07 MRE - Programmajaarverslag 2021

PROGRAMMAJAARVERSLAG 2021 METROPOOLREGIO EINDHOVEN

Inhoudsopgave OVERZICHT METROPOOLREGIO EINDHOVEN

2

KERNGEGEVENS

3

LEESWIJZER

4

PROGRAMMA’S EN THEMA’S

5

PARAGRAFEN Financiering

40 45

PROGRAMMAJAARREKENING 2021 Overzicht baten en lasten Toelichting op het overzicht baten en lasten Verschillen overzicht baten en lasten Toelichting op verschillen overzicht baten en lasten Balans per 31 december 2021 Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen WNT-verantwoording 2021 Metropoolregio Eindhoven

51 52 52 53 54 59 71 72

Controleverklaring accountant

75

1

OVERZICHT METROPOOLREGIO EINDHOVEN

Gemeenschappelijke Regeling Bij besluit van 12 mei 1993 is de Gemeenschappelijke regeling Samenwerkingsverband Regio Eindhoven door Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant goedgekeurd. Deze regeling is gewijzigd op basis van de reacties van de gemeenten en de op 21 december 2004 door de Tweede Kamer aangenomen Wijzigingswet Wgr-plus, die op 1 januari 2006 in werking is getreden. In 2010 hebben alle 21 aan het SRE deelnemende gemeenten een gelijkluidend besluit genomen over de derde wijziging van de Gemeenschappelijke regeling van het SRE. Vanaf 25 februari 2015 heeft de bestuurlijke samenwerking in de regio vorm gekregen in de Metropoolregio Eindhoven. Vanaf deze datum is dan ook de Gemeenschappelijke Regeling Metropoolregio Eindhoven in werking getreden. Op 15 december 2021 heeft een technische aanpassing op deze regeling plaatsgevonden, welke op 1 januari 2022 van kracht is geworden. Deelnemende gemeenten

21

Algemeen bestuur

21 leden

Dagelijks Bestuur

J.A. Jorritsma P.J.M.G. Blanksma-van den Heuvel F.L.J. van der Meijden J. Wiggers, directeur

Adviseurs Dagelijks Bestuur

S.P.M.F. Steenbakkers F.M. Kuppens A.P. d’Haens M.M. Kuijken

2

KERNGEGEVENS

3

LEESWIJZER Het jaarverslag 2021 van de concernorganisatie Metropoolregio Eindhoven heeft overeenkomstig de Begroting 2021 de vorm van een programmajaarverslag. Lasten en baten zijn toegerekend aan de programma’s. Op deze manier worden de prijs, prestaties en kwaliteit beter zichtbaar. Op het overzicht Programmarealisatie 2021 zijn de realisatiecijfers 2021, alsmede de begrote cijfers 2021 en de begroting na 1e wijziging per dienstonderdeel vermeld. De kosten van overhead worden conform het ‘Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincie’ (BBV) zichtbaar gemaakt op een apart programma. Een en ander resulteert in een exploitatiesaldo 2021 per dienstonderdeel. In de jaarrekening is een afzonderlijk overzicht ‘Verschillen programmasaldi 2021’ met een toelichting van de belangrijkste verschillen opgenomen. De Jaarrekening is opgesteld met inachtneming van het BBV en de financiële beleidsnota’s ‘Nota Reserves en voorzieningen Metropoolregio Eindhoven’, treasurystatuut etc.. Tevens is de Notitie Algemene reserve (als onderdeel van de beleidsnotitie Kaders P&C documenten 4GR, deel 2) van toepassing op de jaarrekening 2021. In de voorgeschreven paragrafen wordt een aantal aspecten van de financiële huishouding toegelicht, zoals weerstandsvermogen, financiering en bedrijfsvoering.

Tevens wordt informatie gegeven over de verbonden partijen, grondbeleid onderhoud kapitaalgoederen en rechtmatigheid.

4

PROGRAMMA’S EN THEMA’S METROPOOLREGIO EINDHOVEN

5

Metropoolregio Eindhoven Realisatie Werkprogramma 2021 Metropoolregio Eindhoven Met de realisatie van het Werkprogramma 2021 van de Metropoolregio Eindhoven is uitvoering gegeven aan het derde werkprogramma dat uitvoering geeft aan het Samenwerkingsakkoord 20192022. Dit werkprogramma, waarop de 21 gemeenteraden een zienswijze kenbaar hebben gemaakt, is op 18 december 2019 door het Algemeen Bestuur vastgesteld. Het doel van onze samenwerking binnen de Metropoolregio Eindhoven is het handhaven en uitbouwen van het kenmerkende economische profiel van de regio, om op die manier het vestigings- en verblijfsklimaat voor al onze inwoners en bedrijven te stimuleren. Het verbeteren van de leef-, verblijf- en werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en bedrijven is daarbij de leidraad. Duurzaamheid en inclusiviteit staan daarbij centraal. Hoe succesvoller we in onze opdracht zijn, des te beter het is voor de brede welvaart in onze gemeenten en onze regio. We werken aan concrete en urgente opgaven binnen de thema’s Economie, Mobiliteit, Energietransitie, en Transitie Landelijk Gebied. Om onze ambities te realiseren hanteren we als basisprincipes: slagkracht, eigenaarschap en vertrouwen. We staan ook niet stil en kijken vanuit onze basisthema’s ook vooruit naar opgaven die op ons als gemeenten afkomen.

Dat zorgt voor een adaptieve agenda, door te verkennen en nieuwe opgaven te agenderen vanuit onze basis. Vanuit deze principes werken we samen aan onze opgaven, vrijwillig maar niet vrijblijvend. We streven naar effectiviteit en efficiency door vooruit te kijken en te anticiperen in plaats van te reageren. Daarbij werken we samen vanuit een heldere rolverdeling en gezamenlijk doel. In dit programmaverslag kijken we terug wat we, de 21 samenwerkende gemeenten, in 2021 hebben gedaan om de ambities van onze missie te realiseren. Hierbij betrekken we ook het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven (RHCe) en Landgoed Gulbergen als onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Eindhoven.

6

ECONOMIE INCL. STIMULERINGSFONDS EN BIJDRAGE BRAINPORT DEVELOPMENT Opgave De economie van Brainport is de groeimotor van Nederland. Brainport Eindhoven is bovendien een hightech regio van wereldformaat. De werkloosheid daalt, het aantal patentaanvragen blijft heel hoog en de economie blijft bovengemiddeld groeien. Bedrijven hebben veel vacatures, voornamelijk voor technische en ICT-functies. Het economische succes van onze regio komt niet uit het niets. Jarenlang is door overheden, bedrijven en onderwijsinstellingen samengewerkt aan een robuust ecosysteem, waarin de innovatieve maakindustrie tot bloei is gekomen en onderdeel is van het internationale speelveld. Als we als regio willen blijven excelleren, moeten we blijven werken aan de verdere versteviging van dit ecosysteem. De 21 gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant zijn hierin een belangrijke factor. De gemeenten vormen de overheidsinbreng in de triple helix en ‘borgen’ als zodanig deze samenwerking. Om het vestigingsklimaat te versterken, moeten we gezamenlijk investeren in kennis, infrastructuur en een aantrekkelijke werk- en leefomgeving. De economische samenwerking van de 21 gemeenten is erop gericht om deze bijdrage binnen Brainport te leveren. Dit doen we zowel via een financiële en inhoudelijke bijdrage aan Brainport, als met rechtstreekse aanwakkering van innovatie via het Stimuleringsfonds.

Daarnaast hebben we oog voor bredere economische ontwikkelingen en definiëren daarop waar nodig acties, parallel aan de Brainportagenda. Opgave 2021 Verbinden van gemeentelijke en subregionale economische agenda’s met de Brainportagenda; ▪ Stevige verbinding tussen Brainport agenda, stichting Brainport en 21 gemeenten. Specifiek inhoudelijk betreft dit de prioriteiten in de Brainport meerjarenagenda: technologie voor maatschappelijke vraagstukken, MKB-start en scale-up ondersteuning, investeren in voorzieningen en bereikbaarheid. ▪ Coördinatie subsidieverstrekking aan Brainport Development op basis van afspraken meerjarenfinanciering Brainport Development 2021-2024. ▪ Gecoördineerde en afgestemde inbreng vanuit de 21 gemeenten in het jaarplan van Brainport. Bevorderen van kennis & innovatie via het Stimuleringsfonds ▪ Versterking van brede economische ontwikkeling in de regio door het financieren van relevante, innovatieve samenwerkingsprojecten (Stimuleringsfonds) gericht op het regionaal MKB. Versterken van de basiseconomie; het signaleren en verkennen van mogelijke opkomende kansen en opgaven en het doen van voorstellen hoe deze op te pakken. Brede welvaart voor de Brainportregio, vertaald in een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor inwoners, bedrijven en kenniswerkers: ▪

Verbreding van de economische basis van onze regio, versterkend aan de regionale Brainport Agenda. In het belang van het versterken hiervan inzetten op projecten die versnelling aanbrengen in de basiseconomie.

