Rapportage De Muze 06052025 def

Naar een toekomstbestendige Muze Analyse en ontwikkelingsrichtingen

Rapport | 6 mei 2025

Partners in verbetering

Naar een toekomstbestendige Muze Analyse en ontwikkelingsrichtingen

Rapport Gemeente Noordwijk

Naar een toekomstbestendige Muze

Inhoudsopgave H1 | Inleiding

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Vraagstelling

1

1.3 Verantwoording werkwijze

2

H2 | Samenvatting

5

H3| Beleidskaders

8

3.1 Inhoudelijke beleidskaders

8

3.1.1 Cultuurnota ‘Cultuur in de Kern 2022-2025’

8

3.1.2 Concept-visie Verblijfsrecreatie Noordwijk 2025-2035

10

3.1.3 Concept Strategisch evenementenvisie Noordwijk 2025-2035 11 3.1.4 Kuuroordvisie Noordwijk (2021)

12

3.1.5 Besluitvorming dorpshuizen (1997)

12

3.2 Ruimtelijke beleidskaders

13

3.3 Financiële beleidskaders

14

H4 | Omgevingsanalyse

17

4.1 Algemene trends en ontwikkelingen

17

4.2 Verzorgingsgebied De Muze

18

4.3 Culturele infrastructuur Noordwijk

19

4.4 Demografische ontwikkelingen

20

4.5 Gebiedsontwikkeling

21

H5 | Analyse op basis van Culturele Waardenkaart 5.1 Inhoudelijke kracht

22 22

5.1.1 Professioneel theateraanbod

22

5.1.2 Amateurvoorstellingen

23

5.1.3 Filmaanbod

23

5.2 Samenwerkingskracht

25

5.3 Innovatiekracht

25

5.4 Bedrijfsvoeringskracht

26

5.4.1 Financiële analyse

26

5.4.2 Organisatorische analyse

33

5.4.3 Fondsenwerving en sponsoring

37

5.5 Publiekskracht H6 | Ontwikkelingsrichtingen

Naar een toekomstbestendige Muze

42 43

6.1 ‘0-scenario’: handhaven huidige beleid

44

6.2 Ontwikkelingsrichting 1: doorontwikkeling van het huidige inhoudelijke en exploitatiemodel 44 6.3 Ontwikkelingsrichting 2: doorontwikkelen van De Muze naar een ‘gemeenschapshuis 3.0’

48

6.4 Subvariant ontwikkelingsrichtingen 1 en 2: publiek-private samenwerking (PPS)

50

6.5 Exploitatieopzet scenario’s 1 en 2

51

H7 | Bevindingen en aanbevelingen

57

7.1 Bevindingen 7.2 Aanbevelingen

57 59

Bijlage 1 | Geïnterviewden

60

Colofon

61

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Naar een toekomstbestendige Muze

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding De Muze in Noordwijk omvat een theater, een bioscoop en een cultureel centrum. Het is tevens een plek waar diverse verenigingen en stichtingen wekelijks repeteren en jaarlijks hun uitvoering geven. De Muze wordt geëxploiteerd door Stichting De Muze. Met een zeer divers aanbod en rond de 55.500 bezoeken per jaar behoort De Muze tot de basisinfrastructuur van de gemeente en is daarmee een belangrijke peiler voor de cultuur in Noordwijk. De Muze kampt al enkele jaren met oplopende financiële tekorten. In 2022 en 2023 werden negatieve exploitatieresultaten van respectievelijk -/- € 151.000 en -/- € 121.000 gerealiseerd. Het boekjaar 2024 is afgesloten met een positief resultaat (+ € 128.000). Dit als gevolg van een aanvullende subsidie van de gemeente Noordwijk. Voor het boekjaar 2025 wordt een tekort van circa -/- € 200.000 verwacht. De exploitatietekorten zijn volgens De Muze met name toe te rekenen aan de substantiële stijgingen van de energielasten en personele kosten. De reserves van de stichting zijn inmiddels uitgeput en rond april 2025 worden problemen met de cashflow verwacht. De continuïteit van De Muze komt hiermee in gevaar. Het bestuur heeft reeds enkele kostenbesparende maatregelen genomen en plannen gemaakt om de inkomsten te verhogen, maar deze maatregelen blijken niet voldoende te zijn. Doorgaan op de huidige voet kan niet meer.

Er zijn ingrijpende maatregelen nodig om het voortbestaan van De Muze te waarborgen. De gemeenteraad van Noordwijk heeft in december 2024 een besluit genomen over een voorstel om in 2024 en 2025 een extra subsidie (voorstel was € 200.000 in 2024 en 2025) aan De Muze ter beschikking te stellen om problemen met de cashflow op korte termijn te voorkomen en daarmee een faillissement af te wenden. Tegelijkertijd wil de gemeente Noordwijk samen met de stichting werken aan een plan om De Muze voldoende toekomstbestendig te maken, met daaraan gekoppeld een structurele bekostiging voor 2026 en verder. Naast (extra) kostenbesparende maatregelen is het zaak om de inkomsten te vergroten. Daarbij wordt gedacht aan het vergroten van sponsorinkomsten, het realiseren van meer commerciële verhuur en het uitbesteden van de horeca. Het een en ander vraagt om een heroverweging van en/of heroriëntatie op de inhoudelijke uitgangspunten van De Muze.

1.2 Vraagstelling De vraagstelling omvat twee deelopdrachten:

| 1 | Naar een toekomstbestendige Muze

●

●

Deel 1: het opstellen van een duidelijk, uitvoerbaar en breed gedragen toekomstplan dat zicht biedt op een duurzame financiële basis voor De Muze en bijgevolg op voldoende continuïteit van het activiteitenaanbod vanuit De Muze. Deel 2: het werven van sponsoren als onderdeel van het toekomstplan (zie Deel 1).

1.3 Verantwoording werkwijze BMC Culturele Waardenkaart In deze opdracht hanteren we het denkkader van de ‘Culturele Waardenkaart' (zie figuur 1). De Culturele Waardenkaart is een model dat het mogelijk maakt om: ● de kracht van een (culturele) organisatie in beeld te brengen door de functie(s) en het profiel van de organisatie vast te stellen, mede in relatie tot de positie in de culturele infrastructuur; ● het culturele en het zakelijke functioneren door te lichten; ● het gesprek te voeren over het actuele prestatieniveau, de sterke en minder sterke punten van het functioneren, de kansen en risico’s, de wenselijke ontwikkeling en de prioriteitstelling binnen de strategische koers; ● plannen om verbetering te realiseren en daar afspraken over te maken. Figuur 1

Schematische weergave van de BMC Culturele Waardenkaart

De BMC Culturele Waardenkaart bestaat uit onderlinge samenhangende waarden die elk een aantal succesfactoren kennen en die met elkaar in balans dienen te zijn om te kunnen

| 2 | Naar een toekomstbestendige Muze

spreken van een succesvolle culturele onderneming. We onderscheiden daarbij de volgende elementen en duiden deze als volgt: Bij ‘Inhoudelijke kracht’ gaat het om een analyse van: ● profiel, positionering, potentie en ambitie; ● aansluiting op en bijdrage aan de gemeentelijke cultuurvisie; ● aard en omvang van de activiteiten, zowel voor de theaterfunctie, de sociaalmaatschappelijke functie als de commerciële functie. Bij ‘Samenwerkingskracht’ gaat het om een analyse van: ● de positie van de instelling in de culturele infrastructuur en de aanwezige samenwerkingsverbanden; ● doel en activiteiten van de samenwerkingsverbanden; ● resultaten van de samenwerking. Bij ‘Innovatiekracht’ gaat het om een analyse van: ● ondernemerschap en innoveren in aanbod; ● organisatievorm en verdienmodellen, zowel vanuit de theaterfunctie als sociaalmaatschappelijk en zakelijk-commercieel perspectief.

