Document · PDF

A16 Regionaal Historisch Archief - Speciale editie nieuwe raadsleden

Gemeenteraad 7 mei 2026, gemeente NuenenBij agendapunt: Ingekomen stukken ter kennisname13.717 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Nuenen c.a. - 3-4-2026 - lnkomend

rhc

regionaal historisch centrum eindhoven Raitfe,senstraat 15 Eindhoven Postbus 19 5600 AD E,ndhoven 040 - 264 99 40 ,nforhc-e,ndhoven nl www rhc-eincihoven nl

Eindhoven, 2 aprii 2026 Geachte griffier,

De verkiezingen liggen achter ons. Nieuwe raden zijn geïnstalleerd, en voor u betekent dat waarschijnlijk dat een intensieve periode is afgerond. Tegelijkertijd begint een nieuwe fase: het begeleiden van (nieuwe) raadsleden bij hun kennismaking met dossiers én met de samenwerkingspartners binnen de Metropoolregio. Het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) is zon partner. Als archiefbewaarplaats van de regio zorgen wij enerzijds voor toezicht op het informatiemanagement van gemeenten en anderzijds voor het beschikbaar stellen van historische bronnen voor inwoners en onderzoekers. Om raadsleden op hoofdlijnen kennis te laten maken met het RHCe, bieden wij u een speciale editie van ons JaarZlNE aan. ln deze editie hebben we voorin een beknopt overdrachtsdocument opgenomen, speciaal voor (nieuwe) raadsleden. Aansluitend vindt u de belangrijkste highlights van 2025, aangevuld met achtergrondverhalen en interviews met medewerkers, samenwerkingspartners, bezoekers en vrijwilligers. Samen laten zij zien welke waarde de informatie van het RHCe Keeft voor de regio. De toegankelijkheid en kwaliteit van informatie maken vaak het verschil. Of het nu gaat om onderzoek, verbouwingen, genealogie ofjuridische vraagstukken: betrouwbare archieven zijn onmisbaar.

Daarbij werken wij nauw samen met gemeenten en sluiten we aan bij actuele wet- en regelgeving, zoals de Archiefwet, de Woo en de AVG. Tegelijkertijd blijven we investeren in innovatie om ook in de toekomst relevant te blijven. -

Graag nodigen wij u uit om het RHCe te overwegen als bestemming voor een raadsuitstapje. De afgelopen jaren hebben wij diverse gemeenteraden ontvangen in onze depots, waar wij historische stukken uit de eigen gemeente tonen. Een bijzondere ervaring, mede omdat onze depots normaal gesproken niet vrij toegankelijk zijn. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via relatiebeeer@rhndhoven.nl.

Wij wensen u veel succes in deze nieuwe bestuursperiode en danken u hartelijk voor Ket verspreiden van het JaarZlNE onder de raadsleden. Met vriendelijke groet,

Julia Romijn-Wixley Archivaris/directeur RHCe jromijn-wixley@rhc-eindhoven.nl

z1 JAAR

ieionaa( historisch centrum eindhoven

Archiefvoor de toekomst iulia Romijn-wixley ) u

ZeLfjouw stamboek onderzoeken Een stappenplan

klantervaring

Gemeente Bladet

IALE VOOR LEDEN

Voorwoord GefeLiciteerd, u bent gekozen tot gemeenteraadslid Daarmee kunt u een belangrijke en mooie bijdrage Leveren aan de Leefbaarheid voor aLLe inwoners in uw gemeente. en voor aLle inwoners in de hele regio. Want uw gemeente is namelijk ook deeL van de regio Zuidoost-Brabant. Een regio met gemeenten die a1LemaaL anders zijn, maarjuist daardoor samen sterk zijn. Daarom werken de gemeenten veeL samen, aL heel Lang en mét succes. veel samenwerkingen zijn gegoten in een GemeenschappeLijke Regeling. zo ook die op het gebied van archivering. Het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) is onderdeelvan de GR MRE en is de archiefdienst van twintig gemeenten en veertien intergemeenteLijke samenwerkingsverbanden in Zuidoost Brabant. Regionale samenwerking is noodzakeLijk om informatie duurzaam toegankelijk te houden voor burgers en onderzoekers als onderdeeL van het regionale erfgoed. Het RHCe beheert de analoge en digita[e archieven van twintig gemeenten. Een archief is essentieel voor overheidstransparantie, rechtszekerheid en het behoud van cuLtureeL erfgoed. Om u kennis te laten maken met het RegionaaL Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) ontvangt u hierbij een speciale uitgave van het RHCe JaarZlNE, een mengeling vanjaarverslag en magazine. speciaal voor u aLs nieuw raadsLid is op de eerste paginas een overdrachtsdocument voor de aankomende bestuursperiode toegevoegd.

__:

.L,i,r

,I> <) (

Namens de archivaris-directeur julia Romijn-Wixley en aLle medewerkers nodig ik u binnenkort uit om een bezoek te brengen aan het RHCe. We kijken ernaar uit u persoon1ijk te ontmoeten.

Greet Buter Lid DageLijks Bestuur MRE, portefeuilLehouder RHCe

2C> /.

(\)

Q KI> C

1> (1> <

> ç>

-s

(

Overdrachtsdocu ment i. lnleiding ln maart 2026 hebben de gemeenteraadsverkiezingen ptaatsgevonden. Dat betekent dat erveet nieuwe wethouders en raadsteden aangetreden zijn. Nieuwe wethouders en raadsleden nemen niet aLLeen het bestuur over in hun gemeenten, maar ook binnen regionaLe samenwerkingsverbanden. Dit document biedt een overzicht van het RegionaaL Historisch Centrum Eindhoven (RHCe): waar het voor staat, de resuLtaten in de afgeLopen bestuursperiode, de huidige positie, beLangrijke ontwikkeLingen in archief- en informatiebeheer en aandachtspunten voor de komende bestuursperiode. De activiteiten van het RHCe maken geen onderdeeL uit van de RegionaLe Agenda van de MRE. De RegionaLe Agenda richt zich op de strategische regionaLe koers voor themas zoaLs economie, ruimte en mobiLiteit. Het RHCe valt daar niet onder en voert zijn wetteLijke taken operationeeL uit onder de bestuurLijke verantwoordeLijkheid van de MRE. Voor de uitvoering werkt het RHCe met eenjaarlijks werkptan. Voor de komende bestuursperiode wordt in samenspraak met het bestuur en het ambteLijk overLeg een passend ontwikkeLprogramma ontworpen. Dit document bevat geen strategische keuzes of verplichtingen. maar biedt van RHCe-activiteiten en aandachtspunten voor de komende bestuursperiode.

2. Het RHCe in het regionale bestuur

Het RHCe is de archiefdienst van twintig gemeenten en veertien intergemeentelijke samenwerkingsverbanden in Zuidoost-Brabant, en daarmee de grootste regionale archiefdienst van Nederland. Het RHCe is organisatorisch onderdeeL van de Metropoolregio Eindhoven (GR MRE). 2.1. Waarde van archieven De overheid draait op informatie. Gemeenten creeren en gebruiken dageLijks grote hoeveelheden gegevens: van beleidsstukken, e-mails en websites tot digitale en papieren dossiers, audiovisueel materiaal en berichten via socia[e media en chatcommunicatie van bestuurders en managers. Deze informatie is essentieel voor het goed functioneren van de overheid: zij waarborgt transparantie, verantwoording, rechtszekerheid voor inwoners en draagt bij aan het behoud van cultureel erfgoed voor toekomstige generaties. Besluiten moeten herleidbaar zijn, beleid uitlegbaar en informatie openbaar waar mogelijk.

Archieven vormen een belangrijk onderdeel van het regiona1e erfgoed. Zij vertellen het verhaal van de ontwikkeling van gemeenten, bestuur en samenleving, en van het dagelijks leven ïn de regio. Door samenwerking met gemeenten, erfgoedinstellingen. heemkundekringen en vrijwilligers kan deze geschiedenis beter worden onderzocht en toeganke[ijk gemaakt voor inwoners en professionals. Historische informatie levert bovendien waardevolle input voor actue1e en toekomstige initiatieven die direct raken aan de samenleving. zoals gebiedsontwikke1ing. ruimtelijke p[annen, cultuurhistorisch beleid en innovatieprojecten. Zo kan kennis uit het verleden helpen bij het maken van duurzame keuzes die aans1uiten bij de behoeften en Leefomgeving van de regio. Daarnaast kunnen inwoners archieven benutten voor persoonlijk historisch onderzoek, bijvoorbeeld om te ontdekken waar hun famiLie vandaan komt, de geschiedenis van hun wijk te leren kennen of de ontwikkeling van

de regio beter te begrijpen. waardoor erfgoed dichtbij en betekenisvol blijft. 2.2. Postie van het RHCe Door de bundeling van archieftaken bij het RHCe dragen we als regio gezamenlijk verantwoordelijkheid voor een goed functionerende informatiehuishouding bij de aanges1oten gemeenten en voor het duurzaam en toegankelijk beschikbaar ste11en van overheidsarchieven en historische collecties. De bestuurlijke verantwoordelijkheid ligt bij het Algemeen Bestuur van de Metropoolregio Eindhoven (MRE). Via het Dagelijks Bestuur en de portefeui11ehouder RHCe wordt invuL1ing gegeven aan de uitvoering van de archief- en erfgoedtaken voor de regio. De inhoudelijke leiding van het RHCe ligt bij de archivarisdirecteur (streekarchivaris). die verantwoorde1ijk is voor het beheer van de archiefdienst.