7

▪

▪

▪

Op basis van de regionale corona-herstelaanpak (Breed Economisch Vestigingsklimaat) in overleg met poho economie bezien welke thema’s langer termijn verbonden worden met de economische agenda van de regio. Doorontwikkeling in het versterken van onze centrumgebieden, door inzet op een stevige en continue regierol vanuit onze gemeentes op de ontwikkeling van en afstemming tussen centrumgebieden. Verdere kennisontwikkeling door inzet van de Leergang Centrumgebieden. Gezamenlijke aanpak Economische dragers Landelijk Gebied ontwikkelen vanuit poho TLG/ Economie. Verbindingen leggen op wederzijdse thema’s zoals verblijfseconomie/leisure.

Betrokken partijen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Portefeuillehouders en contactambtenaren economie 21 gemeentes; Brainport Development; Partners intermediaire netwerk: VNO-NCW, KvK, BOM, KOP, Innovatiehuis de Peel Regionale bedrijfsleven, kennisinstellingen overige relevante partijen; Provincie Noord-Brabant Subregio’s De Kempen, De Peel, A2 gemeenten en Stedelijk Gebied Eindhoven.

Resultaten 2021 Verbinden van gemeentelijke en subregionale economische agenda’s met de Brainport Agenda Brainport Actieagenda inzetten voor gemeentelijke programma’s Als doorlopende actie is in 2021 benoemd het verbinden van de Brainport Actieagenda met de gemeentelijke programma’s/agenda’s. Deze verbindingen hebben op diverse wijzen plaatsgevonden: ▪

▪

▪

▪

In het kader van afstemming van lobbyactiviteiten met het Rijk is in het poho economie het proces rondom het Nationaal Groeifonds besproken. Vanuit de regio is Brainport Development betrokken bij een aantal projecten voor indiening. Het Groeifonds wordt standaard geagendeerd, om zicht te krijgen op hoe de regio via projecten aanhaakt hierop. In dit kader is een aantal projecten belicht waarin Brainport Development is betrokken, waaronder AI en photonica. Vanuit de Gemeente Helmond wordt met Brainport Smart District in samenwerking met andere partijen ingezet op een aanvraag voor het Groeifonds. Ten behoeve van de ontwikkeling van het nieuwe Coalitieakkoord is de inzet verder te investeren in de Brainport Nationale Actieagenda (BNA) voor innovatie, talent en woon- en leefklimaat. Er zijn in de BNA 10 prioriteitsgebieden benoemd. Het poho wordt op regelmatige basis geïnformeerd over de voortgang hiervan en welke resultaten zijn behaald. Daarnaast is de MRE nog op andere wijze betrokken. Via de ambtelijke lijn is er een vertegenwoordiging in het BNA-project team. Daarnaast wordt de regio via de vertegenwoordiging van MRE in het Stichtingsbestuur Brainport aangehaakt. In de regionale Herstelaanpak is een aantal prioriteiten rondom talentontwikkeling, scholing, versterking MKB via digitalisering concreet meegenomen en uitgewerkt in programmalijnen en projecten.

Specifiek is het project omscholing gestart dat gecoördineerd wordt door

8

▪

Brainport Development. De voortgang hiervan, ook kijkend naar de actuele schaarste problematiek van talent, is besproken in het poho economie van september 2021. Ten behoeve van de kennisuitwisseling naar de 21 gemeenten is recent door MRE in het kader van een reeks masterclasses een Masterclass Economische Ecosystemen georganiseerd. Hierin is specifiek samen met Brainport Development ingegaan op het thema innovatieve ecosystemen en de verbinding met het midden- en kleinbedrijf (MKB), met als vraag; hoe kan het MKB profiteren van de groei van het innovatieve ecosysteem in onze regio?

Ophalen input Jaarplan Brainport 2022 In het kader van haar jaarplancyclus haalt Brainport input op bij haar stakeholders, waaronder de 21 gemeenten. In het poho van 25 mei 2021 is hiertoe de procesaanpak besproken en vastgesteld. Deze houdt in dat via de subregio’s een inventarisatie is gedaan op welke punten de 21 gemeenten input kunnen en willen leveren op dit jaarplan, passend bij de 10 opgaven zoals deze zijn verwoord in de Brainport Meerjarenagenda. In het poho economie van juli en september 2021 is de input besproken en vastgesteld. In de andere poho’s van de MRE is hiervan ook melding gedaan in hun overleg. De input voor het jaarplan is aangeboden bij Brainport Development en wordt overgenomen/ verwerkt in het jaarplan. Jaarlijkse subsidiebeschikking aan Brainport Development i.r.t. de afspraken meerjarenfinanciering Brainport Development 2021-2024 Op basis van het vastgestelde voorstel tot Meerjarenfinanciering Brainport Development 2021-2024 is de hieruit voortvloeiende Uitvoeringsovereenkomst Brainport Development 2021-2024 opgesteld en is de beschikking voor de jaarlijkse bijdrage voor Brainport Development in 2021 afgegeven. Stimuleringsfonds: Bevorderen van kennis en innovatie Een innovatief ecosysteem vraagt continue om aandacht en investeringen. Met het MRE Stimuleringsfonds dragen we hieraan bij door het financieren van innovatieve samenwerkingsprojecten.

In 2021 zijn 2 tenders voor aanvragen georganiseerd. De eerste tender voor 2021 is afgesloten. In de eerste maanden van 2021 zijn 37 aanvragen behandeld, waarvan er 21 zijn gehonoreerd en 16 zijn afgewezen. Met de gehonoreerde projecten was een totaalbedrag van € 1.022.100 aan subsidie gemoeid, waarmee een totale investering in de regio is uitgelokt van € 2.400.935. Hiermee werd een multiplier van 2,4 gerealiseerd. De door de wethouders uit te reiken cheques aan gehonoreerde projecten zijn in oktober naar de gemeenten verzonden, zodat het ambassadeurschap van het Stimuleringsfonds concreet vormgegeven kan worden. Voor de oktober-tender van het Stimuleringsfonds zijn 38 nieuwe aanvragen ingediend. Besluitvorming daarover vindt plaats in januari 2022. Doorontwikkeling Stimuleringsfonds De Adviesgroep Stimuleringsfonds evalueert ieder half jaar het functioneren van het fonds en de bijbehorende processen. Op basis van deze evaluatie is in de tweede helft van 2021 een aanscherping van de vereisten voor eindrapportages worden ingevoerd, om nog scherper te kunnen toetsen of projecten ook daadwerkelijk tot resultaat leiden. Concreet wordt er in de

9

eindrapportage vanaf november 2021 gevraagd om een korte beschrijving van het projectresultaat aan te leveren, die geschikt is voor publicatie op o.a. social media. Aan deze beschrijving dient ook beeldmateriaal te worden toegevoegd. Dit draagt bij aan de zichtbaarheid van de opbrengsten van het Stimuleringsfonds en geeft een beeld van de projectresultaten. Daarnaast worden verzoeken tot looptijdverlenging vanaf het najaar van 2021 kritischer bekeken. Looptijdverleningen zijn geen vanzelfsprekendheid. Er wordt vooral gekeken naar de mate van invloed die de projectleden hadden op de ontstane vertraging. Voor de SAR, de adviesregeling voor individuele bedrijven, zijn tot 1 januari 2022 17 aanvragen ingediend. Daarvan zijn er 5 gehonoreerd, 4 afgewezen en zijn er nog 8 in behandeling. In totaal is er vanuit deze regeling € 49.812,50 aan bijdragen verleend. Gecombineerd met de eigen inbreng van aanvragers wordt hiermee voor € 119.025 aan adviestrajecten gefinancierd. Bijdrage E&I Regeling provincie De Stimuleringsfonds bijdragen worden primair gefinancierd door de 21 gemeenten. De afgelopen jaren droeg de Provincie Noord-Brabant op aanvraag jaarlijks ruim € 400.000 bij vanuit de regeling Economie & Innovatie. Deze middelen worden ingezet als cofinanciering op aanjaagprojecten binnen het MRE Stimuleringsfonds.

