20250424 Bijlage bij rapport toekomstscenario's - Rapport capaciteitsanalyse binnensport Nuenen
Tekst van het document
Rapport
Onderzoek binnensportaccommodaties Gemeente Nuenen
29 april 2024
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
3
1.1
Aanleiding
3
1.2
Vraagstelling
4
1.3
Proces
4
1.4
Beleid en wettelijke verplichting
4
1.5
Opzet rapportage
4
2.
Inventarisatie binnensportaccommodaties
5
2.1
Aanbod binnensportaccommodaties
5
2.2
Bezetting binnensportaccommodaties
7
2.3
Kwaliteit en functionaliteit binnensportaccommodaties
9
2.4
Zwembad
10
2.5
Eigendom, beheer en exploitatie
11
2.6
Bevindingen binnensportaccommodaties
11
3.
Ontwikkelingen in de vraag
13
3.1
Demografische ontwikkelingen
13
3.2
Trends en ontwikkelingen
16
3.3
Lokale ontwikkelingen
18
3.4
Ontwikkelingen bij verenigingen
19
4.
Toekomstperspectief
22
4.1
Toekomstige behoefte en aanbod binnensportaccommodaties
22
4.2
Scenario’s
23
4.3
Aanbevelingen
25
Bijlage 1 Binnensportaccommodaties
26
Bijlage 2 Overzicht deelnemers enquête
27
Bijlage 3 Type binnensportaccommodaties
28
1.
Inleiding
1.1
Aanleiding
Sport staat voor plezier en passie, maar ook voor samenwerking en verbinding. Wekelijks zijn veel inwoners van de gemeente Nuenen te vinden in één van de binnensportvoorzieningen die de gemeente rijk is. Als actief sporter, als toeschouwer of als vrijwilliger. Omdat het leuk is en omdat het gezelligheid biedt. Het is deze intrinsieke waarde die sport maakt tot een middel om de kwaliteit van leven te bevorderen. Sport geeft energie en juist dat zorgt ervoor dat mensen bijna ongemerkt ook op andere vlakken profiteren van sport.
In dit proces wordt ook gekeken naar: Afstanden tot basisscholen van huidige en nieuwe binnensportaccommodaties. Prognoses groei en locatie basisscholen. Uren-capaciteiten per accommodatie in relatie tot vraag van basisscholen. Functionaliteit voor voortgezet onderwijs. Functionaliteit voor verenigingen. Functionaliteit voor overige functies (maatschappelijke functies, evenementen).
De gemeente Nuenen telt circa 24.000 inwoners en bestaat uit drie kernen: Nuenen, Gerwen en Nederwetten. De gemeente beschikt over verschillende binnensportaccommodaties: sporthal De Hongerman in Nuenen en vier gymzalen verspreid over de kernen.
Beheeraspecten (exploitatie, verhuur, onderhoud). Het integraal huisvestingsplan onderwijs kan begin 2024 meegenomen worden. Nieuwe innovatieve ontwikkelingen.
De gemeente is eigenaar van de binnensportaccommodaties. De exploitatietaken zijn aan diverse partijen overgedragen.
Bij dit onderzoek wordt ook de eventuele realisatie van een nieuwe sporthal op Oude Landen betrokken. Op basis van dit onderzoek kan uw raad een gefundeerde keuze maken
In 2021 is door Mulier instituut een vraag-aanbodanalyse uitgevoerd van binnen- en bui-
over de locaties van binnensportaccommodaties.
tensportaccommodaties (2020-2040). Op 15 juni 2023 heeft de gemeenteraad besloten een (locatie)onderzoek uit te laten voeren naar de ontwikkelingen, capaciteitsbehoefte en spreiding van binnensportvoorzieningen voor bewegingsonderwijs en binnensport. De resultaten van het onderzoek moeten in het voorjaar van 2024 aan de gemeenteraad voorgelegd worden. In het raadsvoorstel voor de vergadering van 15 juni 2023 wordt het volgende omschreven met betrekking tot het gevraagde onderzoek: De invloed van toekomstige ontwikkelingen zoals de realisatie van Nuenen-West en de Kloostertuin (waardoor de gymzaal aan de Mgr. Cuytenlaan uiteindelijk verdwijnt) op de capaciteitsbehoefte voor bewegingsonderwijs en binnensport is nog niet geanalyseerd. Een (locatie)onderzoek, met voldoende ruimte voor participatie, heeft nog niet plaats kunnen vinden.
3
1.2
Vraagstelling
De gemeente Nuenen heeft voor het onderzoek de volgende vraagstelling geformuleerd: De onderzoeksvraag is: Wat is de huidige (2023/2024) en toekomstige (2030 en 2040) behoefte aan binnensportruimte, en hoe verhoudt zich dit tot het huidige aanbod? 1. Wat is het huidige aanbod aan binnensportruimte? 2. Wat is de huidige (2023/2024) en toekomstige (2030 en 2040) normatieve behoefte aan binnensportruimte voor de (georganiseerde) binnensport? 3. Wat is de huidige (2023/2024) en toekomstige (2030 en 2040) behoefte aan binnensportruimte voor het bewegingsonderwijs? 4. Wat is het huidige gebruik van de gemeentelijke binnensportruimte?
1.3
Proces en participatie
Om de vraagstelling te kunnen beantwoorden, zijn op verschillende momenten de scholen en binnensportverenigingen betrokken. Zo is er een enquête uitgezet onder alle scholen en de vijf sportverenigingen die gebruik maken van sporthal De Hongerman. Na het uitvoeren van de eerste analyses zijn de uitkomsten hiervan voorgelegd aan deze gebruikers tijdens een participatiebijeenkomst om te verifiëren of de gebruikte gegevens kloppen en of zij zich konden herkennen in de uitkomsten. Daarna is op basis van de analyse en de feedback
Figuur 1: Fasering onderzoek
1.4
Beleid en wettelijke verplichting
De gemeente Nuenen heeft op het gebied van verenigingsgebruik van sportaccommodaties geen wettelijke verplichtingen. Uiteraard wil de gemeente graag een goed voorzieningenaanbod hebben voor haar inwoners zodat die kunnen sporten en bewegen, elkaar kunnen ontmoeten en ontspannen waardoor er een gezonde samenleving blijft. Maar wettelijk is hier niets over vastgelegd. De enige verplichting die een gemeente heeft is het onderdak bieden aan bewegingsonderwijs.
een conceptrapport geschreven met daarin verschillende scenario’s voor de toekomst. Deze scenario’s zijn in een tweede participatiebijeenkomst voorgelegd aan de gebruikers. Hierna is de definitieve rapportage afgerond.
1.5
Opzet rapportage
De opbouw van deze rapportage volgt in grote lijnen de structuur van de vraagstelling. Inventariseren en analyseren van vraag, aanbod en gebruik van binnensportaccommodaties en inventariseren trends, (demografische) ontwikkelingen en beleid. Beoordelen van behoefte en ambities door afstemmen vraag en aanbod op basis van normen, richtlijnen en kengetallen. Bepalen capaciteit en toekomstperspectief voor binnensportaccommodaties in 2024, 2030 en 2040 inclusief voorstel voor eventuele nieuwe voorzieningen.
4
2.
Inventarisatie binnensportaccommodaties
2.1
Aanbod binnensportaccommodaties
Deze paragraaf geeft inzicht in de binnensportaccommodaties van de gemeente Nuenen. De gemeente Nuenen kent verschillende binnensportaccommodaties. De meeste accom-
Per accommodatie is het gebruik, de functionaliteit en de wijze van beheer beschreven.
modaties bevinden zich in de kern Nuenen, maar ook Gerwen en Nederwetten hebben binnensportaccommodaties. In de navolgende paragrafen volgt een inventarisatie van de
2.1.1
verschillende binnensportaccommodaties. Hierbij is het aanbod, de vraag en het gebruik
De gemeente kent in totaal vijf binnensportaccommodaties (exclusief het zwembad). In al-
van de accommodaties in beeld gebracht. De binnensportverenigingen en scholen uit Nue-
gemene zin kan het volgende worden opgemerkt ten aanzien van binnensport-
nen zijn bevraagd door middel van een enquête en twee participatiebijeenkomsten.
accommodaties:
Capaciteit
Landelijke normen voor de aanwezigheid van binnensportaccommodaties ontbreken. Dit onderzoek heeft betrekking op de binnensportaccommodaties waar de gemeente di-
Wel kunnen er kengetallen (richtlijnen) gehanteerd worden voor de aanwezigheid van
recte bemoeienis mee heeft (bijvoorbeeld door het eigendom van de grond, een financiële
sportvoorzieningen per inwoner, bijvoorbeeld de (herijkte) planningsnorm voor een
relatie of de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud) en/ of die van belang zijn
sporthal bedraagt één sporthal per 6.250 tot 12.500 inwoners in minder stedelijke con-
voor het organiseren van het bewegingsonderwijs. Voor het zwembad in het Feel Fit Center
text.1
Nuenen wordt in paragraaf 2.4 op hoofdlijnen naar de functionaliteit en het gebruik geke-
De behoefte aan gymzalen is afhankelijk van het bewegingsonderwijs. Deze kengetal-
ken. Een uitgebreide analyse van het zwembad valt buiten de scope van dit onderzoek.
len betreffen een indicatie waarbij de nuance aangegeven moet worden dat het gebruik en de behoefte van binnensportaccommodaties ook sterk afhankelijk is van de grootte
Het onderzoek heeft daarom betrekking op de volgende binnensportaccommodaties:
geen recht aan de specifieke situatie van in dit geval de gemeente Nuenen.