Het í?HCe is de orchie[dieri.st von de gemeenten Asten. Bergeijí?, Best, Bode/. Ctone,idoncí?, Deurne, Eerse/, Ei•ndhoven. Ge/drop-Mier/o, Heeze-Leende. He/mond. Laorbeeh. Nuenen, Oirschot, Reuse/-De Mierden. Son en Breuge/. Someren, Va/henswoard. Ve/dhoven en Wao/re en van de vo/gende gemeenschappe/ql?e rege/ingen VRBZO, GGD. MRE. Senzer. A2 Gemeenten, Pee/gemeenten. Dìenst Domme/val/ei. Kempenp/us. Cure, Ergon. Btiní?. P/usTeom. io voor de Jeugd en Samenwerhing Kempengemeenten

3. Resultaten bestuursperiode 2022-2026

ln de afgeLopen bestuursperiode zijn onder meerde voLgende resultaten behaaLd: 31. Groei van digitale archieven De digitalisering van overheidsinformatie heeft een sterke ontwikkeling doorgemaakt. Het e-depot groeide van 4,5 TB naar 21,7 TB aan digitale archieven Het RHCe heeft als een van de weinige archiefdiensten een zeer grote hoeveelheid overgebrachte vervangen digitale documenten in digitaat beheer. 3.2. Toezicht en advies op gemeentelijk informatiebeheer Het RHCe ziet toe op de uitvoering van de Archiefwet bij gemeenten. ledere tweejaarworden inspecties uitgevoerd bij twintig gemeenten en veertien intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Gemeenten ontvangen daarnaast advies over digitate archivering. informatiebeheer, openbaarheid. vernietiging van informatie en impLementatie van nieuwe wetgeving. 3.3. Klanttevredenheid De inwoners die gebruik maken van de dienstverlening van het RHCe zijn tevreden. Uit de landelijke benchmark van de KVAN (2024) blijkt dat de klanttevredenheid steeg van een onvoldoende (KVAN Benchmark 2021) naar een rapportcijfer 8. Gemeenten en erfgoedpartners geven in interviews aan tevreden te zijn over de publieke dienstverlening. 3.4. Beheer van regionale archieven Het RHCe beheert een indrukwekkende collectie archieven, •

Ongeveer 13 kilometer analoog archiefmateriaal

•

Archieven vanaf de veertiende eeuw Circa 21,8 TB digitaal archief. Om hierbij beeLd te krijgen, dit zijn meer dan 200 vrachtwagens vol papier tot de nok toe gevuld of driejaar lang onafgebroken muziek beluisteren.

De afgelopen bestuursperiode werd er door gemeenten zon 400 meter analoog archief overgebracht en groeide het digitaat archief, met 4,3 TB. Ook kreeg de materiële staat van de archieven aandacht. Erwerden bijvoorbeeld charters (historische oorkondes) gerestaureerd, iets wat de afgelopen 25jaar niet was gebeurd. verpakkingsmateriaal werd vervangen voor een zuurvrije variant en de klimatologische voorzieningen in de archiefdepots werden verbeterd. 3.5. Verbetering van toegankelijkheid ln de afgelopen bestuursperiode zijn enkele stappen gezet om archieven beter toegankelijk te maken. Zo zijn onder andere archieven uit de Eerste en Tweede wereLdoorlog opnieuw geordend, historische charters gerestaureerd en belangrijke archiefreeksen digitaal beschikbaar gemaakt. Een voorbeeld hiervan is het archief van de Schepenbank Helmond (1396-1810), dat sinds 2026 online raadpleegbaar is. 3.6. publieke dienstverlening en kennisdeling Het RHCe vervutt ook een pubLieke functie voor inwoners, onderzoekers en erfgoedorganisaties.

ln 2025 waren er 13.742 raadplegingen in de studiezaal, 4.300 digitale contactmomenten en meer dan i miljoen paginaweergaven op de website, Daarnaast werden rondteidingen georganiseerd voor inwoners, gemeenteambtenaren en bestuurders, werden er kennisbijeenkomsten georganiseerd voor informatieprofessionals en nieuwe initiatieven gestart zoals Lets Talk BIG, een minicongres over nieuwe ontwikkelingen in het vak voor informatieprofessionals en archivarissen. Om het grote publiek ook kennis te laten maken met het RHCe, namen we in 2024 deeL aan GLOW, een lichtevenement van de gemeente

Eindhoven datjaarlijks 750.000 bezoekers vanuit de hele wereld trekt. Op onze gevel prijkte een lichtprojectie van een enorme (historische) boekenkast. Aan dit event werden meerdere bijeenkomsten gekoppeld om onze stakeholders binnen in het pand te ontvangen. 3.7. Bestuur1ijke ontwikkeLing Per ljanuari 2026 is een vaste commissie van advies aan het Dagelijks Bestuur toegevoegd. die de taak heeft het Dagelijks Bestuur gevraagd en ongevraagd van advies te dienen over het behartigen van de belangen in de uitvoering van de archief- en erfgoedtaken van het RHCe voor de aan de Gemeenschappelijke Regeling Metropoolregio Eindhoven deelnemende gemeenten (met uitzondering van gemeente GemertBakel). ln de commissie nemen de twintig gemeenten deel en vindt ambtelijke voorbereiding eveneens met twintig vertegenwoordigers ìn het ambtetijk RegionaaL Platformoverleg plaats. De financiële verantwoording van het RHCe loopt via de planning- en control-cycLus van de MetropooLregio Eindhoven. Begroting en bestuursrapportages van het RHCe maken daarmee onderdeel uit van de reguliere financiële verantwoording van de MRE richting het ALgemeen Bestuur en de deelnemende gemeenteraden. Daarnaast brengt het RHcejaarlijks een publieksgerichte combinatie van een jaaroverzicht en een magazine uit, het JaarZlNE.

4. Aandachtspunten komende bestuursperiode

4.1. Nieuwe Archiefwet en veranderende wetgeving De organisatie en de deeLnemende gemeenten staan voor een aantal be[angrijke opgaven. Deze hangen samen met digitalisering van de overheid, nieuwe wetgeving en de groeiende vraag naar digitale dienstverlening. De komendejaren verandert het wettetijke kader voor informatiebeheer aanzienlijk. Met de nieuwe Archiefwet (verwachte inwerkingtreding 2027) wordt de overbrengingstermijn verkort van twintig naar tienjaar, wordt duurzame digitale archivering vanaf het ontstaan van informatie belangrijker en worden hogere eisen gesteld aan gemeentelijk informatiebeheer. Daarnaast gelden ook andere wetten die invloed hebben op archieven en informatiebeheer. zoals de Wet open overheid (Woo) en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Deze ontwikkelingen vragen om intensieve samenwerking tussen gemeenten en het RHCe. Het RHCe bereidt zich voor om gemeenten zo goed moge1ijk te ondersteunen bij het implementeren van de nieuwe Archiefwet. 4.2. Beheer, behoud en toegankeLijkheid van archieven Voor het toegankelijk krijgen van archieven is samenwerking met de gemeenten essentieel, bijvoorbeeld bij het aanleveren van documenten, digita[e dossiers en contextinformatie. Een belangrijk aandachtspunt betreft de staat van een deel van de bestaande archieven.

Met name bij analoge archieven is de toegankelijkheid niet overal voldoende en het materiële behoud niet overal op het gewenste niveau. Er ontbreekt bovendien nog een integraal overzicht van de materiële staat van de colLectie. restauratiebehoeften en prioriteiten voor verbetering.