Met ingang van 2021 heeft de provincie besloten de regeling Economie & Innovatie te beëindigen, waardoor provinciale cofinanciering in 2021 niet te verwachten is. Inzet is om met de provincie en de overige regio’s in Noord-Brabant in 2021 tot afspraken te komen om met ingang van 2022 weer een provinciale bijdrage voor regionale innovatie-ondersteuning te kunnen realiseren. Voor de regio Zuidoost-Brabant zal specifiek maatwerk worden georganiseerd om zoveel mogelijk aan te kunnen sluiten bij de uitvoering van het Stimuleringsfonds. Adviesregeling Digitalisering MKB 2021 In het kader van de Herstelaanpak Breed Economisch Vestigingsklimaat is de laagdrempelige Adviesregeling Digitalisering MKB ontwikkeld. Na besluitvorming in het Dagelijks Bestuur is hiervoor € 300.000 beschikbaar gesteld, uit te zetten in 2 fases. Per aanvraag wordt maximaal € 1.000 subsidie beschikbaar gesteld. De Adviesregeling Digitalisering is ingericht als een intern subfonds onder het Stimuleringsfonds en wordt uitgevoerd onder het programmamanagement Stimuleringsfonds. Op 1 januari 2022 waren er 101 aanvragen ingediend, waarvan er 93 zijn gehonoreerd. In totaal is voor € 87.521,-- aan subsidie toegekend en is daarmee voor een bedrag van € 264.693,-- aan advisering aan MKB-bedrijven uitgelokt. Meer dan de helft van de toegekende aanvragen kwam van bedrijven tot maximaal 10 medewerkers.

Versterken Basiseconomie; signaleren en verkennen van opkomende opgaven en kansen Regionale Herstelaanpak Breed Economisch Vestigingsklimaat De uitwerking van de Regionale Herstelaanpak gebeurt door middel van een aantal tranches, waarin concrete projectvoorstellen worden ontwikkeld. In december 2020 is een bijdrage toegekend aan een eerste tranche projecten gericht op omscholing en awareness en clusterversterking door digitalisering in het MKB. Voor de tweede tranche is een Adviesregeling Digitalisering MKB 2021 opgesteld.

10

De vooraankondiging is breed uitgezet onder gemeenten (o.a. communicatie- en bedrijfscontactfunctionarissen) en ondernemersverenigingen en is ook verspreid naar media. De regeling is per 1 april 2021 gestart. Voorbereidingen voor een derde tranche van projecten heeft plaatsgevonden in het 1e half jaar van 2021 en is in het poho economie en Dagelijks Bestuur in september vastgesteld. Het betreft twee projecten gericht op digitalisering MKB, en het versterken van digitale vaardigheden sociale werkbedrijven. Hiermee is ook besloten om de herstelaanpak af te ronden voor eind 2021. Er worden geen nieuwe projecten meer ontwikkeld/ingenomen. Versterken economische dragers landelijk gebied Binnen het thema transitie landelijk gebied is eind 2021 een opdracht uitgezet voor het maken van een verkenning van een nieuwe economische structuur voor het landelijk gebied. Kernvragen hierbij zijn onder andere, hoe we als regio onze aanwezige kwaliteiten beter kunnen benutten, hoe we hiermee beter kunnen inspelen op trends en ontwikkelingen en hoe we hierbij onze ondergrond en al aanwezige kenmerken hiervoor optimaal kunnen inzetten door ontwikkelingen op de juiste plaats duurzaam te laten landen. Deze opdracht is opgezet in nauwe afstemming met het poho economie, dit omdat er een sterke relatie ligt met het thema economie en specifiek de versterking van de basis economie in de regio.

Mensen en middelen

11

TRANSITIE LANDELIJK GEBIED Opgave Onze ambitie is een landelijk gebied dat leefbaar, toekomstbestendig en economisch vitaal is, zodat het bijdraagt aan het concurrerend vestigingsklimaat van Brainport. We willen niet alleen de slimste high tech regio zijn, maar ook de mooiste en de groenste. We streven naar hoogwaardig leefklimaat in onze hele regio. Stedelijk en landelijk gebied zijn daarin een samenhangend geheel. De transitie van het landelijk gebied zet de regio voor grote maatschappelijke opgaven en het biedt ook kansen.. Op het schaalniveau van de 21 gemeenten moet er specifiek aandacht zijn voor het faciliteren van alternatieve economische dragers en de versterking van de ruimtelijke en ecologische kwaliteit van het landelijk gebied in verbinding tot de totale regio. Doel voor het landelijk gebied is te komen tot succesvolle innovatieve verdienmodellen voor economisch duurzame functies en dragers die tevens de landschappelijke kwaliteiten versterken. Daarnaast is het buitengebied mooi, landschappelijk aantrekkelijk en uitnodigend. Stad, kernen en platteland vullen elkaar aan tot één sterk geheel. Het buitengebied is fysiek en digitaal goed bereikbaar, zodat stad en platteland optimaal als één samenhangend geheel kunnen functioneren.

Gezondheid en veiligheid van consument en omwonenden én biodiversiteit gaan hand in hand met het verdienvermogen van ondernemers in het buitengebied. De voedselproductie is afgestemd op de natuurlijke en maatschappelijke draagkracht van de omgeving. Regiobreed is er ruimte voor een mix van functies: agrarische bedrijven, wonen, leisure, energie opwekking, klimaatadaptatie, innovatieve maak industrie, natuur, zorg en dienst verlening. We realiseren opgaven als emissiereductie, energietransitie en het voedselvraagstuk met innovatieve technieken en de aanwezige kennis en vaardigheden. Hierbij is agrofood gekoppeld aan hightech (foodtech), en is de stikstofdiscussie een issue. Opgave 2021 Streefbeeld Monitoren Uitvoering Streefbeeld Het streefbeeld vormt ons handelingsperspectief en agenda voor ons als gemeenten, maar ook voor afstemming en samenwerking met rijk en provincie. ▪

▪

De activiteiten die in het kader van het werkprogramma worden ondernomen dragen bij aan het realiseren van het wensbeeld. Jaarlijks wordt, voorbereid door de ambtenaren, met de portefeuillehouders een voortgangsgesprek gehouden over de realisering van het streefbeeld. Dit is tevens de voorbereiding voor het werkprogramma van de volgende periode. De gemeentelijke activiteiten die bijdragen aan het verwezenlijken van de richtinggevende uitspraken in het streefbeeld zijn zichtbaar: o We versterken landschap, natuur en de verbinding tussen stad en platteland en creëren ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. o We streven naar een ruimtegebruik van onze regio dat in balans is met de natuurlijke systemen. o We zoeken samen met de landbouwsector en andere stakeholders naar mogelijkheden om in het landelijk gebied meer maatschappelijke en economische meerwaarde te

12

genereren. Door bijvoorbeeld een bijdrage te leveren aan een gezonde bodem, maatschappelijke aspecten (vitaliteit en leefbaarheid), biodiversiteit, duurzame energieopwekking, klimaatadaptatie en landschappelijke kwaliteit. Gebiedsgerichte samenwerking zuidoostelijke zandgronden. (NOVI De Peel en IBP) Verbinden en afstemming binnen de regio in bovenregionaal belang, inbrengen programma’s en projecten van individuele of samenwerkende gemeenten. ▪

▪ ▪

Een gebiedsgerichte agenda voor een langjarige programmatische aanpak voor het landelijk gebied Oost-Brabant, Noord- en Midden-Limburg om voor onze regio de complexe problematiek in het landelijk gebied integraal aan te pakken. De intensieve veehouderij in De Peel en omgeving is een belangrijke economische kracht en van grote omvang. We blijven invloed uitoefenen om de verwachte status van NOVI-gebied te realiseren. We geven uitvoering aan de gezamenlijke aanpak van de opgaven in het Interbestuurlijke Programma Vitaal Platteland (IBP).

Een goed functionerend netwerk om onze doelstelling te verwezenlijken Dat doen we door: ▪

▪

Opwettense watermolen overleg Het netwerk van overheden en maatschappelijke partijen wordt met het overleg verstevigd. Actuele onderwerpen in het landelijk gebied worden besproken. Het beoogde effect is dat uitvoeringskracht in de regio wordt versterkt. Verbindingen tussen overheden onderling en met triple helix partners. Zodat ontwikkelingen elkaar versterken. Waardoor inspanningen een duurzaam en gedragen effect opleveren.

