2021-14 RV Bijlage 4 -Landschapsstudie Nuenen

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

buitengebied gemeente nuenen

landschapsstudie met toolbox voor de landschappelijke inpassing van een aantal hedendaagse ruimtelijke inrichtingsopgaven 8 mei 2020

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

i l l u s t r a t i e v o o r z i j d e : Vincent van Gogh - Populierenlaan bij Nuenen @ M u s e u m B o y m a n s v a n B e u n i n g e n R o t t e r d a m

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

(1885)

i l l u s t r a t i e a c h t e r z i j d e : Vincent van Gogh - La vigne rouge © P o e s j k i n M u s e u m M o s k o u

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

buitengebied gemeente nuenen

landschapsstudie met toolbox voor de landschappelijke inpassing van een aantal hedendaagse ruimtelijke inrichtingsopgaven 8 mei 2020

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

a k s i s

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

i

e

v o o r

b

u

i

b u r e a u

t

e

n

g

e

v e r k u y l e n

b

i

i. o. v.

e

d

n

u

g e m e e n t e

e

n

e

n

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

v o o r a f

t e n g e l e i d e w e r k w i j z e 1 . d e b a s i s 1 3 i d e n t i t e i t 1 5 b o d e m 1 7 o c c u p a t i e 2 3 2 .

d e l a n d s c h a p s e e n h e d e n 2 7

3 . ‘ s p e c i a l s ’ 3 7 a u t o n o m e e l e m e n t e n 3 9 b e s c h e r m d e e l e m e n t e n 4 1 4 . w a a r d e r i n g 4 5 k w a l i t e i t e n 4 7 m i n d e r s t e r k 4 9

inhoud

5 .

i n t e g r a l i t e i t 5 1

6 .

v i s i e 5 9

7 .

t o t s l o t 6 7

b i j l a g e 6 9 A t o o l b o x B c a s u s v e r k l a r e n d e

w o o r d e n l i j s t lijst van geraadpleegde informatie c o l o f o n

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

a k s i s

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

i

e

v o o r

b

u

i

b u r e a u

t

e

n

g

e

v e r k u y l e n

b

i

i. o. v.

e

d

n

u

g e m e e n t e

e

n

e

n

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

v o o r a f

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

a k s i s

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

i

e

v o o r

b

u

i

b u r e a u

t

e

n

g

e

v e r k u y l e n

b

i

i. o. v.

e

d

n

u

g e m e e n t e

e

n

e

n

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

LEVEND LANDSCHAP Ons la ndsc ha p is geen st a t isc h ma a r een d y nami s ch geheel . In fei te i s er nooi t s pr ake van een v a st eindb eeld; het la ndsc ha p is ee n r ui mtel i jke expr es s i e van een economi s che en|of ma a t sc ha p p elijk e a c t iv it eit . Aa nv a nk el i jk wer d en ver and er i ngen i n het l and s chap voorna melijk do o r na t u u rlijk e p ro c essen ges tuur d maar gel ei d el i jk i n s teed s gr oter e mate d oor a nt ro p o gene a a np a ssing en t ec hno lo g i s che ver ni euwi ng. Land s chaps vor mi ng i s d aar om een v o o rt du rend p ro c es w a a rv a n het tempo bepaal d wor d t d oor d e d y nami ek van tallo z e o nt w ik k elingen, v ernieu w ingen, ver and er end e i nzi chten en compl exe gl obal e en lo k a le p ro c essen.

VRAAGSTELLING Tu ssen Eindho v en en H elmo nd ligt de ge meente Nuenen i n een l and s chap d at op een gr oot a a nt a l p lek k en het gev o el geeft v er weg te zi jn van s ted el i jk gebi ed en d e d aar bi j beho rende ru imt elijk e c la ims en v ra gen. Een gevoel d at ni et al ti jd meer pas t bi j d e d agel i jks e rea lit eit w a a r de Gemeent e Nu enen z ic h ges tel d zi et voor een toenemend aantal ver zoeken v o o r ru imt elijk e o nt w ik k elingen in het bui tengebi ed . Deze ontwi kkel i ngen zi jn ver s chi l l end v a n a a rd en v a riëren da a rb ij st erk in s chaal , maat en kar akter . Bel angr i jke vr aagpunten z ijn o .a . de sit u ering v a n z o geno emde zonnewei d es , wi nd tur bi nes , bouwpr ojecten bi nnen de ‘ Ru imt e v o o r ru imt e regeling’ en d i ver s e pr ojecten en i ni ti ati even van r ecr eati eve a a rd. De sit u ering in het la ndsc ha p v an al d eze pr ojecten vr aagt om een i npas s i ng d i e rec ht do et a a n het k a ra k t er en de sfeer van d e d es betr effend e l ocati e.

Om op al d eze inp a ssingsv ra a gst u k k en een go ed a nt woor d te for mul er en heeft d e gemeente Nuenen i n de a fgelo p en ja ren inmiddels a l een gr oot aantal pl annen opges tel d d an wel op l aten st ellen w a a ro nder de ‘ S t ru c t u u rv isie Nuenen’ (2009, bi jges tel d 2015), d e i nter gemeentelijk e st ru c t u u rv isie ‘ Rijk v a n Do mmel en Aa’ (2011) en het ‘Bes temmi ngs pl an Bui tengebi ed Nu enen’ (2 0 1 8 ).

ten geleide

I n dez e reek s v o lgt hier nu een mee r ged etai l l eer d e kwal i tati eve bes chr i jvi ng van het la ndsc ha p . Dez e k w a lit a t iev e a na lyse vor mt d e bas i s voor een ‘tool box’. Deze ger eed sc ha p sk ist v o l la ndsc ha p p elijk e inric ht i ngs el ementen, d i e i n vor m var i ër en per l and s chap p elijk e eenheid, is een insp ira t ieb ro n o m met ver s chi l l end e i nr i chti ngs el ementen te bouwen a a n een nieu w en eigent ijds ru imt elijk frame waar bi nnen d e bovengenoemd e i nr i chti ngs vr a gen een p la a t s k u nnen k rijgen. H et is een kans om zo een ni euwe l aag te l eggen over het Nu enens la ndsc ha p en de v ele gro t e en ver s chi l l end e kwal i tei ten, d i e d at l and s chap op vel e p lek k en a a n de inw o ners en b ez o ek ers toont, nog ver d er te ver gr oten.

9

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

LEESBAARHEID VAN HOOFDSTRUCTUUR

g

e

b

KARAKTERISTIEKEN

e

d

n

u

e

n

e

n

GEOMORFOLOGIE BODEM

NATUUR NETWERK BRABANT

TE BESCHERMEN GEBIEDEN

TE BEHOUDEN ELEMENTEN

i

CULTUURHISTORIE ARCHEOLOGIE

GEBIEDSPASPOORT LANDSCHAPSANALYSE

BOUWSTENEN

NIEUW LANDSCHAPSBEELD

TOOLBOX

VISIE LANDSCHAP NATIONAAL VISIE NIEUWE VRAGEN LOKAAL

PLANKAART EN LOCATIES VOOR CASUS 10

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

LAGEN AFPELLEN ‘Nederland is een vol landschap, het is niet o n e i n d i g b e s c h i k b a a r .’ Deze uitspraak deed Rijksadviseur voor het landschap Berno Strootman in de Volkskrant van 30 oktober j.l. in relatie tot de opmars van megagrote distributiecentra in het Nederlandse landschap. Vorig jaar toonde Strootman zich in het Algemeen Dagblad van 26 april ook al bezorgd over een andere ontwikkeling: de gevolgen van met name de energietransitie voor het Nederlandse landschap. ‘ N e d e r l a n d i s n o g s t e e d s e e n m o o i l a n d ,’ s t e l t S t r o o t m a n ,‘ m a a r w e m o e t e n h e e l v o o r z i c h t i g zijn met de energietransitie die nu voor de deur staat. Deze transitie heeft ingrijpende gevolgen voor het landschap, waarvan zowel de kwaliteit als het totale oppervlakte door verstedelijking, toename van infrastructuur en vergroting van bedrijventerreinen de afg e l o p e n d e c e n n i a a l e n o r m z i j n t e r u g g e l o p e n ’.