Bij ‘Bedrijfsvoeringskracht’ analyseren we: ● de governance en de werkorganisatie, zowel kwantitatief als kwalitatief; ● de samenstelling van baten en lasten naar producten, vrij te besteden bijdragen van derden (zoals sponsoren, donateurs en legaten) en indirecte lasten (overhead) in relatie tot het exploitatieresultaat; ● de verhouding tussen subsidiestromen, eigen inkomsten en derde geldstromen; ● de verhouding tussen baten en lasten van reguliere activiteiten en losse projecten; ● de gezondheid van de financiële exploitatie, mede in relatie tot programmering, organisatie, huisvesting en vermogensontwikkeling; ● de gezondheid van de vermogenspositie; ● de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de huisvesting (onderhoudssituatie van het gebouw en installaties), inclusief afspraken/contracten tussen de eigenaar en de gebruiker. Bij ‘Publiekskracht’ analyseren we: ● het publieksbereik kwantitatief (bezoek- en gebruikersaantallen) en kwalitatief (welke doelgroepen en gebruikers, publiekservaring, unique selling points, et cetera); ● de mate van aandacht voor gastheerschap als organisatiewaarde; ● de verbinding met uitstraling naar en meerwaarde voor de stad en de regio;

| 3 | Naar een toekomstbestendige Muze

● ● ●

de verhouding tot concurrerende instellingen en activiteiten in stad en regio (marktanalyse); de marketing en communicatie (beleid en uitvoering); de klantervaring.

Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van documenten en informatie van De Muze en de gemeente Noordwijk. Daarnaast zijn interviews gehouden met een breed pallet aan betrokkenen en stakeholders: ● De Muze - bestuur, directeur, functionarissen. ● Gemeente Noordwijk - portefeuillehouder Cultuur, beleidsfunctionarissen en de bedrijvencontactfunctionaris. ● Gebruikers van De Muze - Crescendo, Balletschool, MusicBlvd, Stichting Noordwijkse Balletschool. ● Cultuurraad Noordwijk. ● Maatschappelijke instellingen in Noordwijk - Welzijn Noordwijk, Stichting Bibliotheek Bollenstreek, Noordwijk Marketing en Sportbedrijf Noordwijk. ● Rotary Club Noordwijk ● Noordwijkse Ondernemersvereniging. ● Horeca Nederland afdeling Noordwijk. ● Omwonenden van De Muze. Naast de gesprekken is op 18 maart 2025 een sessie met inwoners van Noordwijk georganiseerd in de Muze. Dit gesprek had als doel om het perspectief van de inwoners van Noordwijk op te halen. In deze bijeenkomst werd gesproken over de huidige situatie van De Muze en mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor de toekomst. Ontwikkelperspectief (scenario’s) De analyse/beoordeling van De Muze op basis van de Culturele Waardenkaart hebben we vervolgens uitgewerkt in drie toekomstscenario’s.

Per scenario hebben we de voordelen en nadelen/risico’s geïnventariseerd en de effecten op de bedrijfsvoering van De Muze en subsidierelatie met de gemeente inzichtelijk gemaakt. Dit laatste is gedaan door voor beide scenario’s een exploitatiebegroting te maken (T-begroting). De baten en lasten in deze begrotingen zijn gebaseerd op de cijfers en/of kengetallen van De Muze zelf. Daar waar deze informatie vanuit De Muze niet beschikbaar was, heeft BMC op basis van eigen bureauexpertise globale aannames gedaan. Sponsorwerving als onderdeel van het toekomstplan (deel 2 van de vraagstelling) Dit rapport behandelt het eerste deel van de vraagstelling: het opstellen van een duidelijk, uitvoerbaar en breed gedragen toekomstplan dat zicht biedt op een duurzame financiële basis voor De Muze en bijgevolg op voldoende continuïteit van het activiteitenaanbod vanuit De

| 4 | Naar een toekomstbestendige Muze

Muze (zie paragraaf 1.2). Ten aanzien van het tweede deel van de vraagstelling, dat betrekking heeft op sponsorwerving, merken we het volgende op. We sluiten zeker niet uit dat (extra) externe gelden vanuit sponsor- en/of fondsenwerving of ‘crowdfunding’ op termijn een bijdrage kunnen leveren aan het versterken van de exploitatie van De Muze. Maar we weten vanuit onze brede praktijkervaring ook dat het dichten van exploitatietekorten met sponsorgelden nooit succesvol is. Daarmee samenhangend: een financieel noodlijdende organisatie is doorgaans geen aantrekkelijke partner voor potentiële sponsoren. Een sponsorwervingstraject vraagt een gedegen voorbereiding om een aantrekkelijk doel te zijn, waarvoor geworven wordt. Dat vraagt een goede timing en een passende doorlooptijd van een wervingscampagne. En dat kost tijd. We kunnen vanuit onze ervaring een bijdrage leveren aan sponsorwerving, maar in een ondersteunende en/of adviserende rol. In paragraaf 5.4.3 duiden we de haalbaarheid van de uitvoering van het tweede deel van de vraagstelling en wat daar verder voor nodig is, mede met het oog op het ontwikkelperspectief van De Muze.

| 5 | Naar een toekomstbestendige Muze

H2 | Samenvatting De Muze, gevestigd op de locatie Wantveld 2 in Noordwijk, is als theater en cultureel centrum sinds haar opening in 2004 een belangrijk onderdeel van de culturele infrastructuur van de gemeente Noordwijk. Stichting De Muze Noordwijk treedt op als exploitant van het theater en cultureel centrum, en verzorgt in die hoedanigheid een aanbod van professionele podiumkunstenvoorstellingen en een filmprogrammering. Daarnaast verhuurt de stichting ruimten aan een aantal culturele en cultureel-maatschappelijke verenigingen en/of organisaties. Dit onderdeel wordt geduid als het ‘cultureel centrum’. Stichting De Muze Noordwijk kampt al enkele jaren met oplopende exploitatietekorten. Met een eenmalige extra gemeentelijke subsidie voor 2024 en voor het lopende boekjaar (2025) is een faillissement afgewend. Vraag is nu welke (structurele) maatregelen er moeten worden genomen om er voor te zorgen dat de exploitatie van De Muze weer voldoende toekomstbestendig wordt. Prestaties ten aanzien van de theaterfunctie, de filmfunctie en het cultureel centrum Om de voornoemde vraag te kunnen beantwoorden is het belangrijk om eerst naar de inhoudelijke doelstellingen van De Muze te kijken en naar de wijze waarop en de mate waarin deze worden verwezenlijkt. De Muze presenteert zichzelf als een “multifunctioneel kusttheater op een unieke locatie”.

Het professionele podiumkunstenaanbod dat door de stichting wordt geïnitieerd en/of wordt ingekocht, beoordelen we als zijnde ‘passend’ bij de schaalgrootte en geografische ligging van de gemeente Noordwijk. Maar gezien de toegankelijkheid van het programma-aanbod (overwegend ‘mainstream’) en de omvang van het verzorgingsgebied, beoordelen we het publieksbereik met een gemiddelde zaalbezetting van 60% (2024) wel als ‘relatief laag’. De Muze zou meer publiek kunnen trekken door haar zichtbaarheid in Noordwijk en in de regio te vergroten (investeren in pr & marketing), de hospitality te verbeteren (investeren in horeca en met name in de entourage daaromheen) en door meer accenten te leggen in het programma-aanbod (investeren in genres, waarmee De Muze zich op onderdelen zou kunnen onderscheiden van andere theaters). Ook is het belangrijk dat De Muze meer ‘vraaggestuurd’ gaat programmeren. Hiervoor is het nodig om de gemeenschap actief te betrekken bij het tot stand komen van het programma-aanbod vanuit De Muze. Als we kijken naar de bezoekcijfers pre-COVID-19, dan kunnen we vaststellen dat de ‘filmfunctie’, als onderdeel van het multifunctionele theater, in de afgelopen jaren aan betekenis heeft ingeboet. De gemiddelde bezoekersaantallen per voorstelling zijn laag (14 bezoeken gemiddeld in 2023) en het aanbod mist een helder profiel. De huidige invulling van

| 6 | Naar een toekomstbestendige Muze

de filmfunctie binnen De Muze is, mede gelet op de concurrentie van de voorzieningen in Leiden en Hoofddorp, naar onze mening onvoldoende toekomstbestendig. Maar we zien wel kansen om dit om te buigen. Het filmaanbod vanuit De Muze behoeft een scherper profiel (= keuzes maken) om van daaruit een meer vast publiek van liefhebbers op te bouwen. Samenwerking met filmhuizen en/of -theaters in de grotere regio rondom Noordwijk kan hierbij helpen. Ten aanzien van de (andere) culturele, cultuureducatieve en cultureel-maatschappelijke initiatieven in Noordwijk is De Muze vooral faciliterend. Dit is goed zichtbaar in de opzet van het cultureel centrum, dat nu vooral functioneert als ‘zalenverhuurcentrum’ en/of ‘cultureel bedrijfsverzamelgebouw’ en niet als een bruisend onderdeel van het multifunctionele kusttheater of als ‘culturele broed- en/of werkplaats’ en plek voor ontmoeting in Noordwijk. Naar de mening van BMC zou De Muze voor wat betreft amateurkunst, cultuureducatie en talentontwikkeling een veel actievere, initiërende rol kunnen en moeten spelen, veel meer als ‘linking pin’ in de culturele keten van leren, produceren, presenteren en interesseren. Dit vraagt uitdrukkelijk om een heroriëntatie op de functie en vorm van het cultureel centrum als onderdeel van De Muze. Twee scenario’s voor doorontwikkeling van De Muze BMC ziet twee mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor De Muze.