Netwerkconferentie Europarlementariërs Om beter toegang en kennis te hebben van de kansen die Europa biedt wordt het netwerk met Europarlementariërs verstevigd. ▪

Betrekken medeoverheden en maatschappelijke partijen bij onze processen

Plan MER Mest Zorgen voor regionale vertegenwoordiging en afstemming. Faciliteren van het regionaal proces. BOTL (Bestuurlijk Overleg Transitie Landelijk Gebied) Belangen van de regio behartigen en organiseren ambtelijke en bestuurlijk voorbereiding. ▪

De inzet op lobby heeft als effect dat de transitie van het landelijk gebied in onze regio bovenregionaal wordt gefaciliteerd op een manier die bij onze regio past. Soms met bovenregionale regelingen, soms met programma’s, of met het juiste gesprek

Kennisbijeenkomsten Drie of vier kennisbijeenkomsten (webinars) worden georganiseerd rond actuele onderwerpen. Deze onderwerpen worden door gemeenten ingebracht. Daarnaast is er ruimte in ambtelijk overleg en portefeuillehoudersoverleg voor kennisoverdracht, zowel tussen gemeenten onderling (ervaringen en best-practices) als het overdragen kennis van derden

13

Landelijk en stedelijk gebied Verbinding stad-land Verkennen en opstellen van een regionaal programma op de onderwerpen landschap, voedselkringloop en klimaat, gericht op het versterken van de regio als geheel. - We zetten ons in voor het versterken van de verbinding tussen stad en landelijk gebied. Hierbij verkennen en agenderen we de onderwerpen klimaat, landschap en voedselkringlopen. - Op basis van data wordt in kaart gebracht hoe de voedselkringloop in onze regio is. - We organiseren en borgen vertegenwoordiging van de regio bij de bovenlokale gesprekken over de totstandkoming van nieuw stikstofbeleid. Versterken economische structuur Economische vitaliteit van het buitengebied We willen dat het buitengebied economische vitaal blijft. De vitaliteit staat onder druk. We onderzoeken kansen voor nieuwe economische activiteiten. ▪ Een goed beeld in welke gebieden welke functies het beste tot ontwikkeling kunnen komen in balans met hun omgeving. ▪ We kijken daarbij nadrukkelijk naar het reeds aanwezige lokale én regionale economische ecosysteem. Niet alleen dat er verspreid over de hele regio hoogwaardige maakindustrie is gevestigd biedt kansen, maar ook (bijvoorbeeld) recreatie en toerisme. ▪ We gaan voorbeelden aandragen, alternatieven bedenken en daarmee perspectief bieden.

Hierbij betrekken we de aspecten en voorwaarden die er zijn bij het op circulaire wijze clusteren van agrarische bedrijven en welke voor- en nadelen dit kan opleveren. Leergang Kansen voor het buitengebied We willen dat ondernemers met initiatieven beter gefaciliteerd worden. We zorgen voor een verbetering van kennis en vaardigheden van de ambtenaren economie en Ruimte. Dit is een followup van de 1e masterclass in 2020. Betrokken partijen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Portefeuillehouders en contactambtenaren landelijk gebied 21 gemeentes; Andere overheden als ODZOB, GGDBZO, VRBZO. Provincie Noord Brabant, Provincie Limburg, Waterschappen, Regio’s Noordoost Brabant en Noord en Midden Limburg, ministeries Brainport Development; ZLTO, VNO-NCW, Groen Ontwikkelfonds Brabant, Staatsbosbeheer, Rabobank, BMF, Brabants Particulier Grondbezit, Brabants Landschap, ANWB, Bosgroep Zuid-Nederland; Overige relevante partijen.

Resultaten 2021 Streefbeeld Monitoren Uitvoering Streefbeeld Landelijk Gebied Het Regionaal Streefbeeld voor ons landelijk gebied dat in 2020 door alle gemeenteraden is vastgesteld, vormt ons handelingsperspectief en de agenda voor ons als gemeenten. Het is ook

14

onze leidraad voor afstemming en samenwerking met Rijk en provincie. De voortgang van het realiseren van de richtinggevende uitspraken in het regionaal streefbeeld wordt periodiek met de portefeuillehouders transitie landelijk gebied besproken. Daarvoor is in Q2 een monitor opgesteld, die 2 keer per jaar wordt uitgebracht. In de monitor wordt gerapporteerd welke gemeentelijke activiteiten bijdragen aan de richtinggevende uitspraken. De monitor zelf wordt verder ontwikkeld, en uitgebreid door het toevoegen van praktische, herkenbare en betrouwbare kwantitatieve indicatoren die de staat van ons landelijk gebied inzichtelijk maken. De Monitor Brede Welvaart, alsmede de Monitor NOVI zullen hierbij helpen en input leveren. Gebiedsgerichte samenwerking zuidoostelijke zandgronden (NOVI De Peel en IBP) In het voorjaar 2021 zijn 3 gebieden in Nederland door de Tweede Kamer aangewezen als NOVIgebied. NOVI-gebied De Peel is één van de definitief aangewezen gebieden. Het gebied omvat Zuidoost-Brabant, Noordoost-Brabant en Noord- en Midden-Limburg. De Tweede Kamer heeft per motie bedongen dat aan het NOVI-gebied een regionale investeringsagenda (RIA) gekoppeld wordt.

NOVI De Peel levert een gebiedsgerichte agenda voor een langjarige programmatische aanpak voor het landelijk gebied Oost-Brabant, Noord- en Midden-Limburg om de complexe problematiek in het landelijk gebied integraal aan te pakken. De bijdrage vanuit de MRE richt zich op het maken van een regionale investeringsagenda in NOVI-verband. Een werkgroep met vertegenwoordigers van provincies, regio’s en Rijk is gestart. Een verkenning van de verbinding tussen de RES-sen in het NOVI-gebied met landbouw- en natuuropgaven is afgerond. Het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland (IBP) voor de zuidoostelijke zandgronden is gekoppeld met de aanpak voor het NOVI-gebied De Peel. In 2021 was er een 2e ronde van subsidietoekenningen. Toegekend in Zuidoost- Brabant zijn Boerderij van de Toekomst (Reusel-De Mierden) en Proeftuin Elsendorp (Gemert-Bakel). De bijdrage, voor beide projecten samen is 618.000 euro. PlanMER Mest De regio Zuidoost-Brabant is samen met provincie, waterschappen en de regio’s Noordoosten Midden-Brabant initiatiefnemer van de PlanMER Mestbewerkingslocaties. Aanleiding daarvoor is de roep vanuit de regio’s om naast mestbewerking op industrieterreinen ook -onder voorwaarden- mestbewerking in het buitengebied mogelijk te maken.

In de eerste helft van 2021 is besloten om eerst een Uitvoeringsagenda Mest op te stellen, als onderdeel van het nieuwe provinciale Beleidskader Landbouw en Voedsel. De eerste uitwerking van de Uitvoeringsagenda Mest liet zien dat die van invloed is op de diverse criteria die zijn gehanteerd in de beoordeling van relatief geschikte locaties en zoekgebieden voor mestbewerking en de weging van deze criteria. De oplevering van het ontwerp PlanMER Mest is daarom uitgesteld tot helder is wat de consequenties van de Uitvoeringsagenda Mest zijn.

15

BOTL (Bestuurlijk Overleg Transitie Landelijk Gebied) Het Bestuurlijk Overleg Transitie Landbouw (BOTL) vindt iedere 6 weken plaats. In het BOTL stemmen provincie, regio’s en waterschappen af over urgente thema’s in het landelijk gebied in Noord-Brabant. Ook fungeert het BOTL als stuurgroep voor de PlanMER Mest. Majeure onderwerpen in 2021 waren: PlanMER en Uitvoeringsagenda Mest, saneringsregeling varkenshouderij, gebiedsgerichte aanpak stikstof en beleidskader en uitvoeringsagenda Landbouw & voedsel. Ook is de lobbystructuur in beeld gebracht, zodat vanuit het BOTL ook aan gerichte beïnvloeding kan worden gedaan. Aan bestuurlijk trekker Marinus Biemans en gedeputeerde Elies Lemkes is tijdens de Omgevingsdag in december 2021 mandaat verleend om bij het Rijk de problematiek m.b.t. combi-luchtwassers onder de aandacht te brengen. Kennisbijeenkomsten Kennisbijeenkomsten zijn bedoeld om over actuele onderwerpen op een efficiënte manier kennis te delen. De bijeenkomsten zijn digitaal, gaan over één specifiek onderwerp en zijn voor ambtenaren én bestuurders. In 2021 waren er kennisbijeenkomsten over Levende Beerze, het Ruimtelijk afwegingskader De Peel en het IBP-project Kroonvensche Heide. Landelijk en stedelijk gebied Verbinding stedelijk en landelijk gebied De verbinding stad-land is een belangrijk thema voor de samenwerking in de MRE.