Met de o p ga v e v a n energiet ra nsit ie m aakt d e over hei d nu gr ote haas t. Daar bi j i s d e vergo eding die b o eren o nt v a ngen v o o r het accommod er en van zonnewei d es (zonnepanelen) derma t e ho o g da t hier na u w elijk s tegenop te pr od ucer en val t. De bel ei d s mati ge haas t gek o p p eld a a n z o w el o nt w ik k elingsz in al s ver goed i ngen maakt d e vr aag naar het pl aats en v a n dez e indu st riële element en p ra ngend . Antwoor d en moeten s nel en gefund eer d komen. W a a r w el en w a a r niet . En z o ja , ho e d an en zo nee, waar om ni et? Antwoor d en d i e ni et a lleen gelden v o o r de o b jec t en b eho r end bi j het ener gi etr ans i ti evr aags tuk, maar ook bi j a ndere init ia t iev en in het b u it engeb ied zoal s d e zogenoemd e ‘r ui mte-voor -r ui mte-woni ngen’ en rec rea t iev e v o o rz ieningen. Om dez e v ra gen t e k u nnen b ea nt w o o r d en vanui t d e i d enti tei t, d e bes taand e kwal i tei ten v a n en b edreigingen v o o r het Nu enens l and s chap maar voor al vanui t een per s pecti ef van k a nsen z ijn de v o lgende st a p p en b innen d eze l and s chaps s tud i e gezet. Daar bi j i s het hi s torisc h gegro eide la ndsc ha p v a na f heden tot aan het ond er l i ggend e bas i s mater i aal afgepel d .

Met de a b io t iek , b io t iek en a nt ro p o ge ne pr oces s en al s ond er l egger wor d t d e r ui mtel i jke ho o fdst ru c t u u r gedefinieerd, get yp eerd en gewaar d eer d . Op bas i s hi er van wor d en d e versc hillende la ndsc ha p seenheden helder begr ens d . Over d i t l and s chap zi jn ver vol gens gebi eden gelegd die v a nu it v ersc hillende w et- en r egel gevi ng bes cher md zi jn en behoud en d i enen t e b lijv en. Dez e geb ieden met een z o g enoemd e l age d y nami ek zi jn i n pr i nci pe ui tges l oten v o o r de sit u ering v a n ho o gdyna misc he vr agen (i nd us tr i eel kar akter , kor te oml oopti jd ) al s d e inric ht ing v a n z o nnep a rk en. V o o r de o v er gebl even ‘contr amal ’ i s tot s l ot een r ui mtel i jk conc ep t o nt w o rp en da t mo gelijk heden b ied t voor het accommod er en van ver s chi l l end e ontwi kk elingen met een o p de k a ra k t erist iek van d e betr effend e l and s chaps eenhei d gebas eer d e ‘ t o o lb o x ’ ; een b ij de eenheid b eho rend e s et van l and s chappel i jke el ementen.

werkwijze

11

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

12

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

1 . d e b a s i s

13

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

d e k za n d vl a k te

d e k za n d vl a k te me t b e e k ove r s tr omi n gs vl a k te e n d a l vor mi ge l a a gte d e k za n d r u g

b e e k da l

Or d eni ngs pr i nci pe De oost-west gerichte dekzandrug met vlaktes, waarop naast Helmond, Geldrop en Eindhoven ook Nuenen, Gerwen, Nederwetten, Opwetten, Boord, Stad van Gerwen en Rullen liggen, wordt in het Nuenens landschap doorsneden door de noord-zuid gerichte beekdalen van Dommel | Kleine Dommel en Hooidonksche Beek. In de dekzand-vlakte kon de beekoverstromingsvlakte van de Dommel ontstaan.

14

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

OP DE GRENS VAN DE MEIJERIJ EN DE KEMPEN Een fiet s- o f w a ndelt o c ht do o r het la nd s chap van Nuenen maakt al s nel één d i ng d ui d el i jk; ‘ het is mo o i hier’ . Op de grens v a n de M ei jer i j en d e K empen d r aagt d i t l and s chap d e ken merk en v a n b eide in z ic h: ijle p o p u liere nbos s en en d i chte d ennenbos s en, het beekd al van Kleine Do mmel en Do mmel da t met z ijn br oekbos s en en vochti ge gr as l and en al s een l i nt do o r het geb ied slingert , de rela t ief grote open akker s en d e buur ts chapjes met hun er ven en k leine b o sjes. Da a rb ij o p get eld de v e l e cul tuur hi s tor i s che monumenten, waar van d e d r i e w a t ermo lens en de Ou de To ren v a n Kerkhoef maar een paar voor beel d en zi jn, i s er bi jzond er v eel a fw isseling in een rela t ief k lein gebi ed . T al l oze beel d en en s fer en d i e hor en bi j gr oter e, o nderliggende la ndsc ha p p elijk e st ru c tur en, d i e hun bas i s hebben i n een eeuwenoud e o ndergro nd.

PROTOTYPISCH BRABANTS LANDSCHAP H et hele b u it engeb ied v a n de gemeen te Nuenen l i gt i n het pr ototy pi s che Br abants e l and sc ha p da t b est a a t u it dek z a ndru ggen en l ager gel egen d ekzand vl aktes d i e d oor ver s chi llende b eek da len w o rden do o rsneden.

Dalvormige laagte

Laagte (afgraving)

Dekzandrug

Beekdalbodem (meanderruggen en geulen)

Landduinen Dekzandvlakte Storthopen met grind, zand, kleigaten of ijzerkuilen

Beekdalbodem Beek(dal)overstromingsvlakte

Dez e o ndergro nd is b ep a a ld do o r riv ier afzetti ngen van d e Ri jn en d e M aas en d oor aar d v ersc hu iv ingen. Do o r de a a rdv ersc hu ivi ngen onts tond een s chol l enl and s chap van hor s ten en slenk en. H et Nu enens la ndsc ha p ligt i n d e zogenoemd e Centr al e Sl enk, een br ed e verz a k k ing t u ssen t w ee b reu k lijnen, w a a rv an d e Peel r and br euk i n het oos ten d e bekend s te i s . I n de Cent ra le S lenk is een dik p a k k et d ekzand afgezet d at ond er i nvl oed van d e wi nd een p a t ro o n k reeg v a n een z w a k -go lv end gebi ed met d oor vl aktes afgewi s s el d e oos t-wes t geric ht e dek z a ndru ggen. Gro t ere ho ogtever s chi l l en onts tond en op pl aats en waar l anddu inen w erden o p gest u w d. I n de no or d -zui d r i chti ng wer d d i t zand l and s chap ver vol gens do o rsneden do o r t a llo z e b ek en, die a l dan ni et meand er end i n het zand een tweed e s tr uct u u r a a nb ra c ht en.

identiteit

15

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

ING

D e ta i l u i t d e top ogr a f i s c h e k a a r t va n 1925 me t h e t l i c h t s l i n ge r e n d ve r l oop va n d e Lu c h e n s c h e We te r i n g, d e h u i d i ge H ooi d on k s c h e Be e k e n d e me a n d e r s va n d e P r i n s c h e We te r i n g.

D E H O OI D O NK SC HE B E E K : EEN NATUUR LI J KE BEEK WAARIN IS GEGRAVEN ÉN VERGRAVEN D e H o o id o n k s c h e B e e k , ont st aan uit d e Luc hense Wet eri n g en een n aam l o ze beek di e i n h et h u i di ge Mi erl o o n tspri n gt i s e e n zoge n oe md e ‘ b ove n l oop ’ . D e b e k e n h e b b e n h u n oor s p r on g i n n a t te h e id e - e n m o erasgebied en, z oals het Kranen bro ek. Om streeks 1900 besto n d h et l an dsch ap u i t h ei de, m o er a s of s ma l l e h ooi l a n d e n me t s i n ge l s . V a n a f d e b r on ge zi e n i s d e b ov e n lo o p h e t e e r s t e deel v an een beek of een riv ier. De n atu u rl i jke beek h eef t h i er een l i n eai r karakter; een sm al l e r e c h te b e e k l oop . Bi j l a a gl a n d b e k e n ( w a a r toe a l l e b e k e n i n Br a b a n t h or e n ) is h e t v e r h an g in d e bov enlopen v aak erg klein. B i j de Ho o i do n sch e B eek bedraagt h et verval sl ech ts 8 m eter o ve r e e n a f s ta n d va n gr of w e g 10 k i l ome te r . H e t e r od e r e n d ve r moge n i s da a r d o o r laag e n d e beek blij ft relat ief ‘ net j es’ binnen de o evers. De Ho o i do n ksch e B eek i s een zeer o u de waterl o o p . H oe ou d p r e c i e s i s n i e t b e k e n d . V a n a f 1500 i s e r s p r a k e va n b e w on i ng a an we e r s z ijd e v an d e beek (Nuenen en Gerwen).