Tabel 1: Binnensportaccommodaties in gemeente Nuenen
Accommodatie
Type zaal
De Hongerman
Sporthal
Jacobushoek
Kern
en ambities van de binnensportverenigingen. Alleen uitgaan van deze kengetallen doet
Afmeting
Vloeropp. ZaalM² delen
Bouwjaar
De VNG hanteert een stichtingsnorm voor binnensportaccommodaties van een minimale benutting door bewegingsonderwijs en verenigingssport van in totaal 1.600 uur
lxb
h
Nuenen
32 x 46
8
1.472
3
1976
per jaar. NOC*NSF hanteert een richtlijn van minimaal 1.400 uur sportgebruik per jaar
Gymzaal
Nuenen
12 x 21
5
252
1
1970
voor een sporthal of een sportzaal. In de praktijk komt naar voren dat bezetting van
Mgr. Cuytenlaan Gymzaal
Nuenen
12 x 21
5
252
1
1972
sporthallen en sportzalen behoorlijk varieert. Dit is mede afhankelijk van wedstrijden op
Heuvelrijk
Gymzaal
Gerwen
12 x 21
5
252
1
2012
zondagen, efficiënte inroostering van trainingen in de avonden en efficiënt gebruik door
De Koppel
Gymzaal
Nederwetten 12 x 21
6
252
1
2012
scholen. Een bezetting van zo’n 3.000 uur per jaar (op basis van maximaal gebruik door onderwijs, naschools gebruik van de accommodatie, goede avondbezetting op vijf
In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de binnensportaccommodaties. Op basis van
avonden en optimale weekendbezetting op 2 dagen) is een zeer goede bezetting van
de beschikbare informatie is onder andere de functionaliteit, gebruiker, eigenaar, exploitant
een sporthal, zeker als daarbij de sluiting van de binnensportaccommodaties in vakan-
en de staat van onderhoud weergegeven.
tieperiodes meegenomen wordt. Het landelijk gemiddelde totale gebruik van een sporthal is ongeveer 2.000 uur per jaar.
1
Binnensportaccommodaties in Nederland: Mulier instituut, 2020
5
Binnensportaccommodaties zijn qua grootte te verdelen in drie typen die elk een eigen soort gebruik kennen: gymzalen, sportzalen en sporthallen. Een gymzaal heeft een hoogte van meestal 5,5 meter en is geschikt voor gymnastiek, dans of verdedigingssporten, maar leent zich niet voor de meeste balsporten op verenigingsniveau. Een sportzaal heeft het formaat van twee gymzalen en een hoogte van minimaal 7 meter en leent zich voor de meeste balsporten op trainingsniveau. Een sporthal heeft als basis de maatvoering van drie gymzalen, een zaalhoogte van minimaal 7 meter en is vaak aangevuld met een kantine en tribune. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen in een sporthal worden beoefend, vanwege de maatvoering van de zaal zelf, de benodigde zaalhoogte en de benodigde aanvullende faciliteiten. Gemeente Nuenen kent in haar verordening een afwijkend afstandscriterium voor de maximale afstand tussen een school en de gymvoorziening.
In de gemeentelijke verordening is vastgelegd dat de maximale afstand tussen een (basis)school en een binnensportaccommodatie 1.600 meter hemelsbreed is.2 De VNG modelverordening hanteert voor basisonderwijs een afstandscriterium van 1 kilometer via de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg en voor voortgezet onderwijs binnen 2 kilometer.3 Deze richtlijn wordt ook gehanteerd door de KVLO in het Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs.4 Buiten gemeente Nuenen zijn verschillende binnensportaccommodaties waar Nuenense sportverenigingen gebruik van maken. Bijvoorbeeld het Eckartcollege, sporthal Tivoli en Frits Philips in Eindhoven. Ook wordt er gebruik gemaakt van diverse binnensportaccommodaties in Helmond. Dit is echter geen duurzame oplossing omdat deze gemeenten voorrang geven aan sportverenigingen uit de eigen gemeente en deze accommodaties dus
Figuur 2: Scholen en binnensportaccommodaties in Nuenen
niet altijd beschikbaar zijn voor Nuenense verenigingen. Een uitgebreide analyse van de beschikbare binnensportaccommodaties in omliggende gemeenten valt buiten de scope van dit onderzoek.
2 3
Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Nuenen c.a. 2021 VNG Modelverordening voorzieningen huisvesting onderwijs 2020
4
KVLO Handboek Huisvesting bewegingsonderwijs 2019
6
2.1.2
Spreiding
De binnensportaccommodaties liggen verspreid over de gemeente (zie figuur 2). In elke
trainingen en wedstrijden van de meeste (bal)sporten. Deze methode wordt dus alleen bij sporthal De Hongerman toegepast.
kern is minimaal één accommodatie aanwezig. Gezien de grootte van de kern Nuenen zijn logischerwijs de meeste binnensportvoorzieningen hier gesitueerd. De afstanden tussen
2.2.1
de basisscholen en de binnensportaccommodaties voldoen aan het afstandscriterium in de
Op basis van twee representatieve weken in het jaar is het gebruik van de binnensportac-
gemeentelijke verordening (1.600 meter hemelsbreed). Echter, voor een aantal basisscho-
commodaties inzichtelijk gemaakt.6 Hierbij is gebruik gemaakt van de derde volle week in
len wordt niet voldaan aan het afstandscriterium van 1 kilometer volgens de VNG
januari 2023 en de derde volle week van april 2023. De week in januari geeft een goed
modelverordening en van de KVLO.
beeld van de bezetting in het winterseizoen en de week in april van het zomerseizoen. Door
Bezetting in zomer- en winterseizoen
sporten als korfbal en (in toenemende mate) hockey die met name (en soms uitsluitend) in In figuur 2 is met pijlen aangegeven welke binnensportaccommodaties door de verschil-
het winterseizoen gebruik maken van de binnensportaccommodaties, treden vaak grote
lende scholen gebruikt worden.5 De beide basisscholen in Gerwen en Nederwetten maken
verschillen op tussen de bezetting in het winter- en zomerseizoen.
gebruik van de gymzaal in de eigen kern. Hiermee wordt zowel aan het gemeentelijke afstandscriterium als aan het afstandscriterium van de VNG en KVLO voldaan. Voor de
Belangrijke aandachtspunten bij de bezetting van de accommodaties zijn:
scholen in Nuenen wordt voldaan aan het gemeentelijke afstandscriterium van 1.600 meter
De bezetting is gebaseerd op het werkelijke gebruik in de geanalyseerde weken. In
hemelsbreed (blauwe cirkel). De rode cirkel in figuur 2 geeft een indicatie hoever 1 kilome-
vergelijking met andere weken in beide seizoenen is gebleken dat sprake is van repre-
ter hemelsbreed vanaf sporthal De Hongerman is.
sentatieve weken. Sporthal De Hongerman is in het zomerseizoen circa 8 weken gesloten. Dit heeft in-
Dit laat duidelijk zien dat basisscholen De Nieuwe Linde, Het Mooiste Blauw en De Riet-
vloed op de beschikbare capaciteit voor sportverenigingen.
pluim meer dan 1 kilometer moeten reizen om in sporthal De Hongerman te kunnen
In de tabellen in het vervolg van deze paragraaf is de bezetting van de accommodaties
gymmen. De Dassenburcht kan nu nog gymmen in de gymzaal Mgr. Cuytenlaan. Zodra
weergegeven voor het winter- en zomerseizoen. Er is voor een beoordeling van de be-
deze gesloopt wordt, moet ook deze school meer dan 1 kilometer reizen om te kunnen
zetting de volgende dagindeling gehanteerd:
gymmen in De Hongerman. Voor de basisscholen is dit een zeer onwenselijke situatie. Met
Voor doordeweekse dagen (maandag – vrijdag):
jonge kinderen over deze afstand fietsen wordt door de scholen als onveilig ervaren. Bo-
08:30-14:30 uur basisonderwijs (maximale bezetting van 6 uur).
vendien gaat deze reistijd ten koste van de onderwijstijd. De basisscholen geven dan ook
14:30-18:00 uur voortgezet onderwijs, naschoolse activiteiten en sport (maxi-
aan behoefte te hebben aan een gymaccommodatie op korte afstand van elke school.
male bezetting van 3½ uur). 18:00-23:00 uur sport (maximale bezetting van 5 uur).