Voor de komende bestuursperiode is daarom een structurete verbeteropgave noodzakelijk. Recent is het project CoLlectie in kaart opgestart. dat de situatie verder in kaart moet brengen met scenarios om de situatie te verbeteren. 4.3. Toenemende vraag De vraag naar archiefinformatie groeit snel, vooraL door digitalisering. Een voorbeeld hiervan zijn digitale bouwdossiers, die bij de gemeenten veelvutdig worden opgevraagd. Na overbrenging van deze dossiers naar het RHCe is de inzage kosteloos en in toenemende mate digitaaL Dagelijks worden tientallen bouwtekeningen opgevraagd, en het aanta1 inzageverzoeken stijgt nog steeds. Dit vraagt om nieuwe digitale inzageprocessen, automatisering van dienstverlening en duidelijke juridische kaders. ln sommige gevallen vraagt de inhoud van documenten om risicobeperkende maatregelen of afscherming. bijvoorbeeld bij persoonsgegevens die weL raadpleegbaar maar niet publiceerbaar zijn, bij gevoelige informatie over gebouwen of strafrechtelijke gegevens. ln andere gevaLLen isjuist online beschikbaarstelling de meest passende vorm van toegang. Gemeenten verzoeken ons steeds vaker om vervroegd te kunnen overbrengen. Reden hiervoor is dat men de analoge archiefruimte in het gemeentehuis wil afbouwen of ambtenaren minder wil belasten. 4.4. Groei van digitate informatie Gemeenten produceren steeds meer digitale informatie.

Daarbij ontstaan nieuwe archieftypen, zoals digitale dossiers uit zaaksystemen, videoopnames van raadsvergaderingen, e-mailarchieven en andere digitale documenten, Het duurzaam bewaren en toegankelijk houden van deze informatie vormt een belangrijke opgave voorde komendejaren.

4.5. Regíonale samenwerking in informatiebeheer Digitalisering maakt samenwerking tussen gemeenten steeds belangrijker. Een mogelijke ontwikkeling is het verkennen van een regionale strategie voor digitale informatiehuishouding. Hiermee kunnen gemeenten gezamenlijk werken aan: •

standaardisatie van digitale archivering.

•

betere aansluiting tussen informatiesystemen. en efficiëntere digitaLe dienstverlening.

4.6. Verwachtingen van inwoners en onderzoekers lnwoners verwachten dat archieven online toegankelijk zijn, snel doorzoekbaar zijn en gekoppeld zijn aan andere erfgoedplatforms. Nieuwe technieken zoals tinked open data bieden hiervoor nieuwe mogelijkheden. Een concreet voorbeeld is de realisatie van een substantiële aansluiting in 2026 van onderdelen van de regionale archieven als WO2-bronnen op [andelijke netwerken. De focus ligt op het op wettelijk vereist niveau van dienstverleníng. met aandacht voor toekomstbestendigheid en de keten die het RHCe vormt met de publieke dienstverlening en informatievoorziening van de gemeenten. 4.7. Regionale erfgoedfunctie Door samenwerking met onder andere heemkundekringen, musea en vrijwilligers en met steun van gemeenten kan de geschiedenis van Zuidoost-Brabant beter toegankelijk worden gemaakt. Goed overleg binnen de driehoek RHCe gemeenten - erfgoedveld is hierbij essentiee1.

5. Samengevat Het RHCe is hét archief voor Zuidoost-Brabant met als wettelijke taak het duurzaam beheren en, samen met gemeenten, zo toegankelijk mogetijk beschikbaar stellen van de regionale archieven en collecties voor iedereen. Daarbij is het onze opgave te duiden welke vormen van beheer en toegankelijkheid passend zijn om de belangen van archivering uit de wet- en regetgeving te borgen. Dit doet het RHCe vanuit drie pubtieksrechte1ijke rotten als archiefdienst en de archief- en erfgoedtaken uit de gemeenschappetijke regeting van de MRE. Ats kennispartner ondersteunen we gemeenten en intergemeentetijke samenwerkingsverbanden met toezicht en advies op het gebied van de uitvoering van de Archiefwet.

Op basis van de ontwikkelingen in de afgelopenjaren zijn voor de komende bestuursperiode drie strategische ontwikkettijnen zichtbaar:

•

Ats beheerder bewaren we de opgenomen archieven en cottecties votgens de wettetijke normen. waarbij we de toekomstbestendigheid van het gebruik moeten borgen.

Verbeteren van toegankelijkheid en collectiebeheer - Het versterken van het beheer, behoud en de toeganketijkheid van archieven, inctusief betere inventarisatie van de cotlectie, restauratie en digitatisering.

•

Ats pubtieke dienst stelten we de archieven beschikbaar voor het brede pubtiek en erfgoedpartners, met oog voor uitteg, vindbaarheid en regionate betekenis.

Versterken van de regionate informatieketen Samen met gemeenten werken aan betere digitate archivering, standaardisatie van informatiesystemen en voorbereiding op nieuwe wetgeving. Verkennen doorontwikketing van de pubtieke functie - Het verder ontwikketen van het RHCe ats regionale kennispartner. pubtieke archiefvoorziening en centrum voor regionate geschiedenis.

6. Wat betekent dit voor de raad?

6,1. Waarde van archieven

Archieven zijn essentieet voor transparant bestuur, verantwoording en rechtszekerheid. Ze vormen bovendien een betangrijke bron voor regionate geschiedenis en erfgoed en dragen bij aan de identiteit en cultuur van Zuidoost-Brabant. Goed archiefbeheer ondersteunt daarmee zowet het functioneren van de overheid ats het behoud van het regionate geheugen. 6.2. Positie en inbrençj van de rad De raad heeft indirect invtoed via de gemeentetijke vertegenwoordiging in de Metropootregio Eindhoven (MRE). Directe sturing op de taken van het RHCe is niet mogetijk, maar via de MRE kan de raad vragen stetten, signalen doorgeven en betrokken btijven bij betangrijke dossiers. Gemeenteraden worden daarnaast betrokken via de ptanning- en controt cyctus van de MRE, onder andere door de mogetijkheid om zienswijzen te

geven op de begroting. Het RHCe vindt het betangrijk om rechtstreeks in verbinding te btijven met de gemeenteraden van de deetnemende gemeenten. Dat kan bijvoorbeetd door werkbezoeken, rondteidingen of themabijeenkomsten over archieven. Hiervoor kan de streekarchivaris worden uitgenodigd. Op die manier kunnen raadsteden kennisnemen van het werk van het RHCe en van ontwikketingen op het gebied van archiefbeheer, digitatisering en erfgoed in de regio. 6.3. Ontwikketingen De raad kan zich informeren en vragen stetten over nieuwe wet- en regetgeving. de groei van digitate informatie en de toegankelijkheid van erfgoed. Deze ontwikketingen hebben gevolgen voor het gemeentetijk informatiebeheer en voor de dienstvertening van het RHCe. Daarbij spelen ook landetijke ontwikketingen rond openbaarheid van informatie en

digitate dienstvertening een steeds grotere rol. 6.4. Opgaven Het RHCe voert drie kerntaken uit: beheer van archieven. het beschikbaar stelten van archieven en ondersteuning van gemeenten door toezicht en advies. Voor het beschikbaar kunnen stetten van toeganketijke en bruikbare archieven is samenwerking met gemeenten essentieet. Voor de raad betekent dit dat via vertegenwoordiging in de MRE de rotvan informatie en erfgoed geborgd btijft en dat archieven en erfgoed actief gebruikt kunnen worden door inwoners, onderzoekers en maatschappetijke organisaties. Archieven leveren bovendien waardevotte informatie voor beLeid, historische duiding en maatschappetijke discussies over de ontwikketing van gemeenten en de regio.

lnhoudspgave [.1

Archief voor de toekomst jutia Romijn-Wixtey

Het RHCe helpt mensen ¡n hun zoektocht naar het verLeden

VerhaLen uit de bezoekersruimte

14 Zelfjouw stamboom onderzoeken

j S

Eeuwenoude Helmondse schepenbankarchieven digitaat beschikbaar

•

Geen dag zonder dozen

lnformatie vindbaar maken

Overbrenging digitaLe informatie

Eeuwenoude HeLmondse charters worden gerestaureerd

23 Overzicht van de aanwinsten

Á26

____ .

Toezicht met oog voor context

lnspectieresuLtaten

Communicatie in cijfers

2024/2025

_________________ Ktantervaring gemeente BtadeL

32 Project dienstvertening bouwdossiers

uitgelicht

À i.