De beek was er du s vó ó r de eerste bewo n ers. In de jaren ’30 (1 932) i s d e b e e k ‘ ge n or ma l i s e e r d ’ ; r e c h tge tr ok k e n om d e a f voe r va n ov e r t o llig w ate r in d e omgev ing v an d e bron en d e boven l o pen (Mi erl o ) sn el l er te regel en . Een i n greep i n h et beeksys te e m d i e ove r i ge n s i n d i e ti jd ze e r ge b r u i k e l i jk w a s . H i e r i s d u s s p r a k e v a n e e n ‘ v e r g r av e n ’ b eek. De kaart van 19 25 (waar de Ho o i do n ksch e B eek to t vo o rbi j Nu en en n o g Papen vo o rtsch e en Li s s e n voor ts c h e Loop h e e t) l a a t n a a s t r e l a ti e f r e c h te s tu k k e n ook n og g r o te d e le n v an d e beek z ien met een lic ht slingere n d verl o o p. De Pri n sch e Weteri n g h eef t o p deze kaart een u i tges p r ok e n s l i n ge r e n d ve r l oop d oor d e P r i n s c h e ( e n P a a r l e s c h e ) H e i d e .

16

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

LAND VAN ZAND EN EEN BEETJE VEEN De ho o fdc o mp o nent en v a n de b o dem van het Nuenens l and s chap bes taan ui t het d oor de w ind a a ngegev o erde z a nd en het t er pl aats e ons tane veen. In d i t moed er mater i aal zi jn o nder inv lo ed v a n ex t erne o mst a ndighed en zoal s kl i maat, water hui s houd i ng, fl or a, fauna en niet t e v erget en de mens v era nderingen opgetr ed en en heeft bod emvor mi ng pl aats gevonden. De b o demso o rt en in het Nu enens l and s chaps zi jn een s pi egel van vel e bi oti s che en a nt ro p o gene p ro c essen die heb b en gel ei d tot het l and s chap van vand aag. Het zi jn tevens b ela ngrijk e indic a t o ren v o o r de b egrenzi ngen tus s en d e ver s chi l l end e l and s chaps eenhed en. I n gro t e lijnen z ijn drie ho o fdgro ep en t e ond er s chei d en: bod em en bod ems oor ten d i e hor en b ij de b eek syst emen, b ij de o u de o nt gin ni ngen en bi j d e jonge ontgi nni ngen.

H 80-140 / L 120

VI

H 40 - 80 / L 120

V

H 40 / L 120

VB

H 25 - 40 / L 120

H 140 / L 160

VII

H 80-140 / L III 120

VI

H 40 - 80 / L 120

II

V

H 40 / L 120

VB

H 25 - 40 / L 120

III

H 40 / L 50 - 80

II

H 40 - L 50

opdrachtgever

Gemeente Nuenen

projectnummer

28019006

projectleider

MvS

tekenaar

BS

bestandsnaam

V01 190827 28019006 grondwaterstanden.pdf

opdrachtgever

H 140 / L 160

VII

VIII

BEEKSYSTEMEN, of eigenlijk maar één H et b eek da l v a n de Do mmel is niet a lleen i n r ui mtel i jk-vi s ueel opzi cht maar ook geomor fol ogisc h één v a n de ho o fdlijnen in dit la nds chap. De Dommel onts pr i ngt i n Bel gi ë, s tr oomt tussen Eindho v en en Nu enen do o r in de richti ng van ‘s –Her togenbos ch, en mond t bi j d e Haverleij u it in de Ma a s. De Kleine Do mmel is een bel angr i jke zi jbeek van d i t s y s teem. Behal ve d e Kleine Do mmel z ijn er k leinere z ijb ek en d i e op d e Dommel afwater en. In het Nuenens l andsc ha p z ijn da t de H o o ido nk sc he Beek en i ets ten noor d en van d e gemeentegr ens d e Br eugelse Beek . De element en v a n het b eeks y s teem van d e Dommel bes taan ui t bovenl open en la a gt en, b eek da len en b eek o v erst romi ngs vl akten. Al d eze el ementen komen voor . Het o ndersc heid t u ssen b o v enlo p en en b eekd al en l i gt op het punt waar er geomor fol ogi s ch Gemeente Nuenen gez ien sp ra k e is v a n een b eek da lb o dem; bovenl open l i ggen ni et i n een beekd al . De K l ei ne Do mmel en Do mmel st ro men in een b eekd al ; d e Luchens che Weter i ng-Hooi d onks che Beek Landschapsstudie Nuenen en de P rinsc he W et ering liggen in da lv or mi ge l aagtes .

In het r el ati ef l aaggel egen l and ten no o rden v a n Nu enen, het hu idige Nu enens Br oek, was al l e r ui mte voor over s tr omi ng i n natte Grondwaterstanden t ijden, hier o nt st o nd een b eek o v erst ro m i ngs vl akte.

dr o og

VIII

H 40 / L 50 - 80

n at

l

H 40 - L 50

projectnaam

onderdeel

projectnaam

Landschapsstudie Nuenen N A T T E EN D R O GE C O N D I T I ES

bodem

onderdeel

Grondwaterstanden projectnummer

28019006

schaal

1 : 50.000

projectleider

MvS

formaat

A3

tekenaar

BS

blad

01

bestandsnaam

V01 190827 28019006 grondwaterstanden.pdf

V03

27-08-2019

V03

27-08-2019

schaal

1 : 50.000

formaat

A3

blad

01

De H o o ido nk sc he Beek en de P rinsc he Weter i ng zi jn r el ati ef r echte l i jnen i n het l and s chap. Beek b egeleidende w egen o nt b rek en evenal s beekbegel ei d end e bepl anti ng. Di t maakt het o ndersc heid met de o mgev ing, het la nd s chap van d e jonge hei d e-ontgi nni ngen, mi nd er du idelijk . Met na me hier is b o dem, sa men met het patr oon van d e haaks op d e beek verk a v elde w eides, een b ela ngrijk e indic ator voor d e begr enzi ng van d e l and s chaps eenhei d . De H o o ido nk sc he Beek is o v erigens een zeer oud e l i jn i n het l and s chap. E n hel emaal r echt ev enmin; o p so mmige p lek k en z ijn fla u we bochten te zi en. .

17

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

18

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

H et b eek da l v a n de Do mmel|Kleine Dommel i s d ui d el i jk her kenbaar i n het l and s chap. De mea ndering v a n de b eek b ep a a lt meteen al het ver s chi l met d e and er e water el ementen. Op de ra nd v a n de a a ngrenz ende dek z and r ug l i ggen beekbegel ei d end e wegen. Daar waar dez e o nt b rek en z ijn a ndere sp ec ifiek e l and s chappel i jke el ementen al s s tei l r and en te zi en. I n het b eek da l liggen b ro ek o nt ginningen met een ver kavel i ngs patr oon haaks op d e beek, b ro ek b o ssen en na t t e ru igt es. H et z ijn met name d e br oekbos s en d i e d e l i jn van d e beek ook o p a fst a nd ru imt elijk ma nifest ma k en.

Hooidonkse watermolen

Opwettense watermolen

Collse watermolen, gelegen in Eindhoven

NATTE CONDITIES I n het dek z a ndgeb ied z ijn de gro nden d i e bi j het beekd al , d e d al vor mi ge l aagtes en het b eek o v erst ro mingsgeb ied ho ren na t t o t r el ati ef nat. De vol gend e bod ems oor ten komen voor ve e n gro n de n I n het b eek da l v a n de Do mmel ga a t he t voor namel i jk om veen d at i n een wei ni g voed s elrijk milieu is gev o rmd u it rest en v a n z egges oor ten en ui t bl ad - en houtr es ten van el zen en b erk en. De eerst e o nderso o rt b est a a t ui t mad eveengr ond en op zeggeveen, r i etzeggeveen o f b ro ek v een. Dit is een z eer na t t e gro nd s oor t met een ver aar d e zand i ge veenbovengr ond en da a ro nder z w a rt v erw eerd v een met houtr es ten. De tweed e ond er s oor t wor d t gevor md do o r de v lierv eengro nden o p z eggev een, r i etzeggeveen of br oekveen,Di t i s eveneens een z eer na t t e b o demso o rt . Dez e b o dem komt vaak voor ond er bos en heeft een zeer d unne v era a rde b o v engro nd. be e k e e rdgro n de n Onder het Nu enens Bro ek en in de da lvor mi ge l aagtes r ond d e Hooi d onks che Beek en d e P rinsc he W et ering liggen b eek eerdgro nd en. Deze gr ond en hor en tot d e cl as s i fi cati e van hydro z a ndeerdgro nden. De b o dem b estaat ui t een voed s el r i jke humus l aag d i e over gaat i n een v o edsela rme la a g v a n dek z a nd.

