte groen ingericht, ruimte voor ontmoeting.

Inspiratiebeeld 6) Hilberink Bosch architecten, Orthen. Ontwerp overgang privé openbaar: bankje aan gevel draagt bij aan ontmoeting in de buitenruimte. Zorgvuldige detailliering.

*Alle getoonde beelden zijn slechts ter inspiratie

18 maart 2024 | 7

DEEL I

2. HOE WERKT DE BOUWGIDS? De Bouwgids bevat richtlijnen voor nieuwbouwprojecten binnen Nuenen. Waar in omgevingsplannen vaak de bestaande situatie wordt vastgelegd, is de Bouwgids gericht op ontwikkeling. De Bouwgids maakt duidelijk welke factoren een rol spelen bij de dorpse kwaliteit, maar biedt ook helderheid over het planproces dat daarbij hoort. De Bouwgids is opgedeeld in vier onderdelen. Het eerste deel van de Bouwgids biedt inspiratie en uitgangspunten. Hier worden de belangrijke algemene kwaliteiten van het dorp en de kernen beschreven aan de hand van de volgende thema’s: • Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing • Bouwvolume, architectuur en typologie • Mobiliteit Deel 1 geeft ook een overzicht van de algemene richtlijnen waarmee iedere initiatiefnemer rekening moet houden bij de start van een plan. Daarbij worden ter inspiratie beelden van dorpse bouwprojecten getoond. Het onderscheidende van de dorpse kwaliteit zit echter in de specifieke kenmerken van de omgeving. Daarom wordt in het tweede deel van de Bouwgids ingezoomd op verschillende gebiedstypes. Dit zijn gebieden binnen Nuenen die vergelijkbare ruimtelijke kenmerken hebben, zoals bijvoorbeeld langs het lint. De verschillende gebiedstypen worden beschreven en er volgt een selectie van een aantal richtlijnen die hier in het bijzonder van toepassing zijn.

Er volgen specifieke richtlijnen die kunnen bijdragen aan het versterken van een bepaald gebiedstype. Een voorbeeldschets verbeeldt tenslotte voor ieder gebiedstype hoe dit vorm zou kunnen krijgen in een plan. Het derde deel van de Bouwgids gaat over het proces en de manier van samenwerken. Hier wordt niet alleen aangegeven welke stappen moeten worden doorlopen maar ook wie welke verantwoordelijkheid heeft in welke fase. Het vierde deel bestaat uit de participatieleidraad. Dit vierde document wordt in de toekomst gebruikt bij nieuwe initiatieven voor woningbouw. Deze leidraad ziet er op toe dat participatie bij ruimtelijke initiatieven meer naar de voorgrond gaat komen, en tijdig wordt opgestart.

DE BOUWGIDS IS PRAKTISCH, INTEGRAAL, ONTWIKKELINGSGERICHT EN GEBIEDSGERICHT

18 maart 2024 | 8

Raakvlakken met ander beleid De Bouwgids vormt een aanvulling op de bestaande beleidskaders of -notities, specifiek gericht op de ruimtelijke kwaliteit bij nieuwe ontwikkelingen, niet alleen van het gebouw maar ook van de omgeving. Waar de Omgevingsvisie op het niveau van Nuenen als geheel globale uitspraken doet, geeft de Bouwgids specifiekere ruimtelijke richtlijnen door middel van de gebiedstypes. Omgevingsplannen zijn vaak consoliderend van aard en beschrijven de bestaande situatie. De Bouwgids beschrijft juist welke kwaliteiten er van belang zijn wanneer ontwikkeling aan de orde is. De Welstandsnota gaat over het niveau van de objecten en vormt een aanvullend toetsingskader. Dit geldt ook voor het reclamebeleid van Nuenen.

BOUWGIDS NUENEN

Wat is dorpse kwaliteit? In de omgevingsvisie zijn Nuenenaren gevraagd naar de waarden van hun dorp. Nuenenaren omschrijven hun dorp als groen, rustig en gezellig. In de Bouwgids vertalen we deze kenmerken door naar een aantal ruimtelijke thema’s die van invloed zijn op de dorpse kwaliteiten. Het gaat hier om landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing, bouwvolume, architectuur en typologie en mobiliteit. Een dorpse identiteit is echter niet hetzelfde als een nostalgisch dorpsbeeld of het bevriezen van de bestaande situatie. Dorpen en zijn bewoners ontwikkelen zich continu en gaan mee met de tijd. De woonomgeving verandert geleidelijk en past zich aan aan nieuwe mensen met nieuwe woonwensen. We willen de historie van het dorp zien als een inspiratiebron en niet als een keurslijf. Niet alle nieuwe ontwikkelingen in een dorp moeten worden bepaald door de historie of zouden ernaar moeten verwijzen. Juist door vernieuwing een plek te geven met respect voor de bestaande kwaliteiten, kan Nuenen zich ontwikkelen op een manier waar bewoners trots op zijn en die voor bezoekers aantrekkelijk en verrassend is. Daar ligt de uitdaging voor ontwerpers. Kopieën van gebouwen of openbare ruimtes uit het verleden leveren zelden verrassingen of nieuwe kwaliteiten op en zijn dus niet gewenst.

Ruimtelijke vertaling van de vier kernwaarden uit de Omgevingsvisie

18 maart 2024 | 9

DEEL I

3. RUIMTELIJKE STRUCTUUR EN KERNKWALITEITEN Bij buitenstaanders is Nuenen vooral bekend om de kwaliteiten van het historische centrum. Ondertussen is Nuenen veel meer dan dat, en zijn er rondom het centrum een aantal uitbreidingswijken ontstaan. De van oorsprong sterke relatie tussen de bebouwing en het omliggende landschap is niet overal meer voelbaar. Sterke relatie met het landschap De huidige ligging van de kernen Nuenen, Gerwen en Nederwetten is bepaald door de landschappelijke ontwikkelingen uit het verleden. De aanwezigheid van zowel hoge en lage gronden en stromend water maakten deze omgeving interessant om nederzettingen te stichten. De relatie tussen de kernen en het landschap is nu nog steeds duidelijk aanwezig. Onder andere door het vele groen in de kernen, die de verbinding vormt tussen de woonkernen en het landschap. In eerste instantie waren de hoge gronden, tussen het beekdal van De Dommel en de Hooidonksche beek, zeer geschikt voor bewoning. Hier vormde overstromingen van de beken geen gevaar. Het aanwezige water maakte het gebied geschikt voor bewoning. Dit water werd gebruikt om te drinken, de akkers te bevloeien, als infrastructuur en diende ook als natuurlijke verdedigingslijn. Op de hogere verbindingen tussen de kernen ontstonden wegen, waaraan de kenmerkende lintbebouwing ontstond.