. BrabantlnBeetden

Een bevtoien orqzinisatie Het RHCe is een bevlogen organisatie die de archieven van Zuidoost-Brabant bewaart en ontsluit. Voor twintig gemeenten, veertien intergemeentelijke samenwerkingsverbanden én iedereen die zijn, haar of hun geschiedenis wil ontdekken. Onze bronnen vertellen verhalen die ons allemaat raken: van eeuwenoude notarièle akten tot recente bouwdossiers, van familiefotos tot besluiten van gemeentebesturen. Voor mij was 2025 een jaar van kennismaken, opstarten en fundamenten Leggen. A1s nieuwe archivaris/directeur hebben we elkaar als organisatie leren kennen, urgente inhoudelijke onderwerpen opgepakt en overzicht gecreëerd. lk ben ontzettend dankbaar voor de vele kennismakingen in de omgeving - en ik ben er nog lang niet doorheen! Wat een groot werkgebied en potentieel netwerk heeft het RHCe. lk kijk ernaar uit om de banden nog nauwer aan te trekken met gemeenten, vrijwilligers, bestuur en culturele partners. Tegetijkertijd ben ik dankbaar dat ik in 2025 de ruimte heb gekregen om aandacht te focussen op mijn coLlegas, met hun enorme hart voor het vakgebied en onze dienstverlening.

Onze koers Ons publiek geeft extra betekenis aan ons werk. Zoals een vrijwilliger zegt: •Het is prachtig om mensen te helpen een stukje geschiedenis te ontdekken dat anders misschien vertoren was gegaan. Tegelijkertijd zien we waar we ons verder in wilLen ontwikkelen. Het digitale landschap verandert snel en vraagt om een archiefdienst die meer ¡s dan een bewaarplaats: een partner die inzicht biedt, adviseert over digitale informatievoorziening en over nieuwe wetgeving en de keten van informatiebeheer actief ondersteunt door de dienstverlening naar het grote publiek. Zoals een collega van toezicht zegt: We kunnen gemeenten a11een goed ondersteunen als we de keten van ¡nformatiebeheer doorgronden

en vooruitdenken over duurzame toegankelijkheid. De komendejaren hopen we onze rol binnen de MRE te proflteren en de regionale meerwaarde van het RHCe nog zichtbaarder te maken. Vanuit een Brainport-perspectief dragen we bij aan samenhang in culturele waarden, historisch bewustzijn en innovatiekracht. Bestuurders en partners kunnen hierdoor steeds beter begrijpen hoe het RHCe helpt geschiedenis, pub1ieke dienstverlening en regionale ontwikke[ing te verbinden Deze profllering zal nooit ten koste gaari van onze kernactiviteiten; gezien de ontwikkelingen ¡n wet- en regelgeving en de samen1eving zijn dezejuist cruciaal.

Missie en plannen voor 2026 Onze missie is helder: de archieven van Zuidoost-Brabant (duurzaam) toeganke1ijk aanbieden aan iedereen! De collectïe bestaat uit overheidsarchieven aangevuld met particuliere archieven die het tijdsbee1d vastleggen. Deze col[ectie vormt het geheugen van de regio en 1egt de historische identiteit van de omgeving vast. Om dit geheugen [evend en betekenisvol te houden vervult het RHCe drie onlosmakelijke wettelijke rollen. Ten eerste zorgen we als beheerder voor de duurzame en betrouwbare toegankelijkheid van overheidsinformatie. gericht op eigentijdse toegankelijkheid zodat archieven ook in de digitale, actuele context bruikbaar zijn. Ten tweede zijn

we een kennispartner die overheden ondersteunt met toezicht en advies. Ten slotte zijn we een dienstverLener, het regionaal historisch centrum, dat een breed publiek en erfgoedpartners helpt de archieven te ontdekken,

collega vertelt: Eén gemeente heeft zelfs haar taatste analoge overbrenging aangekondigd. Een enorme verandering in de archiefwereld! We zoeken hierin proactief de samenwerking met onze partners op.

ln 2026 zetten we concrete stappen om deze missie tastbaar te maken. A1s relatief kleine organisatie kunnen we niet alles tegelijk. maar nemen we bewuste stappen. We starten met het in kaart brengen van prioriteiten in de verbetering van toegankelijkheid en collectiebehoud, bijvoorbeeld kwetsbare fysieke coltecties. Dit vormt de basis voor een meerjarig verbeterplan van onze collectie. Tegelijkertijd werken we aan verbeteringen in de dienstverlening en een regionale aanpak van digitale bouwdossiers.

Archief voor de toekomst Onze visie op archivering verschuift van ordenen en opslaan naar contextualiseren en de focus op dienstverlening. met oog voor eigentijdse toegankelijkheid: bronnen moeten vindbaar, betrouwbaar, begrijpelijk en bruikbaar zijn in de huidige informatiesamenleving. Daarin draait waarde niet alleen om toegankelijkheid, maar om de waarachtigheid en authenticiteit van documenten en de ondersteuning in interpretatie. Dit is de kern van ons vak: context borgen waardoor bronnen levend, betrouwbaar en re1evant gehouden worden voor het heden.

Daarnaast bereiden we ons voor op de nieuwe Archiefwet, die waarschijnlijk op ljanuari 2027 ingaat. De wet vervangt de Archiefwet 1995 en sluit beter aan op de digitaLe werkelijkheid, zodat archieven bruikbaar blijven voor huidige en toekomstige generaties. ln 2026 verkennen we samen met partners de ¡mpact van de nieuwe wet op openbaarheid en overbrengingen, zodat gemeenten tijdig ondersteund worden bij samenhangende beleids-keuzes. Voor ons werk betekent dit de komende jaren volop inzetten op overbrenging van digitale documenten naar het e-depot van het RHCe. Zoals een

()

Wat mij drijft, is de verantwoordelijkheid om de publieke belangen uit de Archiefwet concreet te maken in ons werk voor Zuidoost-Brabant. Duurzaam toegankelijke informatie maakt het mogelijk dat gemeenten hun taken verantwoorden en dat burgers in het dagelijks functioneren gebruik kunnen maken van overheidsdocumenten. îegelijkertijd zorgt ons werk ervoor dat het culturele erfgoed van de regio beschikbaar bUjft en dat de continuïteit van (historisch) onderzoek zo goed mogelijk gewaarborgd wordt.

ln mijn werk zoek ik voortdurend naar dejuiste balans tussen verschillende belangen, praktische uitvoerbaarheid en de effecten op lange termijn. De publieke waarde van archieven en collecties is onveranderd: de kernprincipes van behoud, toegankelijkheid en verantwoording waren honderd jaar geleden belangrijk en blijven dat ook vandaag. Tegelijkertijd vraagt het digitale tijdperk om een comptexere uitvoering en opent het nieuwe mogelijkheden voor samenwerking. Veel teesptezier! Het RHCe wil uitgroeien tot een toekomstbestendig archief dat stevig verankerd is in de regionale samenleving. Zoa1s gezegd werken we samen met overheden om de juiste (data)fundamenten te leggen. Tegelijkertijd willen we dat de archieven gevonden worden door partners en publiek die hieruit verhalen vorm kunnen geven. Zo kan iedereen kennismaken met de bronnen die de geschiedenis van Zuidoost-Brabant beschrijven. DitJaarZlNE blikt terug op 2025. lk ben trots op onze collegas. partners en vrijwitligers, en bovenal op de collectie die wij beheren. julia Romijn-wixley, Archivaris/Directeur RHCe

De financiëte gegevens van 2025 aangaande het RHCe zijn opgenomen in de (ontwerp-)jaarrekening van de Metropootregio Eindhoven, het intergemeentetijk samenwerkingsverband van RHCe en MRE tezamen.

Musea Erfgoedverenigingen Overige erfgoedpartners

gemeenten

ûmo ono intergemeentelijke samenwerkingsverbanden .

,r,

Het archief vormt het hart van ons cotlectieve cuttureel erfgoed. Het RHCe bewaart niet a[Leen overheidsinformatie, maar vuLt deze aan met particuLier archief om zo een venster te maken van de veLe grote én kLeine ontwikkeLingen die onze regio hebben gevormd. Van bestuurlijke besLuiten tot dageLijks leven, van groeiende dorpen tot verdwenen industrieën: het archief bevat informatie die kan heLpen bij het vertellen van het verhaal van onze regio. Medewerkers dienstverlening, F[oor, Ward en Philippe, geven een inkijkje in wat er zoal op hen afkomt.

