07 SmartwayZ.NL - 14e Voortgangsrapportage
Tekst van het document
1 JANUARI 2023 – 30 JUNI 2023
14e Voortgangsrapportage SmartwayZ.NL Samen onderweg voor een bereikbaar Zuid-Nederland
Inhoudsopgave Algemeen
4
Programma SmartwayZ.NL
4
Kansen en risico’s programma
4
Doelbereik
4
Infra-opgaven
10
InnovA58
11
A58 Tilburg-Breda
11
A67 Leenderheide-Zaarderheiken
12
A2 Weert-Eindhoven
12
Kortetermijnmaatregelen A2 Randweg Eindhoven
12
N279 Veghel-Asten
13
Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven
15
Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven Maatregelenpakket de Run
15 18
Uitvoeringsplan Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland 2020 t/m 2023
20
Algemeen
20
Innovatie en Ontwikkeling
20
Shared service Data en Digitalisering
22
Shared service Verkeersmanagement
23
Shared service Smart Logistics
24
Shared service Slim Reizen
26
Gebiedsgerichte realisatie
28
Bijlage 1 – Governance SmartwayZ.NL
31
Bijlage 2 – Kompas SmartwayZ.NL
33
Bijlage 3 – Projectbladen infra-opgaven
34
Bijlage 4 – Projectbladen Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven
42
Bijlage 5 – Projectbladen gebiedsgerichte realisatie regio’s
45
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
1 / 60
Voorwoord Kenmerkend voor de eerste helft van 2023 was zonder twijfel de politieke turbulentie. De Provinciale Statenverkiezingen van 15 maart kenden landelijk verrassende uitslagen. De provincie Limburg had begin juni als eerste provincie in Nederland een nieuw bestuur, terwijl in de provincie Noord-Brabant op dat moment de onderhandelingen voor een nieuw bestuur nog liepen. Tegelijkertijd rommelde het in de landelijke politiek en zou kabinet-Rutte IV uiteindelijk zelfs vallen. SmartwayZ.NL ging ondertussen onverminderd verder. Duidelijkheid is er over de financiële schuif binnen het mobiliteitsfonds, waarbij gereserveerde budgetten van projecten grotendeels anders worden ingezet. Ondanks de verdere vertraging in de infrastructurele projecten die optreedt, zijn er mijlpalen te melden. Het gaat dan onder andere om goedkeuring van de eerste tranche van Bus op de Vluchtstrook, de werkgeversaanpak die steeds meer werkgevers en werknemers weet te bereiken, nadere uitwerkingen van maatregelen en diverse studies die zijn opgestart. De eerste helft van 2023 stond volop in het teken van de strategische heroriëntatie van het programma SmartwayZ.NL. De behoefte om integraal en grensoverschrijdend samen te blijven werken aan de regionale opgaven, is door de programmaraad herbevestigd.
Een aantal maatregelenpakketten is goedgekeurd, zodat de bijbehorende projecten nog in 2023 kunnen starten. Ondertussen wordt in de regio’s en binnen de shared services druk gewerkt aan het afronden van projecten, het borgen van resultaten en het verankeren van de continuïteit van projecten die over de jaargrens 2023 heen lopen. Ook heeft de programmaraad de opdracht gegeven om een nieuw werkprogramma voor SmartwayZ.NL op te stellen. Dat betekent dat in de zomermaanden ingezet wordt om tot een afronding van de strategische heroriëntatie te komen. Ook worden de contouren voor het nieuwe werkprogramma neergezet. De medewerkers van SmartwayZ.NL zullen hier ook tijdens de zomerperiode volop mee aan de slag gaan. Mede namens mijn collega’s in de programmaraad wens ik hen daar veel succes bij en dank ik hen voor hun inzet die zij de afgelopen periode hebben geleverd. In deze voortgangsrapportage leest u meer over de infra-opgaven in Deel II. In Deel III vindt u meer gegevens over de verstedelijkings- en mobiliteitsopgave in de Brainportregio. Ten slotte gaan we verder in op het Uitvoeringsplan Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland 2020 t/m 2023 in Deel IV. ‘s-Hertogenbosch, 14 december 2023 Namens de programmaraad van SmartwayZ.NL De voorzitter, Stijn Smeulders
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
2 / 60
DEEL I - ALGEMEEN
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
3 / 60
Algemeen PROGRAMMA SMARTWAYZ.NL SmartwayZ.NL is hét innovatieve mobiliteitsprogramma in Zuid-Nederland. Binnen het programma realiseren we de belangrijke schakels in de verstedelijking en het mobiliteitssysteem van de toekomst. Zo verbeteren we de bereikbaarheid en stimuleren innovatie. Onze aanpak varieert van het ontwikkelen van slimme oplossingen en het stimuleren van duurzaam reisgedrag tot het verbreden van snelwegen en het verbeteren van vervoersknooppunten. Binnen het programma werken we met vele partners samen, waaronder het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, ministerie van Binnenlandse Zaken, provincies Noord-Brabant en Limburg, diverse gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen. Samen realiseren we een slim, veilig en duurzaam mobiliteitssysteem in Zuid-Nederland.
KANSEN EN RISICO’S PROGRAMMA De kansen en risico’s van het programma SmartwayZ.NL zijn uiteengezet in Tabel 1 en 2.
Kansen Nr.
Omschrijving
Maatregel
1. Landelijke krachtenbundeling Smart Mobility
Er vinden gesprekken plaats om deze Landelijke krachtenbundeling door te zetten na 2023 Evaluatie van SmartwayZ.NL, projecten afronden, resultaten borgen en voorstel maken voor na 2023 Stilgevallen infraprojecten dwingen tot bredere en meer integrale aanpak dan sec bereikbaarheid capaciteitsvergroting
Hierop aansluiten en eventuele koppelkansen verzilveren in werkprogramma na 2023
2. Strategische Heroriëntatie
3. Mobiliteitstransitie
De goede dingen behouden, versterken waar mogelijk en er nog andere aspecten aan toevoegen Uitwerken multimodale pakketten in de regio’s.
Tabel 1: Kansen programma SmartwayZ.NL
Risico’s Nr.
Omschrijving
Maatregel
1. Stikstofproblematiek
2. Onduidelijkheid over situatie programma na 31 december 2023
De stikstofdiscussie legt vrijwel alle fysieke infrastructurele projecten stil Contracten en afspraken lopen af en afnemende betrokkenheid partners
3. Onduidelijkheid over gebiedsvisie Rijk en structurele financiering programmaonderdelen
Discussie wie waar uiteindelijk over gaat en hoe structurele onderdelen structureel gefinancierd worden
Rechterlijke uitspraak afwachten en kleinschalig handelen binnen de mogelijkheden Aansturen op besluitvorming over vervolg met (tenminste) een werkprogramma en jaarplan. Afronden wat afloopt in 2023. Smart mobility, digitalisering en verkeersmanagement een beter fundament geven in de organisatie.
Tabel 2: Risico’s programma SmartwayZ.NL
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
4 / 60
DOELBEREIK De drie hoofddoelen van SmartwayZ.NL zijn: 1. innovaties stimuleren; 2. een goede procesvoering; 3. verbeteren bereikbaarheid. Deze doelen zijn niet SMART geformuleerd. Dat wil zeggen dat er geen streefwaarden bij benoemd zijn. De status van de doelen is weergegeven in Figuur 1. Bij een groene kleur gaat het goed en zijn er geen aanvullende maatregelen nodig. Oranje geeft aan dat extra managementaandacht nodig is. Rood is een indicatie dat het doelbereik uit beeld raakt en steun van buiten het programma nodig is. De trend ten opzichte van de vorige rapportage wordt met de volgende symbolen weergegeven: • pijl omhoog: positieve trend; • pijl omlaag: negatieve trend; • blok: gelijke trend (geen verandering). Bereiken we onze doelen?
