Document · PDF

2021-70 RV Bijlage RES 1.0 Metropoolregio Eindhoven 04-10-2021

Gemeenteraad 16 december 2021, gemeente NuenenBij agendapunt: Vaststellen RES 1.0 MRE20.305 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

INHOUDSOPGAVE

Regionale Energiestrategie 1.0

Metropoolregio Eindhoven

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Hoofddocument

Energiek en innovatief!

Samen stap voor stap over op duurzame energie in onze regio

Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

Met veel genoegen presenteer ik u namens de stuurgroep de RES 1.0 van

overwegingen vindt u in de bijlagen. Dit proces naar de RES 1.0 heeft hiermee

de Metropoolregio Eindhoven. Deze bestaat uit een hoofddocument en

langer geduurd, maar daarmee hebben we wel zoveel mogelijk informatie en

bijlagen met achtergrondinformatie waaronder een toelichting op de

reacties bij elkaar kunnen brengen.

thema’s en de keuzes. Met de RES 1.0 zetten we een grote volgende stap in de energietransitie voor onze regio. Ons devies: samen inzetten op besparen

Met deze RES 1.0 worden we steeds concreter, onder andere via het

én stap voor stap over op duurzame energie, opgewekt in onze eigen regio.

uitvoeren van het planMER, de uitwerking van de energiebespaarplannen,

De RES is een gezamenlijke strategie die we inrichten met de gemeenten,

de Regionale Structuur Warmte en de doorrekening van ons regionale

waterschappen, provincie, netbeheerder en onze stakeholders: inwoners,

elektriciteitsnetwerk.

bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners. Samen komen we zo tot afgewogen en gedragen keuzes.

Naast een grote technische opgave is de regionale energiestrategie vooral ook een maatschappelijke, financiële en een ruimtelijke opgave. Bovendien

In de zomer van 2020 is de concept-RES in de regio besproken door de raden

is er sprake van een groot aantal uitdagingen, zoals de uitbreiding van de

en is zij vastgesteld door de colleges van de 21 gemeenten en de besturen van

capaciteit van het netwerk. Dat maakt het onmogelijk om in één keer een

de waterschappen en provincie. De concept-RES was een belangrijke eerste

compleet uitgewerkte strategie te hebben. De komende jaren vullen we in

stap in de voortgang van de energietransitie van onze regio Zuidoost-Brabant.

meerdere ‘rondes’ de opgave steeds concreter in: het is een ‘ongoing’ proces.

Op 1 oktober is het document aangeboden aan NP RES. De concept-RES is

Overheden leggen bestuurlijke keuzes vast, tenminste voor de periode tot

doorgerekend door het Planbureau voor de Leefomgeving. De RES 1.0 is een

2030, in onder meer omgevingsvisie en omgevingsplannen. Ik wens u veel

volgende stap in de uitwerking van onze regionale strategie. We hebben een

inspiratie.

zorgvuldig proces doorlopen om te komen tot zoekgebieden in de regio. Er is

Metal fuels: ijzerpoeder voor opslag van duurzame energie Het metaalbrandstofsysteem (metal fuels) gebruikt ijzerpoeder om duurzame energie op te slaan. Door de hoge energiedichtheid is ijzerpoeder zeer compact en gemakkelijk te transporteren als energiedrager. Een ander groot voordeel is dat metaalbrandstoffen herbruikbaar zijn, zodat je het poeder maar één keer hoeft te maken. En het is CO2-vrij. De warmte kan worden gebruikt om stoom op te wekken, die industriële processen kan aandrijven of stroomturbines voor elektriciteit kan aandrijven. De resterende roest kan gemakkelijk worden opgevangen en weer worden omgezet in ijzerpoeder, met behulp van elektriciteit uit wind of zon. Het metaalbrandstofsysteem is ontwikkeld door de TU/e, studententeam Team Solid en een consortium van industriële partners. Bij Swinkels Family Brewers (Bavaria) in Laarbeek is een test uitgevoerd waarbij het systeem is aangesloten op het productieproces.

een milieueffecten-onderzoek uitgevoerd, een planMER, rekening houdend met milieueffecten, lokale belangen en de kansen om de energieopgave te

Frans Kuppens

verbinden aan andere opgaven in onze regio. De uitwerking met analyses en

Voorzitter stuurgroep Regionale Energiestrategie

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Voorwoord

INHOUDSOPGAVE

Inhoud Inhoud hoofddocument RES 1.0

Bijlagen RES 1.0

Voorwoord

Bijlage 1

1. Opgave en kader

Bijlage 2

2. De kracht van de Metropoolregio Eindhoven

3. Samen de energieambitie realiseren

4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek 4.1 Besparen 4.2 Duurzame warmte 4.3 Duurzame opwek

26 28 38 42

Bijlage 3

Bijlage 4 Bijlage 5

5. Stap voor stap naar uitvoering

6. Begrippenlijst A - Z

62 Bijlage 6 Bijlage 7

Leidende principes en afwegingskader 1.1 Onze leidende principes en afwegingskader Participatie 2.1 Resultaten Internetconsultatie 2.2 Financiële participatie en lokaal eigendom 2.3 Rapportage Energie Community MRE Besparing 3.1 Doelgroep Wonen 3.2 Doelgroep Bedrijven 3.3 Doelgroep Maatschappelijk Vastgoed Duurzame Warmte 4.1 Regionale Structuur Warmte Duurzame Opwek 5.1 No-Regretmaatregelen 5.2 PlanMER RES Metropoolregio Eindhoven 5.3 Nota van Beantwoording planMER Netinfrastructuur 6.1 Netimpactrapportage RES 1.0 Reacties op de (concept) RES 1.0 7.1 Gemeenten 7.2 Overige overheden 7.3 Stakeholders

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Bijlagen worden separaat beschikbaar gesteld.

INHOUDSOPGAVE

1. Opgave en kader

Electriciteit Warmte Energie verbruik Aantal inwoners

5,55 TWh 8,7 TWh ±800.000 Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95% zijn te verminderen. In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Rijk aan alle 30 regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35

Participatie

Duurzame opwek

de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven.

Energiek & innovatief

De RES 1.0 beschrijft wat de mogelijkheden zijn voor besparing en het

In 2030 2,0 TWh

Koppeling met andere thema's

TWh. Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie op. Voor u ligt

grootschalig opwekken van elektriciteit en warmte in de regio. Stap voor stap gaan we over van fossiele brandstoffen op duurzame energie.

Opgave, ambitie en leidende principes

opwek van duurzame elektriciteit

De Metropoolregio Eindhoven wil voorop lopen in de energietransitie, met

Duurzame warmte

als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap willen we als regio uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Daarnaast is het uitgangspunt dat we vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Zoals in de concept-RES is uitgewerkt gaan we nu uit van een bijdrage van 2 TWh voor onze regio

“Iedereen gaat iets merken van de energietransitie. Het landschap zal van kleur veranderen en woningen en bedrijven worden anders verwarmd. Maar de energietransitie levert vooral veel op. Een schonere wereld met een gezonde lucht en een klimaat dat niet te heet is. Als samenleving werken we toe naar een nieuwe, groene economie. De opgave is groot, het belang ook. In Nederland en in de Metropoolregio Eindhoven werken we samen aan onze toekomst en aan die van onze kinderen en kleinkinderen.”

aan de landelijke opgave van 35 TWh. Kleinschalige zon-op-dak-installaties worden in het Klimaatakkoord niet meegeteld voor het doel van 35 TWh. In

Leidende principes Toekomstgericht Iedereen draagt bij Behoud ruimtelijke kwaliteit Kans voor de regio

deze doelstelling is immers al rekening gehouden met een autonome groei van kleinschalig zon-op-dak tot ongeveer 7 TWh. Uiteraard zien we wel het belang van zon-op-dak en onderzoeken we de mogelijkheden om zonop-dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie.