Amateurs en professionele onderzoekers PhiLippe: ProfessioneLe archiefonderzoekers en historici, ervaren geneatogen en amateuronderzoekers: voor vrijwel iedereen is hier interessant materiaat te vinden. Professionats raadptegen bijvoorbeeld bronnen voor cultureeL of archeologisch onderzoek. of bestemmingsplannen voor bouwprojecten. En bommenonderzoekers zijn vaste bezoekers van onze studiezaat; met behulp van onze archieven kunnen zij achterhaten waar bommen uit de Tweede wereldoorlog mogelijk nog Liggen. lnformatieverzoeken zijn dan ook zeer divers. Ward: We krijgen genealogische vragen. vragen met betrekking tot het opsporen van het oorLogsverLeden: verzetsactiviteiten lokate gebeurtenissen; persoonlijke verhaten. Ook historici met een specialisatie op het gebied van architectuur- en bouwgeschiedenis weten het archief goed te vinden. Daarnaast speten er regelmatig

eigendoms- enjuridische kwesties waarvoor mensen bereid zijn diepgaand onderzoek te verrichten. Verder komen er veel actuele vragen binnen over bestemmingsptannen. mitieuvergunningen en andere planoLogische ontwikketingen. Bezoekers van ver Ward: Soms komen nazaten vari Eindhovenaren langs die nu in de Verenigde Staten of Australië wonen. Zij zoeken informatie over hun voorouders en witlen bijvoorbeeLd het huis bezoeken waar hun grootvader heeft gewoond. Mensen zijn vaak zichtbaar ontroerd wanneer zij archiefstukken met gegevens van hun famitie in handen hebben. philippe: Daarbij kunnen we meteen een fabeltje uit de were1d hetpen: archiefstukken hoeven (meestal) niet met handschoentjes te worden aangeraakt. Dat is achterhaald. Het is beter om documenten met schone handen vast te houden; dan voelje het papier beter en verkleinje de kans op beschadiging.

Televisiebijdragen Ftoor: We worden ook benaderd door televisieprogrammas zoals Verborgen verleden, met de vraag of we kunnen hetpen bij onderzoek naar de familiegeschiedenis van een bekende Nedertander. Ontangs vroeg BinnensteBuiten beetdmateriaal op van Budel-DorpLein voor een item over een arbeiderswoning. Ook Omroep Brabant weet ons goed te vinden voor fotos, filmfragmenten en historische context. Mensen verder hetpen Phitippe: Wat ik zo mooi vind aan ons werk, is hoe blij mensen zijn wanneer we hun vraag kunnen beantwoorden. Ze weten vaak niet wat hier allemaal ligt en hoe makketijk bepaalde informatie voor ons te vinden is, zoats een geboorte- of trouwakte van een familielid. Ftoor: En ats mensen die stukken dan echt in handen hebben... dat is zó bijzonder. Je houdt de geschiedenis vari de regio tetterlijk vast. lk blijf dat elke keer weer indrukwekkend vinden, Mensen zijn enorm dankbaar wanneerje hen verder helpt bij hun onderzoek. ook

—

Bezoekers kunnen bij het RHCe terecht voor: •

uitleg over hoe een archief georganiseerd is.

• •

Hulp bij hetvinden van een bepaald archiefstuk.

•

Allerhande teksten, van bestuitenlijsten tot Hinderwetvergunningen

Het raadptegen van orginete documenten. Denk hierbij bijvoorbeetd aan fotos, plattegronden. affiches. krantenartikelen. bouwtekeningen. Verzoek digitatiseren (scannen): bezoekers mogen ook op afspraak zetf scannen.

als het in onze ogen iets kleins is, zoals achterhalen waar een voorouder is geboren of heeft gewoond. Veet informatie is getukkig at digitaat beschikbaar op onze website. En als dat niet zo is, kunnen wij desgewenst stukken inscannen en maiten, mits de omvang dit toelaat. Ward vult aan: Als we merken dat bepaatde informatie vaak wordt opgevraagd. dan is dat een overweging om met voorrang te scannen. Onze vrijwiltigers helpen ons daarbij fantastisch. Zonder hun inzet bij het scannen en ¡ndexeren zou veet informatie niet vindbaar zijn voor het publiek. Toch benadrukken we vaak dat het de moeite waard is om naar de studiezaat te komen: de originete stukken bekijken geeft zoveel extra historische waarde. Ward bestuit: Als mensen op zoek zijn naar historische informatie, kunnen ze ons benaderen. Vaak kunnen we hen op weg helpen. Dus durf te vragen. het archief is veel toegankelijker dan je denkt!

Onderzoeksvragen over stambomen. bewoningsgeschiedenissen, wijknummers etc. Openbaarheid van informatie Sommige informatie is slechts beperkt openbaar, en pas na een aantat jaren openbaar. Wettetijke termijnen van openbaarheid van akten burgertijke stand: •

Geboorteakten: vanaf loojaar na geboorte van de persoon

•

Overtijdensakten: openbaar vanaf50jaar na overlijden van de persoon

•

Huwetijksakten: openbaar vanaf 75jaar na voltrekking van het huweLijk

Andere archiefbescheiden worden na minimaal 20jaar (Archiefwet 1995) overgebracht naar de archiefinstetting en zijn dan in principe openbaar tenzij anders beslist, tenzij de overheid openbaarheidsbeperkingen heeft opgelegd in het kader van privacybescherming. staatsveiligheid of bijvoorbeeld diptomatieke of economische betangen. De zorgdrager bepaalt de belangen, richtlijn is vaak 75jaar maar soms ook korter of langer . Wanneer een burger bepaatde dossiers met inzage beperking toch wil inzien kan er hiervoor een verzoek worden ingediend bij de archivaris. Openingstijden Onze studiezaat is geopend op dinsdag- en donderdag van 09.30 tot 16.00 uur. Hier kunnen mensen de door hen opgevraagde archiefstukken inzien. Maak van tevoren we1 even een afspraak via het contactformulier op de website. dan kunnen onze medewerkers uw bezoek goed voorbereiden. Zo zorgen we ervoor dat u tijdens uw bezoek meteen aan de stag kunt. www.rhc-eindhoven.nL/afspraak-maken

VERHALEN UIT DE BEZOEKERSRUIMTE

Nìeuwe bLik op Eindhovense poLitìe in ôorLogstijd Eddy de Beaumont behoort tot de ervaren onderzoekers die geregetd het RHCe bezoeken. Hij heeft at meerdere pubticaties op zijn naam staan en doet momenteeL onderzoek naar de Eindhovense potitie in de periode 1920 - 1945. Eddy: •De aanteiding hiervoor zijn de verhaten van mijn moeder over haarzetf en haar vader - mijn opa - die potitieagent was. Mijn moeder, Riet Buteijn (1919 - 2014), heeft nametijk een paarjeugdig onbezonnen acties uitgevoerd jegens de Duitse bezetter. Zo wilde zij met collegas van het PTT-kantoor, waar zij werkte, in café-restaurant Schimmelpenninck een portret van koningin Withelmina ophangen. wat natuurlijk volstrekt not done was. Dat is maar net goed afgelopen. Mijn moeder werkte tijdens de oorlog als tetefoniste, en samen met twee c011egaatjes vond zij het grappig om NSB-burgemeester Pulles uit bed te betlen. Achteraf hadden die drie zoveel napret dat al snel duide[ijk werd dat zij het tetefoonije hadden gepteegd. Ze werden verraden en opgepakt door de Sicherheitsdienst. Mijn moeder werd gelukkig aL snel vrijgelaten. Door dat onbezonnen gedrag kwam zij in conflict met haar vader, die als politieagent natuurlijk wist hoe gevaarlijk dat was. Zeker met zoveet NSBers omje heen. Uit bronnen kan ik namelijk afleiden dat er in en rond Eindhoven flink wat pro-Duitse personen waren.

ln alle geledingen van de samen1eving. Ook bij de politie. Hij werd wel boos op zijn dochter, maar volgens Eddy had hij ook wel in de spiegel mogen kijken. Hij nam zelf ook de nodige risicos. Zoats ook sommige andere politieagenten dat deden, waarschuwde hij mensen die dreigden te worden opgepakt en adviseerde hij hen om tijdelijk onder te duiken. Ook het verhaal dat mijn opa zijn zoon - mijn oom - heeft gered van de Arbeidseinsatz bevestigt dat. Beiden heetten Adrianus Marinus Buteijn. Toen de oproep voor mijn oom op de mat viet, meldde hij zich niet: dat deed zijn vader! Mijn opa dus. Hij kwam hiermee weg. Onderzocht wordt of hier een verktaring voor te vinden is. Kwam dat omdat hij politieagent was, of waren er ook andere factoren die een rol speelden? Door daarbij nader naar het Gewestelijk Arbeidsbureau te kijken, kunje zo ook een stukje tokale geschiedenis meer inzichtelijk krijgen.