2.2
Voor zaterdagen en zondagen:
Bezetting binnensportaccommodaties
De bezetting van binnensportaccommodaties kan op twee manieren beoordeeld worden.
08.30-18.00 uur bezetting overdag (maximale bezetting 9½ uur).
Door naar de specifieke bezetting in het zomer- en winterseizoen te kijken en door naar de
18.00-23.00 uur bezetting avond (maximale bezetting 4½ uur).
totale bezetting per jaar te kijken. Deze laatste methode wordt alleen gebruikt bij sportzalen en sporthallen omdat gymzalen door hun beperkte afmetingen niet geschikt zijn voor 5
Gymrooster gemeente Nuenen 2023 - 2024
6
Bezettingsroosters van de exploitanten
7
De bezettingsgraden zijn berekend door de gebruiksuren per week te delen door het maxi-
Per tijdsblok wordt de bezetting van de accommodaties toegelicht.
maal aantal beschikbare uren. Voor de bezetting van de accommodaties met meerdere zaaldelen is gerekend met zaaldeeluren. Dit betekent dat 1 uur gebruik van een 1/3 zaal
Tijdblok 8:30 tot 14:30 uur (onderwijs)
voor 0,33 uur wordt meegeteld. De in de volgende overzichten gehanteerde kleuren staan
De basisscholen in gemeente Nuenen hebben allemaal een continurooster tot maxi-
daarbij voor de volgende, op landelijke referenties gebaseerde, waarderingen:
maal 14:30 uur of 14:45 uur.
Groen staat voor een goede bezetting (65% of meer);
Sporthal De Hongerman, gymzaal Jacobushoek en gymzaal Mgr. Cuytenlaan worden
Oranje staat voor een redelijke bezetting (41%-65%);
zeer goed gebruikt voor het onderwijs met bezettingen tussen de 95% en 100%. Dit
Rood staat voor een minimale tot beperkte bezetting (40% of minder).
betekent dat er in deze accommodaties geen ruimte is voor aanvullend gebruik. Gymzaal Heuvelrijk in Gerwen en MFA De Koppel in Nederwetten worden met respec-
Voor alle accommodaties geldt dat deze ook schoongemaakt moeten worden. Op deze
tievelijk 58% en 13% redelijk tot matig gebruikt. Dit is logisch omdat in deze kernen
momenten kan een accommodatie (gedeeltelijk) niet gebruikt worden. Het is dus belangrijk
maar één basisschool gevestigd is en het gebruik door andere scholen beperkt is.
om de schoonmaakmomenten zo gunstig mogelijk in te roosteren zodat er zo min mogelijk
Gymzaal Heuvelrijk in Gerwen is deels in gebruik als aula voor de basisschool. Daar-
gebruikstijd verloren gaat. Omdat dit geldt voor alle accommodaties in Nederland, is hier
naast wordt de gymzaal soms ook gebruikt voor de gymlessen van de kleuters. Het
bij de berekening van de bezetting geen rekening mee gehouden.
speellokaal is tevens podium en daardoor niet altijd te gebruiken als speellokaal. Basisschool St. Jozef in Nederwetten heeft geen speellokaal. De kleuters gymmen in
Tabel 2: Bezetting binnensportaccommodaties winterseizoen 2023 Winterseizoen maandag-vrijdag zaterdag zondag Binnensportaccommodatie 08:30-14:30 14:30-18:00 18:00-23:00 09:00-21:00 09:00-21:00 De Hongerman Sporthal 95% 35% 86% 98% 76% Jacobushoek Gymzaal 99% 37% 27% 25% 0% Mgr. Cuytenlaan Gymzaal 100% 41% 41% 25% 0% Heuvelrijk (Gerwen) Gymzaal 62% 3% 0% 0% 0% De Koppel (Nederwetten) Gymzaal 13% 0% 0% 0% 0% gemiddeld:
74%
23%
31%
30%
15%
Tabel 3: Bezetting binnensportaccommodaties zomerseizoen 2023 Zomerseizoen maandag-vrijdag zaterdag zondag Binnensportaccommodatie 08:30-14:30 14:30-18:00 18:00-23:00 09:00-21:00 09:00-21:00 De Hongerman Sporthal 95% 34% 81% 18% 52% Jacobushoek Gymzaal 99% 37% 27% 25% 0% Mgr. Cuytenlaan Gymzaal 100% 41% 41% 25% 0% Heuvelrijk (Gerwen) Gymzaal 62% 3% 0% 0% 0% De Koppel (Nederwetten) Gymzaal 13% 0% 0% 0% 0% gemiddeld: 74% 23% 30% 14% 10%
de gymzaal van MFA De Koppel. De bezetting van gymzaal Heuvelrijk zal dalen als basisschool De Rietpluim in de toekomst volledig in De Hongerman gaat gymmen. De gemiddelde bezetting van alle accommodaties in de gemeente is met 74% goed. Tijdblok 14:30 tot 18:00 uur (voortgezet onderwijs, naschoolse activiteiten en sport) Het Nuenens College kiest ervoor om haar bewegingsonderwijs in te roosteren tot 15:30 uur. Na 15:30 uur is er dus geen onderwijsgebruik meer. In dit tijdsblok is de bezetting van de accommodaties redelijk tot slecht. De gymzaal van MFA De Koppel in Nederwetten wordt buiten onderwijstijd niet gebruikt volgens het rooster. Gymzaal Mgr. Cuytenlaan kent met 41% een redelijke bezetting. Dit komt door de verhuur aan verschillende vaste gebruikers voor onder andere gymnastiek en judo. Alleen gymzaal Jacobushoek wordt volgens het rooster buiten onderwijstijd gebruikt door een kinderdagverblijf. De gemiddelde bezetting van alle accommodaties is 23%. Dit komt overeen met het landelijke beeld dat dit tijdsblok een lage bezetting kent.
8
Tijdblok 18:00 tot 23:00 uur (sport)
Het jaargebruik van sporthal De Hongerman is met bijna 3.000 uur per jaar zeer goed. Het
Vanaf 18:00 uur wordt vooral sporthal De Hongerman door sportverenigingen gebruikt.
landelijk gemiddelde gebruik van een sporthal is ongeveer 2.000 uur per jaar. Dit laat zien
De bezetting is met 81% (zomer) tot 86% (winter) goed.
dat sporthal De Hongerman optimaal gebruikt wordt en dat er maar zeer beperkt ruimte is
Er is nog beperkt ruimte voor aanvullend gebruik in het rooster tussen 22:00 en
voor aanvullende activiteiten. Deze rooster technische ruimte zit op incourante momenten
23:00 uur.
(in de middag, ’s avonds na 22:00 uur en op zondag).
De bezetting is in het winterseizoen hoger omdat korfbal en hockey dan ook binnen sporten. Gymzaal Mgr. Cuytenlaan heeft het hele jaar door een redelijke bezetting van 41%. Ook gymzaal Jacobushoek wordt in de avonduren door sportverenigingen gebruikt. Hier is de bezetting 27%.
Tabel 4: Jaarbezetting sporthal De Hongerman
Sport
Accommodatie
Onderwijs
De Hongerman
1.140
ma - vr
weekend
1.458
366
Totaal 2.963
De gemiddelde bezetting van alle accommodaties is met 30% tot 31% matig. Tijdblok zaterdag en zondag (sport)
2.3
Kwaliteit en functionaliteit binnensportaccommodaties
2.3.1
Kwaliteit
In het winterseizoen is de bezetting van sporthal De Hongerman met 76% op zondag
Het accommodatiebestand kent een beperkte diversiteit aan gebouwen en leeftijden. Van
en 98% op zaterdag goed tot zeer goed.
de vijf gemeentelijke binnensportaccommodaties zijn er twee jonger dan 20 jaar. De twee
In het zomerseizoen daalt de bezetting van sporthal De Hongerman naar 18% op za-
andere zijn ouder dan 40 jaar en zijn aan het einde van de gemiddelde economische le-
terdag en 52% op zondag. In het weekend wordt de sporthal voor competitie van diverse
vensduur. Om die reden wordt sporthal De Hongerman binnenkort gerenoveerd. De
sportverenigingen gebruikt. Dit gebruik wisselt per week (door uit- en thuiswedstrijden).
gymzaal aan de Mgr. Cuytenlaan wordt gesloopt. Ter vervanging van deze gymzaal wil de
De behoefte aan zaalcapaciteit in het weekend is in de winter het grootst.
gemeente een vierde zaaldeel met de afmetingen van een gymzaal (14 x 26 x 7 meter)
Gymzalen zijn niet geschikt voor wedstrijden van sportverenigingen. Om deze reden is
toevoegen aan sporthal De Hongerman. Dit zaaldeel voldoet aan de richtlijn van de KVLO.
er geen of een minimale bezetting van de gymzalen in het weekend.
In dit onderzoek is geen analyse uitgevoerd van meerjaren onderhoudsplannen per accom-
Gymzaal Jacobushoek en gymzaal Mgr. Cuytenlaan worden op zaterdag voor enkele
modatie en het realiteitsgehalte hiervan.
uren verhuurd aan sportverenigingen. De bezetting is bij beide 25% op zaterdag. Op zondag worden deze gymzalen volgens het rooster niet verhuurd.