Door de Koplopersgroep transitie landelijk gebied is met de portefeuillehouders transitie landelijk gebied afgesproken, dat voor de verbinding stad-land wordt gefocust op het onderwerp ‘voedselkringloop’. In het kader van de verbinding stad-land is een opdracht geformuleerd. Naar aanleiding van het rondetafelgesprek met de netwerkpartners over dit onderwerp is besloten om de inzet van Pon/Telos en BRO/Deltametropool als onderzoekspartners te richten op het schrijven van een essay, dat als onderlegger en gezamenlijk uitgangspunt gaat gelden voor het vervolg. In het bestuurlijk overleg tussen gedeputeerde Elies Lemkes en bestuurlijk trekkers Esther Langens en Gaby van den Waardenburg is afgesproken dat er verbinding wordt gelegd met het Beleidskader Landbouw & Voedsel van de provincie. In een bestuurlijk overleg met netwerkpartners en de gedeputeerde wordt hiervoor een basis gelegd. Dit uitkomst hiervan is gedeeld op de Omgevingsdag in december. Versterken economische structuur Economische vitaliteit van het buitengebied Het buitengebied moet economisch vitaal blijven. De vitaliteit staat onder druk als gevolg van de grote veranderingen in de landbouwsector en het groeiend aantal ruimteclaims, die op het landelijk gebied worden gelegd. We onderzoeken kansen voor nieuwe economische activiteiten (de juiste ontwikkelingen op de juiste plek) ook in relatie tot andere opgaven.

Met Bureau Buiten is een onderzoekstraject gestart.

16

Masterclass Kansen voor het buitengebied Als opmaat naar de versterking van de economische structuur is een masterclass georganiseerd. De Masterclass Kansen voor het buitengebied is een leergang met kennisbijeenkomsten voor ambtenaren economie en ambtenaren, die zich met de transitie van het landelijk gebied bezighouden. Het betreft ambtenaren van provincie, gemeenten en waterschappen. Versterken van ruimtelijke en ecologische kwaliteit Realisatie Nationaal natuurnetwerk Brabant (NNB) De ambitie om een robuust en aaneengesloten natuurnetwerk in (Zuidoost-)Brabant te realiseren, loopt trager dan gehoopt. In ons regionaal streefbeeld is opgenomen dat we kansen zullen benutten om stad-land verbindingen te versterken. Bijvoorbeeld door versterking van de beekdalen, aaneengesloten natuurgebieden tot in de stad, het verbinden van groenstructuren en het versterken van recreatieve netwerken. In de monitoring van het streefbeeld wordt ook gekeken naar de realisatie van het NNB. Op het thema NNB is in 2021 een HAS-minor/ Ruimteproef uitgevoerd. Daarnaast is een nieuwe HAS-minor/ Ruimteproef gestart op het onderwerp Bosstrategie. Schone Lucht Akkoord Met de portefeuillehouders transitie landelijk gebied is gekeken of de regio als geheel het Schone Lucht Akkoord ondertekent. Deze verkenning heeft opgeleverd dat er niet als regio ondertekend wordt.

De 21 gemeenten gaan samen een lobby-strategie bepalen richting het Rijk, omdat naast het delen van een gezamenlijke ambitie ook capaciteit beschikbaar moet worden gesteld. Mensen en middelen

17

ENERGIETRANSITIE Opgave Nederland heeft de ambitie om de CO2-uitstoot terug te dringen. De eerste grote stap is een CO2reductie van 49 procent in 2030 en de tweede stap 95 procent in 2050. Dit is vastgelegd in het Nationaal Klimaatakkoord. De komende decennia moet een overstap plaatsvinden naar een volledig schone energievoorziening. Dit is een enorme maatschappelijke opgave, die vraagt om een gestructureerde en gezamenlijke aanpak. Voor oplossingen moet over (gemeente)grenzen heen worden gekeken. Dat vereist een transitie op het gebied van samenwerken. De diverse en omvangrijke opgave vraagt in de Metropoolregio Eindhoven coördinatie en ondersteuning van de samenwerking. Opgave 2021 Opleveren en doorontwikkelen Regionale Energiestrategie (RES) Een door alle 21 gemeenten, 2 waterschappen en provincie gedragen RES 1.0. Deze bestaat uit de volgende onderdelen: ▪ ▪

▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪

Energiebesparingsplannen voor de doelgroepen wonen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed. Een verdere concretisering van de zoekgebieden, op basis van: o inhoudelijke onderbouwing van de zoekgebieden op basis van milieueffecten (PlanMER) en meekoppelkansen (zoals nieuwe economische dragers, natuurontwikkeling en klimaatadaptatie); o doorrekening van de netinfrastructuur voor een overzicht van de verwachtte tijd, kosten en ruimtebeslag; o participatieproces (formeel en informeel). Regionale Structuur Warmte, met een overzicht van regionale/intergemeentelijke warmtebronnen en infrastructuur. Met daarnaast inzicht in hoe vraag, aanbod en infrastructuur (bron en afnemer) gematched kunnen worden en welke scenario’s voor warmtevoorziening er daarbij zijn. De Regionale Structuur Warmte geeft input voor de Transitievisies Warmte die de individuele gemeenten opstellen. Basisinformatie en handvaten voor gemeenten om tot (afgestemde) beleidskaders te komen voor financiële participatie/lokaal eigendom van grootschalige duurzame energieprojecten. Hier komt ook de vraag aan de orde hoe we omgaan met verdeling van lasten en lusten en hoe we participatie van burgers organiseren. Ook wordt onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen en de wenselijkheid van een energiefonds en/of een (sub)regionale ontwikkelmaatschappij.

Raadsleden, inwoners, belangenorganisaties, bedrijven en kennisinstellingen zijn betrokken via werkateliers, inloopbijeenkomsten, raadsbijeenkomsten en webinars. Via de MER-procedure is inspraak ook formeel geregeld. Een eenduidig, actueel en toegankelijk overzicht van alle relevante data m.b.t. de energietransitie (GIS-tool). Monitoring over de voortgang van de RES. Hierbij wordt aangesloten bij de monitoringstools die vanuit het Nationaal Programma RES en de provincie worden ontwikkeld en de data ondersteuning vanuit de ODZOB. Start doorontwikkeling RES naar RES 2.0 (wordt vervolgd in 2022).

18

Versnellen van de energietransitie door het verbinden van partijen ▪ ▪

▪

▪

▪

▪

Afgestemde agenda’s tussen de 21 gemeenten, provincie en de 2 waterschappen op het terrein van de RES/energietransitie. Optimale behartiging van de belangen van gemeenten en stakeholders op het terrein van energietransitie (bij provincie, Rijk en Europa). Lobby voor financiering en ruimte in wet en regelgeving. Zorgen voor verbindingen met en tussen gemeenten bij subsidies die een bijdrage kunnen bieden aan de realisering van de RES/energietransitie of innovaties. Kennisniveau van gemeenten op het terrein van energietransitie op hoger niveau, door middel van het organiseren van masterclasses en themabijeenkomsten. Hierbij hoort ook de ondersteuning van gemeenten bij de verankering van de RES in het eigen omgevingsbeleid. Verkenning van de gewenste samenwerking tussen gemeenten op thema’s voortvloeiend uit de RES en varianten van een uitvoeringsentiteit. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de gemeenten zelf. Op basis van deze verkenning het organiseren van het bestuurlijke gesprek hierover. Verbinding gelegd tussen innovatieve pilots en gemeenten i.s.m. Brainport Development. Om daarmee de in de Brainport Actieagenda opgenomen innovaties te versnellen en het realiseren van de doelen van de RES dichterbij te brengen.