Tijdens zijn onderzoek is veel boven water gekomen wat niet rooskLeurig is en in andere studies nauwelijks aandacht krijgt. Eddy: Onder meer de relatie tussen burgemeester verdijk en commissaris Brinkman was verre van optimaal. In de bestaande titeratuur wordt wet enige aandacht besteed aan het Eindhovense politiewezen, maar dat kan best aangevu1d en bijgestuurd worden. Eddy is voornemens al zijn bevindingen over de factoren die van invtoed waren op de opbouw en het functiorieren van het Eindhovense potitiekorps in dejaren 1920-1940 te pubticeren. Daarin kan ik dieper ingaan op de rot die de zogenoemde Philipspotitie hierbij heeft gespeeld: de beveiligingsdienst van Philips. Een tweede artikel wi[ ik wijden aan de verhaten van mijn moeder. Kijken of ik deze kan inbedden in bestaande literatuur en aanknopingspunten kan vinden uit het archief. Met deze artikeleri wil ik enkete facetten van de geschiedenis van Eindhoven in de vooroorlogsejaren en de bezettingstijd riader belichten. Door dit op detai1niveau te doen, hoop ¡k ook meer inzicht te krijgen in menselijk handeten, in motivaties en in intenties.

VriiwiLLîciers maken dOOdsb11efjes toegankeLijk Gegevens over doodsoorzaken ziin schaars; ze worden niet op NederLandse overLijdensakten vermetd. Ze zijn echter wéL een beLangrijke bron bij het doen van historisch onderzoek. De zogenoemde doodsbriefjes bieden hier uitkomst. Twee van de vrijwiUigers van het RHCe, Tineke en Jannie, zetten zich samen in om deze informatie toegankeLijk te maken. Waar Jannie de doodsbriefjes op datumvoLgorde ordent en scant, voert Tineke ze vervoLgens in, zodat ze vindbaar zijn op de website.

informatie de overlijdensakte erbij. Daarop staat onder andere ook het beroep van de over[edene. Het gaat bijna altijd om Iandbouwers, fabrieksarbeiders. sigarenmakers en textielarbeiders. We komen amper notabelen tegen. Hierdoor gaat de geschiedenis echt Ieven;je krijgt een beeld van hoe het Ieven destijds in onze regïo was. Wat was er toch veel armoede... Jannie werkte veertigjaar ats onderzoeker bij Philips en Signify, en voor puzzelen is ze altijd te porren: Mijn onderzoekservaring komt 90ed van pas; voor spitten draai ik mijn hand nìet om. Sommige handschriften zijn haast onLeesbaar, en soms zijn de doodsoorzaken opgeschreven in het Latijn. Terwijl er vaak nadrukketijk bij staat dat de arts duidelijk moet schrijven! Maarje Ieert het gaandeweg: bepaa[de handschriften komje regelmatïg tegen. en uiteindelijk gaje ze herkennen. Je wordt steeds beter in het ontcijferen ervan. Het verwerken van de doodsbriefjes kan confronterend zijn, Jannie: Soms komje verdachte doodsoorzaken tegen: dan zit er een extra briefje bij waarop staat dat er nog geen verlof tot begraven wordt gegeven. En soms zijn er tragische ongelukken. zoats een gewetddadige aanrijding met een tram en verdrinking in het kanaa[. Tineke: lk wist niet eens dat er trams reden in Woense[, dus daar Ieerje dan ook weer iets van.

Tineke werd door een radioprogramma over archieven geïnspireerd om zetf ook werkzaamheden in die sector uit te voeren, en kwam zo bij het RHCe terecht: lk ben sinds begin 2024 vrijwilliger en houd me bezig met het invoeren van doodsbriefjes. De briefjes die ik momenteel verwerk komen voornamelijk uit Woensel, uit de periode 1910-1918. Het is heel Ieerzaam werk:je komt a[IerIei ziektes en doodsoorzaken tegen. Soms zoek ik voor aanvuLlende

Tineke: Er zijn heel vee[ doodsbriefjes van kinderen die niet eens hun eerste verjaardag hebben gehaatd. Gastro-enteritis (een ¡nfectie van de darmen) was een veeLvoorkomende doodsoorzaak onder jonge kïnderen, Ook de mazeLen heeft veel Ievens geëist. Regelmatïg ga ik op zoek naar de rest van het verhaal. A[s een moeder en kind tegelijkertijd overlijden, kijk ik of er nog meer kinderen zijn. Soms heeft een moeder dan al acht kinderen gekregen. Hoe Ioste de vader dit op? Gingen de kinderen naar famitieleden? Zocht hij hulp lk ben nu bij hetjaar 1918 aangekomen en ik verwacht binnenkort de eerste s[achtoffers van de Spaanse griep tegen te komen.

Een stappenpLan voor beginnende onderzoekers ALtijd aL wiLLen weten waarjouw famiLie vandaan komt? Stamboomonderzoek - ook weL geneaLogisch onderzoek genoemd - heLptje op zoek te gaan naarje voorouders: wie ze waren, waar ze woonden en hoe ze Leefden. Met dit stappenpLan zetjij de eerste stappen in je eigen famiLiegeschiedenis. .SS*

•

•S55

• s •S

les

•.

Duik het archief in

•

Na de eerste verkenning is het tijd voor het echte werk: het archief! Bij het RegionaaL Historisch Centrum Eindhoven kunje gratis onderzoek doen in de archieven van 20 gemeenten in Zuidoost-Brabant. ALLeen GemertBakel heeft een eigen archiefdienst. De belangrijkste bronnen zijn: • BurgerLijke Stand (geboorte. huweLijk, overLijden) • Bevotkingsregisters • Doop-, Trouw- en Begraafregisters (DTBs) - voor 1811 lflC,l

• • •

• V

Begin thuis

• •• De beste start is dicht bij huis. VerzamelzoveeL mogeLijk • famitiepapieren: trouwboekjes, bidprentjes, oude .. • , • koopakten, brieven en fotos. Praat met familieLeden . en noteer de verhalen die rondgaan. Probeer een aanknopingspunt te vinden van vóór 1938 - dan kunje e verder zoeken in openbare archieven. Tip: houd goed bij watje vindt en waarje het vandaan • hebt! • • • • • . • • • • • • • • • •

In , r1C70 flOflCSOflC ....--.,

7fl

nnl, nnl ino lo ,inr1on ,,...,, ,,-. ,, ,S..-,, •

WieWasWie.nl of via de website van het RHCe.

Zoek verder in aanvuLlende bronnen

••

Wilje meer dan aLteen namen en jaartallen? Kijkdanookin: • NotariëLe archieven • Schepenbankarchieven • Archieven van gemeentebesturen • Cijns- en kadasterregisters

• : • :

Ook de Beeldbank van het RHCe met fotos, kaarten en . • prenten kan verrassende informatie opleveren. . . .

Oriënteerje

Breng aLLes samen

ln de bibliotheek van het RHCe vindje handboeken over stamboomonderzoek. Ook online zijn er veel huLpmiddeLen te vinden, zoaLs bij de Nederlandse Genealogische Vereniging en het CentraaL Bureau voor Genealogie (CBG). Kijk in hun cataLogi of er aL iets over iouw famiLienaam is gepubliceerd.

Noteer en orden je vondsten overzichteLijk. Er bestaan handige computerprogrammas om stambomen bij te houden - op de website van het CBG (www.cbg.nL) vindje voorbeelden en demoversies.

• e

1 1

i jp.

EI\ De protocolten van de Schepenbank van Hetmond, uit de periode 1396-1810, worden voLledig gescand én digitaal beschikbaar gemaakt. ln schepenbanken werden niet atteen bestuurlijke bestuiten vastgetegd, maar ook zaken waarvoor we nu naar de rechtbank of notaris gaan. Dankzij het digitatiseren wordt deze rijke bron over de geschiedenis van Hetmond ontine raadpteegbaar en op attertei manieren (her)bruikbaar. Daarmee gaat een tanggekoesterde wens van de gemeente Hetmond, het Hetmondse Ptatform Historisch Vetd en het RHCe in vervulting.

Van kwetsbaar papier naar duurzaam digitaal

samenvattingen maken en verbanden zichtbaar maken in de teksten. Zo ontstaat een waardevolle bron voor historisch onderzoek, zonder dat de originete stukken worden aangetast.

Op 20 maart hietp cultuurwethouder Marita van Lierop mee met het verpakken en inladen van de Hetmondse archieven bij het RHCe - een symbotisch moment dat het betang van dit project onderstreept. De schepenbanken zijn tijdetijk naar een gespecialiseerd scanbedrijf in Stiedrecht gegaan om gedigitatiseerd te worden. De originete documenten - samen goed voor zon 45 strekkende meter archiefdozen en meer dan 180.000 paginas- zijn kwetsbaar en waren daarom maar beperkt in te zien bij het RHCe. Door ze te digitaliseren, zijn ze niet a[1een beter beschermd, maar ook vee1 toeganketijker. Wat is het vervolg? Onderzoekers en vrijwittigers verwerken momenteet de gescande bestanden verder. Met behu1p van digitate programmas wordt het oude handschrift ontcijferd en teesbaar gemaakt. Ook kunstmatige inteltigentie (Al) helpt mee: die kan

,;.