Als onderdeel van de uitgevoerde enquêtes is aan de sportverenigingen gevraagd hoe zij de kwaliteit van de accommodaties beoordelen. In bijlage 2 is een overzicht te vinden van
2.2.2
Jaarbezetting
Voor sporthal De Hongerman is ook naar de totale bezetting in een jaar gekeken. Hiervoor is gebruik gemaakt van het weekrooster van seizoen 2022-2023 en het weekendrooster van seizoen 2022-2023. In tabel 4 is het totale onderwijs- en sportgebruik weergegeven. Hierbij is uitgegaan van een gebruik van gemiddeld 40 weken per jaar. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde gebruik van een sporthal.7 7
de sportverenigingen en scholen die hebben deelgenomen aan de enquête. Sporthal De Hongerman is voor alle binnensportverenigingen de hoofdaccommodatie. De meeste verenigingen geven aan dat deze sporthal verouderd is en dat de materialen niet meer voldoen. Ook vinden twee verenigingen dat er nu te veel belijning in de zaal is. Daarnaast vinden verenigingen de kleedruimtes en douches slecht ingericht en niet duurzaam. Tijdens de renovatie van sporthal De Hongerman zullen veel van deze punten verbeterd worden.
Binnensportaccommodaties in Nederland: Mulier Instituut 2020
9
Ook de scholen die gebruik maken van sporthal De Hongerman beoordelen deze op de
Gymzalen worden met name gebruikt voor bewegingsonderwijs. De VNG hanteert in de
meeste punten als matig of onvoldoende. Gymzaal Mgr. Cuytenlaan wordt door de scholen
Modelverordening Huisvesting Onderwijs een normstelling van 12 x 21 x 5,5 meter voor
beoordeeld als matig en verouderd met achterstallig onderhoud. Dit past bij het beeld van
een gymzaal. Door de KVLO wordt gesteld dat deze afmetingen te klein zijn voor het geven
een gymzaal die gesloopt gaat worden. Echter is het wel belangrijk dat de gemeente waar-
van een adequate gymles. Het gelijktijdig zelfstandig en gedifferentieerd werken in groepen
borgt dat er tot die tijd veilig gegymd kan worden. Bij de andere gymzalen meldden de
aan verschillende bewegingsactiviteiten en het sporten/spelen op aangepaste veldjes
scholen dat er afgekeurde materialen zijn die niet meer gebruikt mogen worden. Dit is in-
vraagt een grotere maatvoering.
middels opgelost. De afgekeurde materialen zijn vervangen. Om te kunnen voldoen aan de wettelijke leerdoelen hebben de scholen een volledige en goedgekeurde onderwijsin-
De KVLO hanteert daarom voor een gymzaal voor het basisonderwijs als normstelling 14 x
richting nodig.
22 x 5,5 meter. Voor voortgezet onderwijs wordt aanbevolen om naast deze minimale standaardzalen ook grotere (14 x 26) en dubbele sportzalen te realiseren. Bij de huidige
2.3.2
gymzalen in de gemeente Nuenen voor het basisonderwijs kan gesteld worden dat ze geen
Functionaliteit
De toegankelijkheid voor sporters en bezoekers met een beperking is medebepalend voor
van allen voldoen aan de minimale afmetingen gesteld door de KVLO. Het toekomstige
de functionaliteit van de binnensportaccommodaties. De verenigingen is in de enquêtes
vierde zaaldeel bij sporthal De Hongerman gaat hier wel aan voldoen.
gevraagd hoe zij de toegankelijkheid beoordelen en of er voorzieningen ontbreken voor sporters en bezoekers met een beperking. Hierover wordt in de enquête gemeld dat de
De standaardafmeting van een sporthal is 24 x 44 meter. Sporthal De Hongerman heeft
toegankelijkheid van sporthal De Hongerman slecht is door een verouderde lift. Basketbal-
een ruimere afmeting (32 x 46 meter). Dit is voordelig omdat in een grotere sporthal de
vereniging Achilles ’71 heeft een rolstoelteam, maar dit traint nu buiten Nuenen.
gebruiksmogelijkheden toenemen. Door twee scheidingswanden kan de sporthal in drie aparte zaaldelen verdeeld worden. Door de ruimere maatvoering zijn er vier trainingsvelden
De functionaliteit van de accommodaties is ook beoordeeld op basis van de zaalafmeting
voor volleybal van 11,5 x 32 meter in de sporthal mogelijk. Alle sporten kunnen in Sporthal
omdat deze bepaalt in welke mate deze geschikt is voor de verschillende sporten. Sporthal
De Hongerman uitgeoefend worden, echter voldoen de uitloopmogelijkheden rond de vel-
De Hongerman heeft een ruimere maatvoering ten opzichte van een standaard sporthal
den niet in alle gevallen aan de eisen van NOC*NSF. Bijvoorbeeld voor basketbal voldoet
van 24 x 44 meter (zie tabel 5).
alleen het centercourt aan de gestelde uitloopmogelijkheden.
Tabel 5: Functionaliteit en onderhoudsstaat binnensportaccommodaties
Accommodatie
Afmeting
VNG
KVLO
NOC* NSF
Bouwjaar
Onderhoudsniveau
De Hongerman Jacobushoek Mgr. Cuytenlaan Heuvelrijk De Koppel
32 x 46 12 x 21 12 x 21 12 x 21 12 x 21
ja ja ja ja ja
ja nee nee nee nee
ja nee nee nee nee
1976 1970 1972 2012 2012
wordt gerenoveerd redelijk, ren. 2009 wordt gesloopt goed, ren. 2024 goed
2.4
Zwembad
Feel Fit Center Nuenen is een sportcentrum met fitness en een zwembad. Het zwembad beschikt over een 5-baans wedstrijdbad (25 x 12,5 meter), een instructiebad (12,5 x 8 meter en een peuterbad. De bassins (exclusief peuterbad) hebben een zwemwateroppervlak van 413 m². Het zwembad is in eigendom van Laco Nuenen en wordt ook door deze partij geexploiteerd. De gemeente verstrekt geen subsidie of exploitatiebijdrage aan Laco Nuenen voor het instandhouden en exploiteren van het zwembad.
10
Bezoekersaantallen en gebruik
wateroppervlak wat ruim is in verhouding tot het bezoekersaantal van het zwembad,
De gebruikers van het zwembad zijn hoofdzakelijk afkomstig uit Nuenen en wijken in om-
maar ook in verhouding tot de omvang van het verzorgingsgebied (het animocijfer is
liggende gemeente die geografisch dicht bij Nuenen liggen. In het volgende overzicht
namelijk, zoals hiervoor weergegeven, marktconform).
(tabel 6) zijn de bezoekersaantallen8 van de jaren 2019 t/m 2023 weergegeven en getoetst aan kengetallen.
2.5
Tabel 6: Bezoekanalyse zwembad Feel Fit Nuenen
Bezoekanalyse
2019
2020
2021
2022
2023
Recreatief en instructie
53.891
40.551
46.139
53.421
56.000
Verenigingen en groepen9
24.600
17.010
17.010
25.200
25.200
Totaal
78.491
57.561
63.149
78.621
81.200
3,25
2,38
2,61
3,25
3,36
3,25-4,00
3,25-4,00
3,25-4,00
3,25-4,00
3,25-4,01
Animo (24.155 inwoners) Animo referentie Bezoekers per m² Bezoekers per m² referentie
Eigendom, beheer en exploitatie
Van de binnensportaccommodaties heeft de gemeente de vier gymzalen en sporthal De
190
140
153
191
197
200-275
200-275
200-275
200-275
200-275
Opmerkingen over tabel 6:
Hongerman in eigendom. Gymzaal Nederwetten is eigendom van Helpt Elkander. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de sporthal en drie gymzalen. ASP Gebouwenbeheer doet de schoonmaak en het onderhoud van deze binnensportaccommodaties voor gemeente Nuenen. Gymzaal Heuvelrijk is eigendom van de gemeente en wordt vanaf 2025 als onderdeel van MFA Heuvelrijk beheerd door Stichting Sociale Accommodatie Den Heuvel. Het zwembad in Feel Fit Center Nuenen is in eigendom van Laco Nuenen. Zij is verantwoordelijk voor de exploitatie, het beheer en onderhoud.
2.6
In 2020 en 2021 lag het aantal bezoekers aan het zwembad op een relatief laag niveau.
Bevindingen binnensportaccommodaties De capaciteit van de binnensportaccommodaties in Nuenen bestaat uit vijf accommo-
Dit komt doordat door COVID-19 in deze jaren het zwembad periodiek gesloten is ge-
daties en een zwembad. Er zijn momenteel één sporthal met 3 zaaldelen en vier
weest en er in periodes richtlijnen van toepassing waren over het maximaal aantal
gymzalen met elk één zaaldeel. In totaal zijn dit 7 zaaldelen.
bezoekers. Met uitzondering van de COVID-periode is sprake van een jaarlijks stabiel
In de toekomst wordt één gymzaal gesloopt en een vierde zaaldeel toegevoegd aan
aantal bezoekers.
sporthal De Hongerman. Hiermee blijft het totale aantal zaaldelen gelijk.