Gemeenten kunnen bijvoorbeeld als launching customer optreden bij de uitrol van innovatieproducten, zoals lichtgewicht zonnepanelen of dakinstallaties, die zowel zonne- en windenergie opwekken. Een ander voorbeeld is de gemeentelijke samenwerking met Rijkswaterstaat om te komen tot energie-innovaties bij de A58. Deelname aan het onderzoeksproject MARET/EXPLORE. Het project is gericht op de sociale organisatie van ons energiesysteem. De centrale vraag in dit onderzoek is hoe je governance en participatie zo goed mogelijk kunt organiseren, waarbij je enerzijds de vaart erin houdt en tegelijk zoveel mogelijk partijen mee kunt nemen. Wij zullen deelnemen als ‘case study’: op basis van ervaringen hier zal gekeken worden wat werkt (en wat niet) en hoe verschillende aanpakken van elkaar kunnen leren. Daarbij hebben we afgesproken dat dit moet aanhaken bij ons RES-proces, dus dat we dit zoveel mogelijk in het kader van onze reguliere RES-activiteiten gaan inpassen. Het terugkoppelen van resultaten zal gebeuren in onze reguliere bijeenkomsten.

Betrokken partijen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Portefeuillehouders en contactambtenaren energietransitie 21 gemeentes; Waterschappen; Provincie Noord-Brabant; ODZOB; Netbeheerder Enexis Alle betrokken stakeholders, zoals woningcorporaties, lokale energiecoöperaties, bedrijven, kennisinstellingen, terreinbeheerders/ eigenaren en maatschappelijke organisaties, MKB; Natuur- en milieuorganisaties.

19

Resultaten 2021 Opleveren en doorontwikkelen van de Regionale Energiestrategie (RES) RES 1.0 is vastgesteld ▪ De 21 gemeenteraden, Gedeputeerde Staten en de Algemene Besturen van de twee waterschappen hebben eind 2021 de RES 1.0 vastgesteld. ▪ De RES 1.0 is tot stand gekomen vanuit een intensieve samenwerking tussen de ambtenaren en bestuurders van de 21 gemeenten, provincie, waterschappen en Enexis. De ambtenaren werken samen in werkgroepen, elk wordt ondersteund door een extern adviseur. ▪ Om een zorgvuldige analyse van zoekgebieden voor grootschalige duurzame energie te kunnen maken, is een uitgebreid milieueffectenonderzoek uitgevoerd: een PlanMER. Hiermee is een verdiepingsslag gemaakt op de eerste analyses in de concept-RES, die in de zomer van 2019 in alle raden is besproken. Daarbij is gekeken naar milieueffecten op het landschap, ecologie en leefomgeving, maar ook naar bredere thema’s zoals de effecten op de landbouwtransitie en effecten op het elektriciteitsnet. ▪ Raadsleden, stakeholders en inwoners hebben in het proces meerdere malen input kunnen leveren. Er is ook regelmatig afstemming geweest met de regionale Adviesgroep RES met stakeholders. Alle reacties zijn vervolgens afgewogen. In een bijlage bij de RES 1.0 is weergegeven hoe de Stuurgroep RES en het poho energietransitie zijn omgegaan met de reacties vanuit raden, stakeholders en inwoners.

▪ Van de RES 1.0 is ook een publieksversie opgesteld, die te downloaden is via de website www.energieregiomre.nl. Raadsleden en inwoners zijn geïnformeerd via webinars en vragenuurtjes ▪ We hebben in 2021 op 3 momenten een webinar over de RES voor raadsleden en inwoners georganiseerd, op regionale en subregionale schaal. Ook inwoners hebben input geleverd ▪ Als vervolg op een regionale enquête over klimaatverandering, die door ruim 1700 respondenten is ingevuld, is een selectie uit de respondenten uitgenodigd om mee te denken in een zogenaamde ‘research community’. In een week tijd zijn dagelijks online vragen gesteld aan de respondenten om een verdieping te krijgen op hun antwoorden in de enquête. Zij hebben aandachtspunten meegegeven, vooral over de communicatie rondom de RES. Versnellen van de energietransitie door het verbinden van partijen Stappen gezet naar een efficiënte uitvoering van de RES ▪ Wij hebben een verkenning laten uitvoeren door een onafhankelijk bureau over de te zetten stappen naar een efficiënte en effectieve uitvoering van de RES. Het bureau is begeleid door een werkgroep bestaande uit ambtenaren en externe werkgroeptrekkers. Belangrijkste vraagstuk hierbij was hoe we de sturing in ons proces goed kunnen organiseren. Daarnaast zijn interviews gehouden met de bestuurders en ambtenaren van alle gemeenten, de

20

waterschappen en de provincie. Op basis van al deze input is de conclusie getrokken dat we niets radicaal willen veranderen, maar ons in stappen willen doorontwikkelen. ▪ Alle input is verwerkt in een document ‘Uitgangspunten voor een Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma RES’ voor de Metropoolregio Eindhoven. In 2022 werken we dit verder uit in een Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma (S&UP) RES MRE. Regionale Adviesgroep RES MRE heeft input geleverd ▪ We hebben 4 keer een overleg gehad met de regionale Adviesgroep RES MRE met maatschappelijke partners betrokken bij het RES-proces. Hierin stemmen we af met deelnemers als de ZLTO, BMF, woningcorporaties, energiecoöperaties, TU/e, Fontys, JongRES (jongerenorganisatie), BOM en Brainport Development. Ook is in de tussentijd overleg geweest met afzonderlijke leden over de stukken van de RES en de stap naar uitvoering. Lobbybrief overbruggingsmiddelen gestuurd ▪ We hebben – samen met een aantal andere RES-regio’s – een lobbybrief gestuurd naar de Tweede Kamercommissie van Economische Zaken en Klimaat om te pleiten voor overbruggingsmiddelen voor de RES-regio’s voor 2022. Netcongestie opgepakt als urgent thema ▪ Op provinciale schaal heeft regelmatig afstemming plaatsgevonden met Enexis en Tennet om te komen tot programmeringsafspraken in relatie tot de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk.

Ook Frans Kuppens als bestuurlijk trekker van de regio sluit bij dit overleg aan. ▪ In de Kempengemeenten is een pilot gestart om op innovatieve manieren te kijken naar het afstemmen van vraag en aanbod van elektriciteit/energie, vanwege de schaarste op het elektriciteitsnet. Hierover is informatie uitgewisseld met alle regiogemeenten. ▪ Vanuit de regio is een afgestemde zienswijze ingediend op de investeringsplannen van netwerkbedrijven TenneT en Enexis. Hierin is met name aandacht gevraagd voor de problematiek rondom het netstation in de Kempen. Kennis en pilots gedeeld en afgestemd ▪ Kennisuitwisseling voor de ambtenaren en bestuurders in de regio is een doorlopende actie. De ambtelijke RES-werkgroepen hebben in 2021 onder andere webinars georganiseerd over: o Mogelijkheden tot opzetten lokaal energieloket o Inzicht in warmtebronnen, zoals geothermie en biomassa o Besparingsplannen voor woningen en bedrijven o Informatie over verLEDding openbare verlichting o Routekaart verduurzaming maatschappelijk vastgoed De meeste webinars zijn terug te kijken via www.energieregiomre.nl. Ook zijn goede voorbeelden en voorbeeldteksten gedeeld. Een voorbeeld is de ondersteuning van de RES-werkgroep Participatie & Eigendom, die een voorbeeldmodel heeft opgeleverd over hoe gemeenten de ambitie van maximale financiële participatie bij energieprojecten kunnen invullen.

21

▪ ▪ ▪ ▪

Er is regelmatig overleg geweest met onder andere Brainport Development en de TU/e. Innovaties vanuit de regio zijn gedeeld in de RES 1.0. Er is input geleverd in het traject NOVI De Peel. We hebben input geleverd aan het traject ‘Energiecorridor A58’ als voorbeeld voor duurzaamheidsmaatregelen bij andere snelwegen.