-----..-

ø—

.,__ .*-

,..—

iii

:. -

__ .:.

---,,

Overbrengïng dïgïtale i nformatie Eva, Jonna en Kirsten verwerven en beheren digitaLe informatie van de 20 gemeenten die zijn aangestoten bij het RHCe in het e-depot. ALvorens er informatie via het e-depot wordt ontstoten vindt er een uitgebreid controLeproces pLaats waarna de ingest (het vuLLen) daadwerkelijk kan plaatsvinden. Dankzij het e-depot Lijkt het RHCe qua omvang een onuitputteLijk groot depot te hebben. Maar in het kader van duurzaamheid en kLimaat kLopt dat niet heLemaaL. Het beschikbaar steLlen van aL deze informatie in het e-depot komt heeL nauw en is gebonden aan diverse wet- en regelgeving. Ook de beveiLiging van een e-depot is daarbij cruciaal. Team e-depot. zoaLs de dames intern worden genoemd, verteLt graag meer over hun werkzaamheden in de continu veranderende digitaLe archiefwereLd.

Benutting E-depot per 31-12- 2025 -

0 Q

R FE!1 6

2022.

De werkzaamheden beginnen zodra gemeenten informatie overbrengen. zoats bouw-, Hinderweten milieuvergunningen. Kirsten: Gemeenten leveren hun bestanden bij ons aan. Dat gebeurt meestal via harde schijven, maar tegenwoordig hebben we ook een digitate quarantaineruimte waar bestanden direct in geptaatst kunnen worden. Heet handig: we hoeven dan niets meer handmatig uit te wisseten. Wij voeren vervolgens controles uit om te kijken of de bestanden aan de technische eisen votdoen en of de verplichte metadatavetden juist zijn ingevuld. Ats al[es is goedgekeurd, wordt de informatie opgenomen in ons archiefbeheersysteem en is deze informatie vindbaar op de website. Jonna vult aan: We denken mee over de zoektermen waarop mensen zoeken — bijvoorbeetd adres, bedrijfsnaam of jaartaLten. Nuttige zoektermen voegen wii toe aan de tijst met verplichte metadatavelden. Zo verbeteren we continu de vindbaarheid van informatie.

Uitdagingen

Kirsten: Er is tegenwoordig veet meer informatie dan vroeger. toen alles analoog was. Kijk bijvoorbeeld naar het aantat fotos opje tetefoon, dat zijn er at snet duizenden, terwij1je vroeger één overzichtelijk fotoalbum had. Controleren en selecteren is daarom ontzettend belangrijk. Een andere uitdaging is dat gemeenten verschillende systemen gebruiken om hun digitale informatie op te staan. Jonna: De informatie wordt in bulk bij ons aangeleverd. Door de uiteenlopende werkwijzen en systemen moeten we standaarden vaststellen om alles goed te kunnen

2022

FE!1

______

2023

2024

2025

verwerken. Voorheen, bij analoog, kon je gegevens fysiek terugvinden: met digitale bestanden kan dat niet. Het is dus cruciaa1 om die standaarden vooraf goed te hebben, zodat alles klopt. Eva vult aan: Er kan steeds meer, en we kunnen steeds grotere hoeveelheden opslaan. De mogetijkheden tijken oneindig, maar dat zijn ze niet. We moeten ook rekening houden met duurzaamheid, en niet onbetangrijk: het klimaat. Daarom werkt het RHCe samen met de rest van de Nederlandse archiefgemeenschap aan Green IT: hoe we de impact op het ktimaat zo veel mogelijk kunnen beperken. De grootste uitdaging is echter votdoen aan de AVG. Eva: Ons systeem is zo ingericht dat er geen persoonsgegevens op de site worden gezet. Bezoekers krijgen bij inzageverzoeken bij een aanvraag uit de zogenaamde bouwdossiers, alleen de tekeningen en constructieberekeningen van een dossier te zien, niet de aanvraag en besluiten, want daar staan persoonsgegevens op. ln het systeem is heel duidelijk vastgelegd wat wel en niet gedeeld mag worden, zodat collegas van publieke dienstverLening precies weten waar ze aan toe zijn.

øntwikketingen op digitaal vLak

* Archiving by design: Bij het (her)ontwerpen van processen en daarbij gebruikte informatiesystemen worden ook de maatregelen bepaald én geïmplementeerd waardoor de binnen processen ontvangen en gemaakte informatie duurzaam toegankelijk is en blijft.

Digitale overbrenging teeft sterk bij de gemeenten. Kirsten: Naast vergunningen zijn sommige gemeenten al begonnen met het overbrengen van audio- en videobestanden: de opnames van commissie- en raadsvergaderingen. Een aantal werkt ook al volgens archiving by design.

Jonna: Eén gemeente heeft zelfs haar taatste analoge overbrenging aangekondigd. Een enorme verandering in de archiefweretd Eva: A1s RHCe gaan we de komende jaren volop inzetten op digitate overbrenging. Waar we nu vooral analoge bestanden vervangen door digitale bestanden, verschuift dat steeds meer naar digital born documenten. Dat betekent ook dat onze dienstverlening steeds digitaler wordt, bijvoorbeeld met digitate inzageverzoeken. Die ontwikkelingen brengen weer nieuwe uitdagingen met zich mee. We moeten ze attijd een stap voor b1ijven De taak is dan ook om goed voorbereid te zijn op toekomstige digitate formaten en nieuwe informatietypen. Eva: Om op de hoogte te blijven van atte ontwikkelingen zijn wij aangestoten bij het Netwerk Digitaat Erfgoed. Daarnaast votgen we de internationate Digitat Preservation Coalition. Zij publiceren jaarlijks een lijst met endangered digital species: bestandstypen die dreigen te verdwijnen. Wij informeren onze aangesloten organisaties hierover, zodat zij hiermee rekening kunnen houden. De community die zich hiermee bezighoudt heeft één gezamenlijk doet: zo sneL mogetijk zo veel mogelijk digitaal archief beschikbaar maken en houden voor de geïnteresseerde burger. Niet alleen gemeenten zijn bezig met digitale overbrenging. Jonna: Wij werken momenteetaan de overbrenging van ons eerste particuliere digitale archief.

Het is de eerste keer dat we dit doen, maar zeker niet de laatste keer.

LLi

1 ¶

Overheids- en particutiere archieven Frank: Je kunt de archieven grofweg indelen in twee soorten. De overheidsarchieven - dat is materiaal dat gemeenten verplicht zijn om na twintig jaar naar ons over te brengen - en de zogenaamde particuliere archieven. Daaronder vallen de archieven van bedrijven, sportverenigingen, kerken. scholen, en noem maar op Daarnaast hebben we een grote cottectie beeldmateriaat: fotos, kaarten, tekeningen, posters en affiches. En natuurlijk ook een bibliotheek. Arne vult aan: En uiteraard onze fl[ms! Visuele inspectie en schimmettest Zodra wordt besloten om archiefmateriaal op te nemen in de collectie, gaat Arne op pad met zijn koffertje. Arne: Voordat materiaal wordt opgenomen, voer ik twee inspecties uit. Eerst een visuele inspectie, waarbij ik controleer of er bijvoorbeeld ongedierte aanwezig is en ik bekijk hoe het materiaal er in het algemeen aan toe is. A1s dat in orde is, test ik de stukken op schimmel. Met een wattenstaafje neem ik een monster dat vervolgens tien dagen op kweek gaat. Daarna weet ik of

.r;i.

de stukken schimmelvrij zijn. A1s er schimmel wordt aangetroffen. wordt het betreffende materiaal bestraald om de schimmel inactief te maken. Dat gebeurt door een gespecialiseerd bedrijf. Vindbaarheid en conservering Wanneer de gemeentelijke archieven en de geacquireerde particuliere archieven daadwerke1ijk naar het RHCe worden overgebracht. komt Frank in actie. Frank: lk zorg ervoor dat de informatie uit de archieven vindbaar is via onze website. lk controleer de inventarissen, vut ze aan en corrigeer ze waar nodig. Ook voorzie ik de stukken van dejuiste beschrijving. De werkzaamheden van Arne en mij liggen in elkaars verlengde. Arne: Frank zorgt ervoor dat alle informatie klopt én toegankelijk is. lk richt me op de materiële verzorging van de stukken. Dat betekent dat alles in zuurvrije omslagen en dozen wordt opgeborgen. zodat het materiaa[ zo goed mogelijk behouden blijft. Ook regel ik het in- en uithuizen van stukken die gemeenten tijdelijk opvragen uit hun eigen collectie. Dat komt heel precies en daar houd ik dan ook een administratie voor bij.

wettelijke eisen depotruimtes Arne: Onze depotruimtes voldoen aan aL[e wettelijke eisen voor archiefruimten. lk houd de luchtvochtigheid en temperatuur nauwlettend in de gaten. De normate depots hebben een temperatuur van 18 graden en een luchtvochtigheid tussen de 48 en 52 procent. ln de koude depots ligt dat een stuk lager: ongeveer 8 graden, met een luchtvochtigheid van 35 procent. Daar bewaren we ons fllmmateriaal, dat beter gedijt bij koudere temperaturen. Daarnaast neem ik maatregelen om ongedierte te weren, zoals valLetjes plaatsen voor zilvervisjes. Vondsten tussen de archieven Naast archiefmateriaaL worden er soms zaken gevonden in dozen die hier niet thuishoren. Arne: lk ben ooit eens een dode duif tegengekomen! Frank: Wij zijn ook heelwatsigarettenpeuken tegengekomen. En speelkaarten, dat was wel grappig. Arne: Bijbels, peuken, kop en schoteL.. Samen geven die vondsten een mooi beeld van het kantoorleven van vroeger! lk wacht nog we1 steeds op de dag dat ik een grote geldschat ontdek.