A. Een verdere doorontwikkeling en versterking van de combinatie van professioneel theater en cultureel centrum: o.a. vergroten publieksbereik theater, aanscherpen profiel filmaanbod, stapsgewijs omvormen van het cultureel centrum naar een plek voor ‘ontmoeting en talentontwikkeling’ en het versterken van de integratie tussen de (professionele) ‘theaterfunctie’ en de functie van ‘cultureel centrum’. B. Een verdere doorontwikkeling van De Muze naar een plek voor laagdrempelige ontmoeting, amateurkunst, culturele burgerinitiatieven, educatieve activiteiten en talentontwikkeling. We noemen dit een ‘Gemeenschapshuis 3.0’. Beide ontwikkelingsrichtingen zijn uitdrukkelijk niet in beton gegoten. In het model ‘Gemeenschapshuis 3.0’ kunnen nog prima professionele theatervoorstellingen plaatsvinden, bijvoorbeeld try-outs. Maar het is wel belangrijk om een duidelijke inhoudelijke koers vast te stellen en/of om focus aan te brengen. Een dergelijke keuze zou ons inziens vooraf moeten gaan aan de besluitvorming over middelen. Voor beide ontwikkelingsrichtingen geldt dat Stichting De Muze Noordwijk (bestuur, directie en medewerkers) onvoldoende geëquipeerd is om hierin stappen te zetten. Op cruciale onderdelen van de organisatie van De Muze is er te weinig capaciteit, kennis/ervaring en/of slagkracht aanwezig. Er zijn geen heldere doelen en daaruit voortvloeiende strategische

| 7 | Naar een toekomstbestendige Muze

acties geformuleerd. Processen (financieel, administratief, HRM) zijn beschreven, maar onvoldoende geborgd. De afbakening tussen de rollen en taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het bestuur en de directie is weliswaar helder beschreven, maar in de praktijk zien we dat dit niet altijd consequent wordt toegepast. De basis voor de huidige exploitatie van De Muze en voor een eventuele doorontwikkeling volgens de hiervoor geschetste scenario’s, is (nog) niet op orde. Daaraan zal eerst moeten worden gewerkt.

Advies - Stel een ontwikkelingsrichting vast, versterk De Muze en geef uitvoering aan de ontwikkelingsrichting BMC adviseert om bestuurlijk en politiek een (primaire) ontwikkelingsrichting voor De Muze op hoofdlijnen vast te stellen (zie hiervoor) en om parallel hieraan een besluit te nemen over het beschikbaar stellen van een eenmalig budget om de organisatie en de governance van De Muze te versterken, volgens het principe ‘eerst de basis op orde’. Deze ‘interventie’ zou naar de mening van BMC moeten bestaan uit het aanstellen van een interim-bestuurder, die samen met de huidige directeur en het bestuur van de stichting op basis van een heldere opdracht en mandaat de organisatie van De Muze structureert en voldoende toekomstbestendig maakt. Een belangrijk onderdeel van de opdracht aan de interimbestuurder is het opstellen van een integraal ondernemingsplan, een meerjarige exploitatieen investeringsbegroting, en een implementatieplan dat in lijn is met de gekozen ontwikkelingsrichting. Ook de governance (als onderdeel van het ondernemingsplan) dient te worden afgestemd op de gekozen ontwikkelingsrichting, waarbij de vraag moet worden gesteld welke specifieke competenties er in het bestuur en op directieniveau nodig zijn om de transitie vorm te geven.

‘Basis op orde’ is dan ook het vertrekpunt voor het opstellen van een sponsorplan (zie deel 2 van de vraagstelling aan BMC in hoofdstuk 1). Op basis van de huidige inzichten schatten we in dat met het traject ‘basis op orde’ en beide ontwikkelingsrichtingen indicatief de volgende budgetten voor de gemeente Noordwijk gemoeid zullen zijn. In hoofdstuk 6 van deze rapportage is dit nader onderbouwd en geduid. Tabel 1

Benodigde bedragen aangaande doorontwikkeling van De Muze voor de gemeente Noordwijk. Dit betreft het totaal benodigde subsidiebedrag, inclusief het huidige subsidiebedrag dat de gemeente Noordwijk reeds aan De Muze verstrekt

Scenario 's Basis op orde (randvoorwaarden voor de scenario's)

Incidenteel € 355.000

Structureel € 121.000*

Scenario 1: Doorontwikkeling huidige model De Muze

€ 708.000

Scenario 2: Doorontwikkeling naar ‘Gemeenschapshuis 3.0’

€ 688.000

| 8 | Naar een toekomstbestendige Muze

* Structurele bedrag voor de basis op orde is meegenomen in de calculatie van de scenario’s.

| 9 | Naar een toekomstbestendige Muze

H3| Beleidskaders 3.1 Inhoudelijke beleidskaders In deze paragraaf gaan we allereerst in op het gemeentelijk cultuurbeleid van de gemeente Noordwijk, zoals dat is vastgelegd in de cultuurnota voor de periode 2022-20251. Daarna zoomen we kort in op een aantal beleidskaders die ook relevant zijn voor ons onderzoek naar het toekomstperspectief van De Muze.

3.1.1 Cultuurnota ‘Cultuur in de Kern 2022-2025’ Het cultuurbeleid van de gemeente Noordwijk is vastgelegd in de cultuurnota ‘Cultuur in de Kern 2022-2025’. De gemeente Noordwijk heeft bij het formuleren van het cultuurbeleid rekening gehouden met de (concept) Omgevingsvisie ‘Samen maken we de toekomst van Noordwijk2’ als integraal kader. Deze omgevingsvisie, die is opgesteld door inwoners, ondernemers, leerlingen en ambtenaren, kent vijf hoofdthema’s: 1. Ondernemende gemeente; voldoende welvaart voor iedereen ● aandacht voor lokale economie, voorzieningen, winkelgebied ● blijvende aandacht voor kwaliteitsverbetering en innovatie ● inzetten op een duurzame, circulaire en klimaatneutrale economie ● de unieke positie tussen bollen, duinen en strand is het uitgangspunt 2. Prettig wonen met voldoende woningen voor iedereen ● variatie in wonen met voldoende woningen voor jong en oud(er) ● betaalbaar bouwen, juist voor de inwoners van de gemeente ● bouw starterswoningen actief stimuleren ● duurzaam bouwen en wonen, verduurzamen bestaande bouw ● levensloopbestendige woon-/zorgconcepten voor senioren 3. Welzijn en gezondheid (cultuur en sport) ● voor iedereen, jong en oud, inclusief ● prettig samenleven ● voorkomen van ongewenste eenzaamheid ● gezond en gelukkig ● met elkaar, in wederzijds vertrouwen 4.