V anwege d e fl uctuer end e water s tand tr eed t er oxi d at ie in de b o dem o p . Bij het b ek ijk en v a n een bod emmons ter zi jn d an ook vaak r oes tvl ekken te z ien. Dit la a t st e k o mt met na me in de b od em r ond om d e Hooi d onks che Beek en d e Pr i ns che W et ering v o o r. m o e rige e e rdgro n d Op de o v erga ng t u ssen v eengro nden en mi ner al e gr ond en l i ggen moer i ge gr ond en. In het b u it engeb ied v a n Nu enen ligt dit b o demy pe op d e r and van d e beekover s tr omi ngs vl akte t en z u iden v a n S t a d v a n Gerw en. H et is een bod em waar van d e moer i ge (veel or gani s che st o f) b o v enla a g is v ermengd met z a nd. Omd at ook hi er s pr ake i s van natte cond i ti es bevat de z a ndo ndergro nd ro est . H a a k s o p de b ek en z ijn v ele slo t en gegr aven om het aangr enzend e l and te ontwater en en gesc hik t t e ma k en v o o r met na me v eeteel t (wei d egr ond ). Voor een goed e water beheer sing w erden da a rna a st st u w en gep la a ts t. K ar akter i s ti ek i n het beekd al van K l ei ne Dommel en Do mmel z ijn de sc hep ra dmo lens, die d oor ops tuwi ng het water pei l op een hoger ni veau k o nden b rengen.

19

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

Bo d em s oor ten b i j Jonge ontgi nni ngen

E l eme n te n van he t b e e k s ys t e e m

v e e n g r on den

moer ig e gronden

p o d z o lg ro n d e n

beekeerdgrond

O ude o n t gi n n i n g e n d u in v a a g g ro n d

h o ge z war te en b r u in e e nkeerd grond

Lage enkeerdgrond in dalvormige laagte GWT III

Lage enkeerdgrond in beekdal GWT III

COMPLEXITEIT

O p de ran d e n v an d e d ekz and rug en d e lage, nat t e gebi eden , h et beekdal en de dal vo rm i ge l aagtes, l i ggen de l age e n k e e r d gr on d e n . H e t zi jn r e l a ti e f n a tte ge b i e d e n , va n ou d s h e r i n ge b r u i k a l s g r a s lan d . He t g r o o t st e v ersc hil t ussen d e lage enkeerdgro n den gren zen d aan h et beekdal o f gren zen d aan de da l vor mi ge l a a gte s | b e e k ove r s tr omi n gs vl a k te zi t i n d e s a me n s te l l i n g va n de o n d e r g r o n d . G r e n z e nd aan het beekd al best aat d eze u i t ven i g zan d o f zan di g veen . De gro n dso o rt m arkeert l etter l i jk h e t ove r ga n gs ge b i e d . H e t gr on d ge b r u i k i s gr a s l a n d , d e ve r k a ve l i n g i s e e n m ix v an o p s tr e k k end e kav els en blokpat ronen. I n de l o o p der ti jd i s h et versch i l m et de aan gren zen de o u de o ntgi n n i n ge n me t n a me d oor p e r c e e l s ve r gr oti n g ve r w a te r d .

20

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

DROGE CONDITIES - oude en jonge ontginningen podzol D e va n o o r sp ro n g Ru s s is che na a m wa a rbij de wo o rde n p o d ‘o n d er ’ b eteken t en he t wo o rd zol a ‘a s’, ve r wijs t na a r de u itsp o e lin gsl a a g i n d eze b o d e m, die o nts ta a n is do o r e e u we nla nge uit e n i n s p o el i n g i n l eema rm de kza nd. H et d ek z a n d d a t a l s e e n me te rs dik ke la a g do o r de wind werd a fg ezet ra a k te eeu we n ge le de n b e de kt me t b o s. Af ge s tor ven p la n ten ma ter i a a l werd do o r o rga nis me n a f ge bro ke n tot humu s en ver vo l gen s do o r b o de mo rga nis me n do o r de b oven s te d ec i meter s va n d e gro nd ge me ngd. D e ze b ove ngro nd, de zo gen o emd e A- h o r i zo nt k re e g hie rdo o r e e n s te e ds do nkerder k leu r. I n d e l o o p va n de tijd k wa m e e n na tu u rlijk ver z ur in gs p ro ces o p ga n g, wa a rdo o r e e n de e l va n de hu mu s o plo sbaar werd en met h et i n f iltre re nde re ge nwa te r de gro nd ins p o elde. Met d eze i n s p o el i n g we rde n o.a ijze r ve rbindinge n me e ge vo erd, d ie a l s ver wer i n gshuidje s o m de de kza ndko rre ls za te n. O p deze m a n i er o n t sto n d een a s k le u rige u its p o e lings la a g (E -ho rizont ).

D e hu mu sz u ren en me e ge vo e rde ijze r- e n a lu miniu mve rbinding e n z i j n o p en i ge die pte ne e rge s la ge n ro ndo m e n tussen d e d ek z a n d ko r rel s, wa a rdo o r e e n do nke re ins p o e lingslaag ( B - h o r i zo n t ) i s o n t s t aa n. Wa nne e r de do nke re ins p o e ling slaag lic h t i s o n t w i k kel d i s er s pra ke va n e e n zo ge no e mde haa rp o dz ol d ie h er ken b a a r i s a a n du nne bru ine la a gje s. Bij e e n vel dp o d z o l s t a a t d e u i t s p o eling (ve rdwijne n va n vo e dins s to f f e n uit de b o d em d o o r n eer s l a g wa te r me t ve r zu ring a ls ge vo lg) ce nt raal.

De c o nt ra ma l v a n de na t t e la a gt es z ijn d e d r oge d ekzand r uggen. Van oud s her zi jn d i t d e p la a t sen die a ls eerst e b ew o o nd en o ntgonnen wer d en. De bod em i s een s pi egel van d e o c c u p a t iegesc hiedenis en het mo ment en d e mani er waar op l and s chap benut en gebr ui kt w erd. I ndic a t o ren v o o r de o u de o nt ginni ngen zi jn d e hoge zwar te en br ui ne enkeer d gr onden. Beide ho ren t o t de c la ssific a t ie v an d i kke eer d gr ond en. Di t zi jn gr ond en met een humu sho u dende b o v engro nd, het z o genoemd e es d ek, d i e d i kker i s d an 50 cm. In het Nuenens la ndsc ha p b est a a n dez e gro nden u it z and en wor d en enkeer d gr ond en genoemd . Vanwege eeu w enla nge b emest ing met p o t st a lmes t, een mengs el van s tal mes t, hui s afval , bos s tr ooi s el , heidep la ggen en z a nd z ijn mest dek k en var i ër end i n hoogte van 50 tot 120 cm onts taan. Het v ersc hil t u ssen de z w a rt e en de b ru ine enkeer d gr ond en zi t i n d e s amens tel l i ng van d e potst a lmest . Bij z w a rt e enk eerdgro nden w er d en hei d epl aggen gebr ui kt. De A-hor i zont (bovenst e gro ndla a g) heeft een z w a rt e k leu r en i s mi ni maal 50 centi meter d i k. De gr ond i s bovendien k leia rm en heeft w einig t o t geen spor en van l eem.

Br ui ne enkeer d gr ond en zi jn onts taan do o r geb ru ik v a n b o sst ro o isel en gra sz od en i n d e pots tal mes t. Deze gr ond en l i ggen aan d e ra nd v a n het b eek da l v a n de Do mmel en d e beekover s tr omi ngs vl akte , aan d e voet van d e dek z a ndru g. I n t egenst elling t o t de z war te enkeer d gr ond bevat het bod empr ofi el s por en v a n z a nd en leem. Ten z u idw est en v a n Nu enen is het b eek d al van d e K l ei ne Dommel bi jzond er s mal . De bod em b est a a t hier u it la ge enk eerdgro nd. De bod ems oor t ver wi js t naar d e oud e gr as l and en, d i e o p geho o gd w erden met p o t st a lmest v er mengd met zand . De bovengr ond i s net al s bi j d e ho ge enk eerdgro nden z w a rt o f b ru in m aar met een afmeti ng tus s en d e 20 á 30 centi meter v eel minder dik . Da a ro nder z it mo erig mater i aal . Vanwege d e natte cond i ti es komt ook hi er ro est v o o r. Aa n de o o st z ijde v a n het Nu enens la nd s chap l i ggen d e ‘jonge of hei d e-ontgi nni ngen’. Bij dez e la ndsc ha p seenheid ho ren de pod zol gr ond en. Ver r eweg het gr oots te d eel pod zolgro nden in het b u it engeb ied v a n Nu enen bes taat ui t vel d - en haar pod zol gr ond . Daar naas t k o mt een a a nt a l k leinere eenheden la ar pod zol gr ond voor . Di t bod emty pe hoor t tot zogeno emde hydro p o dz o lgro nden.