Ontwikkeling van de hoofdkern Nuenen Nuenen is ontstaan rond de oude brinken (driehoekige open ruimtes in de kernen) van de buurtschappen Berg en Heieind. De bebouwing rond deze brinken ademt het historische karakter van deze locaties nog steeds. In het dorp zijn de oude structuren vanaf de brinken door de aanwezigheid van de oude bebouwing en laanbeplanting nog goed herkenbaar. Tot in de jaren vijftig bestond de ruimtelijke structuur van Nuenen uit bebouwing langs de linten, Kerkstraat, Park en Berg. Deze stonden in directe verbinding met het omliggende agrarische landschap. Rondom Park was de grootste dichtheid van functies zoals het klooster en de Clemenskerk. Na de tweede wereldoorlog was er veel behoefte aan woningen en kreeg Nuenen een rol als forensengemeente van Eindhoven en Helmond. Hierdoor is de kern Nuenen de afgelopen tientallen jaren stapsgewijs gegroeid. In eerste instantie in westelijke richting in het kleinschalige dal van de Kleine Dommel. Later ook aan de zuidzijde richting Eeneind en de oostzijde richting de bosgebieden. Deze uitbreidingen vonden plaats rond het centrum van de kern, waar ook grotere winkelpanden en andere voorzieningen als de middelbare school en het zwembad een plek hebben gekregen.

18 maart 2024 | 10

Ondanks de groei heeft het centrum rondom het lint haar historische karakter behouden. Naast de historische bebouwing speelt groen hierbij een nadrukkelijke rol. Daaromheen is sprake van een minder sterke ruimtelijke structuur.

DE VAN OORSPRONG STERKE RELATIE TUSSEN DE BEBOUWING EN HET OMLIGGENDE LANDSCHAP IS NIET OVERAL MEER VOELBAAR. De uitstraling van de dorpsranden is divers. De bebouwing is door historische paden en bosjes met het kleinschalige landschap verweven. Door de aanwezigheid van landerijen, bosgebieden en singel- en laanbeplantingen hebben de randen aan de oostzijde ook een aantrekkelijk groene uitstraling. Ten westen van de Opwettenseweg ligt het bedrijventerrein Berkenbos. Kransakkerdorp Gerwen Gerwen bestaat uit een dorpshart met rondom wegen en gehuchten. De oorspronkelijke structuur is nog goed herkenbaar. Kleine dorpse uitbreidingen hebben deze structuur niet aangetast. Er staan voornamelijk vrijstaande woningen op ruime kavels, die het dorp een groene en ontspannen sfeer geven. Ook de oorspronkelijk groenstructuur met ‘plaatsen/brinken’ zijn nog steeds aanwezig. Het dorp ligt nog vrij ten opzichte van de omliggende kernen. Domeinakkerdorp Nederwetten In Nederwetten bevindt zich een groep boerderijen rondom een centraal gelegen boerderij, omgeven door een schildvormig omwald terrein. Ondanks de groei is de structuur nauwelijks veranderd. Ook hier staan voornamelijk vrijstaande woningen op ruime kavels, die het dorp een groen en ontspannen sfeer geven. Het dorp ligt nog vrij ten opzichte van de omliggende kernen.

Aan de oostkant wordt Nederwetten begrensd door het natuurlijke Dommeldal. Stationsnederzetting Eeneind Het buurtschap Eeneind is ontstaan als een zogenaamde ‘stationsnederzetting’: bij het inmiddels afgebroken stationnetje kwamen woningen en fabriekjes. Het spoor bepaalt sterk de structuur van de woonbebouwing, doordat het deze in tweeën splitst. Ten noorden van het spoor ligt de woonwijk. Ten zuiden van het spoor staan de restanten van de oude spoorbebouwing en ligt groen. Direct daarachter ligt de moderne industriebebouwing van bedrijventerrein Eeneind. De overgangen tussen het kleinschalig landschap, de woonbebouwing en industrieterrein zijn groot. Aan de zuidkant sluiten de bedrijventerreinen van Eeneind en Geldrop bijna op elkaar aan. Aan de oostkant van Eeneind ligt waardevolle natuur en landgoed Gulbergen.

BOUWGIDS NUENEN

Kernkwaliteiten In de omgevingsvisie worden de vier kernkwaliteiten van Nuenen omschreven als dorps, groen, rustig, gezellig. De ruimtelijke kwaliteiten van de kernen worden nader omschreven: • een dorpse omgeving, omsloten door groen – te midden van stedelijke agglomeraties • kenmerkende lintbebouwing • de aanwezigheid en zichtbaarheid van historische- en cultuurhistorische relicten wat Nuenen een pittoreske uitstraling geeft

• • •

het goed bewaarde pittoreske dorpscentrum van Nuenen (beschermd dorpsgezicht) met veel voorzieningen zoals cafés en restaurants gevarieerd woningaanbod, langs de historische linten en in de uitbreidingswijken Nuenen is goed ontsloten met de omgeving.

In het volgende hoofdstuk hebben we de kernkwaliteiten en uitgangspunten aangescherpt aan de hand van de vier thema’s landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing, bouwvolume, architectuur en typologie en mobiliteit.

Een van de historische brinken in het centrum van Nuenen, Park.

18 maart 2024 | 11

DEEL I

4.

GEBIEDSTYPES

Nuenen kent een diverse en rijke ruimtelijke structuur met verschillende buurten en deelgebieden, waarbij de kwaliteit niet onder één noemen te vatten blijkt. Daarom hebben we een aantal gebiedstypes gedefinieerd met een vergelijkbare ruimtelijke opzet: a) b) c) d) e)

Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Woonverkavelingen Centrumgebied in woonverkaveling Zones langs infrastructuur

Naast deze types kent Nuenen ook dorpsranden en landelijke structuren. Deze worden in de Bouwgids niet afzonderlijk beschreven. Voor de dorpsranden geldt dat deze gebieden vaak direct grenzen aan het omliggende landschap. Ze hebben een diverse ruimtelijke kwaliteit, soms met duidelijke overgangen naar het buitengebied, soms met achterkanten of rafelranden. De kwaliteit van de dorpsranden heeft een sterk verband met de achterliggende gebiedstypes. De dorpsranden zijn niet als afzonderlijk gebiedstype opgenomen in de Bouwgids, maar dienen te worden beoordeeld vanuit de kenmerken van de aangrenzende gebieden.

Inspiratiebeeld 7) Aebeloeen, Photographer Mikkel Frost.* Speelse opzet van gebouwen in een parkachtige setting. Vierde bouwlaag opgenomen in kap. Entrees van de gebouwen aan de openbare ruimte.

18 maart 2024 | 12

Een groot gedeelte van gemeente valt onder de landelijke structuren. Ook deze gebieden zijn divers en sterk verbonden met het oorspronkelijke landschap. De kwaliteiten hiervan zijn beschreven in de ‘landschapsstudie buitengebied Nuenen’. In deze studie maar ook in het ‘rapport ruimte voor ruimte’ en bijbehorende notitie van de Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit worden duidelijke richtlijnen gegeven voor eventuele ontwikkelingen in het buitengebied, zowel voor de ruimtelijke inpassing in de omgeving als voor de beeldkwaliteit op het gebouw niveau. Deze documenten zijn in lijn met de richtlijnen van de Bouwgids en bieden voldoende handvat om te sturen op kwaliteit bij initiatieven in het landelijk gebied. l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

b uite ng e b ie d

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

g em eente nuenen

Bouwen in het buitengebied van Nuenen

l a n d sc h a p sst u d i e

Richtlijn voor Ruimte voor Ruimte-initiatieven in bebouwingsconcentraties

m e t t o o l b o x v o o r d e l a n d sc h a p p e l i j k e i n p a ssi n g v a n e e n a a n t a l h e d e n d a a g se r u i m t e l i j k e i n r i c h t i n g so p g a v e n

8 m e i 2020

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

Relevante documenten over het buitengebied van Nuenen Opdrachtgever: Projectnr:

Gemeente Nuenen NUE005

Datum:

4 april 2022

Inspiratiebeeld 8) Estate klingelbeek.* Gebouw wordt verzacht door inpassing achter bomen. Horizontale opbouw. Gebouw lijkt te zweven in het landschap. Buitenruimtes zijn onderdeel van het gebouw.