T.o.v. vorige rapportage
Grootschalig gebruik van innovatieve oplossingen Innovaties Stimuleren
Internationale inbedding Gebruikersacceptatie Transparant
Goede procesvoering
Efficiënt Effectief Files verminderen
Verbeteren bereikbaarheid
Goed functionerend wegennet Co-modaliteit stimuleren
Figuur 1: De status van de SmartwayZ.NL-doelen
In deze voortgangsrapportage wordt verder alleen ingegaan op de doelen: innovaties stimuleren en verbeteren bereikbaarheid. Grootschalig gebruik (groen) Door team Innovatie & Ontwikkeling (I&O) zijn in de afgelopen periode diverse projecten afgerond en bij andere organisaties ondergebracht voor opschaling. Onderstaand zijn de projecten te lezen. • Safety Analysis: een project waarin is gekeken of CAN-bus-data meerwaarde biedt voor verkeersveiligheidsbereik. Dit is overgedragen aan de lijnorganisatie van de provincie NoordBrabant. • Smart Asset Management: een project waarin is gekeken of Controller Area Network (CAN)-busdata meerwaarde biedt voor het beheer en onderhoud van wegen. Dit wordt nu opgepakt door de Rijksoverheid. Dit project vormde de basis voor de landelijke uitrol van het project Road Monitor waarbij grootschalig voor alle wegbeheerders in Nederland data t.b.v. assetmanagement wordt gegenereerd. • Slim Sturen I: in dit project is invulling gegeven aan het digitaliseren en met de markt delen van de multimodale netwerkvisie van wegbeheerders. Wegbeheerders maken de gewenste verkeersafwikkeling op digitale manier kenbaar, waardoor serviceproviders betere routeadviezen kunnen geven. De ontwikkelde standaarden en concepten zijn overgedragen door
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
5 / 60
Verkeersmanagement Informatie voor Routeadvies (VM-iVRA). VM-iVRA zorgt in samenspraak met het Nationaal Dataportaal Wegverkeer (NDW) en het ministerie voor landelijke borging. Ook de kennis rondom gedrag is landelijk gedeeld via VM-iVRA en wordt door andere projecten gebruikt. • GLOSA (Green Light Optimized Speed Advisory) is een project waarbij informatie over het groen worden van het verkeerslicht in-car beschikbaar wordt gemaakt. Bestuurders krijgen informatie over de snelheid waarmee ze naar het verkeerslicht moeten rijden om veilig door groen te kunnen rijden. Het project is afgerond en de resultaten zijn via de landelijke CAB bij Talking Traffic ondergebracht. Het resultaat bestond uit aanbevelingen om invulling te geven aan deze use case. Met deze landelijk geaccepteerde aanbevelingen kunnen alle wegbeheerders in Nederland hun voordeel doen. • De deelresultaten van Buurauto-Noom (de value case en het gedragsonderzoek verkeersveiligheid) zijn gedeeld via het DMI-platform en via nieuwsberichten voor de vakwereld. De conceptresultaten worden met diverse gremia in Zuid-Nederland besproken alvorens tot een definitief eindrapport te komen.
Ook zijn er weer nieuwe projecten opgestart zoals SINFONICA (een Europees project waarin onderzoek wordt verricht naar kwetsbare doelgroepen en het gebruik van geautomatiseerd vervoer in het ‘landelijk’ gebied) en de speeddates van Mobility Lab, waarin start-ups aan launching customers worden voorgesteld. Andere nieuw opgestarte projecten zijn de wilddetectie, de Fiets Peloton Module en de SmartRoads-applicatie. De wilddetectie heeft tot doel om bestaande waarschuwingen voor overstekend wild van wegkantsystemen via een in-car techniek in het voertuig beschikbaar te maken. De Fiets Peloton Module heeft tot doel om fietsers sneller en tijdiger groen licht te geven, teneinde de fietsbereikbaarheid te verbeteren. Met de SmartRoads-applicatie wordt onderzocht of incidenten sneller gedetecteerd kunnen worden op het onderliggend wegennet, zodat ze sneller opgelost kunnen worden en de verkeersveiligheid vergroot wordt. Tot slot zijn er projecten, zoals de opschaling van intelligente verkeersregelinstallaties (iVRI’s), die na afronding door blijven lopen en resultaten blijven leveren. De uitlevering van alle iVRI’s in NoordBrabant van de eerste tranche is afgerond. Er wordt een start gemaakt richting de updates van de iVRI’s in 2023. Weggebruikers krijgen (in de toekomst) te maken met deze innovaties. Team I&O houdt zich bezig met het ontwikkelen en vervolgens de overdracht.
Het daadwerkelijk uitrollen van de innovaties vraagt een inspanning van overheids- en marktpartijen en dat kost tijd. Grootschalig gebruik van innovatieve oplossingen scoort groen, vanwege de goede voortgang in het ontwikkelen en overdragen. (Inter)nationale inbedding (groen) Producten die we ontwikkelen worden in samenwerking/afstemming met landelijke partners (publiek privaat) opgezet. Indien relevant worden ontwikkelde standaarden vervolgens landelijk vastgesteld. Daarmee borgen we de nationale inbedding, maar ook de stap naar grootschalig gebruik. Voorbeelden zijn Slim Sturen en GLOSA. Het volgen van de Europese agenda op het gebied van Cooperative Intelligent Transport Systems (CITS) en Cooperative, connected and automated mobility (CCAM) vindt doorlopend plaats. Europese partners weten SmartwayZ.NL nadrukkelijk te vinden om onze kennis, ervaring en (Europees) netwerk. We volgen de internationale ontwikkelingen en passen deze toe in ons programma en projecten. (Inter)nationale inbedding scoort daarom groen. Gebruikersacceptatie (groen) In onze projecten bereiken en betrekken we reizigers en werkgevers, onder andere via het Brabants Mobiliteitsnetwerk (BMN) en reizigers- en gedragsonderzoek. Op basis van specifiek onderzoek en door evaluaties leren we over de perceptie, de acceptatie en het gebruik van innovaties en de aanpassing van het gedrag.
Onderstaand zijn hier voorbeelden genoemd. • Het project Advanced Driver Assistance Systems (ADAS), waarbij via de werkgeversbenadering wordt gezorgd dat weggebruikers beter kunnen omgaan met ADAS-systemen in hun voertuig.
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
6 / 60
• Het project Buurauto-Noom, waarin specifiek is onderzocht hoe andere weggebruikers reageren op het gedrag van een autonoom voertuig en hoe hun houding verandert na kennismaking met een dergelijk voertuig. Deze resultaten worden via de landelijke krachtenbundeling, shuttles en pods gedeeld en verder gebruikt. • Het project Slim Sturen, waarbij met focusgroepen in beeld is gebracht hoe zij hun routekeuze aanpassen op basis van nieuwe informatiediensten. Ook is daarbij aandacht gegeven aan de Human Machine Interface (HMI) en de achterliggende gedragspatronen. Dit heeft zinvolle kennis opgeleverd die via het project VM-IVRA (Verkeersmanagement Informatie Voor Route Advies) landelijk is gedeeld en wordt gebruikt. De effecten van innovatieve oplossingen zijn nog beperkt en sterk afhankelijk van de mate waarin wegbeheerders hiermee aan de slag gaan. VERBETEREN BEREIKBAARHEID De doelen binnen ‘verbeteren bereikbaarheid' scoren alle drie rood. Met SmartwayZ.NL worden wel resultaten geboekt met een positieve impact op de doorstroming, maar de drukte op de weg is verder toegenomen in de eerste helft van 2023, en ligt weer boven het niveau van 2019. De toename van de verkeersintensiteit wordt vooral veroorzaakt door het personenautoverkeer. Het vrachtverkeer nam in 2022 voor het eerst iets af sinds 2019. Ook de filezwaarte ligt in de eerste helft van 2023 fors boven het niveau van 2019.
Het landelijke beeld van de filetop is enigszins gewijzigd sinds 2019, zie: Rapportage Rijkswegennet 3e periode 2022: 1 september – 31 december. In de landelijke file-top-10 is de A2 's-Hertogenbosch - Utrecht tussen knooppunt Empel en knooppunt Kerkdriel gestegen van positie 10 in 2021 naar positie 5 in 2022. In de File-top-20 Economische verlieskosten van 2022 staan enkele Noord-Brabantse trajecten hoog op de lijst: Positie 1: A2 knooppunt Deil - knooppunt Empel Positie 4: A2 knooppunt Empel - knooppunt Deil Positie 6: A58 knooppunt De Baars - knooppunt Batadorp Positie 13: A27 knooppunt Gorinchem - knooppunt Hooipolder Positie 16: A27 knooppunt Hooipolder - knooppunt Gorinchem Binnen de co-modaliteit zijn het openbaar vervoer (trein en bus) en de fiets belangrijke onderdelen. De groei in het ov (na de coronacrisis) blijft nog steeds achter en het gebruik van het ov ligt nog onder het niveau van 2019. Het gebruik van de ov-fiets blijft wel stijgen. Het aantal instappers bij het busvervoer in Noord-Brabant is in 2022 verder gestegen t.o.v. 2021, maar ligt gemiddeld nog 26% onder de aantallen van 2019.