Voordelen zijn voor iedereen

Stap voor stap naar uitvoering!

De inzet op besparing is de basis voor de regionale strategie.

Frans Kuppens, voorzitter stuurgroep

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Samenwerking

afgenomen en streven we ernaar om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49%

Besparen

INHOUDSOPGAVE

duurzaam benutten van regionale warmtebronnen. We doen onderzoek naar

Het proces van startnotitie, via concept-RES naar RES 1.0 en verder

nieuwe aansluitmogelijkheden en zorgen voor afstemming op regionaal

We zijn begonnen met een startnotitie voor de basis van het proces en de eisen

De RES wordt uitgewerkt op basis van onze leidende principes: een kader van (maatschappelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en

niveau over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering

waaraan onze RES moet voldoen. In de startnotitie hebben we de gezamenlijke

hoofdlijnen. Voor de Metropoolregio Eindhoven hebben we de volgende leidende principes benoemd:

van toekomstige investeringen en innovaties in het elektriciteitsnet

leidende principes vastgesteld voor het vormgeven van de energietransitie

(systeemefficiëntie). Door belanghebbenden in een vroegtijdig stadium

in onze regio. Vervolgens hebben we samen met alle gemeenten, water-

Een toekomstgerichte strategische visie

De focus op 2030, een doorkijk naar 2050!

te betrekken creëren we draagvlak voor beslissingen en waarborgen we

schappen en provincie gewerkt aan de concept-RES. Dit eerste concept is

Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij

Alle belanghebbenden dragen bij naar vermogen.

de kwaliteit van beslissingen (maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak).

richtinggevend voor de aanpak van de regionale energietransitie en de inzet

Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit

I nzet op besparen en een zorgvuldig proces (o.m. via planMER en Zonneladder);

Uiteindelijk gaat het erom dat elke regio bijdraagt en we gezamenlijk de

(het bod aan het Rijk) voor het te realiseren regionale aandeel duurzame

van grofmazig naar fijn.

landelijke doelstelling behalen van 35 TWh. Elke regio kiest afzonderlijk

energie. Afgelopen zomer stelden de colleges, provincie en waterschappen

D e RES als hefboom voor kwaliteitsverbetering

voor een goede balans tussen de vier onderdelen.

de concept-RES vast en hebben gemeenteraden hun reacties gegeven. De

De energietransitie als kans voor de regio

(ruimtelijk, economisch, ecologisch en sociaal). Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal

Ervoor zorgen dat iedereen meeprofiteert.

Elke regio is uniek en elke regio maakt dus haar eigen afweging.

reacties van stakeholders en volksvertegenwoordigers op de concept-RES hebben we betrokken in de uitwerking van de concept-RES 1.0. Ook hebben we een planMER uitgevoerd. De concept-RES 1.0 is voorgelegd aan alle

De bovenstaande leidende principes bieden de gemeenten, provincie en waterschappen de handvatten voor een uitwerking van de RES en voor de

gemeenten, de waterschappen en de provincie. Vervolgens hebben we de

vertaalslag naar het eigen beleid. De concretisering van de leidende principes krijgt in het verloop van het proces steeds verder vorm. In bijlage 1 is een

concept-RES 1.0 aangeboden aan het Rijk. Vervolgens hebben we de concept-

Een momentopname, zorgvuldig vastgesteld

r de ka s g e

i te

W a

rlij

raa

er ad k gs

jk eli

A f w eg in

cha

g v la k

uim

RES 1.0 verder uitgewerkt tot de RES 1.0.

Onze RES 1.0 is een momentopname. Ze geeft aan waar we op dit moment staan op de weg naar 2030 en verder, de weg naar 2050. De energiestrategie

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in zijn eerste Monitor van

De bovenstaande leidende principes sluiten aan bij het afwegingskader van

is tenslotte een dynamisch proces dat permanent in verandering is.

de concept-Regionale Energiestrategieën een nadere analyse en precisering

het Nationaal Programma RES (NP RES) dat bestaat uit vier onderdelen:

Veranderende omstandigheden, nieuwe technologieën, nieuwe en andere

uitgevoerd van het kwantitatieve bod van alle RES-regio’s samen. Het PBL

1. Kwantiteit opwek

stakeholders hebben invloed op het proces.

heeft berekend dat de optelsom van de regionale plannen leidt tot een bod

2. Ruimtelijke inpassing

M aa t s

Afw eg in

Afw Elek eg t in

Afwegingskader

ie nt cië

r de ka gs

ite nt

Sy ste

Kw a

nadere toelichting opgenomen op de leidende principes en het afwegingskader.

de ka gs

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Onze leidende principes

van 52,5 TWh. De realisatie van de regionale plannen is echter met de nodige

3. Systeemefficiëntie

We gebruiken alle kennis en de gezamenlijke kunde en ervaring van de

onzekerheid omgeven. Nadere verkenning levert een inschatting voor

4. Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak

betrokken partijen om regionaal weloverwogen afspraken te maken. Het

hernieuwbare elektriciteitsproductie in 2030 op met een bandbreedte van

belang van samenwerking in de regio is groot. De afgelopen tijd hebben we

31,2 tot 45,7 TWh, en een middenwaarde van 38,2 TWh. Of het doel van 35

Het afwegingskader van NP RES helpt bij het maken van keuzes in het

gezien dat er op tal van vlakken wordt samengewerkt in onze regio. Want

TWh wordt gehaald, is nog geen gegeven.

proces van de RES. De keuzes die we maken, analyseren en toetsen we

we hebben niet alleen een flexibele energiestrategie nodig om in een telkens

op de vier onderdelen. Voor onze regio is het uitgangspunt dat we vanuit

veranderende wereld, de huidige en toekomstige energiedoelstellingen te

De RES 1.0 biedt een toekomstgerichte strategische visie, door de leidende

de draagkracht van ons landschap (ruimtelijke inpassing) bepalen wat

blijven behalen, maar ook een stevig samenwerkingsnetwerk. We werken

principes, afwegingskaders en zoekgebieden tot 2030 te identificeren.

haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit (kwantiteit opwek) en het

‘bottom-up’ en we sluiten aan op lokale initiatieven.

Hiermee biedt de RES 1.0 een raamwerk en procesafspraken. Ondanks dat we

De energietransitie is een opgave die iedereen aangaat.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

op veel fronten al aan de slag zijn moeten er nog veel stappen gezet worden

INHOUDSOPGAVE

Het toekomstige energiesysteem:

De grootste uitdagingen van dit nieuwe energiesysteem gaan we pas ná

om de RES nog verder te concretiseren en de doelstellingen van de RES ook

wordt een multi-energiesysteem, waarin meerdere energiedragers •

écht te halen. De consequenties van nog openstaande keuzes moeten nader

(bijvoorbeeld elektriciteit, warmte, waterstof) worden geproduceerd

fossiele brandstoffen om vraag en aanbod in balans te houden en het

onderzocht worden, de besluitvorming moet verder geconcretiseerd worden,

door

getransporteerd

aandeel hernieuwbare energie nog niet groot genoeg is om grootschalige

er moet tot uitvoering over worden gegaan, en er moet monitoring worden

en / of worden opgeslagen en verbruikt. Dit leidt tot een toenemende

opslag noodzakelijk te maken. Hoe meer hernieuwbaar de energiemix wordt,

opgezet om de voortgang te bewaken en waar nodig bij te sturen. Dit alles

onderlinge

door

hoe groter de bovengenoemde uitdagingen worden. Daarom zijn opslag

uiteraard in overleg en samenwerking met de diverse stakeholders.

warmtekrachtkoppeling, energieopslag van specifieke dragers en

en conversie cruciale puzzelstukken van het uiteindelijke CO2 neutrale

conversies tussen energiedragers;

energiesysteem. Hier moet echter nog veel technologische ontwikkeling op

Doorkijk naar 2050

verschillende

energie-opwekkers,

afhankelijkheid

tussen

worden

verschillende

dragers

• zal zeer dynamisch zijn, aangezien het afhankelijk zal zijn van de

2030 tegenkomen omdat we tot die tijd nog gebruik kunnen maken van

plaats vinden.