Alle getoonde beelden zijn slechts ter inspiratie

BOUWGIDS NUENEN

Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Historisch centrum Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht

NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht

Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint

Bebouwing aan het lint

Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Centrum buiten het lint

Woonverkaveling

Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bijzondere gebieden

Beschermd dorpsgezicht

Centrum buiten het lint

Bebouwing aan het lint

Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Centrum buiten het lint

Woonverkaveling

Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

Zones langs infrastructuur

Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

NEDERWETTEN

GERWEN Kernen

kaartje aangepast

Bebouwing aan het lint Woonverkaveling

EENEIND

18 maart 2024 | 13

DEEL I

5. ALGEMENE UITGANGSPUNTEN In dit hoofdstuk worden algemene uitgangspunten benoemd voor het bouwen in Nuenen. De essentie hiervan is dat ieder project vanuit een brede en integrale manier wordt beschouwd. Los van het bouwprogramma is het de vraag wat het project in ruimtelijk opzicht toevoegt aan de dorpse context. Allereerst: een brede blik gevraagd! De grootste hartenkreet die de gemeente daarbij aan initiatiefnemers wil doen is om breder te kijken dan het eigen perceel en het gewenst programma. Een ruimtelijke analyse van de locatie en de omgeving is een belangrijk vertrekpunt. Onderzoek wat de ligging van de kavel betekent in het dorp, ligt het op een prominente plek? Leiden er zichtlijnen naartoe, en staan er waardevolle bomen? Is er sprake van een duidelijke groenstructuur in de omgeving en zijn er kansen om hieraan bij te dragen vanuit het project? Op welke manier is het perceel aangesloten op fiets- en voetgangersroutes, zijn er extra mogelijkheden voor een pad of een ommetje? Met andere woorden: verbreed je blik en kijk verder dan je kavel. Dit vraagt soms ook om specifieke expertise binnen een project. Om de kansen van een plek goed te kunnen verkennen zijn er – naast een architect – soms ook een landschapsarchitect, een stedenbouwkundige of een andere deskundige nodig. Uitgangspunt moet altijd zijn de ruimtelijke kwaliteit van de plot en de omgeving te versterken.

De drie thema’s van dorpse kwaliteit Bij dorpse kwaliteit spelen de drie thema’s landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing volume en mobiliteit een belangrijke rol. Per thema moet altijd worden onderzocht of onderstaande aspecten een rol kunnen spelen in het ontwerp.

18 maart 2024 | 14

Landschap & stedenbouw • • • • • • •

Bestaande bebouwing Kwaliteit van de buitenruimte Terreininrichting Relatie gebouw openbare ruimte Zichtlijnen en doorzichten Klimaatadaptie, energie en natuurinclusiviteit Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen

Volume • • • • • •

Menselijke maat Bouwhoogte Woningtypologie Verscheidenheid Detaillering Modulair bouwen

Mobiliteit • •

Fiets op 1 Parkeren uit het zicht, in beginsel op eigen terrein

VERBREED JE BLIK EN KIJK VERDER DAN JE KAVEL

BOUWGIDS NUENEN

LANDSCHAPPELIJKE EN STEDENBOUWKUNDIGE INPASSING

Bestaande bebouwing

Zichtlijnen & doorzichten

Terreininrichting

Geluidsbelasting

Relatie gebouw en openbare ruimte

Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen

Kwaliteit van de buitenruimte

Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit

VOLUME

MOBILITEIT

Menselijke maat

Verscheidenheid

Parkeren uit het zicht

Bouwhoogte

Detaillering

De fiets op 1

Woningtypologie

Modulair bouwen

Delen 18 maart 2024 | 15

DEEL I

6. ALLE RICHTLIJNEN

Bestaande bebouwing Onderzoek altijd of bestaande gebouwen en historische bouwwerken gerenoveerd of opnieuw geprogrammeerd kunnen worden. Gebruik wat er is, eventueel voor tijdelijke oplossingen. Geef monumenten voldoende ruimte. Bouw er niet tegen aan, behalve als monumenten worden samengevoegd met nieuwbouw.

Relatie gebouw en openbare ruimte Dorps karakter betekent wonen aan de straat. In principe heeft iedere woning een voortuin aan de straat. Bij appartementen is de begane grond georiënteerd aan de straat of aan een parkruimte. Maak geen halfverdiepte parkeergarages tot aan de gevel, maar maak altijd een bruikbare zone op straatniveau. Erfafscheidingen zijn ook onderdeel van het dorpse beeld. Neem deze mee in het ontwerp van de buitenruimte of het gebouw. Hagen en muurtjes zijn erfafscheidingen met een dorpse uitstraling.

Zichtlijnen en doorzichten Houdt altijd rekening met bestaande zichtlijnen en belangrijke doorzichten die kenmerkend zijn voor het dorpse karakter. Onderzoek mogelijkheden naar nieuwe doorzichten naar een achterliggend gebied of zichtlijnen die de oriëntatie kunnen versterken.

Waardevolle groenstructuren en bestaande bomen Onderzoek binnen welk groensysteem de locatie valt en sluit het ontwerp daarop aan. Pas waar mogelijk zoveel mogelijk bestaande waardevolle bomen of groenstructuren in op het kavel. Zorg ook voor goede groeivoorzieningen voor nieuwe bomen, houdt rekening met wortels en bewatering. *Bron: Verstedelijkingsakkoord Stedelijk gebied Eindhoven.

Terreininrichting De afmetingen van een gebouw volgen uit een zorgvuldige terreininrichting waarin de parkeeroplossing zo min mogelijk zichtbaar is en ondergeschikt is aan groen. Parkeren in de buitenruimte is altijd kleinschalig en groen ingepast.

Kwaliteit van de buitenruimte Ontwerp een dorpse buitenruimte waarin het groen overheerst. Maak ook ruimte voor collectieve plekken met verblijfskwaliteit waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Buitenruimtes van woningen zijn onderdeel van het gebouwontwerp en hebben dezelfde kwaliteit.

Geluidbelasting Houd in de verkaveling al rekening met geluidbelasting en zorg in voor een geluidluwe zijde en een geluidluwe buitenruimte voor elke woning.

Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit Zorg voor het beperken van de verharding op het terrein en voor het bufferen van voldoende regenwater op de kavel, creëer ruimte voor biodiversiteit. Zorg voor slimme energie-oplossingen. Maak groene daken of gevels en wadi’s, plaats hierbij diverse plantensoorten waar meer diverse dieren kunnen leven. Maak nestvoorzieningen en voedselplekken voor vogels, insecten en andere dieren uit de omgeving. Maak voor iedere nieuw toegevoegde woning 8 m2 nieuw groen*. *Bron: Verstedelijkingsakkoord Stedelijk gebied Eindhoven

18 maart 2024 | 16

BOUWGIDS NUENEN

Menselijke maat In een dorpse structuur is de maat van gebouwen beperkt. De hoogte, footprint en lengte van de gebouwen, oftewel de korrelgrootte is gerelateerd aan de menselijke maat. Hoge gebouwen zijn een uitzondering. Grotere volumes kunnen visueel worden verkleind door geleding van de massa.

Bouwhoogte De maximale bouwhoogte van een gebouw hangt samen met de bouwhoogte in de omgeving, de afstand tot andere gebouwen en de maat van de bomen. Wanneer je bouwt op afstand van bestaande bebouwing, kan de bebouwing iets hoger zijn. Ook als je bouwt naast of achter grote bomen heeft een grotere bouwhoogte minder impact.

Woningtypologie Kijk bij de keuze voor woningtypes goed naar de vraag en houd rekening met de ligging van de locatie ten opzichte van voorzieningen. Verrijk het dorp met nieuwe woning typologieën en eigendomsvormen voor dorpse doelgroepen.

Verscheidenheid Variatie in architectuur draagt bij aan een gevoel van kleinschaligheid. Kijk daarbij goed naar de specifieke locatie en de schaal van de architectonische eenheid die past in de context.

Modulair bouwen Zorg ervoor dat ook modulaire bouw goed ingepast kan worden op een specifieke locatie. Kies voor flexibele systemen waarmee bijv. hoekoplossingen en setbacks mogelijk zijn.

Detaillering Een zorgvuldige detaillering is belangrijk in een historische context. De architectuur in Nuenen is ingetogen en zorgvuldig, niet overdadig. Aandacht voor veroudering van materialen en voor de architectonische integratie van installaties zoals zonnepanelen en ventilatieunits is een belangrijk aandachtspunt.

Parkeren uit het zicht Realiseer parkeerplaatsen zoveel mogelijk uit het zicht. Ondergronds parkeren heeft de voorkeur. Bovengronds parkeren kan eventueel in kleine clusters, groen ingepast op het maaiveld.

De fiets op 1 Stimuleer het gebruik van de fiets voor kleine afstanden door te zorgen voor een prettige en laagdrempelige fietsenstalling. Stimuleer het gebruik van deelmobiliteit als vervanger voor de eigen auto.

Delen Gedeelde voorzieningen als een fietsenstalling, klusruimte, wasruimte of zwembad stimuleren ontmoeting tussen bewoners en kunnen tevens ruimte besparen.

18 maart 2024 | 17

BRONNEN • • • •

• •

• • •

Welstandsnota Nuenen 2010 Omgevingsvisie Nuenen Discussienota hoger bouwen – Pouderoyen compagnons Landschapsstudie buitengebied Nuenen – Aksis landschapsarchitecten https://cuatro.sim-cdn.nl/ nuenen/uploads/landschapsstudie-buitengebiednuenen-.pdf Bouwen in het buitengebied van Nuenen – Gemeente Nuenen 2022 https://cuatro.sim-cdn.nl/ nuenen/uploads/rapport-ruimte-voor-ruimte.pdf Masterplan Nuenen-West https://www.nieuwbouwnuenenwest.nl/media/otwdtc5i/888-411-20_ nuenen-west_masterplan_maart-2021_-vii-_ jvl_20210317_lr.pdf Bestemmingsplannen via ruimtelijkeplannen.nl Referentiebeelden o.a. van Archdaily, fotograaf genoemd indien bekend Foto’s locaties van Google Earth, A. v.d. Meulen en M. Peters

© SCALE & ANA 2024 Niets uit deze uitgave mag in welke vorm of op welke wijze dan ook worden gereproduceerd of vermenigvuldigd zonder voorafgaande toestemming van Studio Scale en ANA Architecten. Disclaimer Aan de inhoud van deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.

18 maart 2024 | 18

Bouwgids Nuenen Deel I, richtlijnen per gebiedstype Datum 18 maart 2024

Opdrachtgever Gemeente Nuenen Contactpersoon: Dhr. Daniël van Schijndel; d.vanschijndel@nuenen.nl Stedenbouwkundige Studio Scale R.J.H. Fortuynplein 4 1019 WL Amsterdam info@studio-scale.nl www.studio-scale.nl Contactpersonen: Mevr. Marjolein Peters; marjolein@studio-scale.nl Architect ANA architecten Korte Papaverweg 7 1032 KA Amsterdam mail@ana.nl www.ana.nl Contactpersonen: Mevr. Jannie Vinke; j.vinke@ana.nl Mevr. Anne van der Meulen; a.vdmeulen@ana.nl

18 maart 2024 | 19

BOUWGIDS NUENEN DEEL II 18 maart 2024

INLEIDING DEEL II Voor u ligt deel 2 van de Bouwgids voor Nuenen. De Bouwgids De vier delen vormen samen de Bouwgids. Ze kunnen niet los bestaat uit vier delen. In dit deel wordt ingezoomd op van elkaar worden gezien en dienen altijd in samenhang te verschillende gebiedstypes en de nadruk gelegd op een aantal worden beschouwd. specifieke richtlijnen die kunnen bijdragen aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit. In het eerste deel vindt u een beschrijving van de algemene dorpse kwaliteiten van Nuenen en de kernen. Er worden ruimtelijke richtlijnen benoemd die belangrijk zijn bij het maken van plannen voor ons mooie dorp. Duidelijkheid over de verschillende processtappen en verantwoordelijkheden rondom projecten kunt u vinden in deel 3 van de Bouwgids. De participatieleidraad vormt het vierde deel van de Bouwgids.

HANDREIKING PARTICIPATIE Omgevingswet Gemeente Nuenen

CONCEPT 17-02-2024

De vier delen van de Bouwgids Nuenen. 18 maart 2024 | 2

Begrippenlijst

n dit document worden af en toe begrippen gebruikt die in de ruimtelijke ordening vaker voorkomen. Deze worden hieronder nader toegelicht: Korrelgrootte Schaal van de parcellering en bebouwing. Geleding Een bouwmassa wordt ofwel visueel ofwel in de bouwmassa opgedeeld in verschillende delen waardoor deze beter aansluit bij de dorpse schaal van de omgeving. Rooilijn De lijn waarop de gevel van een gebouw staat. n een straat kan een continue rooilijn zijn alle gevels staan in dezelfde lijn , of een verspringende rooilijn. Setback De bovenste verdieping van een gebouw ligt terug ten opzichte van de rest van het gebouw. Daardoor is deze vanaf de straat minder zichtbaar. De ruimte die vrijkomt kan worden gebruikt als terras. Plastiek Dieptewerking van de gevel, de gevel is niet vlak. ierdoor kan een wat groter gevelvlak optisch worden gebroken. Maaiveld Bovenzijde van het terrein dat een bouwwerk omgeeft, de grens tussen grond en lucht, de gemiddelde hoogte van het terrein, grenzend aan de gevels, op het tijdstip van de aanvraag om bouwvergunning. Ensemble Architectonisch en stedenbouwkundig compositorisch geheel van meerdere panden.