Bereikbaarheid ● betere bereikbaarheid met auto, OV en fiets ● parkeerproblematiek op topdagen slim oplossen; minder auto’s in het straatbeeld 1

Gemeente Noordwijk, 2021, Cultuur in de Kern; Cultuurnota gemeente Noordwijk 2022 - 2025, 21 december 2021, p. 1-82. 2 Gemeente Noordwijk, 2020, Samen maken we de toekomst voor Noordwijk!, 29 september 2020, p. 1-31.

| 10 | Naar een toekomstbestendige Muze

● verbetering van het fiets- en wandelnetwerk ● toegankelijkheid voor mindervaliden ● verkeersveiligheid voorop 5. Duurzaam, klimaatneutraal en klimaatbestendig (natuur) ● actief bijdragen aan energietransitie ● inzet op duurzame dorpen, lokale oplossingen ● duurzaam ondernemen ● samenwerken aan een klimaatbestendige omgeving ● biodiversiteit op peil houden De gemeente Noordwijk acht zich structureel verantwoordelijk voor instellingen die een cruciale functie vervullen in verschillende cultuurdisciplines. Met de term ‘basisinfrastructuur’ (BIS)’ maakt de gemeente dit expliciet. Dit betreffen instellingen waarmee de gemeente al vele jaren een structurele subsidierelatie onderhoudt. Deze instellingen vormen het fundament van de cultuur in Noordwijk. Tot de BIS-instellingen worden gerekend: a. Bibliotheek Bollenstreek b. Theater en Cultureel Centrum De Muze c. Museum Noordwijkerhout van Toen (NoVaTo) d. Muziekschool Music Blvd e. De Schelft f. Genootschap Oud-Noordwijk/Museum Noordwijk/Streekmuseum Veldzicht g. Bollenstreek Omroep Het gemeentelijk cultuurbeleid 2022-2025 wordt samengevat in twee thema’s: ● Thema 1: ‘Iedereen doet mee’ ● Thema 2: ‘Van zee tot bollenveld’ In afstemming met het culturele veld zijn per thema ambities, doelen en opgaven geformuleerd, waarvan de uitvoering vorm krijgt langs drie uitvoeringslijnen per thema.

Als ambitie van ‘Iedereen doet mee’ is geformuleerd dat er in de gehele gemeente sprake is van een sterk en toekomstbestendig verenigingsleven, dat er cultuurmakers aanwezig zijn, evenals een groot aantal vrijwilligers dat goed wordt begeleid. Het culturele aanbod sluit aan op de behoefte van jongeren en volwassenen. De gemeente gaat hierbij uit van de kracht van de inwoners en faciliteert waar nodig, zodat alle inwoners en alle kernen toegang hebben tot kunst en cultuur, ook de inwoners die vooralsnog achterblijven. Kunst en cultuur dragen bij aan het welzijn en geluk van alle inwoners. Een en ander leidt tot de volgende opgaven: ● betrekken en bereiken van jongeren en jongvolwassenen (12-25 jaar); ● verbreden publieksbereik;

| 11 | Naar een toekomstbestendige Muze

● ●

aandacht voor vrijwilligers; ondersteunen van amateurkunst.

Aan het thema ‘Iedereen doet mee’ worden de volgende uitvoeringslijnen gekoppeld: ● Uitvoeringslijn 1: Ruim baan voor jongeren en jongvolwassenen. Dit wordt geoperationaliseerd door onder andere beschikbaar stellen van subsidies voor talentontwikkeling, door het aanwijzen van een kwartiermaker jongerencultuur/ cultuurcoach en een gemeentelijke beleidsmedewerker. ● Uitvoeringslijn 2: Kunst en cultuur in de kern en in de buurt. Dit krijgt vorm door onder andere het subsidiëren van buurtinitiatieven door culturele verenigingen. ● Uitvoeringslijn 3: Samenwerken en vernieuwen. Hieraan gekoppelde acties zijn onder andere een tijdelijke extra inzet op de promotie van het culturele aanbod, het subsidiëren van deskundigheidsbevordering en het organiseren van netwerkbijeenkomsten en deskundigheidsbevordering. Als ambitie van ‘Van zee tot bollenveld’ is geformuleerd dat de kwaliteit en aantrekkingskracht van Noordwijk worden vergroot door kunst en cultuur te verbinden aan de landschappelijke kwaliteiten, de geschiedenis en de identiteit van Noordwijk als kuuroord. Een en ander vraagt om vernieuwing van het aanbod, bijvoorbeeld door bijzondere combinaties tussen erfgoed en kunst, meer bekendheid (marketing/promotie), meer aandacht voor beeldende kunst in de openbare ruimte en meer samenwerking tussen culturele en/of erfgoedorganisaties.

Dit leidt tot de volgende opgaven: ● versterken van de samenwerking tussen de diverse initiatieven; ● ontwikkelen van een cultureel platform; ● cultuur positioneren als een belangrijke pijler voor de aantrekkingskracht van Noordwijk; ● vernieuwing gericht op het vasthouden van bestaand publiek en het aanboren van nieuw publiek; ● meer ruimte bieden voor beeldende kunst. Aan het thema ‘Van zee tot bollenveld’ worden de volgende uitvoeringslijnen gekoppeld: ● Uitvoeringslijn 4: Keuze voor kwaliteit in relatie tot toerisme en kuuroord. Dit krijgt onder meer vorm door het gehele aanbod van kunst en cultuur in de gemeente goed in beeld en goed vindbaar te maken voor inwoners en bezoekers, en door in te zetten op een aanbod dat het toeristenseizoen verlengt en te zorgen voor een aanbod in het laagseizoen, zonder de behoeften van de eigen inwoners uit het oog te verliezen. ● Uitvoeringslijn 5: Het hele verhaal van Noordwijk. Dit wordt onder meer geoperationaliseerd door het aanbod van kunst en cultuur aantrekkelijk te presenteren en te vernieuwen met aandacht voor de identiteit van de kernen (canon van de gemeente Noordwijk).

| 12 | Naar een toekomstbestendige Muze

●

Uitvoeringslijn 6: Versterken van de onderlinge samenwerking binnen en buiten de kernen. De Cultuurraad kan hierin een belangrijke rol spelen. Als klankbord voor de gemeente, als initiator voor samenwerking en afstemming, en voor uitwisseling op het gebied van faciliteiten, kennis en expertise.

3.1.2 Concept-visie Verblijfsrecreatie Noordwijk 2025-20353 Het doel van de visie is om een duidelijk toekomstperspectief te bieden voor verblijfsrecreatie in de gemeente Noordwijk en om duidelijke kaders te stellen voor toekomstige ontwikkelingen. Voor de toekomstige ontwikkeling zet de gemeente in op de kernwaarden van Noordwijk als heilzame badplaats, plek van de sierbollenteelt, ruimtevaartlocatie en als congresmarkt. Daarnaast voorziet Noordwijk in aanbod dat aansluit op de zakelijke toerist en op de ‘leefstijlen’ Stijlzoeker, Inzichtzoeker en Verbindingszoeker. De gemeente Noordwijk hanteert voor toekomstige ontwikkelingen een bewust 'doseerbeleid', waarin initiatieven beoordeeld worden op kwantitatieve en kwalitatieve aspecten te weten: ● Locatie: Concepten moeten passen bij de kernwaarden van elk gebied van Noordwijk. ● Concept: Aansluitend op de kernwaarden en de doelgroepen. ● Borging van het concept: Het initiatief wordt genomen door ontwikkelaar en exploitant (enkel in uitzonderlijke gevallen is dit een partij), die aantoonbaar een duurzame samenwerking aangaan. ● Planning: In het projectplan wordt het proces van realisatie van het initiatief realistisch ingeschat. ● Duurzaamheid: Alle initiatieven dienen aan de meest actuele duurzaamheidsstandaarden te voldoen. Daarbij kan voorrang gegeven worden aan herontwikkelings- en transformatieprojecten.

Als een van de ambities en kansen wordt de integratie van cultuur en verblijfstoerisme genoemd: het combineren van verblijfstoerisme met het culturele aanbod van de gemeente, bijvoorbeeld door de ontwikkeling van een theaterhotel dat de culturele attracties, zoals De Muze, promoot en toegankelijk maakt voor bezoekers.

3

Gemeente Noordwijk, 2025, Concept Visie Verblijfsrecreatiegemeente Noordwijk 2025-2035, 17 januari 2025, p. 1-49.

| 13 | Naar een toekomstbestendige Muze

3.1.3 Concept Strategisch evenementenvisie Noordwijk 2025-20354 Beoogd wordt om een actuele en relevante visie te formuleren met heldere ambities en een strategie en kaders die aansluiten bij de wensen en verwachtingen van de diverse doelgroepen in Noordwijk. Er worden drie ambities genoemd: 1. Evenementen van, voor en door inwoners. 2. Noordwijk op de kaart zetten. 3. Duurzame evenementen op de juiste plek. Om de voornoemde ambities waar te maken is een strategisch kader opgesteld, dat bestaat uit de volgende onderdelen: a. Wettelijke kaders: Deze zijn gericht op het waarborgen van de veiligheid en het beperken van overlast. Vastgelegd is aan welke wet- en regelgeving evenementenorganisaties moeten voldoen. b. Toetsingskader: Criteria om evenementen te toetsen op aansluiting van de visie en de ambities. c. Uitnodigingskader: Strategie om passende evenementen te stimuleren en het publiek en de organisatoren goed te informeren. d. Verantwoordelijkheden en rolverdeling van de stakeholders: Duidelijke verdeling van taken en de acties die hieruit voortvloeien. Toetsing (zie b.) vindt op basis van de volgende criteria: ● Meerwaarde voor de bewoners. Bijdrage aan ontmoeting tussen inwoners en/of beleving. ● Aansluiting op de kernwaarden van Noordwijk. Heilzame badplaats, sierbollenteelt, ruimtevaart en culturele bestemmingsplek. ● Bijdrage aan inclusie en sociale cohesie.