PLANNING EN FINANCIËN PLANNING De planning van de infra-opgaven is opgenomen in bijlage 3. De planning van de opgaven Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven is opgenomen in bijlage 4. De planning van de gebiedsgerichte realisatie per regio is opgenomen in bijlage 5. PROGRAMMABUDGET De beschikbaar gestelde budgetten bij aanvang van de diverse opgaven (in- en exclusief btw) zijn weergegeven in Figuur 2 en 3 en Tabel 3. Afhankelijk van regelgeving is voor de financierende organisatie btw wel of niet compensabel. In tegenstelling tot voorgaande voortgangrapportages zijn de bedragen van het ministerie van IenW weergegeven zoals ze oorspronkelijk vastgesteld zijn voor het programma en niet meer bijgewerkt met de jaarlijkse indexering. Deze bedragen zijn terug te vinden in Tabel 3. In samenspraak met het ministerie van IenW is duidelijk geworden dat de indexering van de bedragen niet ten gunste komt voor het programma. Programmaonderdelen (bedragen x € 1 mln)
Noord-Brabant
Limburg
Rijk
(excl. BTW)
(excl. BTW)
(incl. BTW)
Werkbudget (2017 t/m 2021)
2,45
0,10
2,45
Smart mobility totaal
31,31
4,60
34,74
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
Markt
Gemeente/regio
40,00
23,16
7 / 60
smart mobility SMWZ-middelen
25,00
4,00
30,00
aanvulling Uitvoeringsplan
6,31
0,60
9,13
40,00 23,16
400,00
InnovA58 A58 Tilburg-Breda
14,46
A2 Weert-Eindhoven
0,06
28,93 0,23
0,16
no-regret pakket komt deels uit reservering deelopgave smart mobility
1,82
A2 Randweg Eindhoven
1,82
0,17
1,00
1,00
MIRT-onderzoek Brainport
1,00
A67 Leenderheide-Zaarderheiken
31,95
1,74
95,24
programmareservering
16,34
0,90
45,76
N279 Veghel-Asten Bereikbaarheidsakkoord ZuidoostBrabant
265,00 55,75
415,43 Totaal Tabel 3: Programmabudget SmartwayZ.NL x € 1 miljoen
55,75
6,91
561,76
40,00
80,08
Programmaonderdelen excl. btw €111.500.000
€5.000.000
€1.000.134 Werkbudget (2017 t/m 2022) Smart Mobility InnovA58 A58 Tilburg Breda €373.362.810
€265.000.000
A2 Weert-Eindhoven A2 Randweg Eindhoven MIRT onderzoek Brainport A67 Leenderheide-Zaarderheiken
Programmareservering €51.819.878
€133.963.636
€3.000.000
€43.388.430 €450.000 €3.801.653
Figuur 2: Programmaonderdelen SmartwayZ.NL exclusief btw Gemeente/ regio 7%
Bijdrage financiele partners excl. btw
Markt 3%
Noord-Brabant 37%
Rijk 52%
Limburg 1%
Figuur 3: Financiering SmartwayZ.NL exclusief btw
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
8 / 60
WERKBUDGET De provincie Noord-Brabant beheert het werkbudget en treedt op als opdrachtgever voor de uit te voeren werkzaamheden die ten laste van dit budget komen. Het werkbudget wordt besteed aan deelopgaven-overstijgende werkzaamheden zoals communicatie, monitoring & evaluatie en bedrijfsvoering. De dekking van het werkbudget van 2023 (€ 800.000,-) is afkomstig van de programmareservering zoals besloten tijdens de programmaraad van 8 juni 2022. CONTACTPERSONEN Bestuurlijk trekker Stijn Smeulders, provincie Noord-Brabant, voorzitter programmaraad Ambtelijk trekker Geert Mennen, programmamanager, SmartwayZ.NL@brabant.nl
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
9 / 60
DEEL II - INFRA-OPGAVEN
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
10 / 60
Infra-opgaven Op respectievelijk 17 maart 2023 (Kamerstuk 36 200-A, nr. 65) en op 23 juni 2023 (Kamerstuk 36 200-A, nr. 78) is de Tweede Kamer geïnformeerd over de financiële schuif binnen het mobiliteitsfonds, waarbij gereserveerde budgetten van projecten grotendeels anders worden ingezet. Door stikstofproblematiek liggen meerdere projecten stil. Tegelijk kampt het ministerie van IenW met steeds meer prijsstijgingen en financiële tegenvallers op aanleg en onderhoud, naast schaarste in personele capaciteit. Dat vraagt om nog scherpere keuzes. IenW focust op wat wél kan en zet haar financiële middelen en capaciteit zo in dat de bereikbaarheid en veiligheid daar het meeste van profiteren. Dit betekent inzet op het in stand houden van de hoofdwegen en hoofdvaarwegen, evenals aanlegprojecten die reeds in realisatie zijn. Concreet betekent dit dat met de budgetten van de SmartwayZ.NL-/MIRT-projecten InnovA58 Sint-Annabosch-Galder, A58 Tilburg-Breda en A67 Leenderheide-Zaarderheiken wordt geschoven en dat deze projecten door IenW op pauze worden gezet.
INNOVA58 A58 SINT-ANNABOSCH-GALDER Het project heeft momenteel geen perspectief vanwege de overmatige stikstofbelasting op Natura 2000-gebied het Ulvenhoutse Bos. Het direct grenzen van de infrastructuur aan de gevoelige habitats maakt dat elke capaciteitsuitbreiding niet vergunbaar is. De kansen voor extern salderen zijn erg klein vanwege het geringe aantal veehouderijen in de directe omgeving. Een doorstart van het project wordt daarmee afhankelijk van het succes van het landelijk stikstofbeleid in combinatie met een gebiedsgerichte aanpak. In de gebiedsgerichte aanpak Ulvenhoutse Bos wordt gekeken naar lokale mogelijkheden om de stikstofsituatie te verbeteren. Eén daarvan is het gedeeltelijk verleggen van knooppunt Sint-Annabosch. A58 EINDHOVEN-TILBURG In het BO MIRT van 2022 zijn afspraken gemaakt over de doorstart van het project. Het budgettekort is aangezuiverd en de provincie Noord-Brabant is bereid om stikstofcapaciteit te leveren. Toch is een directe doorstart niet mogelijk, omdat er momenteel sprake is van een vergunningenstop door de provincie voor stikstofgevoelige activiteiten. Daarnaast is het projectteam ontbonden en kampt Rijkswaterstaat (RWS) met capaciteitsproblemen. Bovendien wordt verwacht dat de uitspraak ViA15 ook impact heeft op de doorstart.
INNOVATIEOPGAVE Op en rondom verzorgingsplaats Kloosters aan de A58 worden – onder de noemer Living Lab InnovA58 – door RWS, marktpartijen en kennisinstellingen innovaties getest op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. Het testen van de innovaties gebeurt binnen drie zogenaamde proeftuinen (innovatiestroken, Verzorgingsplaats 2.0 en Innovatiepaviljoen). Daarnaast vinden er nog twee pilots plaats: “Stopcontact op land” en grootschalige waterberging (Climate Adaptive Water HUBS). Succesvolle innovaties worden waar mogelijk binnen RWS opgeschaald. Nadat door de minister van IenW besloten is om de planstudie A58 Eindhoven-Tilburg (tijdelijk) stil te leggen, is besloten dat de bijbehorende innovatieopgave eigenstandig doorgaat. De innovatiestroken zijn in de zomer 2022 geopend en fungeren als proeftuin voor het testen van innovaties. De aanbesteding Verzorgingsplaats 2.0 heeft in Q2 2023 plaatsgevonden. Het Innovatiepaviljoen nadert het einde van de ontwerpfase. De beoogde start van de uitvoering is vanaf Q3 2023. Het testen van innovaties loopt continu door. Recente nieuwe voorbeelden zijn bioreceptieve geluidschermen en een proefopstelling voor zonnepanelen in de obstakelvrije zone.
A58 TILBURG-BREDA Rijk en regio hebben in de programmaraad SmartwayZ.NL van 20 oktober 2022 afgesproken de onderzoeksfase van de MIRT-verkenning A58 aan te houden zonder de ontwerpstructuurvisie ter inzage te leggen. Als gevolg van een geraamd budgettekort en een forse stikstofopgave is er nu geen sprake van een vergunbaar en te bekostigen voorkeursalternatief. In de programmaraad
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
11 / 60
SmartwayZ.NL van 20 oktober 2022 en het BO MIRT van november 2022 is de bestuurlijke voorkeur vastgesteld voor het alternatief, waarmee de A58 Tilburg-Breda wordt uitgebreid met een extra rijstrook per richting, hoofdzakelijk in de middenberm (uitbreiding 2x3 ‘naar binnen’). Bij voldoende budget- en stikstofruimte kan de MIRT-verkenning na actualisatie alsnog worden afgerond.