Mensen en middelen

22

MOBILITEIT INCL. GGA Opgave Onze regio blijft economisch groeien en daarmee neemt de druk toe op ons mobiliteitssysteem. Een goede bereikbaarheid is een cruciale randvoorwaarde voor economische bedrijvigheid in onze regio en voor het dagelijks leven van onze inwoners en bezoekers. Snelle en betrouwbare aan- en afvoer van goederen is een belangrijke vestigingsplaatsfactor voor het bedrijfsleven, evenals zonder belemmeringen reizen tussen woon- en werkbestemming. Ons doel is het verbeteren en slimmer gebruiken van de modaliteitsnetwerken, en tegelijk de negatieve effecten van mobiliteit aanpakken, zoals geluidsoverlast, energieverbruik, luchtverontreiniging, ongevallen, ruimtebeslag en files. Verplaatsingen gaan over gemeentegrenzen heen. In Zuidoost-Brabant werken we daarom al decennia lang samen aan de bereikbaarheid. Bereikbaarheid is op alle schaalniveaus van belang. Van intercontinentaal tot de “last mile”, en alles daartussen. We willen dat er wat te kiezen is, bijvoorbeeld tussen fiets, openbaar vervoer of auto. In vakjargon is dat een ‘co-modaal vervoersnetwerk’. Zo werken we aan co-modaal reizen in de regio. De reiziger staat daarbij centraal. De reiziger kan kiezen om te reizen op de manier en op het tijdstip dat hem/haar het beste past. Hiervoor optimaliseren wij de verschillende mobiliteitsnetwerken en maken we een uitwisseling tussen netwerken mogelijk.

Uitstekende reisinformatie helpt bij het kiezen. Voor co-modaliteit moeten we veel partijen bij elkaar brengen en goed laten samenwerken. Opgave 2021 Verbinding Brainport met economische hoofdcentra (nationaal en internationaal) ▪

▪ ▪ ▪

Belangen van de hele regio worden op het gebied van Mobiliteit door de wethouders zo goed mogelijk ingebracht bij projecten en programma’s die een bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van onze ambitie. Samen met bedrijven, onderwijs-en kennisinstellingen en andere organisaties onze regionale ambitie op het gebied van Mobiliteit realiseren. Sterke regionale betrokkenheid van de 21 deelnemende gemeenten. In samenwerking met Rijk en Provincie uitwerking geven aan de vervolgacties die voortvloeien uit de afspraken die zijn gemaakt tijdens het bestuurlijk MIRT-overleg.

Verbeteren bereikbaarheid en leefbaarheid in de regio, samen, slim en co-modaal ▪

▪

Betere bereikbaarheid in de regio o Actualiseren regionaal fietsbeleid o Regionaal beleid vrachtwagenvervoer De Bereikbaarheidsagenda Zuidoost-Brabant 2017-2030 blijft inspelen op ontwikkelingen.

23

▪

▪ ▪

Optimale benutting van de financieringsstromen vanuit Rijk en provincie voor het regionale mobiliteitssysteem, door: o Actualiseren regionale mobiliteitsagenda. o Actualiseren regionaal mobiliteitsprogramma Optimale inzet van de OV-concessie Zuidoost Brabant voor de bereikbaarheid van de regio Meer aandacht en inzet op verkeersveiligheid

Doorontwikkelen van het regionaal mobiliteitssysteem ▪

▪

Het gezamenlijk beeld op het regionaal mobiliteitssysteem doorontwikkelen (2030 en richting 2040). Dit in aansluiting op ruimtelijke visies vanuit de subregio’s en de drie regionale thema’s van de Metropoolregio Eindhoven o Streefbeeld mobiliteit Het realiseren van een toekomstgericht en duurzaam mobiliteitssysteem. o Regionaal plan “Duurzame energie ten behoeve van mobiliteit” in het kader van het klimaatakkoord o Regionale organisatie o.a. krachtenbundeling en uitvoering financiering Regionale Mobiliteitsagenda

Betrokken partijen ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Portefeuillehouders en contactambtenaren energietransitie 21 gemeentes; Provincie Noord-Brabant, Rijkswaterstaat en Ministerie Infrastructuur en Waterstaat, Politie; Belangenpartijen zoals ANWB, de fietsersbond, bedrijfsleven; Brainport Development; Onderwijs; Netwerkpartners vanuit andere regionale opgaven.

Resultaten 2021 De verbinding van onze regio met andere economische centra (nationaal en internationaal) Het BO-MIRT is in het najaar 2021 niet doorgaan, omdat er nog geen nieuw kabinet was. De MIRTopgaven zijn inmiddels al wel verder uitgewerkt en worden in het eerst volgende BO-MIRT overleg besproken. Bereikbaarheid in de regio, met een slimme inzet van meerdere vervoersmodaliteiten en aandacht voor leefbaarheid, verkeersveiligheid en duurzaamheid en de koppelkansen met andere thema’s In het Werkprogramma 2021 zijn vier inhoudelijke thema’s opgenomen, die van regionaal belang zijn. Het gaat hierbij om: Fiets Het geactualiseerde fietsbeleid is inmiddels klaar en wordt in mei 2022 aan het poho voorgelegd om vast te stellen. Het regionale fietsbeleid wordt ook gebruikt voor het Nationaal Toekomstbeeld Fiets, voor een claim op de Rijksmiddelen voor fietsinfrastructuur (‘schaalsprong fiets’). De provincie coördineert de inbreng hiervoor vanuit Noord-Brabant naar nationaal niveau.

24

Verkeersveiligheid Het regionaal verkeersveiligheidsplan is in concept gereed. Op basis van het regionaal verkeersveiligheidsplan zijn een regionaal- en lokale uitvoeringsprogramma’s opgesteld. De regionale documenten worden in mei 2022 voorgelegd aan het poho om vast te stellen. Het regionaal verkeersveiligheidsplan en de uitvoeringsprogramma’s (lokaal en regionaal) geven een goed onderbouwde basis voor activiteiten en zijn nodig om in aanmerking te kunnen komen voor middelen vanuit de provincie en het Rijk. Duurzaamheid Er is besloten om het provinciale beleid te volgen. Geen nieuwe ontwikkelingen. Logistiek Geen nieuwe ontwikkelingen, onderwerp heeft lage prioriteit bij de gemeenten. Doorontwikkelen van het regionaal mobiliteitssysteem De andere opgaves uit het Werkprogramma 2021 zijn: Governance en organisatie Het poho heeft ingestemd met de samenwerkingsstructuur uit het advies van AEF. En het poho heeft de opdracht gegeven om het advies nader uit te werken. Daarbij moet ook gekeken worden naar hoe de huidige samenwerking geoptimaliseerd kan worden. Toekomstbeeld Mobiliteit en Regionale Mobiliteitsagenda Proces is nog niet afgerond. Het toekomstbeeld en de agenda laten zien waar wij als regio in willen investeren. Daarom is het van groot belang dat het gedragen wordt door alle gemeenten in de regio.

Het proces om te komen tot een gedragen product heeft meer tijd nodig dan gepland. Regionaal mobiliteitsprogramma Het Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP) is tijdens de Omgevingsdag in december 2021 besproken. Daarbij is ook besproken waarin de regio en provincie gezamenlijk willen investeren. In het RMP 2022 is afgesproken om voor ruim 38,6 miljoen euro te investeren in de regio, de provincie draagt hier voor ruim 21,7 miljoen euro aan bij. De definitieve versie ligt voor in het poho van februari 2022, waarna het voorgelegd kan worden aan Provinciale Staten en overgegaan kan worden tot het uitkeren van de bijdragen aan de betreffende gemeenten en regio. Mensen en middelen

25

BESTUURLIJKE SAMENWERKING ORGANISATIE, REGIONALE STRATEGIE EN GULBERGEN Opgave Bestuurlijke samenwerking 2021 is het 3e jaar van ons samenwerkingsakkoord en staat, naast de realisatie van het werkprogramma 2021, ook in het teken van het verkennen van nieuwe ontwikkelingen en het voeren van het debat hierover aan de voorkant met de 21 gemeenten. Door deze aanpak blijven we voldoende adaptief op onze gezamenlijke agenda en kijken we tijdig vooruit voor een regionale samenwerkingsagenda na 2022. Welke toekomstige opgaven komen op het collectief van ons als 21 gemeenten af en wat vraagt dit van de regionale samenwerking zijn de vragen die beantwoord zullen worden. Veel opgaven komen bij elkaar in de regio, vertalen zich daar in ruimteclaims en zijn soms conflicterend met andere ruimteclaims, waaronder die voor natuur, landbouw, water, energie, etc. Hoe verhouden al die ruimteclaims zich tot elkaar en hoe kunnen ze zodanig worden samengebracht dat er samenhang optreedt, lokaal, regionaal en nationaal? Deze ontwikkeling past tevens bij het uitlijnen van een lange termijnagenda die ook zijn samenhang heeft met de doorontwikkeling van bijvoorbeeld de regionale ontwikkeldagen van Zuidoost-Brabant waar, in de vorm van een omgevingsagenda, veel van bovenstaande zaken bijeen komen.