● Passende locatie. Goede bereikbaarheid, veilig, weinig overlast en met voldoende voorzieningen. ● Duurzaamheid. Sluit aan op een of meerdere duurzame doelstellingen rond de Global Goals. In het visiedocument wordt vastgesteld dat de cultuursector en de evenementensector nauw met elkaar zijn verbonden en elkaar versterken. Evenementen bieden een podium aan (jong) talent op het gebied van kunst, theater, dans of muziek. Daarnaast draagt de kwaliteit van cultuurevenementen bij aan de aantrekkingskracht voor bezoekers en inwoners van Noordwijk. Ook zorgen kunst- en cultuurevenementen voor aanbod in het laagseizoen. Hiermee wordt het toeristenseizoen verlengd.

4

Gemeente Noordwijk, 2025, Concept Strategisch evenementenvisie gemeente Noordwijk 2025-2035, 17 januari 2025, p. 1-41.

| 14 | Naar een toekomstbestendige Muze

3.1.4 Kuuroordvisie Noordwijk (2021)5 Met de kuuroordvisie wordt beoogd een praktisch instrument aan te reiken dat sturing biedt bij het maken van een vertaalslag naar kuuroord, ook aangeduid met ‘Health Destination’. De gemeente Noordwijk heeft de ambitie om zich te positioneren als gekwalificeerd kuuroord. De onderbouwing ‘Heilzame Zeebadplaats’ (badstatus) is hiervoor het fundament. Uitgangspunt was dat in 2020 Noordwijk zou voldoen aan de criteria, zoals deze onder meer gehanteerd door Europese landen met een kuuroordtraditie (o.a. Duitsland en Frankrijk). In de visie wordt ook een relatie gelegd met cultuur. Gesteld wordt dat de aansluiting van cultuur op de ‘kuuroordstatus’ in de toekomst meer tot uiting zal komen in de communicatie over evenementen, festivals en voorstellingen. Evenementen en thema’s zullen ook meer in het teken van de ‘kuuroordstatus’ komen te staan.

3.1.5 Besluitvorming dorpshuizen (1997) Als beleidskader noemen we hier ook de besluitvorming die in 1997 heeft plaatsgevonden over de dorpshuizen. Daarin werd bepaald dat de toenmalige Stichting Dorpshuizen Noordwijk beide dorpshuizen aan de gemeente zou verkopen en dat De Rank zou worden gesloopt om op die locatie een nieuw multifunctioneel centrum te realiseren met een podiumzaal en repetitie-, vergader- en opslagruimtes voor de gesubsidieerde culturele verenigingen/instellingen uit Noordwijk. Tevens werd bepaald dat het multifunctionele centrum in eigendom zou blijven van de gemeente Noordwijk (dan wel een andere juridische constructie wanneer dit meer profijt oplevert in verband met teruggave van btw), maar dat het beheer en de exploitatie in handen zou komen van Stichting Dorpshuizen Noordwijk en dat deze stichting zorg draagt voor de verhuur van de benodigde ruimtes aan het Noordwijkse verenigingsleven tegen ‘kostprijs’, en dat professionele voorstellingen tegen kostprijs zouden worden uitgevoerd. Binnen de besluitvorming werden nog een aantal andere uitgangspunten vastgelegd. ● Het verenigingsleven geniet prioriteit bij verhuur. Commerciële activiteiten kunnen worden georganiseerd als ruimtes beschikbaar zijn en de activiteit inpasbaar is.

● De exploitatie van de foyer wordt uitbesteed aan een professionele cateraar die een afdracht betaalt, gerelateerd aan de verwachte opbrengst. ● Het referentiepunt voor de huur van de repetitiezalen is de huurprijs die de verenigingen op dat moment betaalden aan Stichting Dorpshuizen Noordwijk, te verhogen met de jaarlijkse procentuele huurverhoging.

3.2 Ruimtelijke beleidskaders Eigendomsverhoudingen en huurderrelatie(s)

5

Gemeente Noordwijk, 2021, Kuuroordvisie Noordwijk, 14 december 2021, p. 1-27.

| 15 | Naar een toekomstbestendige Muze

Het vastgoed waarin De Muze reeds is gevestigd, is in 2003/2004 door de Stichting Dorpshuizen gerealiseerd en grotendeels door de gemeente Noordwijk gefinancierd. Het bestaat uit een cultureel centrum met theaterzaal en 18 appartementen met 18 bergingen en 27 parkeerplaatsen. Appartementen, bergingen en parkeerplaatsen zijn na realisatie verkocht. In juli 2018 heeft de raad besloten om het eigendom van het cultureel centrum met terugwerkende kracht tot 1 januari 2018 over te nemen van de stichting. Dit gebeurde op uitdrukkelijk verzoek van de stichting en ingegeven door het feit dat bij de stichting kennis en kunde ontbraken om het vastgoed op adequate wijze in stand te houden. Na de overdracht is een huurovereenkomst gesloten tussen de gemeente Noordwijk en de Stichting De Muze Noordwijk. De huidige overeenkomst6+7 (getekend op 19 september 2024) is ingegaan op 1 januari 2024, aangegaan voor een periode van 5 jaar en loopt door tot 1 januari 2035. De huurprijs die de gemeente in rekening brengt is bij het ingaan van de overeenkomst vastgesteld op € 143.640 per jaar, exclusief btw. Voor het onderhoud van het vastgoed is door de gemeente een demarcatielijst opgesteld (eigenarendeel onderhoud + huurdersdeel onderhoud). De theatertechnische inrichting (nagelvast en los) is niet opgenomen in deze demarcatielijst8.

Hierbij merken we tevens op dat de demarcatie stamt uit 2018 en sindsdien niet meer geactualiseerd is. Tevens is voor het eigenarendeel onderhoud een meerjarige onderhoudsbegroting (mjop) opgesteld. De gemeente heeft deze in 2025 geactualiseerd. De Muze heeft in opmaat naar de begroting 2024 een (eigen) lijst gemaakt met de vervangingsinvesteringen. Deze lijst en de mjop van de gemeente komen overeen. We merken op dat De Muze in de lijst met vervangingsinvesteringen uitgaat van een benodigd bedrag van € 204.514 per jaar. Hiertegenover staat een jaarlijks subsidiebedrag voor dekking van de vervangingsinvesteringen van € 83.712. Om in de kapitaallasten van de vervangingsinvesteringen te kunnen voorzien, zou Muze € 120.802 extra nodig hebben als subsidie. De Muze heeft dit bedrag ook aangevraagd als verhoging van de subsidie vervangingsinvesteringen. De raad van Noordwijk heeft dit afgewezen. We constateren hier een risico ten aanzien van de exploitatie van De Muze, omdat de vervangingsinvesteringen nu niet zijn opgenomen in de begroting.

6

Gemeente Noordwijk & Stichting De Muze Noordwijk, 2023, Huurovereenkomst De Muze 2024-2034, p. 1-6.

7

Gemeente Noordwijk, 2024, Aanpassingen bepalingen huurovereenkomst, 19 september 2024, p. 1.