A67 LEENDERHEIDE-ZAARDERHEIKEN Als gevolg van de stikstofcrisis staat de infra-opgave A67 Leenderheide-Zaarderheiken on hold. Er is van deze infra-opgave daarom geen update ten opzichte van de 12e Voortgangsrapportage.
A2 WEERT-EINDHOVEN In 2022 zijn de sluipverkeermaatregelen in Cranendonck en Heeze-Leende in gebruik genomen. Als er file ontstaat op de A2 richting Eindhoven worden de slimme verkeerslichten en afsluiters ingeschakeld om het
sluipverkeer door de dorpskernen langs de A2 te weren. De instelling van de installaties wordt in 2023 verder geoptimaliseerd. In de tweede helft van 2023 zal er een evaluatie plaatsvinden van het effect van de sluipverkeermaatregelen. Voor efficiënte inzet van collectief vervoer en openbaar vervoer wordt het mogelijk gemaakt om gebruik te maken van de vluchtstrook. De vluchtstrook is hier niet overal breed genoeg voor. Op trajecten waar het wel kan (ongeveer 7 km), zal in 2024 gestart worden met het aanleggen van pechhavens, waarna vergunning verleend kan worden voor de Bus op de Vluchtstrook. Voor de overige trajecten vindt nader onderzoek plaats naar het gebruik van de vluchtstrook. Ten behoeve van het collectief vervoer zal er een nieuwe halte aangelegd worden bij de op- en afritten in Leende. Voor de aanleg van een doorfietsroute tussen Weert en Eindhoven is een voorkeurstracé bepaald en een voorontwerp gemaakt met kostenraming.
KORTETERMIJNMAATREGELEN A2 RANDWEG EINDHOVEN Na de besluitvorming in het BO MIRT heeft de nadruk de afgelopen periode vooral gelegen op de nadere uitwerking van de maatregelen. Op dat vlak is dan ook flinke voortgang geboekt.
• Voor de fietsroutes zijn door betrokken gemeenten, regio (SmartwayZ.NL) en provincie de routes uitgewerkt, met als doel om concrete afspraken over tracé, kwaliteit, financiën, planning en risico’s vast te leggen in een bestuurlijke overeenkomst. Uitgangspunt is de Brabantse aanpak voor snelfietsroutes, waarbij gemeenten 50% cofinanciering voor gewone infra en 80% cofinanciering voor kunstwerken krijgen. Op dit moment tellen de uitwerkingen van de routes op tot een totaal van bijna € 90 miljoen (budget fietsroutes in kortetermijnmaatregelenpakket is € 103 miljoen). Voor de Kempenroute is op 27 september 2023 een bestuursovereenkomst getekend. Voor de overige acht routes zijn er nog bestuursovereenkomsten in voorbereiding met in totaal vijf gemeenten (Veldhoven, Eindhoven, Son, Best, Oirschot). • Wat betreft de mobiliteitshubs loopt de voorbereiding voor de locaties A2 Noord, A2 Zuid, A58 en A67 West conform planning. Wel merken we dat rond (bestuurlijke) beslismomenten voldoende tijd moet worden ingeruimd en dat de stikstofproblematiek ook de hubs raakt. De planstudies worden grondig gedaan en kosten daarmee tijd, zowel inhoudelijk als vanuit proces en draagvlak. Voor de governance rond de hubs is door de kwartiermaker een eerste voorstel gepresenteerd, dat nu wordt afgestemd met de verschillende stakeholders.
• De kleine inframaatregelen op de Randweg en de A50 worden uitgewerkt naar het niveau van een definitief ontwerp. Dit gebeurt in samenspraak met specialisten van RWS (district/wegbeheer, wegontwerp en aanbesteding). • Aanvullend op deze inframaatregelen heeft de programmaraad SmartwayZ.NL in juni 2023 de realisatie van de eerste tranche Bus op de Vluchtstrook goedgekeurd (A50 tussen Ekkersrijt en Eerde in beide richtingen, A67 Zuid tussen Eersel en Veldhoven en A2 Zuid tussen Weert en Leenderheide). Terwijl de eerste tranche Bus op Vluchtstrook nader wordt uitgewerkt tot een uitvoeringsontwerp, wordt ook gewerkt aan de aanbesteding van de overige trajecten. • Bij de werkgeversbenadering, inmiddels georganiseerd vanuit Brainport Bereikbaar, komen steeds meer medewerkers via hun werkgevers in beeld. Inmiddels zijn bij 129 organisaties (met 200 vestigingen) scans uitgevoerd. Deze werkgevers hebben samen 31.382 werknemers.
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
12 / 60
N279 VEGHEL-ASTEN Het plan van aanpak voor een nieuwe start van het project is 8 december 2022 vastgesteld door de Stuurgroep N279 met instemming van Gedeputeerde Staten, de colleges van B&W van Helmond, Deurne, Meierijstad, Laarbeek, Gemert-Bakel, Veghel en Asten, en het bestuur van het Waterschap Aa en Maas. Daarbij dient er een programmatische aanpak te worden gevolgd die bestaat uit drie sporen om te komen tot: 1. Een voorkeursalternatief (en projectbesluit) voor de weg N279; 2. No-regret maatregelen voor de weg N279; 3. Mobiliteitsmaatregelen in het gebied. Deze programmatische aanpak voor de N279 moet leiden tot een integraal pakket van maatregelen dat de problemen in het gebied het hoofd biedt, met de intentie voor alle betrokken partijen een meerwaarde te bereiken. Naar aanleiding van het besluit eind 2022 zijn de volgende producten opgeleverd/gestart: 1. Een verkeersanalyse van de N279; 2. Een participatie-aanpak voor de N279 (uitwerking Brede Belangen Benadering); 3. Een aanbestedingstraject om een ingenieursdienst te werven voor het uitvoeren van een verkenning.
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
13 / 60
DEEL III – VERSTEDELIJKING EN MOBILITEIT BRAINPORT EINDHOVEN
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
14 / 60
Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven In dit onderdeel geven we de stand van zaken van de uitwerking van het MIRT-onderzoek Verstedelijking en Mobiliteit Brainport Eindhoven. Daarnaast gaan we in op het Maatregelenpakket De Run. In Bijlage 4 staat een uitgebreide toelichting per onderwerp in de vorm van projectbladen. In het BO MIRT 2020 zijn de richtinggevende keuzes voor de verstedelijking van Brainport Eindhoven vastgesteld. Afgelopen jaren is gewerkt aan de uitwerking van deze richtinggevende keuzes. In het BO MIRT 2022 is na een intensieve voorbereiding de Brainportdeal gesloten. Deze deal bevestigde ook de eerder gemaakte afspraken in het BOL en BO Brainport. Hiermee kan gestart worden met de investeringen die nodig zijn om de ruimtelijke schaalsprong 2030, conform het Verstedelijkingsakkoord Stedelijk Gebied Eindhoven, te realiseren. Rijk, regio en bedrijfsleven brengen deze middelen voor het versnellen en ontsluiten van de woningbouw en het bereikbaar houden van de regio samen in. Het gaat om afspraken voor een totaal van € 1045 miljoen voor de realisatie van HOV4, de Multimodale Knoop Eindhoven, een eerste pakket mobiliteitstransitiemaatregelen en de in het BOL al overeengekomen afspraken over de gebiedsontwikkeling Fellenoord.