To t ho o g i n het bod empr ofi el zi jn hy d r omor fe kenmer ken te v inden, een t ek en da t de b o dem p erm anent of per i od i ek met water ver zad i gd was , zoal s een p a a r p lek k en b ij V a a rle. H et z ijn tevens bod ems d i e met pl aggen bemes t wer d en en da a rdo o r een dik k er hu meu s dek heb b en. To t slo t k o men er a a n de o o st z ijde no g d ui nvaaggr ond en voor . Di t zi jn zeer d r oge gr ond en die gek enmerk t w o rden do o r het na gen oeg ontbr eken van eni g bod empr ofi el . De gr ond en z ijn w a a rsc hijnlijk a l in de Middeleeu w en onts taan d oor s tr ooi s el - en pl aggenr oof waar na do o r w indero sie st u ifz a nden z ijn gev o rmd . Deze vaaggr ond en zi jn voor een gr oot ged eel te b eb o st met gro v e den.

21

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

u it s n e de ka a r t c a . 1815 b r o n : h t t p s : / / www .t opot ijdreis.nl

22

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

DE MENS ALS LANDSCHAPSVORMER To t a a n het midden v a n de v o rige eeu w wer d d e r ui mtel i jke s tr uctuur van het Nuenens l andsc ha p st erk b ep a a ld do o r een p a t ro o n d at geënt was op d e abi oti s che opbouw van d e o ndergro nd. V a nu it het gegev en da t la nds chap d e r ui mtel i jke expr es s i e i s van een maats chapp elijk e en|o f ec o no misc he a c t iv it eit (en ) wer d het beel d tot d an toe voor namel i jk bepaal d do o r de a gra risc he sec t o r.

H e r k e n b ar e h o g e delen (wit gemarkeerd ) in d e vo rm v a n d e d e k z an d r u g t ussen het beekd al en d e beekoverst r om in g s v lak te v an d e Dommel, aangegev en op de t op o g r af is c h e k aar t van 19 25 .

occupatie

De b ew o ning v a n het geb ied ga a t hee l er g ver ter ug i n d e ti jd . De eer s te occupati e vond c a . 9 0 0 0 v .C. p la a t s o p de dek z a ndru g t us s en het beekd al van d e Dommel en d e Hooi d onks che Beek en ro ndo m V a a rle (c a . 8 0 0 0 v .C.). T us s en 300 en 800 n.C. was het gebi ed , evenal s de rest v a n No o rd Bra b a nt o nt v o lk t . Vanaf 800 n.C. neemt d e bevol ki ng weer toe. De b a sis v o o r de nu no g herk enb a re st ru ctur en en patr onen wer d gr otend eel s gel egd i n d e Middeleeu w en. De a a nw ez igheid v an water was van l evens bel ang bi j occupati e; w a t er o m t e drink en, w a t er o m mee te bevl oei en, water al s ver bi nd i ngs wegen ook w a t er a ls v erdedigingslijn. V a nw ege over s tr omi ngs gevaar was wonen d i r ect aan het w a t er o nv erst a ndig, da a r w a ren b ij u it stek d e hoger e d el en i n het l and s chap ges chi kt voor . Met na me da a r w a a r do o rw a a db a re p laats en l agen, aan r outes tus s en ver s chi l l end e d or pen, o nt w ik k elden z ic h eengez insnederz et t in gen met d e d aar bi j behor end e kampontgi nni ngen. H et w erden st ra t egisc he lo c a t ies t e mi d d en van d e omr i ngend e wi l d er ni s . Vanaf ca. 1500 w o rdt er a a n b eide z ijden v a n de H o o id onks che Beek gewoond .

Zo onts tond Nuenen aan d e z u idz ijde v a n dez e b eek en Gerw en a a n d e noor d zi jd e. De bel angr i jks te br onnen van i nkomst en w a ren ha ndel, nijv erheid en het gemengd agr ar i s ch bed r i jf. De l i ggi ng op d e hoger e delen grenz end a a n het w a t er z o rgde voor twee bel angr i jke patr onen. De hoger e d r oge delen w a ren gesc hik t v o o r a k k erb o u w , d e l ager e natte d el en al s wei d egr ond . E chter ni et eerder da n da t in het b eek da l o ev erb os s en wer d en gekapt en ver wor ven gr ond ontwater d w erd. De da a rv o o r gegra v en slo t en lo o sd en het water op d e beek en wer d en d aar om mi n of meer ha a k s o p dez e w a t erlo o p a a ngelegd . Hi er d oor onts tond d e tot nu her kenbar e ops tr ekk ende v erk a v eling met sma lle w eidep ercel en. Al s veeker i ng en s chad uwbr enger wer d l angs de k a v elgrenz en b ep la nt ing in de v o rm van heggen aangebr acht. Hi er d oor wer d het r ui mt elijk p a t ro o n v a n de sma lle k a v els ha aks op d e beek s ter k geaccentueer d . Het pr oces van het o mv o rmen v a n o ev erb o ssen in ho o il and en was r ond 1450 vol tooi d ; een bi jkomend effect v a n dez e ho u t k a p w a s o v erigens meer e n s ter ker e meand er i ng van d e beek.

In het beekd al w erden geriefb o ssen en b o sjes a a ngebr acht i n d e vor m van br oekbos s en met popul i er en ha k ho u t b o sjes met es en els. Een st ra t egisc he lo c a t ie is de b a sis v o or Nuenen, d at onts tond ui t ver s chi l l end e (l aat-) mi ddeleeu w se gehu c ht en, die ro ndo m een s ni jpunt van meer d er e d oor gaand e r outes l agen. Dez e ligging v erk la a rt de v a n o o rsp ro ng r egi onal e hand el s functi e.

23

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t o p o gr a fisch e ka a r t ca. 1 843; ui t snede b r o n : H istor isch e A tla s N oord - B rabant

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

t op ogr afi s c he k aar t 1925; ui t s ne de ht t p s : //w w w . t op ot i jdr e i s . nl

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

t o p o g ra f is c h e k a a rt 2 0 1 8 ; u it s n e d e h t t p s :/ / w w w .t o p o t ij d re is .n l

V e r g e l i jk in g v an d e t o pografisc he kaart en van c a. 1 843, 1925 en 2018 l aat zi en dat h et versch i l i n o n twi kkel i n g bi n n e n e e n vr i jw e l ge l i jk e ti jd s p a n n e e n or m gr oot i s . I n d e c a . 85 ja a r tu s s e n de e e r s te twe e k aar t e n z ij n d e v erand eringen marginaal . Prach ti g te zi en i s o p bei de h et o n dersch ei d tu ssen de ru i mte l i jk e p a tr on e n op d e d e l e n me t n a tte e n d e l e n me t d r oge c on d i ti e s . N a e e n v o lg e n d e p e r io d e v an c a. 90 j aar z ij n d ez e v e rsch i l l en gen i vel l eerd en zi jn de co n trasten tu ssen de di verse l a n d s c h a p s e e n h e d e n ve r va a gd . D e d i ve r s e vor me n va n k l e i n s c h a l i gh e i d zi j n v e r d we n e n , N u e n e n is enorm uit gebreid op d e van o u dsh er m eer o pen en dro ge akkerco m pl exen en h et l an dscha p i s ve r s n i p p e r d d oor i n f r a s tr u c tu u r , d oor b e d r i jvi gh e i d l a n gs d e ze on tsl ui t i ngs lijn e n e n d o o r groot sc halige aut onome obj ec t en (vo o rm al i ge vu i l sto rt | recreati egebi ed Gu l bergen , Stran dba d N u e n e n ) .

24

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

Een a nder p a t ro o n o nt st o nd o p de ho ge r e zand gr ond en. Hi er was d oor r ooi en van bos s pr ake v a n de v o rming v a n enc la v es in een g es l oten gebi ed . Ned er zetti ngen bes tond en ui t om een drieho ek ig p leint je gegro ep eerde boer d er i jen. M et name bouwl and , maar ook gr as - en ho o ila nd w a ren k leine, v ierk a nt e o f rechthoeki ge per cel en. Deze per cel en wer d en i nd i vidu eel geb ru ik t en w a ren o m het eigendom te mar ker en omhei nd en vaak d oor bepl anti ng o mz o o md. De na a m ‘ k a mp ’ is a fgeleid van het Lati jns e woor d voor ‘vel d ’: ‘campus ’. V a na f de ho ge Middeleeu w en w erden d e bl ok- of s tr ookvor mi ge per cel en meer en meer c o llec t ief b eb o u w d, ma a r b lev en w el p ar ti cul i er ei gend om. Aanvankel i jk bl even d e ver s chi l lende o mheiningen b est a a n; het b eeld van d e ‘open akker s ’ d ateer t ui t d e l aats te eeuwen. Afha nk elijk v a n de b o dem en de int ensi ver i ng van het gebr ui k wer d er op d e r el ati ef ar me z a ndgro nd v a n Bra b a nt a l v a na f de 1 3e eeuw bemes t met pots tal mes t; een mengs el van sc ha p enmest met heidep la ggen, gra sz od en, hui s afval en |of bos s tr ooi s el .