8

Gemeente Noordwijk & Stichting De Muze Noordwijk, 2018, Demarcatie De Muze, 7 november 2018, p. 1-10.

| 16 | Naar een toekomstbestendige Muze

| 17 | Naar een toekomstbestendige Muze

Relatie hoofdhuurder en onderhuurders Tussen de Muze en de gebruikers zijn afspraken gemaakt over de huur met betrekking tot het gebruik van de ruimtes. Hierin zijn ook afspraken gemaakt over de hoogte van de huur. In 2024 is vanuit De Muze een huurverhoging doorgevoerd richting de gebruikers. Vanuit de gesprekken constateren we dat de gebruikers deze verhoging vaak niet kunnen dragen binnen hun eigen exploitatie. Een van de ruimtes van het cultuurcentrum wordt gehuurd door de Noordwijkse Balletschool. Om deze ruimte geschikt te maken voor de balletlessen heeft de balletschool in het verleden een eigen balletvloer aangeschaft. Deze situatie beperkt echter de gebruiksmogelijkheden van deze ruimte (en bijgevolg de verhuurbaarheid voor andere activiteiten dan die van de balletschool) voor De Muze. Om die reden heeft De Muze aan de balletschool het voorstel gedaan om de balletvloer over te nemen. De balletschool staat hier positief tegenover. De onderhandelingen hierover hebben echter nog geen resultaat opgeleverd. De balletschool heeft het bod van De Muze afgewezen. De Muze heeft geen middelen om een hoger bod uit te brengen. Dit betekent dat het eigendom van de balletvloer bij de Balletschool ligt. In dit kader heeft de gemeente € 8.000 eenmalig beschikbaar gesteld voor het vervangen van de toplaag.

Relatie De Muze en bewonersappartementen De Muze is gevestigd in een complex, waar ook appartementen deel van uitmaken. De eigenaren van deze appartementen vormen samen met de gemeente, als eigenaar van het vastgoed van De Muze, een VvE. Over het gebruik van De Muze zijn tussen de eigenaren afspraken gemaakt. De belangrijkste daarvan is dat in de foyer van het theater geen levende muziek mag worden gespeeld ter voorkoming van geluidsoverdracht naar de appartementen.

3.3 Financiële beleidskaders Subsidierelatie De Muze ontvangt een subsidie van de gemeente Noordwijk, die bestaat uit drie componenten: ● Subsidie voor de uitvoering van de activiteiten. Dit heeft betrekking op: de uitvoering van de activiteiten aangaande verhuur van ruimten aan lokale culturele organisaties, verzorgen van theaterdiensten (programmeren professioneel theater), verzorgen van een filmaanbod (filmvakantievoorstellingen, kinderfilmvoorstellingen en maandagavond filmvoorstellingen). ● Compensatie van de huurkosten. ● Kosten van de vervangingsinvesteringen.

| 18 | Naar een toekomstbestendige Muze

Onderstaand schema maakt bovenstaande voor de periode 2018 tot en met 2025 inzichtelijk, alsmede de gehanteerde indexpercentages die door de gemeente per boekjaar zijn gehanteerd in de subsidiebeschikkingen. Hierbij de opmerking dat vanaf 2021 sprake is van een subsidie als bijdrage voor de exploitatie, daarvoor was sprake van een activiteitensubsidie.

Tabel 2 Jaar

Overzicht structurele subsidie per jaar van de gemeente Noordwijk voor De Muze Activiteitensubsidie / bijdrage exploitatie

Huurkosten

Vervangingsinvesteringen

Bedrag

Index

2018

€ 250.000

€ 80.500

€ 72.225

€ 402.725

1,50%

2019

€ 253.750

€ 81.709

€ 73.309

€ 408.768

1,80%

2020

€ 258.318

€ 83.180

€ 74.629

€ 416.127

0,00%

2021

€ 258.318

€ 83.180

€ 74.629

€ 416.127

1,70%

2022

€ 262.709

€ 84.594

€ 75.898

€ 423.201

7,50%

2023

€ 282.412

€ 90.938

€ 81.590

€ 454.940

2,60%

2024

€ 289.755

€ 93.302

€ 83.711

€ 466.768

2,60%

2025

€ 297.288

€ 95.728

€ 85.888

€ 478.904

In de volgende boekjaren was sprake van een aanvullende subsidie in verband met COVID19: ● 2020: € 6.430 ● 2021: € 10.000 ● 2023: € 21.961 In de volgende boekjaren is hulp door de gemeente Noordwijk geboden voor COVID-19 in de vorm van kwijtschelding van huur: ● 2020: € 84.782 ● 2021: € 20.835 Ten tijde van de energiecrisis in 2023 heeft de gemeente € 9.000 eenmalig als subsidie verstrekt. De grondslagen voor de (reguliere) subsidieverstrekking zijn de volgende: a. De gemeente draagt bij in de exploitatie van De Muze ten behoeve van de volgende activiteiten: ● structurele verhuur van de ruimten aan lokale organisaties;

| 19 | Naar een toekomstbestendige Muze

●

verzorgen van theaterdiensten, waaronder kaartverkoop en het borgen van de veiligheid door BHV; ● programmeren van minimaal 50 en maximaal 75 professionele voorstellingen per jaar (exclusief amateurvoorstellingen); ● verzorgen van filmvakatievoorstellingen, kindervoorstellingen en maandagavond filmvoorstellingen. b. De berekening van de aanvullende subsidie die wordt verstrekt als compensatie voor de huurlasten is uitgewerkt in het rapport ‘Eigendomsoverdracht van De Muze9’ (zie beschikking 26 november 2018). c. De berekening van de subsidie ter dekking van de kosten vervangingsinvesteringen is gebaseerd op het meerjarenonderhoudsplan voor de vervangingsinvesteringen van het theater (zie beschikking 13 januari 2016).

9

Gemeente Noordwijk, 2018, Onderzoek naar eigendomsoverdracht van De Muze, 29 mei 2018, p. 1-27.

| 20 | Naar een toekomstbestendige Muze

Het proces van subsidiëring is gebaat bij een heldere structuur, als volgt vorm te geven: ● Subsidieaanvraag: De Muze vraagt de subsidies aan bij de gemeente Noordwijk, waarbij de aanvraag wordt onderbouwd middels een meerjarenplan + meerjarenbegroting. ● Subsidieverlening: De beschikking gaat vooraf aan de te subsidiëren activiteit en geeft de ontvanger een voorwaardelijke aanspraak op financiële middelen. Op basis hiervan kan een betaling of voorschot worden uitgekeerd. Dit gebeurt nadat de gemeente Noordwijk de aanvraag van De Muze heeft beoordeeld. ● Subsidievaststelling – In deze beschikking wordt vastgesteld of de gesubsidieerde activiteit is verricht en of de opgelegde verplichtingen zijn nageleefd. Bij deze afrekening wordt het exacte subsidiebedrag bepaald. De Muze dient door middel van een jaarverslag en jaarrekening onderbouwing te geven bij deze verantwoording.

| 21 | Naar een toekomstbestendige Muze

H4 | Omgevingsanalyse 4.1 Algemene trends en ontwikkelingen In deze paragraaf gaan we kort in op een aantal algemene sectorale trends en ontwikkelingen die we als context gebruiken voor onze analyse en aanbevelingen. a. Voortschrijdende digitalisering van de samenleving. Hiermee wordt het aanbod van kunst en cultuur niet alleen toegankelijker, maar wordt het (potentiële) publiek ook de mogelijkheid geboden om op een andere wijze deel te nemen aan culturele activiteiten, bijvoorbeeld vanuit (het eigen) huis. Tijdens de coronacrisis is hiermee volop geëxperimenteerd. Dat het publiek na de coronajaren weer grotendeels is teruggekeerd in de theaters, in concertzalen en bij festivals maakt duidelijk dat er niets boven ‘live’ gaat. De behoefte aan (echte) ontmoeting is groot. b. Toenemende concurrentie in de vrijetijdsmarkt. Onder andere vanwege de voortschrijdende digitalisering van de samenleving (zie ook a.) en door het vervagen van de grenzen tussen ‘hoge’ en ‘lage’ cultuur, neemt het aanbod van vrijetijdsactiviteiten nog steeds toe. De consument krijgt meer en meer keuzemogelijkheden. Om als culturele onderneming succesvol te zijn, wordt het steeds belangrijker om een van de ‘concurrentie’ onderscheidende programmering aan te bieden. c. Populariteit festivals, maar er zijn tekenen dat de groei afvlakt.