18 maart 2024 | 3

GEBIEDEN Gebiedstypes uenen kent een diverse en rijke ruimtelijke structuur met verschillende buurten en deelgebieden, waarbij de kwaliteit niet onder n noemen te vatten blijkt. Daarom hebben we een aantal gebiedstypes gedefinieerd met een vergelijkbare ruimtelijke opzet a b c d e

Een groot gedeelte van gemeente valt onder de landelijke structuren. ok deze gebieden zijn divers en sterk verbonden met de ondergrond. De kwaliteiten hiervan zijn beschreven in de ‘landschapsstudie buitengebied Nuenen’. In deze studie maar ook in het ‘rapport ruimte voor ruimte’ en bijbehorende notitie van de emeentelijke dviescommissie Omgevingskwaliteit worden duidelijke richtlijnen gegeven voor eventuele ontwikkelingen in het buitengebied, zowel voor de ruimtelijke inpassing in de omgeving als voor de beeldkwaliteit op het gebouw niveau. Deze documenten zijn in lijn met de richtlijnen van de Bouwgids en bieden voldoende handvat om te sturen op kwaliteit bij initiatieven in het landelijk gebied.

Bebouwing aan het lint entrum buiten het lint oonverkavelingen entrumgebied in woonverkaveling ones langs infrastructuur

Naast deze types kent Nuenen ook dorpsranden en landelijke structuren. Deze worden in de Bouwgids niet apart beschreven. Voor de dorpsranden geldt dat deze gebieden vaak direct grenzen aan het omliggende landschap. e hebben een diverse ruimtelijke kwaliteit, soms met duidelijke overgangen naar het buitengebied, soms met achterkanten of rafelranden. De kwaliteit van de dorpsranden heeft een sterk verband met de achterliggende gebiedstypes. De dorpsranden zijn niet als afzonderlijk gebiedstype opgenomen in de Bouwgids, maar dienen te worden beoordeeld vanuit de kenmerken van de aangrenzende gebieden.

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

b uite ng e b ie d

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

g em eente nuenen

Bouwen in het buitengebied van Nuenen

l a n d sc h a p sst u d i e

Richtlijn voor Ruimte voor Ruimte-initiatieven in bebouwingsconcentraties

m e t t o o l b o x v o o r d e l a n d sc h a p p e l i j k e i n p a ssi n g v a n e e n a a n t a l h e d e n d a a g se r u i m t e l i j k e i n r i c h t i n g so p g a v e n

8 m e i 2020

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

Relevante documenten over het buitengebied van Nuenen

18 maart 2024 | 4

Opdrachtgever: Projectnr:

Gemeente Nuenen NUE005

Datum:

4 april 2022

NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

kaartje aangepast

Kernen Bebouwing aan het lint

NEDERWETTEN

Woonverkaveling

EENEIND

GERWEN 18 maart 2024 | 5

1 18 maart 2024 | 6

BEBOUWING AAN HET LINT

E

HET LINT Ontstaansgeschiedenis Nuenen is ontstaan rond de driehoekige brinken of herdgangen van de buurtschappen Berg en eieind. Deze deden dienst als plek om het vee bijeen te drijven en te drenken. Vanaf hier waaierden de wegen uit tot de kenmerkende linten. De brinken en de lintbebouwing vormen nog steeds de belangrijkste ruimtelijke dragers. angs de doorgaande routes ontstond de eerste bebouwing, daarachter lag het open landschap. ater zijn open ruimten in deze linten verder verdicht en zijn de achterliggende gebieden steeds meer bebouwd.

Kernen Bebouwing aan het lint

NEDERWETTEN

Woonverkaveling

GERWEN

De bebouwing langs lint is zonder omlijnd stedenbouwkundig plan gerealiseerd: alle bebouwing is door individueel particulier initiatief aan een bestaande structuur gekomen. De omgeving van ‘Park Nuenen’ is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Dit deel van het dorpslint mag vanwege de monumentale waarde qua straatbeeld niet veranderd worden. Kernen – Aan het lint et als uenen zijn ook de kernen Eeneind, erwen en Nederwetten gegroeid vanuit de infrastructuur. Langs oude landwegen is steeds meer gebouwd en zijn dorpse linten ontstaan. Tot diep in de twintigste eeuw stonden alle gebouwen langs deze routes.

Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint

Historisch centrum

Beschermd dorpsgezicht Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bebouwing aan het lint

NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling Woonverkaveling Bijzondere gebieden

Woonverkaveling

Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

18 maart 2024 | 7

Oudere bomen op een brede stoep. Voortuin aan de straat. Bij wonen is er een voortuin, bij niet-wonen een brede stoep.

18 maart 2024 | 8

Commerciële functies in de plint, en brede stoep. Doorkijk naar achteren.

E

HISTORISCHE DRAGER VAN HET DORP Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing De bebouwing langs het lint is per kavel ontwikkeld. De van oorsprong historische gebouwen hebben een eigen karakter en de rooilijn van de gebouwen verspringt. Dit leidt tot een afwisselend straatbeeld met op verschillende plekken doorkijkjes naar het achterliggende open gebied. edurende de tijd zijn sommige gebouwen vernieuwd of vervangen en zijn lege plekken langs het lint verdicht. Er daarbij een verschil in de mate van bebouwing tussen het lint in het centrum en de randen van het centrum. Historisch centrum – Aan het lint n de arkstraat, en dan met name het noordelijke deel, is de bebouwing compacter van opzet. De gebouwen staan dicht opeen met de voorgevel dicht op de straat. Bij woonpanden is er meestal sprake van een ondiepe voortuin. Enkele historische panden zijn vervangen door grotere bouwmassa s met veelal winkel functies en wonen erboven. De bebouwing is hier meer aaneengesloten en steekt op sommige plekken diep het bouwblok in. In dit deel van het centrum sluit de bebouwing aan de voorzijde direct aan op het trottoir, zeker waar het winkels betreft.

Ondanks de grote mate van verdichting oogt het lint groen door de aanwezige laanbeplanting. Ook de ruimte tussen de parkeervakken en op bredere trottoirs is aak groen ingericht. erderop langs het historisch lint is er vrijwel geen functiemenging en zorgen voortuinen voor meer ruimte tussen de bebouwing en de straat. De kavels zijn ruimer opgezet waardoor het groen domineert en parkeerplaatsen op eigen terrein ondergeschikt zijn aan het beeld. et groen op de private kavels levert hier een belangrijke bijdrage aan het groene straatbeeld. ok zijn hier meer doorzichten behouden. De linten van Gerwen en Nederwetten onderscheiden zich door het afwisselende straatbeeld met bijvoorbeeld een kerk, school en boerderijen op korte afstand van elkaar. ierdoor zijn er grote verschillen in schaal en typologie van de gebouwen. Daarnaast staan er langs de linten zowel individuele woningen als meer seriematige woningen. eestal met wat meer tussenruimte dan bij de linten in Nuenen.