De nadruk ligt in de RES 1.0 op de doelstellingen voor 2030, en focust op het

toenemend gebruik van hernieuwbare energiebronnen, de elektrificatie

besparen van energie, grootschalige opwek en een warmtestrategie. De RES

van mobiliteit (bv. elektrische auto's) en verwarming (bv. warmtepompen),

Daarom is het nodig om naast de doorrekening van de plannen voor 2030,

is echter op de lange termijn een belangrijk instrument om het toekomstige

warmtekrachtkoppeling, en fluctuerende energiebronnen in het algemeen.

ook een integrale benadering van het gehele CO2-neutrale energiesysteem

volledig CO2-neutrale energiesysteem nader vorm te geven. De beslissingen

De fluctuaties ontstaan vaak door weerspatronen: er wordt meer stroom

in 2050 te ontwikkelen. Hierin moet de verduurzaming van alle sectoren

die hier de komende jaren gemaakt worden zullen dan ook verstrekkende

opgewekt als de wind harder waait of de zon meer schijnt. Dit zal de eisen

integraal benaderd worden, van de Transitievisies Warmte voor de gebouwde

gevolgen hebben.

aan het energienetwerk drastisch veranderen omdat er sprake gaat zijn

omgeving tot de mobiliteit en industrie. Er moeten ook regio-overstijgende

van sterke fluctuaties en een disbalans tussen vraag en aanbod;

keuzes gemaakt worden over de import van energie uit het buitenland

Het toekomstige energiesysteem zal drastisch verschillen van het huidige

• zal multi-schaal zijn, doordat deze zowel meer geïnternationaliseerd als

energiesysteem. Het gebruik van aardgas en kolencentrales wordt afgebouwd

meer gedecentraliseerd zal zijn. Enerzijds vereist de intermitterende en

en hoewel het huidige elektriciteitsnet in Nederland zeer betrouwbaar is,

lokale aard van de grootschalige opwekking van hernieuwbare energie

vormt de combinatie van verouderende assets, de transitie naar duurzame

sterkere inter-regionale en zelfs geïnternationaliseerde energiemarkten.

energie en de elektrificatie van mobiliteit en verwarming een grote uitdaging

Anderzijds zal de gedistribueerde opwekking en opslag van hernieuwbare

voor de toekomstige betrouwbaarheid en voor de langetermijnplanning van

energie, gecombineerd met elektrificatie van zowel voertuigen als

het toekomstige energiesysteem.

verwarming, leiden tot een gedecentraliseerd energiesysteem met lokale energiemarkten en lokale energiehandel, direct tussen producenten en consumenten.

bijvoorbeeld, en over de nationale energiemix en energie-infrastructuur.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

2. De kracht van de Metropoolregio Eindhoven

Tijdlijn RES proces

INHOUDSOPGAVE

De regionale energietransitie geven we vorm vanuit onze waarden, de kernkwaliteiten van de gemeenten, de kracht en de verschillen van de regio en uitdagingen op andere thema’s. Daarmee is de regionale energietransitie een niet opzichzelfstaand vraagstuk. De verbrede kijk naar de energietransitie

De regionale thema’s: economie, mobiliteit, transitie landelijk gebied en energietransitie

2018 - 2019

dec 2019 - mei 2020

juni 2020 - dec 2021

2022 - 2030

Welvaart én welzijn voor onze inwoners en ondernemers.

FASE 1 en FASE 2

FASE 3

FASE 4

FASE 5

De Metropoolregio Eindhoven richt zich op het verbeteren van de leef, verblijf- en werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en

Voorbereiding Analyse & ambitie

Uitwerking en opleveren concept-RES

Uitwerking en opleveren RES 1.0

Verankeren, uitvoeren, monitoren en herijken

bedrijven. Duurzaamheid staat daarbij centraal. We willen samen een evenwichtige regio zijn waarin we werken aan een excellente economie en aan een inclusieve en duurzame regio. Welvaart én welzijn voor inwoners en ondernemers, daar gaat het om. We zetten samen de schouders eronder

Energiebespaarplannen

en maken onze regio sterker, beter en toekomstbestendig. Door de bijzondere

Cyclisch Proces

Regionale Structuur Warmte Zoekgebieden

(2-jaarlijks)

Financiële participatie

samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven, is de regio Zuidoost-Brabant erin geslaagd een succesverhaal neer te zetten waar niet alleen binnen Nederland maar zelfs wereldwijd naar wordt gekeken. De sleutel tot dit succes is samenwerken: overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen weten elkaar te vinden en te versterken. Het is dan

Leidende principes

ook logisch dat we samen een RES opstellen.

Startnotitie RES

Concept-RES

RES 1.0

RES 2.0 - RES 3.0 - etc...

Metropoolregio Eindhoven

Mobiliteit, ons landelijk gebied én onze economie krijgen een impuls van de energietransitie.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

binnen de Metropoolregio Eindhoven belichten we hier.

INHOUDSOPGAVE

Onze unieke regio is een hecht netwerk van stedelijk gebied en natuur.

We realiseren experimenteerruimte voor innovaties op het gebied van duurzame energie.

Verschillen maken onze regio sterk

maatschappelijke doelen op het vlak van energie. Dit geldt voor duurzame

De Metropoolregio Eindhoven is een regio van contrasten. Dat maakt haar

en slimme mobiliteit, LED-verlichting, laadinfrastructuur, de inzet van

Energie-innovatie in de Brainport Agenda

uniek. Ze is een hecht netwerk van steden, stedelijke randgemeenten,

waterstof en opwekkingsmogelijkheden zoals dunne film-zonnecellen.

dorpen, natuurgebieden, fraaie diverse landschappen, een grote schatkist

Door een concrete marktvraag te ontwikkelen kan de opschaling van deze

Ontwikkeling van opslag en conversie technologieën als essentiële schakel in het realiseren van de energietransitie

aan cultuurhistorisch erfgoed, dynamische economische en innovatieve

bestaande technologieën versnellen. Door op regionaal niveau samen te

hotspots en gemoedelijk bewoond landelijk gebied. De kracht van onze regio

werken met onder meer Brainport Development en kennisinstellingen

is de diversiteit. De stad en het landelijk gebied versterken elkaar en profiteren

kunnen we de innovatiekracht in de regio benutten en versterken,

in hoge mate van elkaars kwaliteiten en functioneren als een geheel. Dit is

bijvoorbeeld door innovatie in te zetten om in onze regio met de netschaarste

dan ook kenmerkend voor het vestigingsklimaat van de regio, zowel voor

om te gaan.

inwoners als ondernemers. Deze kwaliteiten staan echter onder druk. Het is daarom belangrijk dat betrokken overheden samen blijven werken aan

Een vitaal landelijk gebied

het versterken van de uitgangspositie van de regio: een gezonde, veilige en

Zuidoost-Brabant is niet alleen een toonaangevende hightechregio. Het

aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving met ruimte voor gewenste

is samen met aangrenzende delen van Noordoost-Brabant en Noord- en

ontwikkelingen en het versterken van het duurzaam verdienvermogen.