In 2022 werden er in Nederland ruim 1.200 festivals georganiseerd, die circa 28,5 miljoen bezoekers trokken. De verwachting is dat het aantal festivals in de komende jaren zal dalen. In 2024 werden er weliswaar 46 nieuwe festivals georganiseerd, maar er verdwenen ruim 100 bestaande festivals. d. Kunst en cultuur krijgen steeds meer betekenis voor verschillende groepen mensen: kinderen en jongeren die er hun talent ontwikkelen, mensen met een verstandelijke beperking die zich erdoor kunnen uiten, en eenzame ouderen die anderen kunnen ontmoeten. Daarmee ontstaan ook nieuwe verbindingen, die andere eisen stellen aan de culturele instellingen. Culturele instellingen staan meer dan ooit midden in de samenleving. e. Het belang van cultuureducatie voor kinderen en jongeren is onomstreden. In een tijd waarin de individualisering verder toeneemt, de verschillen tussen arm en rijk weer groter worden, de polarisatie in de samenleving sterker wordt, culturen en opvattingen meer tegenover elkaar komen te staan en materiële consumptie domineert, wordt het grote belang van cultuureducatie, met name binnen het primair onderwijs, maar ook binnen het voortgezet onderwijs, algemeen erkend. Cultuureducatie is een belangrijk instrument voor persoonlijke ontwikkeling en voor het creëren van sociale cohesie. Deze erkenning vertaalt zich ook in het feit dat

| 22 | Naar een toekomstbestendige Muze

cultuureducatie op dit moment een belangrijk speerpunt is in het onderwijsbeleid van de Rijksoverheid. Door middel van een stimuleringsregeling als ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ geeft de landelijke overheid hier vorm aan. f. Inspelen op demografische ontwikkelingen en nieuw publiek. Met name de podiumkunstinstellingen en de filmhuizen hebben te maken met een ‘vergrijzing’ van hun publiek. Tegelijkertijd groeit het aandeel mensen in de Nederlandse bevolking dat niet is opgegroeid met het traditionele kunst- en cultuuraanbod. Deze ontwikkeling is al langer gaande, maar de impact ervan is door de coronacrisis meer dan ooit manifest geworden. Culturele instellingen dienen zich deels opnieuw uit te vinden. De culturele instelling van de toekomst is inclusief en divers, zowel voor als achter de schermen, ontwikkelt nieuwe programmaconcepten, verbindt zich met andere domeinen in de samenleving (zie c.) en geeft (onvoorwaardelijk) ruimte aan nieuwe initiatieven vanuit de gemeenschap. Enkele aansprekende voorbeelden van podiumkunstinstellingen, die veel meer dan de ‘oude instituties’ midden in de samenleving staan, zijn De Nobelaer in Etten-Leur, de wijkcultuurhuizen in Utrecht, Theater de Garage in Venlo en Theater Zuidplein in Rotterdam. g. Gezelschappen reizen minder.

Er is een trend zichtbaar dat met name de grotere voorstellingen vaker op een vaste locatie in het land te zien zijn. Dit is voor een gezelschap voordeliger, omdat er kan worden bespaard op productiekosten. Ook past deze ontwikkeling in het streven naar meer duurzaamheid binnen de sector. h. Clustering van culturele en/of maatschappelijke functies. Wanneer een vastgoedontwikkeling op inhoud wordt gestuurd, kunnen culturele en/of maatschappelijke functies in één gebouw elkaar versterken. Samenwonen en samenwerken zorgen voor meer levendigheid (juist ook overdag) en dragen bij aan een efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit. Het cultuurgebouw van de toekomst biedt onderdak aan meerdere, complementaire functies. In die hoedanigheid ontwikkelen cultuurgebouwen zich ook steeds meer tot een ‘third place’. Dit is een plek waar mensen, naast hun woning en werkplek, komen om te ontspannen. i. Toenemende aandacht voor de regio. Om te komen tot een betere samenwerking tussen de verschillende overheden onderling en tussen de overheden en de cultuursector is een aantal jaren geleden vanuit de Rijksoverheid de ontwikkeling van ‘stedelijke cultuurregio’s’ ingezet.

Dergelijke regio’s vormen een cultureel ecosysteem waarin makers, culturele instellingen en overheden in nauwe samenwerking met elkaar beter kunnen inspelen op de samenstelling en behoeften van de bevolking, op de identiteit en verhalen uit de regio, en op de daar aanwezige infrastructuur en onderscheidende kenmerken. Tevens wordt met de regionalisering beoogd beleid en geldstromen beter op elkaar te laten aansluiten. j. Kosten stijgen substantieel. De coronacrisis en diverse geopolitieke ontwikkelingen hebben geleid tot een hoge inflatie. De effecten hiervan zijn ook goed voelbaar in de culturele sector. Met name de kosten van personeel en van energie zijn

| 23 | Naar een toekomstbestendige Muze

exceptioneel gestegen, terwijl de koopkracht van de (potentiële) bezoekers van de culturele instellingen fors daalde.

4.2 Verzorgingsgebied De Muze Het primaire verzorgingsgebied van De Muze omvat de kernen Noordwijk-Binnen, Noordwijk aan Zee, Noordwijkerhout en De Zilk, deel uitmakende van de (fusie)gemeente Noordwijk. Tot het secundaire verzorgingsgebied kunnen worden gerekend: Katwijk, Voorhout (gemeente Teylingen), Sassenheim (gemeente Teylingen), Lisse en Hillegom. In het totale verzorgingsgebied wonen ruim 190.000 mensen. Als we kijken naar de grotere regio waarin Noordwijk ligt, dan vinden we daar een aantal grotere (stedelijke) theaters: Tabel 3

Vergelijking met andere theaters

Vergelijking met andere theaters Gemeente

Naam theater

Capaciteit

Afstand tot Noordwijk in km

Noordwijk

De Muze

343

0

Leiden

Leidse Schouwburg en Stadsgehoorzaal

522 800-1.050

14

Den Haag

Koninklijke Schouwburg en Amare

650 1.500, 900-1.300

33

Hoofddorp

Cpunt Theater

520

29

Haarlem

Stadsschouwburg en PHIL Haarlem

1.228/408 1.288

27

In de regio zijn er nog een aantal kleine culturele voorzieningen met een (beperkte) theaterfunctie. We noemen in dat verband Theater ‘t Onderdak in Sassenheim (capaciteit 180), Theater Floralis, een particulier initiatief in Lisse (capaciteit 250) en de Culturele Raad in Hillegom (capaciteit 120). Voor zover deze organisaties theatervoorstellingen programmeren, doen ze dat zeer incidenteel. Voor het filmaanbod dat door De Muze wordt verzorgd, is het ook van belang om te kijken naar de bioscoopvoorzieningen in de directe omgeving van Noordwijk. Leiden kent thans drie bioscopen die vallen onder bioscopen Leiden: Trianon, Lido en Het Kijkhuis. Uitbreiding wordt

| 24 | Naar een toekomstbestendige Muze

voorzien in een nieuw Kijkhuis en een nieuwe bioscoop op het Stationsplein. Daarmee biedt Leiden een meer dan volwaardig filmaanbod. Hoofddorp beschikt over een vestiging van Kinepolis en een filmhuisfunctie (Cpunt Hoofddorp en Nieuw-Vennep). Lisse beschikt over een filmhuis als onderdeel van MFC Floralis.

4.3 Culturele infrastructuur Noordwijk In deze paragraaf beschrijven we op hoofdlijnen hoe de culturele en cultureelmaatschappelijke infrastructuur in Noordwijk is opgebouwd. ●

●

●

● ●

Bibliotheek Bollenstreek. Deze bibliotheekorganisatie is actief in vijf gemeenten. In Noordwijk zijn er twee bibliotheekvestigingen, respectievelijk in Noordwijk en Noordwijkerhout, en is er een servicepunt in De Zilk. Zoals vele bibliotheken in Nederland, zit de Bibliotheek Bollenstreek in een transitie van een traditionele uitleenbibliotheek naar een maatschappelijk-educatieve bibliotheek. De focus komt daarbij meer te liggen op leesbevordering, (digitale) basisvaardigheden en levenslang leren. Daartoe worden de bibliotheekvestigingen omgevormd naar multifunctionele locaties waar meer ruimte is voor ontmoeting, workshops, informatie- en adviespunten, en werk- en studieplekken. In de gemeentelijke cultuurnota wordt De Muze beschreven als een cultureel centrum voor verschillende verenigingen en stichtingen in Noordwijk. Tevens kunnen verenigingen en stichtingen gebruikmaken van de theaterzaal voor hun jaarlijkse uitvoeringen. Vanwege het diverse aanbod en bereik (er wordt gesproken van 100.000 bezoeken) wordt De Muze gezien als een toonaangevende instelling binnen Noordwijk. In 2021 zal er een nieuw beleid worden opgesteld door het bestuur van de Muze. Noordwijkerhout van Toen (NoVaTo) is het museum over de geschiedenis van Noordwijkerhout. Het museum organiseert exposities, rondleidingen, inloopdagen en cultureel-educatieve programma’s.