De kwaliteit van de linten wordt bepaald door het afwisselende straatbeeld met panden van bijzondere kwaliteit of historische waarde. et dorpslint loopt gedeeltelijk door het beschermd dorpsgezicht.

18 maart 2024 | 9

Gebouwen dicht opeen, centrum max. 3 bouwlagen + setback.

Variatie aan kaprichtingen, haaks, parallel en meerdere richtingen. Meerdere punten van interactie met de publieke ruimte.

18 maart 2024 | 10

E

VEEL UNIEKE PANDEN Bouwvolume en typologie De gemiddelde bouwhoogte varieert van 1 laag met een kap tot 3 lagen met een kap. In het centrum is de bouwhoogte gemiddeld wat hoger dan aan de randen. Er zijn veel unieke panden met een grote variatie in kapvormen en -richtingen. Bij recentere bouw is er ook sprake van platte daken. De kleine schaal komt niet alleen tot uitdrukking in de hoogte van de gebouwen maar ook in de lengte ervan. De gebouwen hebben een pandsgewijze opzet en er is geen sprake van repetitie. Dit is organisch gegroeid en zorgt voor een afwisselend straatbeeld. Er zijn zowel grondgebonden woningen als gestapelde bouw met woningen boven winkels of voorzieningen. n het centrum heeft het int ook een duidelijke achterzijde. Op een aantal plekken steken grootschalige winkels diep het achtergebied in. an deze zijde zijn ook een aantal parkeerterreinen gerealiseerd. De bebouwing van de Smidse is een voorbeeld van een grootschalige maar lage vrijstaande bebouwing met winkelfuncties. Dit soort gebouwen vormt een afwijking op de bestaande fijnmazige dorpse structuur. De zone waarop het Lint aansluit op het aangrenzende gebied heeft hierdoor wat minder sterke ruimtelijke kwaliteit. In deze zone is sprake van potentie voor verdichting en kwaliteitverbetering.

In de zone achter het Lint heeft verdichting middels wonen plaatsgevonden, in een schaal en architectuur die afwijkt van de bebouwing aan het int. Dit afwijkende beeld komt niet alleen door de afwijkende bouwhoogte tot lagen maar ook door de repetitie in de gevels en het gebrek aan groen in de buitenruimte. 18 maart 2024 | 11

Beschermd dorpsgezicht. Afwisselend straatbeeld, bijzondere kwaliteit of historische waarde.

18 maart 2024 | 12

Oud en nieuw.

E

ZORGVULDIGHEID EN DETAIL

PARKEREN LANGS DE STRAAT

Architectuur

Mobiliteit

Met name in het gebied rondom het Park bevinden zich veel historische gebouwen met een sterk eigen karakter. Veel gebouwen in deze zone zijn aangewezen als gemeentelijk monument.

De straten hebben een dorps karakter waarbij het profiel wordt gebruikt door de auto en de fietser. Er zijn geen vrijliggende fietspaden. angs de straten is langsparkeren is de norm, ingepast binnen de continue boomstructuren.

In het centrumgebied is sprake van een samenhangend beeld van de architectuur. anden zijn uitgevoerd in metselwerk. Er is veelal sprake van een gelaagde opbouw van plint middenbouw en dak of kroon. De plinten zijn veelal open met veel glas, vaak ook tot aan de grond, met name bij de winkels. De middenbouw is over het algemeen relatief rustig met repeterende raampatronen. Dak of kroon zijn door middel van overstekende goten, dakkapellen, een incidentele kopgevel geaccentueerd. Smalle hoge ramen in de meeste panden zorgen voor een sterke verticale geleding.

Op sommige plekken zoals de Kerkstraat wordt dwarsparkeren toegepast. Dit vormt een uitzondering op het groene dorpse straatprofiel. Bij de woningen wordt ook geparkeerd op eigen terrein.

n het deel van de lintbebouwing buiten de dorpskern zijn de gebouwen lager en specifieker. ok hier overheerst baksteen als gevelmateriaal in verschillende tinten. Gebouwen hebben hier iets vaker een dwarskap, waardoor de kopgevels op de straat zijn gericht. Een symmetrische raamcompositie wordt daarbij veel toegepast. aar ook gebouwen met langskappen en langere gevels met repeterende raampatronen komen in dit gebied veel voor.

18 maart 2024 | 13

B

D

E E

DE RICHTLIJNEN VOOR HET LINT In de bebouwing aan het Lint overheerst het beeld van de kleinschaligheid, afwisselende volumes en de diversiteit van de bebouwing. rijwel ieder gebouw is uniek. De doorzichten naar het achterliggende gebied dragen bij aan de dorpse sfeer. p sommige plekken langs de het int is verdichting mogelijk, mits deze waarden behouden blijven. Nieuwbouw dient zich te voegen in het historische straatbeeld. Voor de bouwhoogte wordt uitgegaan van een basishoogte van lagen, waarbij een vierde laag als kap of terugliggende laag afweegbaar is aan de zijde van het lint, mits ruimtelijk gemotiveerd. De volgende pagina s geven een selectie van richtlijnen weer die voor dit deelgebied met name van belang zijn. De schets op pagina is een illustratie van een mogelijke verdichting op een fictieve plek in dit deelgebied rekening houdend met de richtlijnen.

18 maart 2024 | 14

E

Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing

Bestaande bebouwing

ichtlijnen

doorzichten

Geluidsbelasting en locatie

Relatie gebouw openbare ruimte

Kwaliteit van de buitenruimte

Klimaatadaptatie, energie en natuurinclusiviteit

Volume

Terreininrichting

aardevolle groenstructuren en bestaande bomen

Mobiliteit

enselijke maat

Verscheidenheid

Parkeren uit het zicht

Bouwhoogte

Detaillering

De fiets op

oningtypologie

Modulair bouwen

Voorzieningen delen

18 maart 2024 | 15

B

D

E E

Bestaande bebouwing nderzoek altijd of bestaande gebouwen en historische bouwwerken gerenoveerd of opnieuw geprogrammeerd kunnen worden. Gebruik wat er is, eventueel voor tijdelijke oplossingen. Geef monumenten voldoende ruimte. Bouw er niet tegen aan, behalve als monumenten worden samengevoegd met nieuwbouw.

Zichtlijnen en doorzichten Doorzichten naar het achter gebied zijn kenmerkend voor de bebouwing aan het int. oudt bij nieuwe ontwikkelingen rekening met deze doorzichten.

Menselijke maat Aan het lint is de bebouwing kleinschalig, de gevellengtes zijn heel beperkt. angere gevels worden gebroken door een sterke architectonische geleding.