Het totaal aantal bezoeken aan het zwembad was in 2023 ruim 81.000. Dit betekent dat
De kernen Gerwen en Nederwetten hebben beide een eigen binnensportaccommodatie
gemiddeld genomen iedere inwoner van het verzorgingsgebied 3,36 keer per jaar het
met één zaaldeel. Deze zijn nodig om te kunnen voldoen aan de wettelijke taak van de
zwembad bezoekt. Dit animocijfer valt binnen de landelijke gemiddelde range van 3,25
gemeente om te voorzien in een accommodatie voor het bewegingsonderwijs voor de
tot 4,00. Inwoners van Nuenen weten het zwembad derhalve goed te vinden.
basisscholen.
Voor een efficiënte verhouding tussen zwembadbezoek en beschikbare watercapaciteit
De spreiding van de binnensportaccommodaties over de gemeente is beperkt. Zeker
geldt een richtlijn van 200 tot 275 bezoekers per vierkante meter zwemwater. In alle
na de sloop van gymzaal Mgr. Cuytenlaan bevinden alle binnensportaccommodaties in
jaren ligt het aantal bezoekers per vierkante meter zwemwater voor het zwembad in
de kern Nuenen zich uitsluitend aan de zuidzijde van deze kern.
Nuenen net onder deze landelijke gemiddelde range. Dat betekent dat het 8
Het betreft het aantal malen dat een bezoek is gebracht aan het zwembad. Het gaat derhalve niet om unieke bezoekers.
9
Het aantal bezoeken van verenigingen en groepen wordt geregistreerd volgens opgave van de vereniging en niet op basis van het bezoekersregistratiesysteem. Het opgenomen aantal bezoekers betreft derhalve een inschatting en niet het daadwerkelijk aantal.
11
Van de vijf binnensportaccommodaties worden er drie optimaal gebruikt voor het bewegingsonderwijs (bezettingspercentage van meer dan 65%). Gezien de afmetingen van de gymzalen, worden deze minimaal tot redelijk gebruikt door de sportverenigingen in de avonduren op doordeweekse dagen en in het weekend. Sporthal De Hongerman heeft met name in het winterseizoen een hoge bezetting in het weekend. Sporthal De Hongerman wordt doordeweeks (zowel in het zomer- als winterseizoen) goed gebruikt door de sportverenigingen en heeft een hoge bezetting. Sporthal De Hongerman kent een hoge jaarbezetting van 2.963 uur. Dit is hoger dan de landelijk gemiddelde bezetting van een sporthal van ongeveer 2.000 uur per jaar. De kwaliteit van sporthal De Hongerman en gymzaal Mgr. Cuytenlaan is volgens de sportverenigingen en scholen onvoldoende. De verwachting is dat de tevredenheid over de kwaliteit van de sporthal zal toenemen na de renovatie. De functionaliteit van sporthal De Hongerman voor de sportverenigingen is nu niet optimaal. De geplande renovatie geeft kansen om dit te verbeteren. De functionaliteit van de gymzalen is voldoende voor het onderwijs. Hierbij is er wel aandacht gewenst voor regelmatig onderhoud van de zaal en het onderhouden en periodiek keuren van de inventaris.
Inwoners van Nuenen weten het zwembad goed te vinden, het animocijfer van 3,36 valt binnen de bandbreedte van het landelijk gemiddelde. Met ongeveer 400 actieve leden is zwemvereniging ZVP Nuenen een belangrijke gebruiker van het zwembad.
12
3.
Ontwikkelingen in de vraag
3.1.1
Bevolkingsprognose 2024 - 2040
De bevolking van gemeente Nuenen groeit (zie figuur 3). Van 2024 tot 2040 neemt volgens In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de demografische ontwikkeling van de gemeente Nue-
de prognose van provincie Noord-Brabant het aantal inwoners toe van ongeveer 24.000
nen en algemene landelijke trends en ontwikkelingen die invloed (kunnen) hebben op de
naar bijna 25.500.12 Dit is een groei van ongeveer 5%.
behoefte aan en het gebruik van binnensportaccommodaties. De trends en ontwikkelingen worden beschreven op basis van bureau-informatie en bronnen als het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Mulier Instituut10 en de Nederlandse Sportraad11. Verder wordt ingegaan op de lokale ontwikkelingen in Nuenen, onder meer op het gebied van woningbouw, de sportparticipatie in de gemeente en de ontwikkeling van verenigingen.
3.1
Demografische ontwikkelingen
Als onderdeel van dit onderzoek is gekeken naar de bevolkingsontwikkeling van de gemeente Nuenen. De omvang en opbouw van de bevolking is van invloed op de vraag naar sportaccommodaties in de gemeente. Voor de ontwikkelingen in de vraag naar bewegingsonderwijs is de leerlingenprognose voor de komende jaren in beeld gebracht.
Figuur 4: Bevolkingsgroei per leeftijdscategorie
Deze groei is niet gelijkmatig verdeeld over alle leeftijdscategorieën (zie figuur 4). In tegenstelling tot landelijke trends groeit het aantal kinderen en jongeren tot 20 jaar namelijk met 25% tussen 2024 en 2040. Ook het aantal 65-plussers groeit met 8%. Het aantal inwoners van 20 – 40 en van 40 – 65 jaar daalt met respectievelijk 6% en 3% tussen 2024 en 2040. Dit heeft gevolgen voor de behoefte aan binnensportaccommodaties. In de eerste plaats omdat een groei van het aantal kinderen in de (basis)schoolleeftijd ook zorgt voor een toename van de behoefte aan bewegingsonderwijs. In de tweede plaats omdat elke leeftijdscategorie een andere invulling geeft aan sport en bewegen. Een wedstrijdteam stelt Figuur 3: Aantal inwoners gemeente Nuenen
meestal andere eisen aan een accommodatie dan een beweegclub voor senioren. Dit vraagt om een andere inrichting van de accommodaties of een ander type accommodatie.
10
Het Mulier Instituut voert in opdracht van het ministerie van VWS en andere publieke organisaties fundamenteel en toegepast sportonderzoek uit en geldt als onderzoeksinstituut in de sportsector.
11
De Nederlandse Sportraad is een onafhankelijk adviesorgaan van de regering, dat zich richt op het versterken van de betekenis van topsport, breedtesport en bewegen voor de samenleving. 12 De bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2023
13
De prognose geeft geen verklaring voor de sterke groei van kinderen/ jongeren tot 20 jaar.
Ook in het voortgezet onderwijs is een verwachte stijging van het aantal leerlingen te zien
Wel verklaart dit de toename van het aantal leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs.
(figuur 6). Hier stijgt het aantal leerlingen licht van 709 in 2023 naar 738 in 2036. Daarna is
Deze groei benadrukt het belang van voldoende gymvoorzieningen voor het onderwijs.
er een sterkere groei te zien naar 809 leerlingen in 2044. Dit is een groei van ongeveer 12% in de periode 2023 tot en met 2044.
3.1.2
Leerlingenprognose
Naast de bevolkingsontwikkeling geeft de leerlingenprognose belangrijke informatie als het gaat om het verwachte gebruik van de binnensportaccommodaties. De ontwikkeling van de leerlingenaantallen geeft aan hoe het bewegingsonderwijs zich in de aankomende jaren ontwikkelt en welke sportvoorzieningen nodig zijn om bewegingsonderwijs te kunnen blijven faciliteren.
Figuur 6: Aantal leerlingen voortgezet onderwijs
Deze verwachte stijging van het aantal leerlingen in het voortgezet en basisonderwijs is te verklaren door de verwachte stijging van het aantal inwoners tot 20 jaar. Figuur 5: Aantal leerlingen basisonderwijs
Tabel 7 geeft inzicht in de invloed van de ontwikkeling van het aantal leerlingen en klokuren In figuur 5 is het verwachte aantal leerlingen basisonderwijs in Nuenen te zien. De leerlin-
(1 klokuur = 60 minuten) bewegingsonderwijs van het basisonderwijs op de behoefte aan
genprognose uit 2024 laat zien dat het aantal leerlingen in het basisonderwijs tot 2039 stijgt
zaaldelen voor bewegingsonderwijs. Hiervoor is de leerling prognose 2023 als uitgangspunt
naar 2.530 leerlingen. Daarna stabiliseert het aantal leerlingen en daalt het licht tot 2.517
genomen. De gymzaal aan de Mgr. Cuytenlaan telt in 2024 nog mee als 1 zaaldeel. Vanaf
leerlingen in 2044. Dit is een groei van ongeveer 36% in de periode 2023 tot en met 2044.13
2030 is het uitgangspunt dat deze gymzaal gesloopt is en wordt de uitbreiding van sporthal
De gemeente verwacht dat door de uitbreiding in Nuenen-West in dit deel een nieuwe ba-
de Hongerman meegeteld als 1 zaaldeel. Het totale aantal zaaldelen in de gemeente blijft
sisschool noodzakelijk is.
hiermee gelijk (7 zaaldelen).