Het ministerie van IenW, de gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant hebben hier initieel gezamenlijk € 3 miljoen voor beschikbaar gesteld. Ten aanzien van de onderzoeken die zullen plaatsvinden na het BO MIRT 2022, maken Rijk en regio nadere afspraken over de kosten en de verdeling hiervan. De uitwerking vindt plaats langs de volgende lijnen: • Verstedelijking; • Mobiliteitstransitie; • Multimodale Knoop Eindhoven CS; • Wegen. VERSTEDELIJKING In het BO Leefomgeving van juni 2022 zijn afspraken gemaakt over de verstedelijkingsopgave in het stedelijk gebied Eindhoven. De afspraken zijn vastgelegd in het Verstedelijkingsakkoord. De vervolgacties uit het verstedelijkingsakkoord worden onder regie van de gemeente Eindhoven opgepakt. Versnellingsafspraken Fellenoord/Knoop XL Eindhoven: de aanvraag voor de versnellingsmiddelen Fellenoord is door de gemeente Eindhoven ingediend. Voor de eerste ontwikkelende partijen zijn clusterpaspoorten uitgewerkt en deze worden de komende maanden vastgesteld. Werving directeur en leden RvC voor de entiteit gebiedsontwikkeling wordt momenteel afgerond. Voor het Ontwikkelplan Helmond-Centrum + (verstedelijkingsakkoord) wordt op basis van de uitkomsten van het concept-ontwikkelperspectief met de partners toegewerkt naar (proces)afspraken in 2024. In 2021 en 2022 zijn 6.809 woningen gerealiseerd van de totale opgave van 28.550 woningen.
Er is in deze twee jaar dus 23,85% van de opgave voor de eerste vijf jaar gerealiseerd. Zoals afgesproken is het merendeel van de woningen gebouwd in stedelijke woonmilieus. Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe Regionale Programmering Werklocaties voor het MREgebied (voor formele bedrijventerreinen). Hierin worden afspraken gemaakt over het bieden van ruimte door het aanleggen van nieuwe bedrijventerrein en intensiveren van de bestaande voorraad. Er wordt geprogrammeerd voor EIB Hoog in 2030, met een doorkijk naar 2040. Daarnaast worden de
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
15 / 60
bestaande afspraken over kwaliteit en uitgifte nader geconcretiseerd. Via 9 voor 1 wordt de vraag gemonitord en we kijken waar hierop nog een intensivering nodig is. Verder wordt op verschillende facetten door de partners uitvoering gegeven aan de gemaakte afspraken. Denk hierbij aan een vaststelling groenplan centrum Eindhoven, gebiedsvisie stationskwartier Helmond, realisatie van intentieovereenkomst over het terugbrengen van de rivier Stads Aa in Helmond, voorbereidingsbesluit (voor geen) grootschalige logistiek, pilot groenblauwe dooradering Oirschot (als onderdeel van Van Gogh Nationaal Park i.o.), er is gestart met de planmatige aanleg van natte ecologische verbindingszones, de aankoop van landgoed de Wielewaal, uitwerking groennorm Eindhoven, voorbereiding regionale energievisie (i.r.t. pMIEK), afronding haalbaarheidsonderzoek warmtenet Helmond, vaststelling ruimtelijke ontwikkelkaders stationsgebied Best (met maximaal 600 woningen) en intentieovereenkomst met ontwikkelaar, toekenning WBI voor centrum Geldrop.
Rijk en regio werken samen aan een financieel afsprakenkader bereikbaarheidsmaatregelen Brainport, waarmee invulling wordt gegeven aan de afspraak uit het BO MIRT 2022, waar onderzocht wordt of en hoe de middelen van Rijk, regio en private partijen voor de regionale projecten (mobiliteitstransitiepakket, Multimodale Knoop en HOV4) worden ondergebracht in een gezamenlijk programmafonds. Deze uitwerking is gemaakt in samenhang met de regionale publieke en private fondsen die worden ingericht en is gericht op de gezamenlijke financiering en beheersing van de regiobrede projecten. Ook de private bijdragen aan de Brainport zijn vergevorderd in voorbereiding. Vanaf eind 2023 kan de besluitvorming in de programmaraad SmartwayZ.NL worden voorbereid. Het plan van aanpak MIRT-verkenning is vastgesteld. MOBILITEITSTRANSITIE • De raden van Eindhoven en Veldhoven hebben het voorkeurstracé vastgesteld voor de HOV4verbinding. Medio 2024 wordt een besluit genomen over het Voorlopig Ontwerp van de inpassing. De resultaten hiervan worden gedeeld. • Voor de studie naar gebiedsvisie HOV4 vindt een gezamenlijke verkenning plaats. Op basis van de resultaten van de studie wordt het participatietraject met de omgeving en belanghebbenden gestart. • De ontwerpstudie voor de Tangent Brainportlijn wordt na de zomer afgerond.
De aanbevelingen uit de ontwerpstudie kunnen meegenomen worden in de Netwerkstrategie Brainport Eindhoven (HWN/OWN), InnovA58 Tilburg-Eindhoven, de mobiliteitshubs en de planuitwerking HOV4. • De ontwerpstudie is tevens basis voor een schetsontwerp van de infrastructuur (tracé) voor de tangent. • De afspraken in het kader van de Brainportdeal worden voortgezet. Daarnaast wordt dit pakket verbreed naar de hele regio, als uitwerking van samenhangende gebiedsgerichte meerjarige mobiliteitspakketten op basis van de ontwerpprincipes en uitgangspunten die zijn afgesproken in het Ontwikkelperspectief NOVEX stedelijk Brabant. Dit pakket wordt in 2024 ter besluitvorming geagendeerd op het BO MIRT. • Voor het mobiliteitstransitiepakket worden stappen gezet in de voorbereiding en realisatie van fietsinfrastructuur, locatiekeuzes, eigenaarschap en ontsluiting van de hubs. Rond de zomer is voor de eerste fietsroutes een bestuursovereenkomst gesloten. Op een drietal trajecten wordt gestart met het mogelijk maken van Bus op de Vluchtstrook. Een definitief ontwerp voor de kleine inframaatregelen op de A2/N2 en A50 wordt voorbereid. Er zijn diverse interventies ingezet om het gebruik van de fiets en ov te stimuleren via werkgevers en evenementenorganisaties.
MULTIMODALE KNOOP EINDHOVEN CS Met het nemen van de startbeslissing OV Knoop Brainport Eindhoven op 9 november 2022 is gestart met de MIRT-verkenning die bestaat uit twee deelverkenningen (de multimodale knoop (MMK)– bus & ketenvoorzieningen én de Spoorknoop Eindhoven (SKE). Hiertoe is op dit moment € 727 miljoen
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
16 / 60
beschikbaar voor de MMK (waarbij € 48 miljoen dekking ontbreekt benodigd voor de initiële raming van € 775 miljoen) en € 125 miljoen voor de SKE. De samenwerkende partijen hebben het plan van aanpak voor de MIRT-verkenning vastgesteld. Voor de verkenning MMK is het consortium Movares-KCAP-Team V geselecteerd voor de uitvoering van de MIRT-verkenning. In de tweede helft van 2023 vinden bijeenkomsten plaats als onderdeel van het participatietraject gekoppeld aan de MIRT-verkenning. Beide deelverkenningen worden afgerond in Q3 2025, met als resultaat een voorkeursalternatief. Er zijn drie zaken die aandacht behoeven. • Het initiële uitgangspunt voor de financiële reservering voor de deelverkenning MMK was € 775 miljoen. De onderhandelingen tot het BO MIRT kwamen uit op een reservering van € 727 miljoen. Daarmee is er nu al een gat in de dekking van de reservering. Dit dient nog opgelost te worden tussen betrokken partijen. • De stappen 2 en 3 op spoor zijn nog ongedekt (vrije kruising Tongelre en uitbreiding perrons). • Er dient een zorgvuldig participatieproces doorlopen te worden waarbij er oog is voor de beperkte mogelijkheden (manoeuvreerruimte) om te komen tot nieuwe varianten, terwijl de MIRTsystematiek voorschrijft eerst weer breed te gaan verkennen. Dit vraag om heldere positionering van de participatie naar omgeving (inclusief raad, Staten e.d.).
Kortom, verwachtingenmanagement. WEGEN HWN-OWN: voor deze opgave heeft een netwerkstudie naar samenhangende oplossingen voor het hoofdwegennet en onderliggend wegennet plaatsgevonden. Deze laat drie samenhangende oplossingsrichtingen zien voor de restopgave HWN-OWN, die zelfs bij een geslaagde mobiliteitstransitie overblijft. Hiermee is het huiswerk gedaan en ligt er voldoende informatie voor een startbeslissing. Op het BO MIRT eind 2022 is besloten dat het MIRT-onderzoek wordt geactualiseerd met de meest recente inzichten, zoals groei van mobiliteit, effecten van de mobiliteitstransitie, economische ontwikkelingen en het tempo van de woningbouw. Dit geactualiseerde voorstel wordt uiterlijk op het BO MIRT van 2024 voor besluitvorming geagendeerd. Gemeente Eindhoven en het Rijk hebben een extern bureau opdracht gegeven voor de actualisatie van de netwerkstudie. Dit is nodig als input voor de HOV4-studie, waar op dit moment het tracé van HOV4 wordt bepaald. Dit vraagt aanpassingen aan de verkeercirculatie en het OWN. Hiervoor is inzicht in het oplossend vermogen van de samenhangende oplossingen op HWN en OWN cruciaal. Zuidelijke ontsluiting Helmond: fase 1 en fase 2 van het onderzoek naar de zuidelijke ontsluiting, de Kasteel-Traverse/N270 en een bijbehorende mobiliteitstransitie zijn afgerond.