Midden-Limburg tevens één van de belangrijkste voedselproducerende

Toptechnologieregio Brainport: inzet op energie-innovaties

regio’s van Nederland. Duizenden agrarische bedrijven in de intensieve

Ontwikkeling van het

Inzetten van regionale

Ontwikkeling van nieuwe

Versneld naar de markt krijgen

land- en tuinbouw (met name intensieve veehouderij, maar ook vollegronds

Battery Competence Centre

competenties (o.a. HTSM

technologieën en producten

van grootschaliger inzetten van

en Automotive) t.b.v.

t.b.v. de CO2 reductie

bestaande energie innovaties

De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie en draagt

groenteteelt en boomteelt) en een daaraan gekoppelde toeleverde en

aanzienlijk bij aan het verdien- en innovatievermogen van Nederland.

afnemende industrie en dienstverlening zorgen voor veel werkgelegenheid

Koplopers in technologie op het gebied van mobiliteit, gezondheid, voeding

in de regio. De intensiteit van activiteiten stelt de regio ook voor uitdagingen.

en energie vinden in Brainport hun logische thuisbasis. De energietransitie

In delen van het landelijk gebied staan leefbaarheid, omgevings- en

en het behalen van de energie- en klimaatdoelstellingen is een wereldwijde

milieukwaliteit (lucht-, geur-, bodem- en waterkwaliteit) en natuur, bio-

uitdaging die alle facetten van ons leven raakt en dicht bij huis begint.

diversiteit en landschap onder druk.

de waterstoftransitie

Brainport Smart District: nieuwe inzichten en technieken toegepast

Wat we gaan doen!

In de Helmondse wijk Brandevoort wordt de slimste wijk ter wereld

Voor een duurzame economie en een duurzaam ruimtelijke ontwikkeling is de ontwikkeling van energie-innovaties erg belangrijk. Verschillende

De ambitie van de 21 samenwerkende gemeenten uit de regio Zuidoost-Brabant

ontwikkeld, Brainport Smart District (BSD). De nieuwste inzichten en

We gaan samenwerken met Brainport Development en kennisinstellingen

vormen van hernieuwbare energie opwekken, die vervolgens opslaan tegen

is dat het landelijk gebied leefbaar, toekomstbestendig en economisch vitaal

technieken op het gebied van participatie, gezondheid, data, mobiliteit,

om de innovatiekracht in de regio te benutten en te versterken. We zorgen

steeds lagere kosten en de reductie van materialen; dat is waar bedrijven,

blijft. Stedelijk en landelijk gebied zijn daarin een samenhangend geheel.

energie en circulariteit worden hier ingezet om een duurzame en mooie

voor meer bekendheid over innovatiekansen in de regio.

kennisinstellingen en overheden in Brainport Eindhoven voor gaan. Een

Daartoe is een ‘Streefbeeld Landelijk Gebied’ met richtinggevende uitspraken

woonomgeving te creëren. BSD wordt een slimme woon en werkwijk waarin

We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio’s

uitdaging die kansen biedt voor de kennisintensieve maakindustrie in

vastgesteld door alle raden. Hierin zijn de ambities beschreven over de

bewoners zelf een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van hun eigen

om inzicht te krijgen in de gevolgen van de energietransitie op de

deze regio. Er is een reeks ontwikkelingen en producten uit onze eigen

gewenste ontwikkeling van het landelijk gebied. Hierbij is een integrale

leefomgeving. De ontwikkeling van BSD is een co-creatieproces tussen

regionale arbeidsmarkt.

regio die direct effect kunnen hebben op klimaat- en energiedoelstellingen.

benadering nodig. De versterking van ruimtelijke en ecologische kwaliteiten

onder andere bewoners, professionals en andere stakeholders.

We stemmen de energietransitie af op de andere regionale opgaven.

Dit is onderdeel van de Brainport Agenda en daarmee zetten we grote

hangt samen met de veranderende economische en sociale structuur in het

stappen in het economisch verdienvermogen voor de regio en behalen we

landelijk gebied en de verbinding tussen landelijk en stedelijk gebied.

De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

Onderwijs en arbeidsmarkt en de energietransitie

De RES als hefboom voor andere regionale opgaven

De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van

De regio wordt naast de energietransitie geconfronteerd met een aantal

werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook

andere grote opgaven, zoals de transitie van het landelijk gebied, circulaire

in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De

economie, klimaatadaptatie en bescherming van landschap, natuur en

energietransitie biedt een groot aantal kansen, ook voor groepen die nu

biodiversiteit. De nieuwe grote opgaven moeten ruimtelijk worden ingepast.

nog aan de kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in

In de ruimtelijke afweging van kansrijke zoekgebieden is de samenhang met

diverse, vooral technische, beroepen die hierbij relevant zijn: machine- en

andere opgaven cruciaal. Het realiseren van wind- en zonneparken betekent

servicemonteurs, bouw- en infravaklieden, elektriciens, elektromonteurs en

(nog) meer druk op de schaarse ruimte in een dichtbevolkte regio. Afspraken

installateurs, operators, informatici en software engineers, elektrotechnisch

zijn nodig voor de versnelling en afstemming van de transitie van de

ingenieurs, enzovoorts.

agrarische sector, klimaatadaptatie, behoud en versterking van de kwaliteit van natuur en landschap en de inpassing van duurzame opwek van energie.

Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen op te leiden en beschikbaar te hebben voor het werk dat samenhangt met de energietransitie.

Dit draagt bij aan de kwaliteit van het vestigingsklimaat van Brainport en aan de leefbaarheid van de regio als totaal. De Omgevingsagenda ZuidoostBrabant faciliteert de samenwerking tussen de betrokken overheden en de realisatie van de gemaakte afspraken. In de omgevingsagenda is bijvoorbeeld aangegeven dat nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het gebied van energie, circulair bouwen en klimaat. De RES willen we inzetten als

We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio’s

hefboom voor kwaliteitsverbetering (ruimtelijk, economisch, ecologisch

Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel, om een beter beeld te krijgen van

en sociaal). Dit door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven

de gevolgen van de energietransitie op de regionale arbeidsmarkt. We

en te kijken of de energieprojecten een (deel van de) oplossing kunnen zijn.

verkennen de opgaven en maken de vertaling daarvan naar concrete

Hierdoor komen mogelijke oplossingen voor de integrale opgaven eerder in

acties. Werkgevers en onderwijsinstellingen uit de regio worden daarbij

beeld.

betrokken. Daarnaast zorgen we ervoor dat, via het PACT Brabant en het Kennispact MBO Brabant, op provinciale schaal en met de andere Brabantse arbeidsmarktregio’s afstemming en kennisdeling plaats vindt. Op deze manier wordt gebruik gemaakt van elkaars informatie en kennis en worden krachten waar mogelijk gebundeld. Ook voorkomen we zo dat werkgevers en instellingen, met vestigingen of activiteiten in meerdere regio’s, tegelijkertijd vanuit de verschillende RES-regio’s worden benaderd.

Er zijn afspraken nodig voor de versnelling en afstemming van de transitie van de agrarische sector, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en de inpassing van duurzame opwek van energie.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

3. Samen de energieambitie realiseren

Voorbeelden van samenwerking in onze regio

Regionale samenwerking

lokaal genomen. Gemeenten zijn dus zelf aan zet. Daarbij realiseren wij

De RES van de Metropoolregio Eindhoven is een regionaal samen-

ons dat de mogelijkheden en kansen en fasering per gemeente kunnen

werkingsverband van de gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel,

verschillen.

Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden,

Het proces om tot de RES te komen wordt zowel top down als bottom up

Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre, de

beïnvloed. In het Klimaatakkoord wordt invulling gegeven aan de nationale

waterschappen Aa en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant en

doelen en afspraken. Hiervoor is regionaal maatwerk nodig. Met de RES

Enexis Netbeheer. De gemeenten werken met elkaar samen via de subregio's

geven de regio’s invulling aan de afspraken uit het Klimaatakkoord zoals deze

de Peel, de Kempen, de A2-gemeenten en het Stedelijk Gebied Eindhoven.

zijn gemaakt aan de sectortafels voor Elektriciteit en Gebouwde omgeving. De decentrale overheden bepalen hoe, met wie en waar dit ingevuld wordt.

Op tal van gebieden werken gemeenten en clusters van gemeenten samen.