13
Bron: Leerlingenprognose gemeente Nuenen Pronexus
14
bewegingsonderwijs. Voor de berekening van het aantal gymgroepen in het basisonderwijs
Tabel 7: Huidige en toekomstige behoefte bewegingsonderwijs basisonderwijs Toekomstige behoefte bewegingsonderwijs 2024
2030
Aanwezige capaciteit
2040
is uitgegaan van de gemeentelijke norm.
School
Accommodatie
KC Nieuwe Linde
Sporthal Hongerman
Klokuren
6
6
6
Zaaldelen
0,2
0,2
0,2
Het Mooiste Blauw
Sporthal Hongerman
Klokuren
9
18
24
in 2040. Als gevolg hiervan stijgt de totale behoefte aan gymzalen (of zaaldelen in een
Zaaldelen
0,3
0,7
0,9
sporthal) van 3,1 zaaldeel in 2024 naar 3,7 zaaldeel in 2030 en 4,1 zaaldeel in 2040.
De Rietpluim
Sporthal Hongerman
Klokuren
19,5
18
19,5
Gymzaal Mgr. Cuytenlaan is in 2024 meegeteld in het totale aantal zaaldelen van sport-
Zaaldelen
0,8
0,7
0,8
hal De Hongerman omdat deze gymzaal gesloopt gaat worden en vervangen wordt
Sporthal De Crijnsschool Hongerman
Klokuren
10,5
10,5
12
door het 4e zaaldeel bij sporthal De Hongerman. Door de toevoeging van een vierde
Zaaldelen
0,4
0,4
0,5
BS De Dassenburcht
Klokuren
16,5
24
24
Zaaldelen
0,6
0,9
0,9
Klokuren
61,5
76,5
85,5
104
elk een gymaccommodatie in de eigen kern.
Zaaldelen
2,4
2,9
3,3
4
Brede school Heuvelrijk in Gerwen heeft geen aula en maakt hiervoor ook gebruik van
Klokuren
10,5
10,5
12
Zaaldelen
0,4
0,4
0,5
Klokuren
10,5
10,5
12
26
Zaaldelen
0,4
0,4
0,5
1
Klokuren
6
6
6
Zaaldelen
0,2
0,2
0,2
Klokuren
6
6
6
26
in 2023-2024 gebruik te maken van gymzaal Heuvelrijk in Gerwen die buiten het ge-
Zaaldelen
0,2
0,2
0,2
1
meentelijke afstandscriterium valt. Vanaf komend schooljaar gaat de school gebruik
Klokuren
3
3
3
Zaaldelen
0,1
0,1
0,1
Klokuren
3
3
3
26
Zaaldelen
0,1
0,1
0,1
1
Klokuren
81
96
106,5
182
Nuenen in principe voldoende zaaldelen aanwezig. De spreiding van deze zaaldelen is
Zaaldelen
3,1
3,7
4,1
7,0
echter niet optimaal omdat enkele scholen relatief ver moeten reizen naar een beschik-
Gymzaal Mgr. Cuytenlaan
Subtotaal KC De Wentelwiek
Gymzaal Jacobushoek
Subtotaal Brede school Heuvelrijk
Gymzaal Heuvelrijk
Subtotaal Sint Jozef Subtotaal
Totaal Nuenen
MFA De Koppel
Tabel 7 laat het volgende zien: In het basisonderwijs stijgt het aantal klokuren van 81 in 2024 naar 96 in 2030 en 106,5
zaaldeel aan sporthal De Hongerman blijft het totale aantal zaaldelen gelijk. Brede school Heuvelrijk in Gerwen en basisschool Sint Jozef in Nederwetten hebben
de gymzaal. Dit gebruik komt bovenop de behoefte voor het bewegingsonderwijs. Basisschool Sint Jozef in Nederwetten heeft geen speellokaal voor de kleuters. Zij gymmen met de kleuters in MFA De Koppel. Dit gebruik komt bovenop de behoefte voor het bewegingsonderwijs zoals die volgens de norm berekend is. OBS De Rietpluim in Nuenen is bereid geweest om voor een deel van haar gymlessen
maken van sporthal De Hongerman. De gemeente moet dit toestaan omdat de school hier wettelijk gezien recht op heeft. Voor de berekening van de huidige en toekomstige behoefte is deze school bij sporthal De Hongerman meegeteld. Voor de huidige en toekomstige behoefte vanuit het basisonderwijs zijn in gemeente
bare binnensportaccommodatie. Voor het berekenen van het aantal benodigde zaaldelen is uitgegaan van 26 klokuren per week voor basisonderwijs en 34 klokuren per week voor het voortgezet onderwijs conform
Ook voor het voortgezet onderwijs is gekeken naar de toekomstige normatieve behoefte
de verordening. De gemeente Nuenen hanteert een aangepaste norm voor de berekening
aan klokuren bewegingsonderwijs (zie tabel 8). Het Nuenens College gymt nu in sporthal
van het aantal gymgroepen ten opzichte van de VNG Beleidsregel bekostiging lokalen
De Hongerman, gymzaal Jacobushoek en gymzaal Mgr. Cuytenlaan. Om te kunnen voldoen aan de kerndoelen van het onderwijs adviseert de KVLO voor het voorgezet onderwijs
15
sportaccommodaties met twee of drie zaaldelen omdat hierin meer mogelijk is dan in een
krijgen en het profiel Bewegen, Recreatie & Veiligheid waarbij ongeveer 1/3e van de
gymzaal. Het Nuenens College heeft aangegeven het liefst te gymmen in sporthal De Hon-
lessen uit bewegingsonderwijs bestaat. Dit zorgt voor een extra capaciteitsvraag van
german.
38 uur bovenop de wettelijke norm. Alleen al op basis van de wettelijke norm moet het Nuenens College een deel van de
Voor de berekening van de benodigde normatieve capaciteit in de toekomst is eerst geke-
uren bewegingsonderwijs op andere locaties dan sporthal De Hongerman invullen. Dit
ken naar de benodigde normatieve capaciteit van het basisonderwijs in sporthal De
gaat om 33,9 uur in 2024, 15,9 uur in 2030 en 28,7 uur in 2040. Hiervoor kunnen ze
Hongerman. De uren die het basisonderwijs niet nodig heeft, kunnen gebruikt worden door
gebruik maken van de resterende capaciteit van de gymzalen in de gemeente.
het Nuenens College. Omdat er in sporthal De Hongerman onvoldoende capaciteit is bin-
Voor de huidige en toekomstige normatieve behoefte vanuit het voortgezet onderwijs
nen de onderwijstijden voor alle scholen, moet het Nuenens College een deel van haar
zijn in gemeente Nuenen in principe voldoende zaaldelen aanwezig. De spreiding van
normatieve gymbehoefte in andere accommodaties invullen.
deze zaaldelen is echter niet optimaal omdat de meeste beschikbare capaciteit in de gymzalen in Gerwen en Nederwetten is.
Tabel 8: Huidige en toekomstige behoefte bewegingsonderwijs voortgezet onderwijs Aanwezige capaciteit 2024
Toekomstige behoefte Aanwezige bewegingsonderwijs capaciteit 2030 2040
School
Accommodatie
Totale capaciteit
Sporthal Hongerman
Klokuren Zaaldelen
3
4
4
Benodigde capaciteit PO
Sporthal Hongerman
Klokuren
61,5
76,5
85,5
Zaaldelen
2,4
2,9
3,3
102
136
3.2
Trends en ontwikkelingen
In de volgende paragrafen worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de behoefte aan en het gebruik van sportaccommodaties.
136
3.2.1
Sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen
De belangrijkste sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen zijn:
Subtotaal
Sporthal Hongerman
Klokuren
40,5
102
59,5
50,5
136
Zaaldelen
1,2
3
1,8
1,5
4
Benodigde capaciteit VO
Sporthal Hongerman
Klokuren
74,4
75,4
79,2
Zaaldelen
2,2
2,2
2,3
Klokuren
-33,9
-15,9
-28,7
Binnen de vrijetijdsbesteding, is de concurrentie voor sport en bewegen de laatste de-
Zaaldelen
-1,0
-0,5
-0,8
cennia steeds groter geworden. Vormen van vrijetijdsbesteding als bioscoopbezoek en
Totaal
Sportbeoefening wordt de laatste jaren steeds individueler en ook vaker in anders georganiseerd en ongeorganiseerd verband.14
speelparadijzen concurreren steeds vaker met sportbeoefening. Daarnaast concurreert reguliere sportbeoefening (onder meer bij verenigingen) onder jongeren steeds vaker
Tabel 8 laat het volgende zien: De benodigde normatieve capaciteit van het Nuenens College voor het aantal norma-
met zaken als gamen, tablets en televisie.15
tieve uren bewegingsonderwijs groeit volgens de prognose van Pronexus van 74,4 uur
Gebruik van ICT apparatuur en technologie kan leiden tot meer zittend gedrag. Het is
in 2024 naar 75,4 uur in 2030 en 79,2 uur in 2040. Hiervoor zijn 2,2 zaaldelen nodig tot
daarbij een uitdaging voor beleidsbepalers om het gebruik van technologie te combine-
2030 en 2,3 zaaldelen in 2040.
ren met vormen van bewegen (virtuele wanden, etc.).