Overall conclusie is dat alleen een samenhangend pakket aan infrastructurele ingrepen in combinatie met een ambitieus mobiliteitsmaatregelen pakket Helmond en de regio leefbaar en bereikbaar houdt. Het streven is om het plan van aanpak voor fase 3 van het project vast te stellen in de zomer van 2023. In fase 3 onderzoeken we de kansrijkste oplossingen, infrastructurele aanpassingen in combinatie met een ambitieus mobiliteitsmaatregelenpakket, verder en werken die uit. Tevens vindt een herijking plaats van eerdere verkeersstudies. Bovenstaande onderzoeken en conclusies worden verder uitgewerkt waarbij er wordt toegewerkt naar besluitvorming in 2024 over een maatregelenpakket Mobiliteitstransitie Helmond, oplossingsrichtingen en aanbevelingen voor het HWN/OWN. Over de financiering van de onderzoeken wordt gesproken in het Ambtelijk Opdrachtgeversoverleg en er is contact met het ministerie van BZK.
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
17 / 60
MAATREGELENPAKKET DE RUN Het maatregelenpakket Bereikbaarheid De Run heeft tot doel het bereikbaar maken en houden van de campus De Run ondanks/ten behoeve van de sterke economische groei van de regio en in het bijzonder van het daar gevestigde ASML. Het pakket bevat een diversiteit aan maatregelen die ervoor moeten zorgen dat de werknemer meer gebruik van fiets en ov en minder gebruik van de auto maakt. Het gaat om stimuleringsmaatregelen (werkgeversaanpak) en om verbetering van fietspaden, bewegwijzering, ov en om een aantal aanpassingen van de nabijgelegen weginfrastructuur. De maatregelen zijn beschreven in een verklaring tussen ministerie van IenW, provincie Noord-Brabant, gemeente Veldhoven, gemeente Eindhoven en ASML in een samenwerkingsovereenkomst over de maatregelen tot 2025. Er wordt onderscheid gemaakt tussen korte- (2018-2020 – verlengd met 3 jaar), middellange- (2021-2025) en langetermijnmaatregelen. Voor de uitvoering van de kortetermijnmaatregelen is een programmateam verantwoordelijk. Gezien de bredere regionale impact zijn middellangetermijnmaatregelen belegd in een breder regionaal verband. Collectief Vervoer (business lines) valt onder de regie van Brainport Bereikbaar en de planuitwerking en realisatie van de eerste regionale mobiliteitshubs vooralsnog onder de regie van het maatregelenpakket A2 Randweg Eindhoven.
Het is de verwachting dat de middellangetermijnmaatregelen van De Run (en ook de organisatie) opgaat in een nieuwe governance rond SmartwayZ.NL en het programma Verstedelijking en Bereikbaarheid in de Brainportregio. Status en eerstvolgende mijlpalen • Realisatie Kempenbaan-Oost einde 2023 (weginfrastructuur): grotendeels gerealiseerd en einde 2023 gereed conform planning. Overdracht naar beheerorganisatie in 2024 conform planning. • Start uitvoering fietsroute/-pad De Run HTCE na uitspraak Raad van State: grotendeels gereed voor deel in Veldhoven. Het deel in Eindhoven is in ontwerpfase voor het deel door het park (nieuw bestemmingsplan in de maak). Het deel over de Ulepas kan zonder bestemmingsplanwijziging gerealiseerd worden (wel nog steeds protest vanuit de buurt), hetgeen nu gebeurt. Aanpassen bestemmingsplan gereed Q1 2024 (Raad van State-procedure duurt circa 1 jaar). Start aanleg medio 2025. • Beslissing over realisatie fietsonderdoorgang Beemdstraat (Eindhoven) einde 2023. Besluit financiële dekking is inmiddels genomen en het ontwerp is bijna gereed. Bij de aanleg wordt rekening gehouden met mitigerende maatregelen omtrent stikstof. Meerkosten neemt Eindhoven. Start aanleg voorzien medio 2025. • Definitieve implementatie mobiliteitskaart en -app (NS) voor al het personeel van ASML: inmiddels al 6.000 kaarten verstrekt.
Verder: fietsen is qua aandeel gegroeid van 20% in 2018 naar ca. 3540% in 2023 (ASML). • Voor totaaloverzicht voortgang: bijna alle projecten zijn uitgevoerd (of in uitvoering). Onderlinge facturatie loopt en daar worden vooralsnog geen problemen in voorzien. • Evaluatie/ leerervaringen. We organiseren een beknopte evaluatie op de samenwerking en sturing van het maatregelenpakket. Evaluatie op de effecten van de maatregelen is belangrijk maar nu nog lastig omdat enkele maatregelen recent zijn uitgevoerd of nog worden uitgevoerd in 2024 en 2025. Dit kan alsnog op een later moment door een onafhankelijke derde partij worden uitgevoerd. We stemmen via de programmaraad van SmartwayZ.NL af op welke manier onze evaluatie kan bijdragen als input voor het advies van de inrichting van de nieuwe governance in de Brainportregio. • Bestuurlijke Taskforce (BTF) 20 november. Een programma mét betekenis is belangrijk. Daarom wordt tijdens de volgende Regiegroep op 6 november de definitieve doorgang en agenda van de BTF op 20 november bepaald. Dit is afhankelijk van de outcome van de evaluatie op de samenwerking en sturing van het maatregelenpakket. Hierbij vinden we het belangrijk dat er voldoende leerervaringen zijn om het bestuurlijk gesprek over te voeren en dat duidelijk is of/hoe maatregelen die doorlopen in 2024 te organiseren qua sturing, mandaat en middelen.
Bij doorgang willen we ook een projectbezoek organiseren. Dit biedt een goede gelegenheid om de balans op te maken en de afsluiting van het kortetermijnmaatregelenpakket Bereikbaarheid De Run voor te bereiden.
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
18 / 60
DEEL IV - UITVOERINGSPLAN KRACHTENBUNDELING SMART MOBILITY ZUIDNEDERLAND 2020 T/M 2023
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
19 / 60
Uitvoeringsplan Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland 2020 t/m 2023 ALGEMEEN OMSCHRIJVING In het Uitvoeringsplan bundelen de overheden in Zuid-Nederland in samenwerking met kennis- en onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven hun krachten op het gebied van smart mobility. Het Uitvoeringsplan bestaat deels uit projecten die uit eerdere BrabantStad- en SmartwayZ.NL-afspraken doorlopen in 2020 en de volgende jaren. Daarnaast geeft het Uitvoeringsplan invulling aan de BO MIRT-afspraken die in november 2019 en 2020 zijn gemaakt tussen IenW en de regio (Brabant en Limburg). Ten slotte bevat het Uitvoeringsplan een set nieuwe afspraken die verder inhoud geeft aan de gebiedsgerichte realisatie, Innovatie en Ontwikkeling (I&O) en het gezamenlijk organiseren van shared services. PLANNING EN VOORTGANG Het Uitvoeringsplan is in maart 2020 vastgesteld en heeft een looptijd van 2020 tot en met eind 2023. Er loopt een evaluatie van het Uitvoeringsplan. De uitkomsten van deze evaluatie zullen worden betrokken in de strategische heroriëntatie. Resultaten van projecten die uiterlijk in 2023 zijn afgerond, worden geborgd. Projecten die over de jaargrens 2023 heen doorlopen, worden verankerd in het Werkprogramma 2024-2027 en het Jaarplan 2024.
Figuur 4: Planning en voortgang
Voortgang eerste helft 2023 • De maatregelenpakketten van de regio’s zijn volop in uitvoering. De uitvoering is erop gericht om voor het eind van 2023 aantoonbare resultaten te realiseren. • De uitwisseling van kennis en ervaring tussen de regio’s vindt onverminderd plaats. Ook wordt de kennis van en ervaring met gebiedsgericht werken nadrukkelijk meegenomen bij de afronding van de strategische heroriëntatie. • De kennis van de shared services is steeds vaker en beter ingezet in de regio’s. Met name gedragsbeïnvloeding en evaluatie staan nadrukkelijker op de kaart in de regio’s. Meer gedetailleerde informatie over planning en voortgang is opgenomen bij de onderdelen Innovatie en Ontwikkeling, shared services en gebiedsgerichte realisatie van deze rapportage.