Ook vanuit de verschillende ministeries wordt in toenemende mate gekeken naar opgaven in relatie tot een regionaal schaalniveau. “Als partner kan het Rijk financieel bijdragen aan regionale initiatieven, wetten en regels die in de weg zitten herzien en beleidsinstrumenten beter afstemmen. Om regionale eigenheid en de perspectieven van inwoners recht te kunnen doen,” aldus Jan-Kees Goet, secretaris-generaal van het ministerie van LNV. Deze wijze van sturing vanuit het ministerie wordt ook gekoppeld aan een wijze van verantwoording via een verbinding tussen CBS en PBL middels de Brede welvaartsmonitor. Een instrument welke we voor de regio in 2020 hebben ingezet. Deze ontwikkelingen vragen om niet alleen de regio maar daarbinnen ook alle 21 gemeenten vanuit een verbindende lange termijnagenda met 1 verhaal van de regio goed te blijven positioneren. Als Metropoolregio van 21 ambitieuze gemeenten investeren we actief in het positioneren van onze regio aan de diverse bestuurstafels, zowel provinciaal als landelijk. We spelen bewust en pro-actief in op de programma’s van Brainport, provincie, Rijk en Europa. Hiermee versterken we onze strategische positie voor de lange termijn. En maken we gebruik van de mogelijkheden die de realisatie van onze ambities kunnen versnellen. Landgoed Gulbergen Op Landgoed Gulbergen lopen twee, min of meer, afzonderlijke trajecten.

Allereerst de prenazorg; Het realiseren van de eindafwerking, pre-nazorg en het op een milieutechnisch verantwoorde wijze overdragen van de gesloten stortplaats aan de provincie voor eeuwigdurende nazorg. De stortplaats kan worden overgedragen aan de provincie als het Nazorgplan gereed is. Dan kan de eindinspectie door de provincie worden ingezet waarna overdracht kan gaan plaatsvinden.

26

Het tweede traject op Landgoed Gulbergen is de ontwikkeling van het Landgoed tot een aantrekkelijk toeristisch en recreatief gebied met een sterke groene geleding en duurzame uitstraling, met aandacht voor het hoge ijkpunt van de stortplaats in de regio en passend binnen de Brainport-ambitie van de regio. Nu de Metropoolregio weer volledig eigendom heeft van dit gebied wordt er nagedacht over een nieuwe invulling daarvan. Samen met de grondgebied gemeenten Nuenen en Geldrop-Mierlo wordt gewerkt aan het nieuwe toekomstperspectief van deze ontwikkeling. Hiervoor zullen alle stakeholders in het gebied op gepaste wijze en momenten worden betrokken. Opgave 2021 Samenwerken en strategie ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

Versterken betrokkenheid rol gemeenteraden (o.a. via Raadstafel21). Analyse uitkomsten Monitor Brede Welvaart en effect op inhoudelijke thema’s en opgaven uit samenwerkingsakkoord en Werkprogramma 2021 (adaptiviteit in onze samenwerking). Vastgestelde, aangepaste Gemeenschappelijke regeling en Statuut. Start proces doorontwikkeling Samenwerkingsakkoord 2022 e.v. Doorontwikkeling samenwerkingscultuur vanuit onderscheidende principes en eigenaarschap. Versterken bovenlokale kennisontwikkeling op bovenlokale en regionale opgaven. Tijdig opleveren van ‘reguliere’ P&C-cyclus: bestuursrapportages, jaarrekening, kadernota en begroting, volgens de normale planning

Gulbergen ▪

Officieel is de stortplaats nog niet gesloten, de nazorg is niet overgedragen aan de Provincie Noord-Brabant (zoals wettelijk is bepaald). De provincie wil zekerheden omtrent de risico’s van nazorg, alvorens verantwoordelijkheid te nemen. De regio en de provincie zullen overeenstemming moeten bereiken over de afkoopsom voor de nazorg (doelvermogen).

▪

In de realisatie van de ontwikkeling van het Landgoed zijn afgelopen jaar de eerste stappen gezet. Het participatietraject, waarbij alle stakeholders op enigerlei wijze worden betrokken is volop in beweging. Als de kaderstelling gereed is kan worden gestart met de marktconsultatie.

Betrokken partijen Samenwerken en strategie In het kader van bovengenoemde activiteiten stemmen de 21 gemeenten met elkaar af: colleges, raadsleden en ambtenaren. Daarnaast vindt er periodiek afstemming plaats met andere samenwerkingspartners, zoals provincie, waterschappen, Brainport Development NV en de andere 3 GR-en. Team MRE organiseert de afstemming, ontmoeting en kennisdeling tussen de gemeenten en de andere partijen.

27

Landgoed Gulbergen ▪ ▪ ▪

De door de Regioraad/Algemeen Bestuur in het leven geroepen Adviescommissie Gulbergen zijnde adviesorgaan voor het Dagelijks Bestuur. De grondgebied gemeenten Nuenen c.a. en Geldrop-Mierlo. De provincie Noord-Brabant en Attero in het kader van de overdracht en nazorg van de stortplaats Gulbergen.

Resultaten 2021 Samenwerken en strategie Algemeen Samenwerken gaat over ontmoeten en met elkaar, op basis van inhoud, het gesprek aangaan over gedeelde belangen van ons als 21 gemeenten. Ontmoeten is daarbij een belangrijk onderdeel, niet alleen voor bestuurders maar ook voor raadsleden én de ambtelijke organisaties. Er heeft dit jaar, vanwege de coronamaatregelen 1 MRE-conferentie plaatsgevonden met fysieke ontmoeting. Hieronder treft u een korte opsomming aan van de behaalde resultaten over 2021. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij u graag naar de verschillende opnames van de Metropoolconferenties en masterclasses, die via onderstaande QR-codes zijn terug te kijken.

MRE-conferentie 24-3

MRE-conferentie 6-10

Serie masterclasses

Monitor Brede Welvaart

Regionale kennisontwikkeling op bovenlokale opgaven Serie masterclasses aangeboden via livestream (totaal deelnemers >700) ▪ Onderwerpen: klimaat, daily urban system, mobiliteit, brede welvaart, economische ecosystemen, stad-land ▪ Kwaliteit gewaarborgd door inhoudelijke sprekers op specifieke vakgebieden ▪ Beschikbaar voor diverse doelgroepen (raadsleden, collegeleden én ambtenaren) ▪ Duurzame kennisversterking door landingspagina op website met hele serie Oplevering monitor Brede Welvaart en toelichting ▪ Rapport inclusief aanvullende studie beschikbaar gesteld aan 21 gemeenten ▪ Algemeen bestuur, 1x werksessie + 1x uitgebreide presentatie ▪ Dagelijks Bestuur, 2x werksessie ▪ Raadsleden, 1x toelichting Raadstafel21 + Metropoolconferentie ▪ Portefeuillehoudersoverleggen ingebracht

28

Regionale opgaven ▪ Paneldiscussie Metropoolconferentie 6 oktober 2021 over klimaat, landschap, energietransitie en bedrijvigheid ▪ Ontwikkelingen vanuit perspectief VNO-NCOW op Metropoolconferentie 24 maart 2021 ▪ Concept-Ambitiedocument met beschrijving regionale opgaven Afstemming en coördinatie gezamenlijke inzet van de regio als één geheel via de Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant Coördinatie van Omgevingsdagen Zuidoost-Brabant 3 omgevingsdagen ▪ Coördinatie afspraken regionale bedrijventerreinen programmering ▪ Coördinatie voortgangsrapportage Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant ▪ Coördinatie afspraken Bereikbaarheidsagenda Zuidoost-Brabant € 55,7 mio ▪ Coördinatie Regionaal mobiliteitsprogramma (cofinanciering provincie €7,7 mio) Coördinatie en inbreng in Omgevingsagenda Zuid Nederland Coördinatie gezamenlijke inzet op NOVI-gebied de Peel (regionale investeringsagenda) Bereik: ▪ 21 gemeenten (colleges van b&w) ▪ 2 waterschappen ▪ Provincie Noord-Brabant Voorbereiding doorontwikkeling Samenwerkingsakkoord 2022-2025 via de regionale strategie en analyse monitor brede welvaart Concept-Werkprogramma 2022 aangeboden voor zienswijzen Participatieproces ophalen input doorontwikkeling samenwerkingsakkoord door: ▪ Inhoudelijke verkenningen via regionale masterclasses ▪ Inbreng ontwikkelingen per thema via portefeuillehoudersoverleggen ▪ Inhoudelijke inbreng via ambtelijke