Dat bekijken we regionaal en leggen we vast in de RES. Het is een regionale strategie en de gemeenten gebruiken de RES om lokaal beleid (verder) uit te werken voor o.a. warmte, besparing en grootschalige opwek. De besluiten daarover, worden lokaal genomen. De RES gaat niet over de gehele opgave

Hier staan we voor in onze regio

Op verschillende niveaus werken we al samen aan de energietransitie binnen onze regio. Het project De Groene Zone, de Green Deal Zorg en de energiecoöperaties zijn voorbeelden hiervan.

op het gebied van duurzame energie die lokaal wordt uitgewerkt. Naast de uitwerking van het beleid in relatie tot de RES, formuleren gemeenten

Samen onderzoeken we de mogelijkheden om de energietransitie uit

nog eigen aanvullend lokaal beleid op het gebied van duurzame energie.

te voeren. Voor een succesvolle transitie bekijken we het verbruik aan

Bijvoorbeeld als het gaat om de uitwerking van lokaal beleid op basis van de

elektriciteit en warmte, de opwek van duurzame energie en de distributie

andere landelijke klimaattafels zoals Mobiliteit en Industrie.

daarvan in samenhang. Daar komt bij dat de energietransitie in de gebouwde omgeving ook wordt beïnvloed door de ontwikkelingen in het verduurzamen van de mobiliteit en industrie. Innovatiekracht is nodig om tot effectieve en efficiënte oplossingen te komen. We onderzoeken waar en hoe we het beste duurzame elektriciteit, zoals wind- en zonne-energie kunnen opwekken. Daarbij maken we optimaal gebruik van de beschikbare ruimte en het gezamenlijk elektriciteitsnetwerk. Het uitgangspunt is om de ruimtelijke kwaliteit van onze regio te behouden. We weten welke warmtebronnen er zijn in de regio, zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Daarnaast kijken we hoe we slim gebruik kunnen maken van de inzet van regionale kennis, innovatie en vakmensen. De besluiten daarover worden

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel,

INHOUDSOPGAVE

Overzicht participatiemomenten

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

2018 - 2019

dec 2019 - mei 2020

juni 2020 - dec 2021

2022 - 2030

Participatie: samen werken aan betrokkenheid

Participatie: een continu proces

Door de energietransitie gaan ons landschap en onze omgeving er de

Participatie is een continu proces dat op twee niveaus plaatsvindt: intern en extern. Bij de interne participatie betrekken werkgroepen voor hun opdracht

FASE 1 en FASE 2

FASE 3

FASE 4

FASE 5

komende jaren anders uitzien. Met de komst van energiebronnen als zon en

Voorbereiding

Uitwerking en

Verankeren, uitvoeren,

wind wordt de duurzame energievoorziening steeds zichtbaarder. Draagvlak

stakeholders en ambtenaren voor informatie en advies, bijvoorbeeld over

en acceptatie onder omwonenden en andere inwoners en bedrijven uit de

de landschappelijke inpassing, energiebespaarplannen, ruimtegebruik en

Analyse & ambitie

opleveren concept-RES

opleveren RES 1.0

monitoren en herijken

omgeving van projecten zijn daarbij van cruciaal belang. Samenwerken

de bepaling van de zoekgebieden. Op basis hiervan geven de werkgroepen

• Online vragenuurtjes, inwoners en volksvertegenwoordigers • Online sessies Warmte deel 1 RSW en lokale TVW, ambtenaren • Online maatschappelijke partners (adviesgroep i.o.) • Online Bouwstenenatelier PlanMER stakeholders • Inspraakprocedure PlanMER • Masterclass RES i.r.t. Omgevingswet ambtelijk • Enquête en online Bouwstenenatelier Duurzame Opwek, ambtenaren • Online sessie warmte deel 2 uitgangsprincipes RSW, ambtenaren • Webinar Energiebesparing bij bedrijven, stakeholders • Talkshow Innovatie in de regio, alle doelgroepen • Online Bouwstenenatelier deel 2 Presentatie tussenresultaten PlanMER, stakeholders • Online sessie adviesgroep Maatschappelijke partners • Internetconsultatie, inwoners • Online sessie Waterstof, ambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers. • Subregionale online meet-ups, inwoners en volksvertegenwoordigers • Presentatie RES 1.0

Invulling van de participatie vindt plaats vanuit gemeenten, ondersteund vanuit de regio.

betekent vanzelfsprekend dat er concessies gedaan moeten worden. Door

invulling aan hun onderdeel van de RES. Tussenresultaten worden

belanghebbenden in een vroegtijdig stadium te betrekken creëren we

vervolgens extern getoetst. Stakeholders worden op diverse momenten

draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen.

geconsulteerd om de opbrengst te beoordelen en input te geven. We stemmen

Belanghebbenden zijn onder meer woningcorporaties, energiecoörperaties,

regelmatig af met een adviesgroep van stakeholders uit de regio. Zij geven

jongeren, agrariërs, natuurbeheerders, energiedeskundigen, raadsleden,

gevraagd en ongevraagd advies over de RES en het proces. Inwoners hebben

colleges en inwoners. Onderzoek laat zien dat het draagvlak voor

de mogelijkheid om onder andere via bijeenkomsten en het planMER-traject

verduurzaming van de energievoorziening in Brabant over het algemeen

reacties te geven en zienswijzen in te dienen. Volksvertegenwoordigers

hoog is. Echter is algemeen draagvlak niet hetzelfde als acceptatie van

kunnen tussentijds input geven via hun bestuurders en stellen uiteindelijk

(lokale) effecten. Bij het creëren van draagvlak is inzicht in wat leeft bij

de RES vast.

• Brainstormsessies • Werkateliers

• Subregionale inloopavonden • Werkateliers Huis van Waalre, stakeholders en ambtelijk • Werkateliers Seats2Meet, stakeholders en ambtelijk

bewoners van groot belang. Het is belangrijk dat we bij de verschillende fasen van beleidsvorming tot projectimplementatie, inclusief keuzes van locaties, inwoners goed meenemen.

We moeten inzicht hebben in wat er leeft bij inwoners.

De consultatie op de concept-RES heeft geleid tot aanpassingen in deze 1.0-versie. We blijven informeren Om inwoners, volksvertegenwoordigers en stakeholders te informeren over de ontwikkeling en het proces van de RES zijn er afgelopen jaar online-

Iedereen in onze regio bekend maken met RES

vragenuurtjes en webinars georganiseerd. Naast algemene informatie zijn

Zonder participatie geen RES. De afgelopen periode hebben we participatie

specifieke doelgroepen over onderdelen bijgepraat en geconsulteerd, zoals

dan ook op verschillende manieren gerealiseerd, door middel van webinars,

tijdens de bouwstenenateliers over de milieuonderzoeken in het kader van

werkateliers, internetconsultaties en kennissessies. Ook houden we een actueel

Plan-MER. Om inwoners mee te nemen in de toekomst van de RES is er

overzicht bij met antwoorden op vragen over de RES via onze website RES MRE.

bijvoorbeeld op 2 december 2020 een talkshow georganiseerd over lokale

Om meer inwoners bekend te maken met de RES bekijken we in overleg met

innovaties die bijdragen aan een duurzame energievoorziening.

gemeenten wat nodig is om op lokaal niveau participatie te versterken.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

Inwoners Zuid-Oost Brabant willen meer betrokken worden

INHOUDSOPGAVE

Inwoners hebben een duidelijke voorkeur om nieuwe zonne- en windparken

Adviezen van belangenorganisaties, kennisinstellingen en bedrijven

Dit sluit aan bij het voorstel uit de RES 1.0: de zogenaamde ‘no regret’-

Bij de vele stakeholders in de regio is input opgehaald voor de verschillende thema’s:

hebben we een regiobrede enquête gehouden. Hieruit blijkt dat veel inwoners

maatregelen. Er bestaat geen uitgesproken voorkeur voor de opwekking

vanuit werkateliers, deelname aan werkgroepen of het voeren van één-op-één

klimaatverandering een probleem vinden en graag willen bijdragen aan de

van wind- of zonne-energie. 40% vindt dat de regio volop moet inzetten op

gesprekken. Dit heeft veel informatie opgeleverd.

energietransitie. Enkele respondenten denken er anders over. Zij vinden

windenergie, 30% is het hier niet mee eens. Terwijl 42% vindt dat de regio

klimaatverandering overdreven. Over het geheel genomen was het signaal

volop zou moeten inzetten op zonneparken, 25% vindt van niet. Bijna de helft

Daarnaast levert de Adviesgroep RES Metropoolregio Eindhoven input en advies. Deze

duidelijk: inwoners willen meer betrokken worden bij de RES.

van de respondenten ziet windmolens bij voorkeur in een cluster geplaatst.

Adviesgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de natuur- en milieuorganisaties,

Respondenten zien de opbrengsten van zonne- en windparken graag

woningcorporaties,

De enquête liep van 20 oktober tot 14 december 2020 en is door ruim 1.700

terugvloeien naar de samenleving, bijvoorbeeld naar direct omwonenden

JongRES, de energieproductiesector en kennisinstellingen. Bij de leden van de

inwoners ingevuld. De enquête is bedoeld om voorkeuren, suggesties

(39%), naar inwoners in de regio via een fonds (33%) of naar inwoners in de

Adviesgroep is veel kennis en ervaring aanwezig, die zij graag inbrengen.

en zorgen van Brabanders naar boven te halen. De deelnemers aan het

gemeente (32%). Dit sluit aan op de doelstellingen van de RES. De helft van

onderzoek, de respondenten, variëren in leeftijd van 16 tot 70 en ouder,

de respondenten wil graag kunnen investeren in een zonneproject of een

komen uit alle 21 gemeenten en zijn overwegend hoger opgeleid. Omdat de

windproject in de eigen regio en er zo zelf geld aan verdienen.

resultaten gewogen zijn naar gemeente, leeftijd en opleidingsniveau, geeft de enquête een representatief beeld.

ZLTO,

lokale

energiecoöperaties,

bedrijvenverenigingen,

De belangrijkste adviezen van de Adviesgroep RES MRE zijn:

• Lokaal maatwerk en regionale regie. Lokaal maatwerk is belangrijk, vanuit het oogpunt van participatie en het verbinden aan andere opgaven. Tegelijkertijd is het

De enquête maakt duidelijk dat veel respondenten nog niet bekend zijn met

essentieel om op regionale schaal, vanuit het totaaloverzicht, afspraken te maken en

de RES. Van de respondenten is 18% op de hoogte van de RES. Desondanks is

regie te voeren.

Voor een ruime meerderheid van de respondenten is de klimaatverandering

er een grote bereidheid om mee te denken en uitvoering te geven aan de RES.

• Wees zuinig op ons landschap en versterk de agrarische structuur. De zonneladder

een probleem (64%). Zij staan (zeer) positief tegenover het stimuleren van

Bijna tachtig procent van de respondenten wil door hun gemeente betrokken

moet hierbij het centrale afwegingskader zijn, gemeenten moeten hier actief op

duurzame energie (60%). Een kleine groep respondenten denkt daar anders

en/of geïnformeerd worden over de plannen. Bovendien willen inwoners

inzetten. Bescherm het Natuurnetwerk Brabant en de Natuurpanorama’s. Benoem de

over en vindt de aandacht voor klimaatverandering overdreven (12%).

graag meedenken bij projecten voor windmolens of zonneparken (76%).

kansen voor ontwikkelingen in het landelijk gebied.

Om in huis meer energie te besparen, is bijna de helft van mening dat

gegaan over de aandachtspunten en de RES. Dit in een zogenaamde ‘research

• Scherp de ambities aan op het thema Besparing en maak deze concreter. • Geef meer inzicht in de kans van slagen van de energieprojecten. Zorg voor

zowel de overheid als de huiseigenaren het voortouw moeten nemen in het

community’. Deze online-bijeenkomst gaf de respondenten de kans om hun

haalbaarheid en betaalbaarheid van de plannen. Heb hierbij ook aandacht voor

versnellen van energiebesparing. Bijna tweederde wil dat de overheid zich

antwoorden toe te lichten. Zij zijn uitgenodigd om vaker betrokken te worden

mensen met een smalle portemonnee en zorg ervoor dat opbrengsten van initiatieven

richt op het verlenen van subsidies. Bij de installatie van zonnepanelen geeft

bij vraagstukken over de RES. Om meer inwoners deelgenoot te maken van

in de regio blijven.

bijna de helft aan advies op maat nodig te hebben. 60% maakt zich zorgen

de RES, worden gemeenten uitgenodigd voorstellen te doen voor participatie

over de kosten om je huis aan te passen naar een aardgasvrije woning.

met inwoners.

Als vervolg op de enquête, zijn respondenten en onderzoekers in gesprek

De resultaten van de enquête zijn opgenomen in bijlage 2.1.

• Zet als regio in op innovaties, zowel technisch als sociaal. Maak hierbij gebruik van de expertise bij de kennisinstellingen.

• Kom tot concrete uitvoeringsplannnen. • Zorg voor monitoring, in de vorm van een dashboard.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

te plaatsen bij bestaande infrastructuur, zoals snelwegen en energielocaties. We willen zoveel mogelijk aansluiten bij wat er leeft onder inwoners. Daarom

INHOUDSOPGAVE

Participatie: betrokkenheid omgeving Zeggenschap over project

entiteit/in het ontwikkelfonds en naar de investeerders in het project. De

We gaan door met de procesparticipatie Procesparticipatie

Draagvlak & Acceptatie

Meepraten over strategie en beleid

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

Financiële participatie - impact

Het vervolg

Financiële participatie

Lokale financële lusten

het

vergroten

van

het

online-bijeenkomsten

zodra

het

weer kan fysieke bijeenkomsten, zoals vragenuurtjes, en organiseren - mede op

Enegiefonds Brabant

Obligaties en/of verkrijgen

kennisbijeenkomsten. Dit gebeurt volgens

aandelen na oplevering

een activiteitenkalender, die terug te vinden

Risico & rendement: laag

Coöperatie

Gemeente én energiecoöperatie zijn vertegenwoordigd in de entiteit. Als

Entiteit / Ontwikkelfonds

Opbrengsten uit Het project €

men gebruik maakt van het Energiefonds Brabant is het mogelijk dat er in de

Ontwikkelaar

ontwikkelfase geen financiële risico’s zijn voor individuele burgers of leden van energiecoöperaties. Tot maximaal 50% van het eigen vermogen wordt €

€

verzoek van werkgroepen en specifieke doelgroepen zoals ambtenaren - webinars of

projecten, bij voorkeur op het gebied van de energietransitie, financieren.

Gemeente

Onder andere via het organiseren van

vanaf beginfase Risico & rendement: hoog

entiteit/het ontwikkelfonds kan hiermee vervolgens (maatschappelijke)

draagvlak.

Eigendom / aandelen

Financiële betrokkenheid bij project

min. 50%

€

max. 50%

ingebracht door een ontwikkelaar. Naast de eigen inbreng vanuit de stichting Opbrengsten uit het project €

en de ontwikkelaar worden projecten voor de resterende projectkosten (zo’n 80%) met vreemd vermogen gedekt. Het model biedt ruimte voor lokaal

Project hernieuwbare energie

maatwerk. Een nadere toelichting is opgenomen in bijlage 2.2.

is op onze website www.energieregiomre.nl. Stippellijnen: risico op

Sociale participatie Profijt in natura van

'negatief draagvlak' bij financiële tegenvaller

project middels fonds

Financiële participatie: Iedereen moet kunnen profiteren van de energietransitie

Bank / InvestNL

Wat we gaan doen!