INNOVATIE EN ONTWIKKELING We innoveren, omdat de wereld verandert en deze om nieuwe oplossingen en toepassingen vraagt. We zien dat de traditionele mobiliteitsmaatregelen vaak niet meer toereikend zijn. De huidige maatschappelijke opgaven op het gebied van verstedelijking, bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid vragen om nieuwe oplossingen. Nieuwe (Europese) wetgeving en
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
20 / 60
afnemende overheidsfinanciën versterken de noodzaak van innovatie. We innoveren om de mobiliteit en de ruimtelijke omgeving van de gebruiker te verbeteren. De techniek en digitaliseringsoplossingen bieden ons steeds meer mogelijkheden hiertoe. Dit doen we in triple helix-verband, binnen Europese en landelijke kaders en samenwerking, gebaseerd op wettelijke verplichtingen en/of behoeften van overheden en/of ideeën vanuit de publieke sector. We ontwikkelen mobiliteitsoplossingen voor morgen en zorgen dat de bouwstenen en oplossingen ook al vandaag gebruikt kunnen worden. Onze focus ligt voornamelijk op innovatief verkeersmanagement en Cooperative Connected and Automated Mobility (CCAM) en de interactie hiertussen. Dat doen we in een echte omgeving met echte gebruikers. We ontwikkelen techniek en krijgen inzicht in gedrag en gebruik, organisatie en de bijdragen aan maatschappelijke en economische doelen. Met deze inzichten slaan we de brug naar daadwerkelijk gebruik en implementatie door overheden en bedrijfsleven. We vervullen hierbij verschillende rollen zoals projectleider, verbinder, partner of facilitator van projecten en processen. We geven hierbij invulling aan de (bestuurlijke) afspraken die zijn gemaakt binnen: • het BO MIRT t.a.v. zogenaamde intelligente Verkeersregelinstallaties (iVRI’s); • de Landelijke Krachtenbundeling Smart Mobility.
En we geven invulling aan de door de programmaraad SmartwayZ.NL: • verleende opdracht: Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland, Uitvoeringsplan 2020 2023; • vastgestelde ambitie: Zuid-Nederland is in 2030 dé ontwikkel- en implementatieomgeving van CCAM-toepassingen en behoort op dit gebied tot een van de topregio’s in Europa RESULTATEN EERSTE HELFT 2023 • Consolidatie iVRI’s: landelijk proces, stabiel krijgen van de iVRI-dataketen, toepassing uniforme en actuele softwareversie en organiseren beheer. • iVRI use cases: ontwikkelen en gebruik toepassingen bij iVRI’s zoals prioriteitsverlening brandweer, verbeteren afwikkeling fietsverkeer, prioriteitsverlening vrachtverkeer. De ontwikkelingen voor brandweervoertuigen zijn gereed en kunnen nu worden uitgerold. We gaan verder met de ontwikkeling voor andere nood- en hulpdiensten. • fietspelotons bij iVRI’s: er is een module ontwikkeld om de afwikkeling van fietsers (korter wachten) bij verkeerslichten te verbeteren. De komende tijd gaan we evaluaties op straat uitvoeren in een aantal steden. Dit project heeft recent de initiatiefprijs gewonnen van de Tour de Force. • Intelligente Snelheids Assistent (ISA) fase 1: helpt bestuurders om de maximumsnelheid niet te overtreden. Er is een relatief kleinschalige praktijkproef uitgevoerd.
Deze proef heeft veel inzicht gegeven in de onnauwkeurigheid van de noodzakelijke data (digitaal bordenbestand en onnauwkeurigheid van fysieke bebording). Dit moet gaan leiden tot een verbetering hiervan en wordt een onderdeel van het vervolgproject. • Wilddetectie N69: informatie uit bestaande wilddetectiesystemen op de N69 zijn in de informatievoorziening van een serviceprovider gebracht binnen de landelijke Talking Traffic Dataketen. De technische proeven zijn afgerond en we gaan werken aan een verdere uitrol via de landelijke dataketen en ecosysteem. • Slim Sturen Vervolg: dit project borduurt voort op een eerder afgerond Slim Sturen-project. We hebben drie toepassingen verkend: parkeren, selectieve toegang in steden en voorkeursroutes logistiek. Op dit moment is uitsluitend voor deze laatste toepassing voldoende draagvlak en beleid ontwikkeld. Dit project is nu in uitvoering en beproevingen zullen de komende tijd worden uitgevoerd. We sluiten hierbij aan bij de Talking Traffic Dataketen en de ontwikkelingen binnen Dutch Mobility Innovations. • Artificial Intelligence (AI) Situational Awareness: we hebben TNO ondersteund bij dit project, waarbij AI is ontwikkeld voor besluiten die een geautomatiseerd voertuig moet nemen als deze rijdt in een openbare omgeving. Het project is afgerond en er is een wetenschappelijke paper geschreven.
TNO gaat, zonder ons, door met de verdere ontwikkeling. • Afronding Mobility Lab editie 2022: een aantal start-ups is geholpen bij de ontwikkeling van hun ideeën en verbonden aan launching customers om een stap naar een businessmodel te kunnen
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
21 / 60
zetten. Op dit moment lopen de straattesten. We zijn ook gestart met de verkenning van een nieuwe editie. • SINFONICA: Europees project waarbij we methoden en technieken ontwikkelen om door stakeholders de juiste beslissingen te laten nemen ten aanzien van het gebruik van geautomatiseerd (openbaar/deelvervoer). Het project is gestart en loopt tot en met 2025 door. • Roadmap Innovatief Verkeersmanagement/CCAM: we hebben de roadmap nagenoeg afgerond i.s.m. regionale en landelijke partners. We beschrijven de ontwikkelpaden en bouwstenen naar het toekomstbeeld van Innovatief Verkeersmanagement en CCAM. We gaan starten met een ontwikkelagenda die hierop voortborduurt. • Als partner hebben we binnen de Landelijke Krachtenbundeling Smart Mobility input geleverd voor de Beleidsvisie toepassing geautomatiseerd wegvervoer en de Ontwikkelagenda geautomatiseerd openbaar vervoer. De notities zijn ingebed in de eerdergenoemde roadmap. Korte vooruitblik Waar staan we nu Tot op heden werkten we aan projecten en activiteiten die voortkwamen uit vragen van overheden, ideeën van de markt, projecten die voortkwamen uit landelijke en regionale samenwerking zoals Smart and Green Transport Delta, Talking Traffic, en de Landelijke Krachtenbundeling, Europese calls en samenwerking of ontwikkelden afgeronde projecten door. Waar werken we naartoe We gaan onze Europese activiteiten verhogen.
Voor de meeste smart mobility-ontwikkelingen is Europese schaal nodig en zijn Europese stakeholders essentieel. Onze internationale activiteiten zijn daarom gericht op de verbinding tussen de SmartwayZ.NL-ambities en de kansen die Europa ons biedt. Zowel door het opdoen van kennis als het uitvoeren van projecten en de EU-cofinanciering hierbij. Daarom werken we met een aantal Europese stakeholders samen aan Europese projecten zoals SINFONICA. Ook werken we samen met regio’s zoals Noordrijn-Westfalen en zijn we lid van onder andere POLIS Network, Eurocities, ERTICO, New Mobility Services (NMS) en het CCAMpartnership We gaan een slag maken in nog meer programmatisch werken. Daarom hebben we in samenwerking met regionale en landelijke partners een roadmap Innovatief Verkeersmanagement/CCAM ontwikkeld waarbij we Europese ontwikkelingen hebben opgenomen. Deze roadmap vertalen we door naar een ontwikkelagenda die vervolgens onderdeel kan worden van het Werkplan Smart Mobility ZuidNederland.