Het Nuenens College kent naast de normatieve uren bewegingsonderwijs ook een sportroute waarin leerlingen 3 uur per week extra bewegingsonderwijs krijgen, het vak LO2 in de bovenbouw waarbij leerlingen 3 uur per week extra bewegingsonderwijs 14
Brancherapport Zo sport Nederland 2022
15
Mulier Instituut, Factsheet sportdeelname naar leeftijd
16
Jongeren tussen 13 en 18 jaar zien steeds meer drempels om lid te worden van een
3.2.2
sportclub. Bijvoorbeeld het trainen en spelen van wedstrijden op vaste tijden. 16
De belangrijkste ontwikkelingen in sportparticipatie zijn:
Ontwikkelingen in de sportparticipatie
Bij mensen tussen 19 en 44 jaar is tijdgebrek de belangrijkste reden om niet te spor-
De algemene maatschappelijke aandacht voor gezond leven en bewegen blijft onver-
ten.17
minderd groot, hetgeen een positieve stimulans betekent voor sport en bewegen.
Mensen voelen zich minder verbonden met verenigingen en gaan op zoek naar meer
Veel Nederlanders zijn op diverse manieren sportief actief. Als gevraagd wordt naar de
flexibele, meer individuele vormen van sport en bewegen. Dit is terug te zien in het
plek waar ze vooral sportief actief zijn, geven Nederlanders aan te sporten bij sportver-
groeiend aantal leden van fitnesscentra, maar ook in de toename van het gebruik van
enigingen (25%), bij commerciële sportaanbieders (19%) en in de openbare ruimte,
de openbare ruimte (wandelen, hardlopen, fietsen, bootcamp, etc.).18
bijvoorbeeld om te fietsen of hard te lopen (31%). Iets meer dan de helft van de Neder-
Daarnaast is het een uitdaging om oog te hebben voor de specifieke behoeften van
landers sport wekelijks. Ruim een kwart van de Nederlanders sport niet.20
verschillende doelgroepen en andere aanpakken (anders dan lidmaatschap van een
Het landelijke sportdeelnamecijfer is na een daling tijdens de coronajaren weer geste-
vereniging) uit te proberen om die doelgroepen alsnog te enthousiasmeren voor sporten
gen. De sportdeelname is echter nog niet op het niveau van 2019. In de provincie
en bewegen.
Noord-Brabant sport gemiddeld 61% van de inwoners en gemiddeld 25% is lid van een
Als tegenhanger van de individualisering is de trend van nieuw collectivisme te zien.
sportvereniging.21
Kenmerk van het nieuw collectivisme is dat mensen weer meer op zoek gaan naar een
Mensen met psychische en/of medische klachten, mensen met een beperking en men-
groep waarbij men zich thuis voelt en waartoe men wil behoren. Dit kan het gezin zijn,
sen met een laag inkomen sporten veel minder. Zeker ook voor deze kwetsbare
maar ook kleine of grotere groepen gelijkgestemden, waaronder sportverenigingen. Dit
groepen geldt dat sport en bewegen in het algemeen en aansluiting bij sportverenigin-
biedt weer kansen voor sportverenigingen.
gen in het bijzonder bijdraagt aan de kwaliteit van het leven en kansen biedt om deel te
Naast de primaire functie bieden (sport)verenigingen aan leden ook andere activiteiten
(blijven) nemen aan de samenleving. Afhankelijk van de aard van de beperking sport
aan en ook worden steeds meer activiteiten ontplooid die toegankelijk zijn voor niet-
26% van de mensen met een lichamelijke beperking en 33% van de mensen met een
leden. Dergelijke (sport)verenigingen spelen dan ook een belangrijke rol in een ge-
verstandelijke beperking. Van de sporters met een beperking ervaart 24% knelpunten,
meenschap.
met name op het gebied van vervoer, ondersteuning en niet toegankelijke sportvoorzie-
(Sport)verenigingen
nemen
in
toenemende
mate
hun
sociaal-
maatschappelijke verantwoordelijkheid.
ningen.22
Door de grote deelname van met name kinderen aan sportactiviteiten in verenigings-
Voorkeuren voor sportbeoefening zijn aan fluctuaties onderhevig. Bij de georganiseerde
verband speelt de georganiseerde sport een belangrijke rol bij de ontwikkeling van
sport zijn de afgelopen jaren (meisjes)voetbal en basketbal groeisporten gebleken, ter-
sociale vaardigheden. In een samenleving die individualiseert wordt het steeds belang-
wijl het aantal leden van andere sportverenigingen is teruggelopen. In tabel 9 is het
rijker dat kinderen en volwassenen via sport ‘spelenderwijs’ en aan de hand van normen
aantal leden van de binnensporten die in Nuenen worden beoefend te zien.23
en waarden (lees: spelregels) leren om samen te winnen en te verliezen, samen te werken en met verschillende mensen om te gaan. Een positieve sportcultuur is echter geen vanzelfsprekendheid en verruwing van omgangsvormen in de samenleving komt ook in de sport helaas steeds vaker voor.19 16
20
17
21
NOC*NSF, Sportgedrag in Nederland 2023 NOC*NSF, Sportgedrag in Nederland 2023 18 Brancherapport Zo sport Nederland 2022 19 Monitor Sportakkoord Sport verenigt Nederland
NOC*NSF Sportdeelname index januari 2024 NOC*NSF Zo sport Nederland 2022 22 Mulier Instituut, Deelname sport en bewegen door mensen met een beperking 2019 23 NOC*NSF Zo sport Nederland 2022
17
Tabel 9: Ledenontwikkeling Nederlandse sportbonden
Sportbond
beleid is en dat de huidige accommodaties de basis zijn. Momenteel is de gemeente bezig
Leden 2022
Leden 2021
% verschil
KNHB (hockey)
232.000
253.000
-8%
KNZ (zwemmen)
122.000
116.000
5%
Nederlandse Volleybalbond
103.000
104.000
-1%
KNKV (korfbal)
79.000
80.000
-1%
In het coalitieprogramma en de raadsagenda is het volgende opgenomen: “Onderzoek
NBB (basketbal)
56.000
50.000
12%
doen naar de wenselijkheid van de realisatie van een 2 e sporthal, mede op basis van de
Badminton Nederland
37.000
36.000
4%
locatiestudie.” Het voorliggende capaciteitsonderzoek is onderdeel van de uitvoering van
met de ontwikkeling van haar accommodatiebeleid. Raadsagenda 2022 – 2026 en Coalitieprogramma 2022 – 2026
dit punt. De groep wekelijks sportende ouderen, met name 65-plussers, groeit sterk.24 Daarentegen is het deel van de jongeren (jonger dan 18 jaar) dat wekelijks sport de afgelopen
Lokaal Sportakkoord Nuenen 2020
jaren juist afgenomen.25 Vooral bij de overgang van basisschool naar voortgezet onder-
Naar aanleiding van het Nationaal Sportakkoord van 29 juni 2018 heeft de gemeente Nue-
wijs is sprake van een sterke afname van de sportdeelname. Sportaanbieders zullen in
nen haar eigen lokale Sportakkoord opgesteld. Hierin zijn speerpunten benoemd op het
moeten spelen op een gemiddeld ouder wordende sportpopulatie en tegelijkertijd pro-
gebied van sport, bewegen en gezondheid. Deze speerpunten zijn samen met andere par-
beren om het aanbod aantrekkelijk te houden voor jongeren.
tijen uit sport, zorg, welzijn, onderwijs, kinderopvang en het maatschappelijk middenveld
Voor veel sportverenigingen is de opbouw van de vereniging qua leden de afgelopen
bepaald. In het Sportakkoord wordt ook benoemd welke partijen zich gaan inzetten per
jaren veranderd: minder volwassen leden. Het volwassen kader bij verenigingen be-
speerpunt. Voor dit onderzoek is met name speerpunt 4 van belang: het verbeteren en
staat steeds vaker uit ouders van jeugdleden en de laatste tijd ook vaker uit senioren,
verduurzamen van sportaccommodaties in Nuenen. Nadat op 14 december 2022 het Na-
die door pensionering meer tijd hebben gekregen voor vrijwilligerswerk.
tionaal Sportakkoord II is uitgebracht, is het Nuenense Sportakkoord aangevuld met een addendum waarin enkele afspraken verder zijn aangescherpt.
3.3
Lokale ontwikkelingen
In deze paragraaf worden de lokale beleidsontwikkelingen en ruimtelijke plannen toegelicht.
Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Nuenen 2021 In deze gemeentelijke verordening zijn alle wettelijke plichten rondom de huisvesting van het onderwijs in de gemeente vastgelegd. Deze verordening is gebaseerd op de landelijke
3.3.1
Beleidsontwikkelingen
De gemeente Nuenen heeft in verschillende beleidsdocumenten haar ambities en beleid met betrekking tot sport en bewegen vastgelegd.
VNG modelverordening en op een aantal onderdelen aangepast aan de Nuenense situatie. Zo hanteert gemeente Nuenen een afwijkend afstandscriterium voor scholen tot aan een gymvoorziening. Ook heeft zij een aangepaste norm voor de berekening van het aantal gymgroepen. Deze norm is nog niet opgenomen in de verordening. Dit gebeurt nadat het
Kadernotitie accommodatiebeleid 2021 – 2024
IHP is vastgesteld.
Deze notitie bevat de bouwstenen voor een nog vast te stellen accommodatiebeleid. Uitgangspunten in deze notitie zijn dat het gemeentelijk accommodatiebeleid faciliterend
24
NOC*NSF Sportdeelname – jaaroverzicht 2013-2018
25
NOC*NSF Sportdeelname index december 2022
18
Doordecentralisering Nuenens College Gemeente Nuenen heeft met het Nuenens College een doordecentralisatie overeenkomst afgesloten. Dit betekent dat alle financiële middelen die de gemeente vanuit de Rijksover-
Tabel 10: Ledenaantallen binnensportverenigingen Nuenen
Vereniging
2019
2022
2023
2023 t.o.v. 2019
HC Nuenen (hockey)
850
790
705
-17% +400%
BV Achilles'71 (basketbal)
40
160
200
heid ontvangt voor de instandhouding van het Nuenens College, worden overgedragen aan
NKV (korfbal)
169
180
184
+9%
het schoolbestuur. In de doordecentralisatie overeenkomst staat dat gemeente en school-
Nuvo '68 (volleybal)
200
125
150
-25%
bestuur afspraken maken over de gymaccommodaties.
BC Nuenen (badminton)
50
68
83
+66%
3.3.2
Vooral de basketbalvereniging ziet een sterke groei van het aantal leden. Dit is in lijn met
Ruimtelijke ontwikkelingen
Er zijn plannen in ontwikkeling om Nuenen aan de westzijde uit te breiden met woningbouw.
de landelijke trend waarbij basketbal steeds populairder wordt. Het is niet duidelijk hoe lang
Dit zou betekenen dat er in Nuenen-West ook ruimte moet komen voor een nieuwe basis-
deze groei gaat aanhouden. Op dit moment wordt Achilles ’71 beperkt in haar groei door
school. Deze woningbouw is gedeeltelijk al meegenomen in de bevolkingsprognose, maar
de beschikbare capaciteit in sporthal De Hongerman. Om die reden hanteren ze een wacht-
moet voor een deel nog vorm krijgen. Eventuele extra woningen bovenop de aantallen die
lijst voor nieuwe leden.
nu zijn meegenomen in de bevolkingsprognose zorgen voor extra bevolkingsgroei en mogelijk ook voor extra behoefte aan binnensportaccommodatie.
Ook badminton en korfbal laten een groei van het aantal leden zien. Bij volleybal is het aantal leden tijdens de coronapandemie gedaald van 200 naar 125. Inmiddels is Nuvo ’68
3.4
Ontwikkelingen bij verenigingen
zich aan het herstellen en is de verwachting dat ze binnenkort weer op het ledenniveau van
In de enquête en tijdens de participatiebijeenkomst op 5 maart 2024 zijn de verenigingen
2019 komen. Alleen bij hockey is het aantal leden in 2023 lager dan in 2022. Of het aantal
bevraagd op de ambities voor de korte en middellange termijn. De uitkomsten van de en-
leden ook in de toekomst blijft dalen, is nu nog niet te zeggen. Wel komt dit overeen met
quête en de aanvullingen tijdens de participatiebijeenkomst zijn gebruikt voor het in beeld
de landelijke trend waarbij hockey minder populair wordt.
brengen van de ambities in ledenontwikkeling en op sporttechnisch vlak. Alle binnensportverenigingen van gemeente Nuenen hebben de enquête ingevuld. Tijdens de
3.4.2
participatiebijeenkomst was alleen BC Nuenen niet aanwezig.
In figuur 7 is de leeftijdsopbouw van het ledenbestand van de binnensportverenigingen
Leeftijdsopbouw
opgenomen. Hieruit valt op te maken dat bij de meeste verenigingen de categorie junioren 3.4.1
Ledenontwikkeling
(12 – 17 jaar) het minst vertegenwoordigd is. Bij alle verenigingen zijn de senioren (18 – 64
Tabel 10 laat de ledenontwikkeling zien van 2019, 2022 en 2023 (opgave verenigingen).
jaar) goed vertegenwoordigd. Dit is de leeftijdscategorie die volgens de prognose de ko-
Tijdens de participatiebijeenkomst heeft Nuvo ’68 aangegeven inmiddels bijna 180 leden
mende jaren gaat afnemen. Drie verenigingen hebben ook 65-plussers in het ledenbestand.
te hebben. Ook Achilles ’71 zegt na het invullen van de enquête inmiddels 230 leden te hebben. Daarbij hebben zij de 42 mensen die op de wachtlijst staan niet meegeteld.
19
Figuur 7: Leeftijdsopbouw ledenbestand
Figuur 8: Herkomst leden sportverenigingen
3.4.3
Vier van de vijf verenigingen hebben aangegeven niet alle gewenste trainingsuren in te
Herkomst leden
De verenigingen zijn in de enquête bevraagd op de herkomst van de leden van de vereni-
kunnen roosteren. Enkel BC Nuenen heeft geen onvervulbare behoefte. Uit de enquête en
ging (zie figuur 8). Gemeentebreed geldt dat gemiddeld 61% van de leden van een
de participatiebijeenkomst komt duidelijk naar voren dat meerdere verenigingen een aan-
vereniging afkomstig is uit de kern Nuenen. Daarnaast komt gemiddeld 3% van de leden
vullende behoefte hebben voor trainingen. Dit geldt met name voor de winterperiode. Het
uit de kernen Gerwen en Nederwetten. Gemiddeld 35% van de leden komt van buiten de
grootste knelpunt dat verenigingen ervaren is de beschikbaarheid van het aantal zaaldelen
gemeente. Dit beeld komt overeen met vergelijkbare gemeentes in het land. Volleybal, bas-
voor trainingen.
ketbal en badminton hebben een hoger percentage leden dat niet afkomstig is uit de gemeente Nuenen. Dit komt vooral door de gunstige ligging van de gemeente ten opzichte
Drie van de vijf verenigingen hebben aangegeven niet alle gewenste wedstrijduren in te
van het oosten van Eindhoven. Jonge mensen die in Eindhoven gaan wonen, gaan regel-
kunnen roosteren. Achilles ’71 en NKV kunnen dit wel. Korfbal wordt in het zomerseizoen
matig bij een Nuenense vereniging sporten.
buiten gespeeld waardoor er dan vrijwel geen behoefte is aan binnensportaccommodatie.
3.4.4
Ontwikkelingen in gebruik accommodaties
De verenigingen zijn in de enquête ook bevraagd over het gebruik van de sportaccommodaties en of zij behoefte hebben aan uitbreiding van het gebruik van de accommodaties. Voor alle verenigingen is sporthal De Hongerman de hoofdaccommodatie. Daarnaast maken de verenigingen gebruik van verschillende nevenaccommodaties zoals gymzaal Jacobushoek, de gymzaal van het Eckartcollege (Eindhoven) en verschillende andere ac-
Voor Achilles ’71 geldt dat zij competitie spelen op zondag. Dan is er voldoende capaciteit beschikbaar in sporthal De Hongerman. Ze verwachten dat dit in de toekomst een groter knelpunt gaat worden door het groeiende aantal leden. BC Nuenen geeft aan dat zij genoodzaakt zijn om thuiswedstrijden tijdens trainingsuren in te roosteren, vanwege capaciteitstekort in het weekend. Daarnaast geeft HC Nuenen aan dat zij geen invloed hebben bij het inroosteren van wedstrijden en ook ervaren dat inhaalwedstrijden moeilijk zijn in te plannen.
commodaties in Eindhoven en Helmond. 20
Tabel 11: Aanvullende behoefte binnensportverenigingen
Vereniging
Trainingen
Nuvo ’68 wil het sporttechnisch niveau verhogen door groter te worden en door selecteren.
Wedstrijden
Door groei kunnen ze mensen indelen in de niveaus waar ze thuishoren. Om een hoger
Uur/week
Weken
Uur/week
Weken
HC Nuenen
30
11
12
11
BV Achilles’71
40
45
-
-
Tabel 12: Sporttechnische ambities verenigingen
NKV
6
22
-
-
Vereniging
Niveau
Sporttechnische ambitie
Nuvo ‘68
9
23
4
9
HC Nuenen
1e klasse
Verhogen niveau