Naast procesparticipatie, zoals hierboven

regio en kan ook leiden tot een grotere betrokkenheid van mensen bij lokale

We faciliteren stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en

uitgewerkt, is het van belang dat er ook

projecten, acceptatie van energieprojecten en grotere gemeenschapszin. We

inwoners om alle ins en outs van de energietransitie tot zich te nemen.

Procesparticipatie is direct gericht op communicatie over en eventuele verbetering van het project ten

sprake

participatie’.

streven als regio naar maximale lokale participatie en het maximaal lokaal

We gaan door met het organiseren van bijeenkomsten en communicatie-

behoeve van draagvlak en acceptatie.

We willen dat iedereen - ook minder

benutten van de opbrengsten. We geloven in lokaal maatwerk op het niveau

momenten.

kapitaalkrachtigen

van individuele projecten.

We zorgen ervoor dat iedereen in onze regio voordeel heeft van de energie

van

‘financiële -

voordeel

kunnen

Sociale participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Dit door de positieve bijdrage vanuit het

hebben van de wind- en zonne-energie die

project aan de lokale samenleving, niet door zeggenschap bij het project (eventueel wel zeggenschap bij

we in onze regio opwekken. Hierbij sluiten

Model financiële participatie en lokaal eigendom

het/een fonds).

we aan bij het Klimaatakkoord waarin het

Om te garanderen dat er invulling gegeven wordt aan het streven naar

wat leidt tot grotere betrokkenheid van de inwoners.

uitgangspunt is opgenomen om te streven

minimaal 50% lokaal eigenaarschap is er de intentie om te werken vanuit

We bieden een handreiking financiële participatie die gemeenten

die we met wind en zon in de regio opwekken. We bieden een model voor lokaal eigendom van zonne- en windparken,

Financiële participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Bij eigendom is er sprake van

naar minimaal 50% lokaal eigendom van de

het model dat hiernaast is weergegeven. Dit is tot stand gekomen samen

en lokale energie coöperaties kunnen gebruiken voor lokale energie

zeggenschap over het project vanaf begin. Bij obligaties/aandelen is dat pas later, over aanleg van het

nieuwe zonne- en windparken. Ook houden

met lokale energiecoöperaties. Het voorstel voor dit flexibele model dat

projecten.

project is dan niets meer te zeggen. Daarnaast kunnen er positieve financiële gevolgen zijn van het

we rekening met de provinciale handreiking

we in de RES 1.0 aanreiken, gaat uit van de oprichting van een entiteit/

We financieren met de opbrengsten andere projecten, met name op het

project. Het kan echter ook financieel negatief uitpakken; dan draagt het niet bij aan draagvlak en

‘Juridische uitwerking 50% participatie’.

ontwikkelfonds per gemeente en/of project om minimaal 50% van het eigen

gebied van energietransitie.

acceptatie.

Lokaal eigenaarschap levert geld op voor de

vermogen in een project in te brengen. Opbrengsten vloeien terug naar de

We onderzoeken de mogelijkheden van een regionaal ontwikkelfonds.

Zonder participatie geen energietransitie.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek De focus op besparen

Onze RES 1.0 is gebaseerd op de volgende elementen:

we de invulling daarvan concreter gemaakt. Met meer zekerheid kunnen

• Besparing binnen de gebouwde omgeving. • Toepassing van (grootschalig) zon op dak. • Inpassen opwekking van duurzame elektriciteit op land (wind en zon). • Warmtetransitie in de gebouwde omgeving door het opstellen van lokale

we dit bod, maar ook de andere onderdelen, nu onderbouwen. Het verbruik

transitievisies warmte ondersteund door een Regionale Structuur Warmte.

De RES is een instrument om met maatschappelijke betrokkenheid te komen tot regionale keuzen voor besparen en duurzaam opwekken. In de concept-RES hebben we een bod gedaan van 2 TWh. In deze RES 1.0 hebben

aan elektriciteit en warmte, opwek van duurzame energie en de distributie Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

INHOUDSOPGAVE

• Een benodigde infrastructuur voor transport en opslag van energie.

daarvan beschouwen we in samenhang. Energiebesparing is cruciaal in onze energietransitie; de energie die we niet (meer) verbruiken hoeven

Nieuwe ontwikkelingen nauwgezet volgen en inzetten

we ook niet meer op te wekken. Daarom zetten wij als regio primair en

De RES richt zich op de thema’s Gebouwde omgeving en Elektriciteit.

maximaal in op besparing.

Aan de andere klimaattafels wordt gekeken naar thema’s als mobiliteit, industrie en landbouw. Voor de opwek van elektriciteit kijken wij nu

Wat is nieuw in deze RES 1.0? De thema’s in samenhang...

naar twee beproefde technieken: zon en wind, maar houden zeker ook

De energiebespaarplannen voor wonen, bedrijven en maatschappelijk

rekening met ontwikkelingen in de toekomst. Met andere technieken zoals

vastgoed zijn verder uitgewerkt. Hiermee geven we handvatten aan de

waterstof worden landelijke pilots gedaan. We blijven verbinding zoeken

gemeenten om inwoners en bedrijven te ondersteunen en te stimuleren om

met innovaties. Die zullen een prominentere plek moeten krijgen in de

energie te besparen. Voor de energie die we (nog) nodig hebben zetten we als

vervolgstappen en bij de ontwikkeling van nieuw beleid.

eerste in op de ‘no-regret’ maatregelen: zon op daken, langs infrastructuur, in ‘pauze’- en energielandschappen. In de regio zien we daarnaast nog meer

Warmtebatterij: zomerwarmte opslaan voor gebruik in de winter

kansen voor duurzame opwek via wind en zon op land. Met een planMER

De innovatieve warmtebatterij maakt gebruik van thermochemisch

is nader onderzoek gedaan naar milieueffecten en koppeling met andere

materiaal om duurzame energie op een goedkope en verliesvrije manier op te

Het zonnepark in Budel-Dorplein met een capaciteit van

thema’s om te kunnen komen tot een integrale gebiedsontwikkeling. Ook

slaan. Dit helpt om kortere periodes te overbruggen,

44 megawatt is een gezamenlijk initiatief van provincie

is een nieuwe doorrekening gemaakt van het elektriciteitsnetwerk op

vooral in de wintermaanden, wanneer er minder

Noord-Brabant, gemeente Cranendonck en het zonne-

basis van de resultaten van de planMER. Op basis van deze informatie

of geen energie uit zon, wind of andere duurzame

energiebedrijf Solarcentury. Het park is gebouwd op

en de zienswijzen van de gemeenteraden zijn de zoekgebieden op kaart

bronnen beschikbaar is. De warmtebatterij is

het terrein dat vroeger werd gebruikt door zinksmelter

weergegeven. Naast de zoekgebieden worden er (lokaal) ook diverse kleinere

stabiel, werkt zonder verlies van energie en gaat bij

Nyrstar in Budel. In de verhoogde ‘dijken’ achter de fabriek

stappen gezet voor zon op land die samen bij elkaar ook grote stappen vormen

correct gebruik zeker 20 jaar mee. De warmtebatterij

zijn afvalstoffen van het bedrijf opgeslagen. Er wordt

en dus belangrijk zijn. Voor de warmtetransitie zijn de warmtebronnen en de

is ontwikkeld door de TU/e en TNO.

voldoende duurzame elektriciteit geproduceerd voor bijna

warmtevraag verder in beeld gebracht in de ‘Regionale Structuur Warmte’

12.000 huishoudens in de regio.

en zijn er afspraken gemaakt over het vervolg.