De ambitie in de ontwikkelagenda is: ‘Optimaal verkeersmanagement dat volgend op maatschappelijke doelen door het informeren, geleiden en sturen van weggebruikers (personen en goederen) op het wegennet in en tussen steden, waarbij sprake is van een bewust gekozen balans tussen modaliteiten, op basis van actuele, voorspelbare en gepersonaliseerde informatie op basis van maatschappelijke doelen en waarbij taken van weggebruikers en beschikbare instrumenten geautomatiseerd worden.’ Onze activiteiten en projecten zullen zich richten op de ontwikkeling en toepassing van innovatief verkeersmanagement en Cooperative Connected and Automated Mobility (CCAM), waaronder de verdere automatisering van het verkeer en het mobiliteitssysteem. Hierbij zullen we de consequenties voor de overheden onderzoeken, met name ten aanzien van de fysieke en digitale infrastructuur, deelautogebruik en de relatie met de energietransitie. Ontwikkelingen op het vlak van Artificial Intelligence zullen hierbij een steeds belangrijkere rol in gaan nemen.
SHARED SERVICE DATA EN DIGITALISERING Verschillende projecten zijn verder uitgewerkt en afgerond, zoals dashboard beleidskader (extra set indicatoren), onderzoek opschaling pilot VRI-data, ondersteuningscontract voor partners in het kader van Datatop15, oplevering praktijkproef multimodaal moedernetwerk, start met project collectieve inwinning fietsteldata, beproeving datatop-15 item logistieke data met partners. Er zijn verschillende factoren, zoals beperkte beschikbare capaciteit (intern of bij leveranciers), die vertraging geven op het
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
22 / 60
afronden van dashboards en Datatop-items. Daarnaast merken we dat er extra aandacht moet zijn voor SmartwayZ.NL en partners naar het structureel beheer van data, dashboards en dataplatform.
SHARED SERVICE VERKEERSMANAGEMENT Het Verkeersmanagement (VM) Team Z.NL werkt aan het effectiever en efficiënter geleiden en sturen van het verkeer en het nog beter informeren van de weggebruiker. Dit doen we samen met wegbeheerders, weggebruikers, Verkeerscentrale Zuid-Nederland (VCZN), hulpdiensten, marktpartijen en overheden. We leren van elkaar en delen kennis. Zo werken we aan duurzaam, veilig en schoon verkeer in Zuid-Nederland. Projecten die we daarvoor uitvoeren zijn de volgende. Samenwerkingsagenda BrabantStad (basisafspraken), met daarin: • Regionaal Verkeerskundige Teams: structurele afstemming van werkzaamheden en evenementen en aanpak doorstromingsknelpunten in de vier Brabantse regio’s. • Samenwerking diensten Verkeerscentrale: overeenkomst tussen B5-gemeenten, provincie NoordBrabant en Rijkswaterstaat voor het uitwerken afspraken stedelijke incidentafhandeling, opstellen maandrapportages en inzet regelscenario’s door VCZN. • Verkeersmanagement Team Z.NL werkplan/onderzoeken: structurele afstemming tussen B5gemeenten, provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat over ontwikkelingen en projecten op gebied van verkeersmanagement.
Uitvoeringsplan Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland, met daarin: • Weggebruikers geleiden voor optimale benutting wegennet: we maken onze multimodale netwerkkaders en regelscenario’s geschikt voor gebruik door serviceproviders, zodat we de reiziger gericht, multimodaal en persoonlijk kunnen informeren, geleiden en sturen. In reguliere situaties en bij incidenten, wegwerkzaamheden, evenementen en parkeren. • Efficiënter gebruik van data en tools voor verkeersmanagement: alle gegevens over het verkeer, zoals reistijden, incidenten en wegwerkzaamheden worden gebruikt door VCZN voor proactief informeren, geleiden en sturen van het verkeer. De netwerkmanagementsystemen van de steden zijn gekoppeld met VCZN en kunnen worden ingezet voor de aansturing van verkeerssystemen (zoals iVRI’s) over wegbeheerdersgrenzen heen. Project on hold vanwege capaciteitstekort. • Aansturen verkeer met iVRI’s: we zetten iVRI’s steeds meer in om doelgroepen (hulpdiensten, ov, vrachtverkeer, fietsers etc.) te faciliteren naar tijd en plaats. We helpen wegbeheerders bij aanschaf, beheer en bediening en we onderzoeken de rol die de markt hierbij kan spelen. • Aandachtspunt: zowel voor inzet serviceproviders, gebruik multimodaal netwerkkader als bij aansturen verkeer met iVRI’s speelt een borgingsvraagstuk.
De beleidscyclus van overheden is niet ingericht op invoegen van nieuwe ontwikkelingen uit de innovatiecyclus. We lossen het nu per project op en dit kost veel tijd. RESULTATEN EERSTE HELFT 2023 • Samen met de partners in het VM-team wordt het ‘plan Verkeersmanagement na 2023’ opgesteld (binnen de scope van de bestaande projectfiches), inclusief een onderverdeling tussen noodzakelijke (must haves) en gewenste activiteiten (nice to haves). Hiervoor hebben gespreksrondes plaatsgevonden met de partners (RWS, provincies, B5). • Actualisatie van samenwerkingsovereenkomst voor uitvoering regionaal VM door VCZN. Verschillende partners vragen meer inspanning van RWS VCZN dan de afgelopen 4 jaar en willen die garantie graag vastgelegd zien in het Jaarplan 2024. Dit is onder andere van belang voor het verkrijgen van de benodigde budgetten van de partners. • Er zijn werkafspraken gemaakt met de politiemeldkamers over een verbeterd meldproces van incidenten op het RVM-netwerk, via de verkeerscentrale naar de wegbeheerders. Per 1 april is gestart met incidentmanagement op een aantal belangrijke stedelijke wegen in Eindhoven. • Jaaranalyse Regionaal Verkeersmanagement Team (RVT) 2022 uitgevoerd en besproken (met duiding van de belangrijkste doorstromingsknelpunten in de regio’s).
• In alle regio’s is een RVT Werk-in-uitvoering special georganiseerd met speciale aandacht voor afstemming met ov en het afstemproces voor evenementen. Daarnaast is onder de RVT-leden een
14e Voortgangsrapportage 1 januari 2023 – 30 juni 2023
23 / 60
• • • • •
enquête uitgevoerd over het functioneren van de RVT’s en nut, noodzaak en wensen voor het vervolg. Ondersteuning gemeenten bij aanvragen subsidie ministerie voor iVRI’s (2e tranche), de aanvragen van gemeenten Venlo en Maastricht zijn afgelopen kwartaal goedgekeurd. Het multimodaal netwerkkader is in alle regio’s (Noord-Limburg, Noordoost-, Zuidoost- en WestBrabant, Hart van Brabant) opgeleverd en toegelicht aan alle wegbeheerders (in Trendsportal, GGA-overleggen), zowel ambtelijk als bestuurlijk. Stimulering en ondersteuning van verschillende wegbeheerders (provincie Noord-Brabant, gemeenten Eindhoven, Helmond, Breda en Meierijstad, en Rijkswaterstaat) bij het indienen en voorbereiden van VM-IVRA-toepassingen bij werkzaamheden. Goede start met de borging van opgebouwde kennis en ervaring met inzet serviceproviders bij de provincie Noord-Brabant (drie niveaus: beleidsmatig, in bestekken/contractvorming en bij omgevingsmanagers). Een workshop gehouden bij gemeente Eindhoven over inzet van serviceproviders, social media én VCZN bij wegwerkzaamheden en evenementen.
SHARED SERVICE SMART LOGISTICS De shared service Smart Logistics (SML) draagt bij aan het opzetten en uitvoeren van projecten die het aanjagen en tot stand laten komen van aan het internet gekoppelde trucks en datagebruik ten doel hebben. Er is al veel meer relevante data beschikbaar dan nu gebruikt wordt in de logistieke vervoersketen. Door die data in te zetten zijn substantiële winsten te behalen op het gebied van bereikbaarheid, duurzaamheid en kostenbesparing, zowel bij overheden als bij bedrijven. Focuspunten voor de shared service SML zijn de logistieke stromen van bouwverkeer binnen steden, efficiëntieverbeteringen in de stadslogistiek en de beladingsgraad van vrachtwagens. SML legt daarbij de nadruk op corridors, havens en inlandterminals. Aanpak We hebben in meerdere projecten gedemonstreerd wat de meerwaarde is van al deze data: voor het inzicht verkrijgen in stedelijk vrachtverkeer, voor het sturen van trucks via voorkeursroutes en voor het optimaliseren van bijvoorbeeld afvallogistiek. Via een data-architectuur, voornamelijk geïnitieerd en ontwikkeld door SML, worden diensten gebaseerd op (nieuw) ontsloten data generiek aangeboden aan logistieke ICT-partijen die deze vervolgens aan hun klanten in de logistieke sector aanbieden. Ook landelijk toegankelijk in de zogenaamde Connected Transport Corridors (CTC).