Benutting anaLoog depot in meters

per 31-12-2025 per 31-12-2024 -

Overgebracht gemeentearchief

7.424 7027 2.339 2 335

Opgestagen particuLier archief

Bibtiotheek - boeken

Bibtiotheek - tijdschriften

• 119

Bibliotheek - documentatie

• 155

Kranten Algemene historie (THA)

385 384

• 272 • 238 1.922

Subtotaa[ cottectie

___________________

Verhuurde ruimte

—

Quarantaineruimte

872

2.853

2 818

3247 1.785 1838

Toekomstig te benutten ruimte

2.670 3 Ò8

Subtotaat Totaat

10_009 9616

Subtotaat gemeenten

15.532 35 532

Mutaties anatoog depot ParticuLier 2025

Aanwas/ Krimp

Reg. Co1[ectie 2024

Reg. cottectie 2025

Aanwas/ Krimp

2024

2025

Aanwas/ Krimp

ParticuLier 2024

2 16

216

13:rgeijk

251

245

-6

Best

182

300

118

113

Gemeente

Btadet

273

327

-,7

Cranendonck

230

Deurne

373

450

105

123

Eerset

238

233

-5

1.889

1889

1.031

1019

-12

878

Geldrop-Mierlo

360

150

Heeze-Leende

183

237

Helmond

710

702

-8

649

657

347

Laarbeek

313

174

Nuenen

181

Oirschot

406

Reusel-de Mierden

137

146

5°

Someren

201

224

Eindhoven

Son en Breugel

104

117

valkenswaard

305

veldhoven

310

391

172

waatre

165

TotaaL

7.027

7424

397

2.339

2335

-4

2.818

Informatie vindaar aken

Op de website van het RHCe staan miljoenen scans. Stuk voor stuk ooit zorgvutdig gescand en gepubliceerd op de website. Maar wie zorgt er nou eigenlijk voor dat al deze scans van anaLoge stukken correct op de website komen? Degene die aL deze informatie toegankelijk maakt is John Vogets, al velejaren werkzaam bij de regionale archiefdienst eerst in Helmond en nu aLweerjaren bij het RHCe.

j - -

—

,-..

- ,s

•.

•

...

ToegankeLijkheid en preservering

Scanaanvragen en scanopdrachten

Scans komen via verschitlende wegen bij het archief terecht, vertett John. We scannen in sommige gevatten ze[f op aanvraag (denk aan bouwdossiers) en daarnaast Laten wij met regetmaat grotere archieven digitatiseren via gespeciatiseerde bedrijven. Dit gaat om schepenbanken. doop-, trouw en begraafboeken, notariëte archieven en burgerlijke stand registers. At deze scans controleer en verwerk ik in ons archief- en cotlectiebeheersysteem. vervolgens verwerk ik deze ¡nformatie via onze website zodat het vindbaar is voor iedereen. De archieven zijn van groot belang voor onderzoek, zoals stamboom- of historisch onderzoek. Ook voor vrijwïttigers is hier een rol weggetegd: Zij he[pen mee om scans te indexeren. Dit houdt in dat zij de informatie die op de scans staat noteren bij de betreffende scan, zodat bezoekers hierop kunnen zoeken op de website. lk zorg ervoor dat vrijwi[ligers over de scans beschikken en dat allesjuist wordt verwerkt. Heemkundekringen digitatiseren fotos die ik verwerk en koppel in ons co[lectiebeheersysteem. waar zij ze vervotgens weer beschrijven.

Cijfers uitteningen aan gemeenten + scannen voor gemeenten Gemeente

scanopdrachten 2025

scans2025

Asten

300

Bergeijk

Best

Bladet

140

Cranendonck

Deurne

140

Eersel

Eindhoven

545

Ge[drop-Mierlo

Heeze-Leende

Helmond

Laarbeek

Digitatisering is niet alleen belangrijk voor de toegankelijkheid. Voor het behoud van archiefmateriaal is digitatisering eveneens essentieel, Legt John uit. De stukken hoeven dan niet meer fysiek uit het depot gehaald te worden. ledere keer dat een originee[ wordt geraadpteegd. kan dat nametijk schade veroorzaken. Geen enkete scan ontkomt aan het scherpe oog van John. lk controLeer atle scans op compleetheid en kwatiteit. Ze mogen niet bewogen zijn en er mag niets ontbreken. A[s er een pagina is vergeten. scan ik die zelf en voeg ik deze toe. Het mag natuurtijk niet zo zijn dat dossiers incompleet zijn! Zijn favoriete stukken om te controleren? De schepenbanken. Dat zijn meestal de oudste dossiers, en daardoor het interessantst. Nieuwere stukken vind ik wat minder spannend, dat is vaak één pot nat. Bij schepenbanken is het handig alsje oud schrift kunt tezen. Soms staat een scan bijvoorbeeld op zn kop. Zonder ervaring in oud schrift zieje dat niet zo snel, met al dat gepriegel. Het vraagt net wat meer aandacht en denkwerk.

Recepten, droedels en schrijfoefeningen Tijdens zijn werk komt John regetmatig verrassende dingen tegen. Het leukste dat ik ooit ben tegengekomen is een middeleeuwse 1ijst van appelrassen, dat zomaar ergens in een DTB-boek (Doop- Trouw- en Begraafboek) stond. Of een tekening van een antilope! Ook ben ik recepten voor hoestdrank en voor de behandeting van brandwonden tegengekomen. En van gallusinkt. zo leerje nog eens wat! ln schepenbanken duikt weteens een grappige tekening op. een droedet. Ook kwam ik eens een schrijfoefening van een negenjarigjongeije tegen. Er stond in de oefening: Hendrik Ponsen schrijft een brief Dezejongen heb ik opgezocht, waardoor de tekst nog meer ging leven.

GedlgltaUseerde lnformatle op de webslte

2024

BeeLdbank

5.561

1.874

BurgerLijke Stand

3.357

geen

Nuenen

Cljnsregister

2.499

geen

Oirschot

360

Doodsbriefjes

12.217

2.887

Reuse[-de Mierden

Bevotkingsadministratie

257

3.807

Gemeentebestuur

10.108

6.411

6.056

geen

Someren

2025

15 dec.

sonenBreugel

Mititieregisters

Vatkenswaard

Notarië[e stukken

4.286

5.761

veldhoven

Schepenbank

33.137

124.115

Waatre

Archiefoverig

1.587

362

Totaat

151

1980

Totaal. aantal scans

79.065

145.217

Eeuwenoude Hetmonclse charters worden gerestaureerd Eind 2025 zijn 33 eeuwenoude documenten uit het stadsarchief van Helmond naar een zorgvuldig restauratietraject in Delft gegaan. Na voltooiing keren ze terug naar het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe). De stukken, zogenoemde charters of oorkonden, worden door een gespecialiseerd restauratiebedrijf in oude glorie hersteld. Charters zijn officiële schriftelijke akten waarin rechtshandelingen, privileges of overeenkomsten zijn vastgelegd. Ze zijn geschreven op perkament (gelooide dierenhuid) en vaak voorzien van éën of meerdere zegels. Deze documenten dienden destijds alsjuridisch bewijs van de daarin vastgelegde afspraken, rechten of eigendommen De te restaureren charters maken deel uit van het stadsarchiefvan Helmond en dateren uit de periode 1300- 1662. Voorafgaand aan de restauratie werden ze uitgebreid onderzocht. Op basis van de bevindingen heeft het RHCe samen met de restauratoren voor elk document een specifiek behandelplan opgesteld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16876323/1