Deze bemes ti ngsmet ho de ha d in de lo o p der eeu w en een aanzi enl i jke ophogi ng van het bouwl and d ek tot gev o lg en is nu no g z ic ht b a a r in de c o mpl exen van d e zogenoemd e ‘bol l e akker s ’ waar van o .a . b ij S p ek t mo o ie relic t en t e v inden zi jn. De bol l e l i ggi ng wor d t ver kl aar d d oor het fei t d at de p o t st a l in het midden v a n de a k k er g oed bl eef l i ggen maar aan d e r and en wegzakte.

D e d e k z an d r u g aan d e oost z ij d e v an het Dommeldal i s de b as is v o o r e e n z eer oud e ont ginning. Aan d e kan t v an d e D o m m e l z i j n arc heologisc he vond st en gedaan di e d ate r e n u it d e I j z ert ij d , R omeinse Tij d en d e Mi dde le e u w e n e n aa n d e flanken z elfs nog uit eerdere p e r io d e n . T o t o p hed en is d e samenhang t ussen beb o u win g , d ie m e r end eels uit langsgevelboerd erij en u i t de p e r io d e 1 8 5 0 - 19 00 best aat , en agrarisc h ge bi ed met n am e d e ak k e rs, st erk voelbaar. Daarnaast ge ven de b o s s e n in h e t Dommeld al en het Nuenens B ro ek h e ld e r e g r e n z e n a an het gebied en z orgen v oor een h e ld e r r u im te lijk c ont rast .

La nge t ijd b est o nd er een ev enw ic ht tus s en het opper vl ak cul tuur gr ond en het opper v la k w o est e gro nd. Ov erma t ige k a p v a n bos s en, het s teken van pl aggen en over bewei d i ng v a n heidev elden w a ren de o o rz a a k v a n het onts taan van s tui fzand en op d e hooggel egen, a rme z a ndgro nden. Op de grens v a n natte naar d r oge gr ond en was s pr ake van agr ar i s che o c c u p a t ie in een lint v o rmig p a t ro o n. E en pr achti g voor beel d van d eze ned er zetti ngs vor m is t e v inden o p een v a n de eerst e ned er zetti ngen ter pl aats e van d e hui d i ge Soeter beeksew eg. H et w egenv erlo o p w a s lic ht slinger end , d e hoger e d el en i n het l and s chap vol gend , en k a a rsrec ht da a r w a a r u it gest rek t e hei d emoer as s en d oor kr ui s t kond en wor d en; d e s nel s te ro u t e do o r o nv eilig geb ied. Het begin van de 20e eeuw luidde een kentering in het tot dan toe langzame tempo van occupatie en landschapsvorming in, maar de werkelijke stroomversnelling had plaats na de Tweede Wereldoorlo g.

V erst edelijk ing, sc ha a lv ergro t ing, in voer i ng van kuns tmes t en l os koppel i ng van agr ar i s che b edrijv igheid v a n de o nderliggende b od em zi jn maar een paar van d e vel e pr oces s en d i e geleid heb b en t o t een niv ellerende inv loed op het l and s chap en het ver l i es van l and s chap p elijk e element en. Da a rna a st heb b en d eze ontwi kkel i ngen er toe gel ei d d at d e van oorsp ro ng na u w e sa menha ng t u ssen b o demgebr ui k en abi oti s che opbouw van het l and s chap st eeds minder herk enb a a r is. Aa n het ei nd van 20e eeuw gr oei d e echter s teed s meer het b esef o m k w et sb a re geb ieden, hist o r i s che s tr uctur en en natuur te bes cher men en te b eho u den. H et inst ellen v a n de ec o lo gische en gr oene hoofd s tr uctuur en d e ver tal i ng er van na a r Na t u ra 2 0 0 0 geb ieden z ijn hierv o or bel angr i jke bel ei d s i ns tr umenten.

25

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

26

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

2 . d e l a n d s c h a p s e e n h e d e n

27

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

28

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

LANDSCHAPSEENHEDEN RUIMTEL IJKE STRUC TUUR EN PAT R O N EN

Op b a sis v a n de geo mo rfo lo gie, b o dem en ontwi kkel i ngs ges chi ed eni s zi jn er op d i t moment v ier eenheden in het Nu enens la ndsc hap te her kennen. Dez e eenheden z ijn : LANDSCHAPSEENHEDEN NATTE CONDITIES - het b eek da lla ndsc ha p v a n Klei ne Dommel en Dommel - het b ro ek o nt ginningsla ndsc ha p van Hooi d onks che Beek en Pr i ns che Weter i ng LANDSCHAPSEENHEDEN DROGE CONDITIES - het k a mp en- en ho ev enla ndschap (oud e ontgi nni ngen) - het heideo nt ginningsla ndsc ha p (jonge ontgi nni ngen) Binnen dez e v ier eenheden is een v er d er e ver fi jni ng aangebr acht op bas i s van kar akter i st iek e deelgeb ieden. Z o is er b ijv o o rb eel d een d ui d el i jk ver s chi l i n r ui mtel i jkhei d tus s en het b ro ek o nt ginningsla ndsc ha p v a n het Nuenens Br oek, en d at van Vaar l e. Di t l aats te gebi ed is v a n o u dsher o p en gra sla nd, t erw ijl in het Nuenens Br oek d e teel t van popul i er en voor op st o nd. Binnen de eenheid v a n de jo nge ontgi nni ngen komen zowel gr ote aaneenges l oten b o sc o mp lex en a ls t w ee t yp en v erk a v el i ng voor . De zeer r ati onel e opzet van het gebi ed v a n de Nieu w e Erv en v ersc hilt v a n de meer or gani s che ver kavel i ng r ond om bi jvoor beel d d e H o ev ensest ra a t , een rela t ief sma lle st rook op d e r and van d e d ekzand r ug.

beekdallandschap broekontginningslandschap

De b egrenz ingen v a n de la ndsc ha p se enhed en zi jn bepaal d op bas i s van d e gegevens ui t de geo mo rfo lo gie, de b o dem en de occupati e. Daar naas t zi jn gr enzen aangepas t aan d e lo gic a v a n de hu idige ru imt elijk e en fu ncti onel e s tr uctuur .

kampen- en hoevenlandschap heide-ontginningslandschap

eenheden

29

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

meanderend verloop van de Dommel

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

smalle percelen vochtig grasland met rietbegroeide sloten beekbegeleidende weg met slingerend verloop en compositie van vochtig grasland en bos bij de Rietmussen van grote afstand markeren de broekbossen de loop van de beek (Rietmussen)

de vrijwel rechte loop van de Hooidonksche Beek en de wegbeplanting van eiken aan de Schoutse Vennen

het open weidelandschap aan weerszijde van Vaarle

relatief grote percelen grasland aan de Schoutse Vennen

het broekontginningslandschap van het Nuenens Broek met populierenbosjes en - bossen en vochtig grasland bij Broek en Het Franktrijk

30

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

L E G E N D A GEOMORFOLOGIE

BODEM

HYDROLOGIE

KARAKTERISTIEK

‘SPECIALS’

beekdal veengronden kwelgebied, nat halfopen lint in landschap Natuurnetwerk Brabant grootschalig |regionaal Dommel | kleinschalig |lokaal Natte Natuurparel Kleine Dommel broekbossen |vochtig bos nat en vochtig grasland strokenverkaveling haaks op beek slotenpatroon meanderende beekloop begrensd door steilrand(en) Watermolens beekbegeleidende wegen BEEKDALLANDSCHAP

dalvormige laagte beekeerdgrond kwelgebied, nat van oorsprong relatief open grasland Hooidonksche Beek boscomplexen, vochtig Prinsche Wetering Luchense Wetering BROEKONTGINNINGSLANDSCHAP

beekoverstromingsbeekeerdgrond kwelgebied, nat vochtig grasland Natuurnetwerk Brabant vlakte strokenverkaveling haaks op beek veengrond vochtig bos met smalle percelering Hooidonksche Beek relicten van rabatten Natte Natuurparel Beek door het Spekt bovenlopen met lineair karakter versterkt door ‘rechtgetrokken’ beeklopen BROEKONTGINNINGSLANDSCHAP 31

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

slingerend met eiken beplant wegtracé van Nieuwe Dijk

p

s

s

t

u

d

i

e

b

kleinschalig landschap met akkers en weides bij Evert de Vriesdreef

u

i

t

e

n

g

e

bolle akker bij beek door Spekt ontneemt zicht

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

kleine driehoek bij Stad van Gerwen

aaneengesloten (droog) boscomplex van de Geeneindsche Heide (Stiphoutse Bossen) aan de Gerwenseweg