Wij zetten als regio primair en maximaal in op besparing. We zijn gestart met de uitvoering van de energiebespaarplannen.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

26 26

INHOUDSOPGAVE

4.1 Besparen: 'duurzaam in beweging' Besparen is een werkwoord

en ervaring vormen veelal de basis voor het pakket aan modules die de

Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet

teams Wonen, Bedrijven en Vastgoed nu uitwerken voor Energiebesparing.

verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom richten wij ons als stimuleren en dat gebeurt ook al in de regio. Gemeenten kiezen zelf voor

De Groene Zone: zonnepanelen op 7000 woningen

wat ze doen en via welke samenwerkingsverbanden. Onder besparen

Binnen het thema besparen onderzoeken we de mogelijkheden om zon-op-

beschouwen we ook kleinschalige duurzame opwek van elektriciteit en

dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame

warmte, die verbonden is aan het gebouw.

opwek van energie. De Groene Zone is een initiatief van 12 gemeentes in de regio Zuidoost Brabant en heeft als doel om in twee jaar tijd 7000 woningen

Wat niet wordt verbruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt. Bij besparen zetten we met name in op gedragsverandering. Dat vertaalt zich naar besparing bij gebruik, bij de aankoop van apparaten en bij gebouwaanpassingen, zoals isoleren en renoveren. We werken aan

te voorzien van zonnepanelen. Huiseigenaren die meedoen aan dit initiatief worden volledig ontzorgd. Technische kennis en inzet van eigen geld is niet

Kennisomgeving

nodig.

We moeten ook op het gebied van energiebesparing volop inzetten op

Duurzame gedragsverandering door weerstanden weg te nemen en handelingsperspectief te bieden.

De doelgroepen

het uitwisselen van kennis en ervaring tussen de gemeenten en onze

In deze RES 1.0 richten we ons op de doelgroepen Wonen, Bedrijven en

stakeholders.. Door het creëren van een ‘kennisomgeving energiebesparing’,

Maatschappelijk Vastgoed. Per doelgroep is de besparingsaanpak toegelicht.

waartoe alle gemeenteambtenaren toegang hebben, kunnen gemeenten putten uit plannen, campagnes, middelen en analyses en resultaten.

Doelgroep wonen: woningbezitters en woningcorporaties

Daarmee hoeft een gemeente niet meer het wiel uit te vinden of te veel

Binnen de doelgroep wonen onderscheiden we de specifieke doelgroepen

verschillende aanpakken (modules) die gemeenten kunnen gebruiken,

capaciteit in de zetten voor een campagne. Er liggen voorbeelden klaar of

particuliere woningeigenaren, woningbouwcorporaties, particuliere huur-

om zo tot een passende oplossing te komen per situatie. Die is tenslotte

gemeenten gaan op basis van de ervaringen samen aan de slag. Door zowel

woningen, Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en sociale koopwoningen.

afhankelijk van de situatie per betreffende persoon of organisatie en de staat

Energiebesparing en duurzaamheid staan sinds de jaren ’90 jaarlijks

te brengen als te halen werken de gemeenten samen aan een krachtig palet

In de RES 1.0 ligt de focus op particuliere woningeigenaren en woningbouw-

van het gebouw. Met innovaties in techniek, werkprocessen en aanpakken

‘op de agenda’, met wisselend succes. Het is onze ambitie om mensen

van duurzame activiteiten.

corporaties. Deze zijn namelijk het grootste qua aantal woningen waardoor

komen er in de toekomst meer mogelijkheden. Door goed samen te werken

in onze regio duurzaam in beweging te krijgen zodat ze zoveel mogelijk

de grootste besparingswinst te behalen is. Bovendien zijn het de groepen

versnellen we de verduurzaming binnen de doelgroepen Wonen, Bedrijven

energie gaan besparen, waarmee we onze CO2-uitstoot reduceren. Hierbij

waar de meeste gemeenten zich al met hun duurzaamheidsbeleid op

en Maatschappelijk Vastgoed.

is het noodzakelijk om de boodschap te richten op specifieke doelgroepen,

concentreren. Om energiebesparing te versnellen zullen we het gedrag van

situaties en mogelijkheden, weerstanden weg te nemen en mensen

woningeigenaren en huurders moeten veranderen. De gedragsverandering

‘Duurzaam in beweging’ versnellen kennis en ervaring delen

handelingsperspectief te bieden: wat kunnen ze concreet doen om te

zal moeten bijdragen aan meer handelingsperspectief tijdens de stappen

De 21 MRE-gemeenten hebben samen in de afgelopen jaren individueel of

besparen. Met de klantreis breng je precies in beeld welke stappen iemand

die bewoners nemen bij besparen op hun energieverbruik. We zoeken

samen veel ervaring opgedaan binnen duurzame programma’s. Deze kennis

doorloopt om de stap te zetten tot het nemen van maatregelen.

hierbij de samenwerking met stakeholders zoals energiecoöperaties en woningcorporaties.

Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

regio maximaal op besparing. Je kunt op een aantal manieren besparing

INHOUDSOPGAVE

De routes voor bewoners

Ambitie 2021 - 2022 Wonen

Er zijn routes voor bewoners die kleine maatregelen nemen om energie te besparen tot routes voor mensen die aan de slag willen gaan met forse verduurzamingsmaatregelen. Sommigen weten wat ze willen, anderen doen het liever samen of worden graag ontzorgd. Dit geeft inzicht in wat een gemeente kan doen om een bepaalde route goed te faciliteren of te organiseren Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven

zoals het aanscherpen van de communicatie waardoor weerstanden worden

Inzetten op gedragsverandering

Kennis en informatie delen Elke gemeente deelt informatie en kennis over bespaarroutes en onderzoeken

Monitoring

energiebesparing of verduurzaming van hun woning. De route hangt af van het doel, van de mogelijkheden en omstandigheden.”

Modules Een module is een mogelijke energiebesparingsaanpak. In

Start gemeente Heeze-Leende.

uitgewerkt met een palet van acties en instrumenten.

Uitrol mogelijk

Gemeenten, provincie en waterschappen kunnen hieraan

RES-verband worden voor de diverse doelgroepen modules

deelnemen, er gebruik van maken en deze gezamenlijk

Rapporteren en evalueren

Energieloket Informeren gemeenten

verder ontwikkelen. Zij kunnen daarbij de hele aanpak

Elke gemeente deelt resultaten

over mogelijkheden nieuw

zodat andere gemeenten

energieloket

overnemen, maar ook onderdelen daarvan. Zo ontstaat een

Voor woningcorporaties liggen er kansen/uitdagingen op het gebied van:

• De ruimtelijke ordening en vergunningen

(b.v. beperkingen bestem-mingsplan, leges).

Maar de aanname is dat door samen te werken via eenzelfde

Regeling Reductie Energieverbruik (Woningen)

gedeeld worden waardoor de ambtelijke organisaties ontzorgd

De Willem en De Zwijger in Best winnen duurzaamheidsprijs

worden. Daarnaast ontstaat er een duidelijker speelveld voor

Het bouwproject De Willem en De Zwijger van corporatie ‘Thuis’ aan de Willem de

maatschappelijke partijen, die al vaak regionaal georiënteerd

Zwijgerweg in Best heeft in 2018 de prijs voor het meest duurzame bouwproject van

zijn.

vakblad Cobouw gewonnen. De twee appartementencomplexen zijn een project van

aanpak

Gezamelijk ontzorgingsproject

zekerheid van duurzame oplossingen).

• Renovatie- en herontwikkelingsprojecten.

Verkennnen mogelijkheden

Inventarisatie

We gaan met woningcorporaties in gesprek om afspraken te maken over

In beeld brengen mogelijkheden

de kansen en uitdagingen. We werken vanuit Besparing samen met

woningcorporaties

BASIS

soort ‘cafetaria-model’. Deelname is dus geen verplichting.

Kennis delen tussen gemeenten

Onderzoeken gezamenlijke

• Het stimuleren van duurzaam gedrag van huurders. • De warmtetransitie (innovatie en het gebrek aan

Handelingsperspectief voor iedere vorm van besparing. Wat kan ik doen?

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10863743/1