Relatie gebouw openbare ruimte Dorps karakter betekent wonen aan de straat. In principe heeft iedere woning een voortuin aan de straat. Bij appartementen is de begane grond geadresseerd aan- de straat. Maak geen halfverdiepte parkeergarages tot aan de gevel, maar maak altijd een bruikbare zone op straatniveau. Grootschalige functies zoals supermarkten hebben open gevels naar de openbare ruimte*. *zie ook reclamenota

18 maart 2024 | 16

E

Bouwhoogte Aan het Lint is de bebouwing maximaal 3 lagen met een kap of een setback afweegbaar ten opzichte van het maaiveld. Verdiepingshoogtes mogen vari ren.

Verscheidenheid De architectuur geeft uitdrukking aan de kleinschaligheid van de bebouwing aan het int, grotere projecten worden gekenmerkt door verscheidenheid in de architectuur. Bij grotere projecten dienen de gevels een bij de context passende architectuur te hebben, dat kan op vele manieren.

Detaillering De detaillering van gebouwen aan het Lint is heel zorgvuldig vanwege de historische context. De architectuur in Nuenen is ingetogen en zorgvuldig, niet overdadig. Aandacht voor de detaillering van de begane grond, veroudering van materialen en voor de architectonische integratie van installaties zoals zonnepanelen, ventilatieunits, warmtepompen en airco s zijn belangrijke aandachtspunten.

Parkeren uit het zicht Bij nieuwe ontwikkelingen in dit gebied is het onzichtbaar en slim oplossen van de benodigde parkeerplaatsen een must. E ci nter gebruik van de ruimte door deelmobiliteit en het stimuleren van fietsgebruik dragen bij aan een lagere parkeerbehoefte en is bovendien minder milieubelastend.

18 maart 2024 | 17

B

D

E E

VOORBEELD AAN HET LINT CENTRUM Uitleg schets

De illustratieve schets geeft een mogelijke verdichting aan het lint weer op een fictieve plek in het centrum. Bij een grotere ontwikkeling wordt bebouwing aan het lint opgedeeld in verschillende architectonische eenheden die een beperkte schaal hebben. De bouwhoogte is maximaal 3 lagen, waarbij een extra een kap of een setback afweegbaar is mits ruimtelijk onderbouwd. arkeren is hier opgelost in een half verdiepte parkeergarage die vanuit de achterzijde toegankelijk is. Een collectieve daktuin bovenop het dek van de garage zorgt ervoor dat het fijn wonen is op deze plek. oor een goede aanhechting aan de aangrenzende straten aan de achterzijde van de lintbebouwing zijn er ook aan deze zijde woningen op of aan het dek wenselijk.

Referenties

Feuierwehrareal- Celle Duitsland- Lorentzen Mayer architecten.

Den Bonten Os - Westmalle Belgie- AID architecten.

Op de begane grond een grote supermarkt met daarboven woningen. et gebouw is opgedeeld in een dorpse schaal als verschillende panden. et staat “met z’n poten op de grond”. De schuine kappen benadrukken de schaal van elk pand.

Een plint met winkels met daarboven woningen. et gebouw is vormgegeven als een gelede eenheid. terke plastiek in de gevel zorgt voor een afleesbare kleinere schaal. De bovenste verdieping heeft geen kap, maar een setback en sluit daarmee goed aan op de goot- en bouwhoogte van de omliggende bebouwing.

lle getoonde referentiebeelden zijn slechts ter inspiratie

18 maart 2024 | 18

Agaathhof - Groningen - De Zwarte Hond. et project gaathhof sluit met hogere bebouwing aan op de drukken winkelstraat, aan de smalle steeg is de bebouwing lager. p een opgetild maaiveld, dat deze gebouwdelen met elkaar verbindt en waaronder wordt geparkeerd, is een intieme binnentuin gemaakt waardoor er een rustig woonhofje is ontstaan achter de drukke winkelstraat.

E

BOUWHOOGTE 3 lagen + kap/setback afweegbaar t.o.v. maaiveld

GROEN plaats bomen!

Installaties uit het zicht

VOLUME woningen boven parkeren

BOUWHOOGTE 3 lagen + kap/setback afweegbaar t.o.v. maaiveld

LINT OPENBARE RUIMTE actieve plint a.h. lint BEBOUWING AAN HET LINT

OVERGANGEN entrees aan de straat

E

BUITENRUIMTE compacte privé buitenruimte

BUITENRUIMTE dakpakket met ruimte voor groen

BUITENRUIMTE aantrekkelijke buitenruimte ontmoetingsplekken

K

OVERGANGEN zachte overgang lage rand / groen

PARKEREN bergingen inpandig en uit het zicht onder een groen dek

18 maart 2024 | 19

B

D

E E

VOORBEELD AAN HET LINT BUITEN CENTRUM Uitleg schets De schets op de volgende pagina illustreert een fictieve ontwikkeling op een plek aan het lint die iets verder van het centrum of bijvoorbeeld in een van de kernen rondom uenen ligt. p een wat grotere plot is een ensemble van meerdere kleine gebouwen geschetst. In elk volume kunnen zich meerdere kleine woningen bevinden. Aan de straat ligt de bebouwing terug en volgt de rooilijn van de context, houdt ruimte voor de bestaande groenstructuur. De sfeer van het gemeenschappelijk erf is zoveel mogelijk groen de geparkeerde auto s zijn niet zichtbaar vanaf de straat en ingepakt met hagen. De woningen hebben compacte privé buitenruimtes en delen een grotere gemeenschappelijke tuin, waar ook plek is voor bomen.

Referenties

Londerzeel- Belgie- architect P. Kint.

Groepswoning Asten- Engelman architecten

Op een lintkavel in het Belgische Londerzeel is kleinschalig verdicht door twee volumes te maken die verbonden zijn met een brug. De onderste lagen bevatten gezinswoningen, daarboven zijn appartementen gemaakt.

Deze groepswoning is op het achtererf uitgebreid met een ondergeschikt langerekt volume. et erf is groen en collectief ingericht

lle getoonde referentiebeelden zijn slechts ter inspiratie

18 maart 2024 | 20

E

OVERGANG buitenruimtes in volume TYPOLOGIE meerdere woningen per volume

ZICHTLIJNEN groene zichtlijnen respecteren

OVERGANG compacte privé buitenruimtes in het groen

BOUWVOLUME ondergeschikte volumes achter op de kavel

BUITENRUIMTE achterpand naar bergingen PARKEREN kleinschalig parkeren uit het zicht

BUITENRUIMTE collectief erf

OVERGANG interactie met de straat

CONTEXT aansluiten op bestaande groen structuren

18 maart 2024 | 21

2 18 maart 2024 | 22

CENTRUM BUITEN HET LINT

E

B

E

E

MEEST RECENTE DEEL VAN HET CENTRUM Ontstaansgeschiedenis Vanaf de lintbebouwing is het centrum van Nuenen eerst doorgegroeid naar het noordwesten in de richting van de Dommel. Dit gebied ontwikkelde door tot in de jaren . ier stonden ook nog een aantal bedrijven en in de Kloostertuin lag een cluster van dorpse voorzieningen. Direct achter het lint van de Kerkstraat was er wel bebouwing, maar verder het gebied ten oosten hiervan nog relatief leeg. Pas later zijn de open ruimten hierachter stapsgewijs verdicht, zowel kleinschalig als meer projectmatig. o zijn er rondom het an Goghplein grotere gebouwen gerealiseerd zoals het woonzorggebouw en andere gebouwen met dorpse functies. ierachter - rondom de illem van de akkerstraat - is een buurtje met een meer traditionele opzet van laagbouw woningen en voortuinen gekoppeld aan de straten, vergelijkbaar met de woonverkavelingen. De bebouwing staat hier in een duidelijke rooilijn. Bij de uistruik en de portlaan kwamen er sportvelden en enkele grotere gebouwen met niet-woonfuncties. Op de sportvelden is later het project uistruik gebouwd, een grootschalige ontwikkeling binnen het centrum van Nuenen. n een groene omgeving staan er ongeveer woningen in verschillende gebouwen.

Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint

Historisch centrum

Beschermd dorpsgezicht Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bebouwing aan het lint

NUENEN Historisch centrum Beschermd dorpsgezicht Bebouwing aan het lint Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Woonverkaveling

Centrum buiten het lint Uitbereidingsgebieden Centrumgebied in woonverkaveling

Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

Woonverkaveling Bijzondere gebieden Zones langs infrastructuur

18 maart 2024 | 23

Bebouwing in de rooilijn, actieve plint. Parkachtige setting, rooilijn verder van het pad of de straat.

18 maart 2024 | 24

Parkachtige setting nabij historisch centrum.

E

B

E

E

DEELGEBIEDEN MET AFWIJKENDE OPZET Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing Dit gedeelte van het centrum is stap voor stap ontwikkeld. Er zijn meerdere deelgebieden met een verschillende ruimtelijke opzet. Er is geen sprake van één overkoepelend Masterplan of stedenbouwkundige opzet. ierdoor ontbreekt buiten de historische structuren en lintbebouwing de ruimtelijke samenhang tussen de deelgebieden. Er is een grote diversiteit aan maat en schaal van de bebouwing en de manier waarop deze zijn ingepast in de omgeving. p sommige plekken is de bebouwing gekoppeld aan de straat of aan een parkeer plein met een duidelijke rooilijn en voorzieningen en entrees in de plint an oghstraat . De uistruik is ontwikkeld als een samenhangend project met zowel appartementengebouwen als laagbouw woningen. Een deel van de gebouwen heeft een relatie met de straat, de rest staat vrij in een groene parkachtige omgeving en de buitenruimtes zijn direct gekoppeld aan het gebouw. Opvallend is de grote hoeveelheid verharding in dit deel van het centrum, met name rondom het an oghplein en bij de portlaan, waaraan zich grote functies bevinden.

18 maart 2024 | 25

Van Goghplein, actieve plint en een groot parkeerterrein.

Maximaal 4 bouwlagen met soms een accent van 5.

Niet woonfuncties zoals scholen, sport en een kerk. Gebrek aan groen.

SCHOOL

18 maart 2024 | 26

PARKEREN

SPORT

E

B

E

E

MIX AAN FUNCTIES EN VOLUMES Bouwvolume en typologie n dit deel van het centrum bevindt zich een rijke mix aan functies. aast wonen zijn er maatschappelijke en commerci le voorzieningen. Deze zijn vooral geclusterd rondom het Van Goghplein/ Van Goghstraat en de Sportlaan. Aan het Van Goghplein/ de Van Goghstraat wordt gewoond boven de winkelpanden. ier wordt de lengte van de bebouwing “gebroken” door verspringen in de daken. Naast schuine daken worden er op de grotere gebouwen ook platte daken toegepast. Niet alleen qua functie maar ook in het volume en uitstraling kennen de gebouwen een grote diversiteit. Er zijn veel schaalverschillen. De bouwhoogte is op de meeste plekken 2 tot 3 bouwlagen. Een uitzondering vormt de Luistruik met hogere bebouwing tot bouwlagen bovenop een halfverdiepte garage.

18 maart 2024 | 27

P Weinig auto’s in het straatbeeld door inpandig parkeren.

Samenhang door materialisering in een lichte kleur.

Klooster architectuur met doorwaadbare binnentuinen. Binnentuin eenzijdig ingericht met gras en een enkele boom.

18 maart 2024 | 28

E

B

AFWISSELING IN SCHAAL EN UITSTRALING

GROOTSCHALIG PARKEREN DOMINEERT BEELD

Architectuur

Mobiliteit

Ook de architectuur kent een zeer afwisselend beeld. Veel van de bebouwing is gerealiseerd in de jaren en en wordt gekenmerkt door bakstenen gevels en schuine pannendaken. De architectuur uit die periode is redelijk rijk gedetailleerd met uitstekende erkers, balkons en dakranden.

Ook in dit nieuwe deel van het centrum domineert de auto grotendeels het straatbeeld. Parkeren vindt plaats op straat, zowel langsparkeren als dwarsparkeren. et name de plekken waar sprake is van een grote concentratie aan maaiveldparkeren an oghplein, portlaan en vrijwel geen bomen of beplanting doen niet dorps aan. Opvallend is de kwaliteitsverbetering die op het maaiveld wordt gerealiseerd wanneer de parkeeropgave onderdeel is van de bebouwing, zoals bij het uistruik project.

De Luistruik is recenter gerealiseerd en kent een eigen samenhang door de materialisering in een lichte kleur. Deze architectuur is modernistischer door het gebruik van veel wit gekeimde gevels, lichte baksteen en horizontale belijningen.

E

E

De architectuur rondom de Sportlaan vertoont weinig samenhang. rootschalige gevels met een meer industri le uitstraling worden afgewisseld met bakstenen gebouwen met een sterke geleding en schuine pannendaken.

18 maart 2024 | 29

B

D

E E

DE RICHTLIJNEN VOOR CENTRUM BUITEN HET LINT n dit deel van het centrum ontbreekt de ruimtelijke samenhang en is de openbare ruimte vaak gedomineerd door parkeren. anneer er zich aanleidingen voordoen bijvoorbeeld wanneer er een grootschalige functie verdwijnt of wanneer een parkeerplein kan worden vervangen door nieuwbouw kan een impuls worden gegeven aan de openbare ruimte en de structuur van dit centrumgebied. Nieuwe gebouwen kunnen ofwel worden gekoppeld aan de straat zoals rondom de an oghstraat , ofwel worden gerealiseerd als vrije objecten omringd door groen. De basishoogte van de gebouwen is maximaal drie bouwlagen. anneer de objecten vrij in de ruimte staan en er een grote onderlinge afstand is, heeft een hogere bouwhoogte minder impact op de omgeving. Dan is een bouwhoogte van of maximaal bouwlagen afweegbaar, mits ruimtelijk onderbouwd en er in de architectuur aandacht is voor een verfijning en geleding. ok bij gebouwen aan de straat wordt uitgegaan van een basishoogte van maximaal drie bouwlagen. ier is incidenteel een accent tot bouwlagen afweegbaar, mits ruimtelijk onderbouwd.

18 maart 2024 | 30

E

B

E

E

Landschappelijke en stedenbouwkundige inpassing

Bestaande bebouwing

ichtlijnen

doorzichten

Geluidsbelasting en locatie

Relatie gebouw openbare ruimte