(relatief) grote kavels (gras)land aan de Oude Postbaan

32

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

L E G E N D A GEOMORFOLOGIE

BODEM

HYDROLOGIE

KARAKTERISTIEK

‘SPECIALS’

dekzandrug hoge (dikke) blokverkaveling beschermd zwarte en bruine bolle akkercomplexen dorpsgezicht Nederwetten enkeerdgrond wegenpatroon ‘gebogen’ Hooidonk Stad van Gerwen wegbeplantingen (vnl. eik) Soeterbeekseweg Rullen bebouwing geconcentreerd Gerwen (frankische) driehoek, lint of kransen Olen relatief open bij akkercomplexen Boord kleinschalig door wegbeplanting, erven en relicten kavelgrenzen geriefbosjes KAMPEN- EN HOEVELANDSCHAP

dekzandrug podzolgronden inzijggebied, droog massief boscomplex grootschalig |interlokaal Gerwensche Heide gesloten Geeneindse Heide bebossing vroeg 20e eeuws Papenvoortsche Heide voormalig productiebos Refelingsche Heide wegenpatroon recht vnl. grove den en spar JONGE HEIDE-ONTGINNINGSLANDSCHAP

dekzandrug podzolgronden blokverkaveling relatief grote percelen Vaarlesche heide rechte wegen Schoutse Vennen verspreide bebouwing Kranenbroek wisselende oriëntatie JONGE HEIDE-ONTGINNINGSLANDSCHAP 33

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

kleine boscomplexen en weides aan de noordzijde van de Mosbulten

b

u

i

t

e

n

g

e

het nieuw uitgegraven Haverven

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

watergang langs Olen

het grootschalige jonge heide-ontginningslandschap van De Nieuwe Erven

34

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

L E G E N D A GEOMORFOLOGIE

BODEM

HYDROLOGIE

KARAKTERISTIEK

‘SPECIALS’

dekzandrug podzolgronden boscomplexjes natuurgebied met vlakte van moerige gronden nieuwe vennen binnen de ten dele verspoelde comtouren van oorspronkelijke dekzanden Haverven en Heikantven weides de Mosbulten recht wegenpatroon netwerk van sloten

JONGE HEIDE-ONTGINNINGSLANDSCHAP

dekzandvlakte podzolgronden blokverkaveling relatief grootschalig Nieuwe Erven kavels haaks op ontginningsas recht wegenpatroon verspreide bebouwing wegenpatroon recht JONGE HEIDE-ONTGINNINGSLANDSCHAP

35

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

36

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

3 . ‘ s p e c i a l s ’

37

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

ui tbr ei d i ng bos

l an dsc h aps s nip p e r

Sch o u tse Ven n en en stran dbad

on t w ik k e lin g Nu e n e n We st m e t e e n 3 - t al ‘ groene v in g e r s ’ d ie v anaf d e V ors te r d ijk b e e k d al en buurt v e r b in d e n l a n d goe d Gu l b e r ge n

Een ei n d

l a nd s c ha p s s nip p e r l and s chaps s ni pper de Spaarpo t

LA N D S C HAPS S NI PPE R S D e v o o r m alig e v u ils to r t (st art 19 79 ) is een vreemd elem en t i n h et l an dsch ap. Met een h o o gte van 40 m eter i s de ber g w a a r op n u ge gol f d w or d t va n ve r r e zi c h tb a a r . Wa t b e tr e f t s c h a a l e n ma a t i s h e t e e n e le m ent d at aan kan sluit en bij d e S t i ph o u tse B o ssen . B o s i s dan o o k h ét m i ddel o m m et n am e aan de oos tzi jd e d e r u i mte l i jk e s a me n h a n g i n d e ze zon e te ve r s te r k e n e n d e c on n e c t ie m e t d e S c h o ut se V ennen t e maken. De Coll se Ho ef di jk - Nu en en seweg, di e Nu en en en Gel dro p verbi n dt, i s e e n a s w a a r l a n gs b e d r i jvi gh e i d zi c h n og s te e d s s te r k on tw i k k e l t. Zow e l a a n de o o s t- e n d e w est z ij d e z ij n smalle land sc happeli jke sn i ppers o vergebl even . Aan de westzi jde kan ‘o pdi kken ’ va n h e t h i e r s ma l l e D omme l d a l r u i mte l i jk te ge n w i c h t b i e d e n .

38

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

AUTONOME ELEMENTEN

16-1923

aal 19

inakan

Wilhelm

eg paw

uro

70 E

A2

rlijn poo

s

ov

dh

Ein

s en

Ka

na

1 al

6

84

-1

3 84

autonome elementen

en

hov

Eind

970

af 1

van

ond

Helm

6

186

To t o ngev eer de helft v a n de 1 9 e eeu w vol gd e d e i nfr as tr uctuur d e patr onen van d e l andsc ha p p elijk e o nderlegger; w egen en pad en l i epen over d e hoogs te d el en, met het r el i ëf mee, k ru ist en w a t erlo p en da a r w a a r door waad bar e pl ekken war en en vor md en d oor d e w o est e leegt e z o mo gelijk de k o rt st e l i jn tus s en twee punten. Voor ts chr i jd end e techni ek ma a k t e het mo gelijk o o k v erb indingen te l eggen d oor onbegaanbaar gebi ed , bes taand e ro u t es effic iënt er t e ma k en en nieu w e ty pen te ontwi kkel en. De autonome l i jnen wer ken al s b a rrières in het la ndsc ha p . I n het Nu enens l and s chap zi jn vi er autonome l i jnen te her kennen. Dez e lijnen z ijn: het Eindhovens Kanaal; aansluiting op het kanalennet van de Zuid Willemsvaart. I n de dek z a nddru g gegra v en t us s en 1843 en 1846, d war s op d e beekd al en van d e Kleine Do mmel en de Aa , die er met d ui ker s ond er d oor gaan. Ond er d eel van Na t u u r Net w erk Bra b a nt met rec r eati ef s cheepvaar tver keer S p o o rlijn Eindho v en – H elmo nd.

Ond er d eel van d e ver bi nd i ng Br ed a – M aas tr i cht a ls t o ega ng t o t met na me het Dui ts gr ond gebi ed , geopend i n 1866 het W ilhelmina k a na a l; v erb inding voor d e s ted en T i l bur g en E i nd hoven met d e Ma a s en a a nslu it ing o p de Z ui d -Wi l l ems vaar t. Vol tooi d i n 1923, nog s teed s i n geb ru ik A2 7 0 , deels o p b est a a nde w egtr acés aangel egd , maar i n het Nuenens l and s chap een nieu w e o nt slu it ingslijn. I n 2 010 ger enoveer d tus s en Wol vend i jk en E i nd hoven en gemeent egrens Nu enen. De la ndsc ha p p elijk e v ersnip p ering,die door d eze autonome l i jnen i n d e zone tus s en d e A270 en het Eindho v ens Ka na a l is o nt st a a n, heeft gel ei d tot ver d er gaand e ver s ted el i jki ng. De ontwi kk eling v a n de b edrijv ent erreinen Eenein d en d e Spaar pot, d e voor mal i ge vui l s tor t G ul ber gen en de b o u w v a n Nu enen W est z ijn v o o rbeel d en van i ni ti ati even i n d eze zone. In het r appor t ‘ Rijk v a n Do mmel en Aa , int ergemeen tel i jke s tr uctuur vi s i e‘ (DHV | R BO, 2011) i s d e zone a a ngedu id met de na a m ‘ middengeb ied ’. E en zone met een hoge d y nami ek, met r ui mte v o o r v erst edelijk ing en int ensiev e rec reati e.

Conti nuï tei t van d e oos tel i jke bos gor d el wor d t a ls b ela ngrijk e ru imt elijk e t egenha nger van d e s ted el i jke ontwi kkel i ngen gezi en. T egenhanger v a n de ‘ middenz o ne’ is de ‘ no o rdz one’. Het l and s chap ten noor d en van Nuenen tot aan het W ilhelmina k a na a l ho o rt t o t dit gebi ed en i s gety peer d al s een r ur aal hal f-open l and sc ha p met een la ge dyna miek en ru imt e voor r us t, cul tuur hi s tor i e en natuur .

39

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

d e omge vi n g va n d e K r a k e n b u r g i s vr i j va n p r ovi n c i a a l b e l e i d ( m. b . t. N a tu u r N e tw e r k Br a b a n t e n gr oe n - b l a u w e ma n te l )

La n gl a a r e n A l ve r s h ool vr i j va n p r ovi n c i a a l b e l e i d ( m. b . t. N a tu u r N e tw e r k Br a n a n t e n gr oe n - b l a u w e ma n te l )

groen-blauwe mantel

Relevante legenda-eenheden

bron : Verordening Ruimte Noord Brabant

40

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

Wettens Broek – natuurgebied Heerendonk Rondom het buurtschap Heerendonk ligt aan en ten noorden van de Hooidonksche Beek het Wettens Broek. Het is een gebied in de beekoverstromingsvlakte van de Dommel en de Hooidonksche Beek, ontstaan in de onderliggende dekzandvlakte. Met een hoogte van ca. 13 meter boven N.A.P. ligt het gebied ruim lager dan de omgeving, waar bolle akkers met een hoogte tot 16 meter boven N.A.P. voorkomen. Vanwege de aanwezigheid van leem in de ondergrond wordt het water sterk vastgehouden. Van oorsprong is het gebied in gebruik als productiebos. Om deze productie zo efficiënt mogelijk te maken zijn de populieren op rabatten gezet. In de vochtige graslanden groeit o.a. eenbes en grote keverorchis. Sinds 2007 is het Wettens Broek in eigendom bij Brabants Landschap. Natuurgebied ‘t Spekt In dezelfde beekoverstromingsvlakte ligt ten oosten van het Wettens Broek rondom de Beek door het ‘t Spekt, natuurgebied ‘t Spekt. Het is een gebied met schraalgraslanden en enkele, oudere (elzen-)broekbosjes, met name in de omgeving van het buurtschap Rullen. In de graslandjes komen meerdere soorten wilde orchideeën voor als vleeskleurige orchis en de gevlekte orchis. Nuenens Broek Aan de oevers van de Hooidonksche Beek ten noorden van Nuenen is het Nuenens Broek ontstaan in een dalvormige laagte Het gebied kent met een hoogte van ruim 14 meter boven N.A.P.

een hogere ligging dan het Wettens Broek maar heeft door het voorkomen van leem in de onderlaag ook zeer natte condities. Het van oorsprong moerassig gebied is door middel van een fijn netwerk van sloten ontwaterd. Tussen de sloten werden op rabatten populieren geteeld ten behoeve van de fabricage van klompen en lucifers. Er is een voedselrijk gebied ontstaan met naast opstanden van populieren bosjes met kers en hazelaar. Op de bosbodem groeien o.a. bosanemoon, speenkruid en pinksterbloemen. Aan de oevers komen gevlekte aronskelk en grote keverorchis voor. Evenals het Wettens Broek is ook het Nuenens Broek eigendom van het Brabants Landschap

beschermde e l e m e n t e n |gebieden

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

NATUURPARELS De erv a ring da t ‘ het mo o i is ro nd Nu enen’ wor d t ook bi nnen het bel ei d er kend waar d oor een heel gro o t deel v a n dit la ndsc ha p i nmi d d el s bes cher md wor d t d oor gebi ed s over s ti jgende w et - en rev elgev ing o p het t errei n van natuur en l and s chap. M eer d an d e hel ft van het Nu enens la ndsc ha p sa rea a l ho o rt tot het Natuur Netwer k Br abant, ond er d eel van het Na t u u rnet w erk Nederla nd w a a rin b est aand e en ni euwe natuur gebi ed en ond er l i ng ver bonden z ijn. To t dez e la a t st e c a t ego rie, het Natuur Netwer k Br abant R i jks d eel hor en d e zogeno emde ‘ na t t e na t u u rp a rels’ , na t t e na t uur gebi ed en met hoge en bi jzond er e natuur waar d en. Op het Nu enens gro ndgeb ied z ijn dit het Dommel d al , het Nuenens Br oek en d e natuur gebi eden H eerendo nk en ‘ t Sp ek t . To t het p ro v inc ia a l deel v a n het Na t u u r Netwer k Br abant hor en al l e bos s en op d e oos tel i jke dek z a ndru g. Da a rna a st is een a a nt a l kl ei ner e ‘natte’ bos compl exen aans l ui tend aan het Nu enens Bro ek , z o a ls de b o sc o mp lex en van d e Hooi s che Vel d en, bi j Roos d onken en Rul l en, in dit net w erk o p geno men.

Na a st de la ndsc ha p p elijk e eenheden a l s d e beekd al en, br oekgebi ed en en gr ote en kl ei ner e b o sc o mp lex en z ijn de o ev ers v a n het Wi l hel mi nakanaal ecol ogi s che ver bi nd i ngs l i jnen. Het b eleid b innen Na t u u r Net w erk Bra b a nt i s ui ter s t r es tr i cti ef en i n d e eer s te pl aats ger i cht op het b eho u d, herst el o f de du u rz a me o nt wi kkel i ng van d e ecol ogi s che waar d en en kenmer ken v a n het geb ied in sa menha ng met o .a . cul tuur hi s tor i s che waar d en of kar akter i s ti eken. GROEN - BLAUWE MANTEL Tu ssen de k ernen en het Na t u u r Net w er k Br abant l i gt d e zogenoemd e ‘gr oenbl auwe mant el. Bijna het hele Nu enens la ndsc ha p val t bi nnen d eze zone waar van d e waar d en gekopp eld z ijn a a n v ersc hillende la ndsc ha p sel ementen al s houtwal l en en heggen, het water s y st eem en met na me het v o o rk o men v a n kwel en d e aanwezi ghei d van bi jzond er e fl or a en fa u na . H et b eho u d en v erst erk en v a n d eze waar d en s taat ook hi er centr aal evenal s het b eho u den en|o f het b ev o rderen v a n een ontwi kkel i ng bi nnen het gr ond gebond en agr ar i s ch gro ndgeb ru ik .

Nieu w e o nt w ik k elingen bi nnen d e gr oenbl auwe mantel zi jn mogel i jk, al s d eze b est a a nde na t u u r-, b o dem- en w a t erfu ncti es r es pecter en of bi jd r agen aan een kwal i tei ts verb et ering v a n dez e fu nc t ies o f het (c u lt uur hi s tor i s ch waar d evol l e) l and s chap. De ver s ter ki ng v a n de b innen de gro enb la u w e ma nt el aanwezi ge l eefgebi ed en voor fl or a en fauna vr aagt da a rb ij sp ec ifiek e a a nda c ht . H et b ele i d i s er op ger i cht d at d e bel evi ngs waar d e en d e rec rea t iev e w a a rde v a n het la ndsc ha p toenenemen. E en bel angr i jk as pect bi j d e toets van v ersc hillende init ia t iev en z ijn na a st de kar akter i s ti ek van d e functi e en|of het el ement d e sc ha a l en de ma a t erv a n.

41

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

Plankaarten voor de begrenzing van de beschermde dorpsgezichten van de Soeterbeekseweg en Hooidonk De toren van Kerkhoef ; de positie verwijst naar de oorspronkelijke ligging van Nederwetten bron : Monumenten Advies Bureau, november 2001 (Bron foto: https//www.omroepnuenen.nl)

n

u

e

n

e

n

Molen de Roosdonck

42

a k s i s

l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n

v o o r

b u r e a u

v e r k u y l e n

i. o. v.

g e m e e n t e

n u e n e n

l

a

n

d

s

c

h

a

p

s

s

t

u

d

i

e

b

u

i

t

e

n

g

e

b

i

e

d

n

u

e

n

e

n

BESCHERMDE DORPSGEZICHTEN EN MONUMENTEN H et la ndsc ha p is de c o nt ra ma l v a n de ker nen van d e gemeente Nuenen. E n hoewel d e ker nen u it dez e st u die ‘ gesneden’ z ijn v a lt d e r ui mtel i jke kwal i tei t van het bui tengebi ed ni et l os t e z ien v a n met na me de ra nden v a n de d or pen en d e buur ts chappen.In het oog s pr i ngt een a a nt a l c u lt u u rhist o risc he element en. Naas t een gr oot aantal (hi s tor i s che) boer d er i jen val l en in het b u it engeb ied de v o lgende c u lt u ur hi s tor i s che el ementen op: d e mol en d e R oos d onck, het k a st eel S o et erb eek , de k erk t o ren b ij K er khoef en d r i e water r ad mol ens . Ro ndo m de Ro o sdo nc k ligt de b ijb ehor end mol enbi otoop, d i e het benod i gd e ‘wi nd r echt’ regelt . De direc t e o mgev ing v a n de mol en i s vr i j van obs takel s . E en al gemene vui s tr egel is da t in een o mt rek v a n 1 0 0 met er geen obs takel s hoger d an 1 meter mogen voor komen. V a nw ege de b eno digde v rije ru imt e is er vanui t al l e kanten zi cht op d e mol en.