Muziekschool Music Blvd organiseert muzieklessen voor ongeveer 200 leerlingen uit de gehele gemeente. De Schelft. Dit is een sportaccommodatie die in 1980 is gebouwd, waaraan in 1990 een zwembad is toegevoegd. In september 2020 is deze accommodatie door een brand grotendeels verwoest. Voor deze brand waren in De Schelft onder meer de volgende faciliteiten ondergebracht: een sporthal 50 x 30 x 9 meter, een theaterzaal met podium, centrale horeca en vergader- en opslagruimten, onder andere gebruikt door toneelvereniging ODI. De Schelft heeft altijd een belangrijke sociaal maatschappelijke functie gehad in de kern Noordwijkerhout. Inmiddels wordt er een nieuw zwembad gebouwd. Tegenover de locatie van het zwembad is een tijdelijke sporthal gerealiseerd voor de periode van 10 jaar. Deze wordt incidenteel gebruikt

| 25 | Naar een toekomstbestendige Muze

● ● ●

● ● ●

door de verenigingen. Vanwege de tijdelijkheid van deze voorziening, wordt nu wel de vraag gesteld of er in de toekomst niet toch weer een vaste binnensportaccommodatie moet worden gecreëerd. Mocht dat gebeuren, dan is de verwachting dat deze ook wordt ingericht voor niet-sportgerelateerde activiteiten en/of evenementen. Het Genootschap Oud-Noordwijk/Museum Noordwijk/Streekmuseum Veldzicht exploiteert twee musea, te weten Museum Noordwijk en het Streekmuseum Veldzicht. SpaceExpo, een museum over de ruimtevaart. Tevens fungeert de SpaceExpo als bezoekerscentrum voor ESA ESTEC. Atlantikwall Museum Noordwijk. Het Atlantikwall Museum Noordwijk bestaat uit een reeks bunkers uit de Tweede Wereldoorlog met een tentoonstelling over de kustverdediging door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Museum Engelandvaarders vertelt het bijzondere verhaal van de Engelandvaarders die in de Tweede Wereldoorlog naar Engeland gingen. Museum of Comic Arts (MoCA). Stripmuseum dat volledig gewijd is aan alle aspecten van de Negende Kunst. Bollenstreek Omroep. Deze (publieke) omroep draagt bij aan een sterk lokaal bestuur en het daadwerkelijk betrekken van de inwoners van Hillegom, Lisse, Noordwijk en Teylingen bij lokale thema’s.

4.4 Demografische ontwikkelingen De gemeente Noordwijk telde op 1 januari 2024 45.732 inwoners. In de bevolkingsopbouw zijn de leeftijdsgroepen 25-45 jaar en 45-65 jaar met respectievelijk 10.781 en 12.837 inwoners oververtegenwoordigd. Als we kijken naar de herkomst van de inwoners van Noordwijk, dan geeft dat het volgende beeld: herkomst Nederland 79%, herkomst uit andere Europese landen 12% en herkomst uit landen buiten Europa 9%. Van alle inwoners van Noordwijk tussen de 15 en 75 jaar heeft 23,6% een laag opleidingsniveau, 40,3% een middelbaar opleidingsniveau en 36,1% een hoog opleidingsniveau. Het gemiddelde (bruto) inkomen per inwoner bedraagt in Noordwijk € 35.128. Noordwijk staat daarmee op de negende plaats van alle vijftig gemeenten in Zuid-Holland. De verwachting is dat de bevolking van Noordwijk tot 2050 met circa 8.000 inwoners zal toenemen (+17,9%). Dat is meer dan het landelijke gemiddelde (+9,6%). De bevolkingsgroei hangt ten dele ook samen met het woningbouwprogramma. De plannen hieromtrent zijn dat er voor 2030 bijna 2.500 nieuwe woningen in Noordwijk moeten worden

| 26 | Naar een toekomstbestendige Muze

gerealiseerd. Een deel daarvan is ‘hard’ (en deels al in uitvoering), een ander deel is ‘kansrijk’. Het beoogde aandeel ‘sociaal’ in dit programma is 37%.

4.5 Gebiedsontwikkeling Voor de toekomstige positionering van De Muze zijn de volgende ontwikkelingen relevant. Ter plekke van de parkeerplaats Wantveld worden geen veranderingen verwacht. Hotels van Oranje worden herontwikkeld. Nabij deze locatie worden luxe appartementen gebouwd. Er wordt ook gewerkt aan een plan voor de ontwikkeling van luxe appartementen op en/of nabij het Vuurtorenplein. Er is sprake van een overschot aan ‘stand alone’ horeca. Er is een fors tekort aan (betaalbare) bedden voor verblijfstoerisme. Daarnaast is er een groot tekort aan sociale huurwoningen binnen de gemeente.

| 27 | Naar een toekomstbestendige Muze

H5 | Analyse op basis van Culturele Waardenkaart 5.1 Inhoudelijke kracht Stichting De Muze Noordwijk stelt zich tot doel: de exploitatie van het van de gemeente Noordwijk gehuurde gebouw De Muze, alsmede het organiseren en/of faciliteren van culturele evenementen theater- en filmvoorstellingen, congressen, vergaderingen en andere bijeenkomsten door middel van het ter beschikking stellen van de ruimten en/of expertise. Voornoemde telling wordt uitgewerkt in de volgende (inhoudelijke) activiteiten: a. een jaarrond programma van professionele theatervoorstellingen; b. een jaarrond programma van filmvoorstellingen; c. amateurvoorstellingen, die door De Muze worden ondersteund en/of gefaciliteerd; d. educatieve programma’s, die door De Muze worden ondersteund en/of gefaciliteerd; e. het beschikbaar stellen van ruimten aan culturele verenigingen en/of initiatieven ten behoeve van lessen, repetities en/of andere verenigingsactiviteiten. De Muze beschikt daartoe over de volgende faciliteiten: ● Apollozaal, een grote theaterzaal met 343 zitplaatsen, inclusief balkon. Deze zaal is geschikt voor voorstellingen, lezingen, presentaties en filmvoorstellingen. ● Thaliazaal, een kleine zaal met een oppervlakte van 180 m2, geschikt voor (film)voorstellingen, lezingen, workshops, vergaderingen, congressen en recepties.

● Urania- en Cliozaal, respectievelijk 95 m2 en 60 m2 qua oppervlakte, geschikt voor (film)voorstellingen, lezingen, workshops, vergaderingen, congressen en recepties. ● Caliopezaal, een kleine zaal met een oppervlakte van 35 m2, geschikt voor vergaderingen, workshops en lezingen. ● Foyer en boven-foyer, geschikt voor ontvangst, borrel, maar ook een receptie of lezing. ● Bar Cultureel Centrum, geschikt voor een receptie en borrel. Als het gaat om het complex waarin De Muze is gevestigd, wordt in de praktijk vaak gesproken over het ‘theater’ (podium) en het ‘cultureel centrum’ (faciliteiten voor de verenigingen).

5.1.1 Professioneel theateraanbod Het aanbod aan professionele theatervoorstellingen dat door De Muze wordt verzorgd is min of meer representatief voor het programma van de kleinere tot middelgrote theaters in Nederland. Bij dit aanbod ligt de nadruk op theaterconcerten en/of muziektheater, familie- en kindervoorstellingen, cabaret en theatercolleges.

| 28 | Naar een toekomstbestendige Muze

In 2024 werden door De Muze 80 professionele theatervoorstellingen geïnitieerd en gepresenteerd. Hiermee werden totaal 16.517 bezoeken gerealiseerd. Het gemiddeld aantal bezoeken per voorstelling kwam hiermee uit op 206 per voorstelling. Als we dit afzetten tegen de capaciteit van de grote theaterzaal, dan betekent dit een gemiddelde bezetting van 60%. Het aanbod van professionele theatervoorstellingen en de bezoekersaantallen die daarmee werden gerealiseerd, laten in de periode 2018-2024 de volgende ontwikkeling zien: Tabel 4

Ontwikkeling bezoekersaantallen professionele theatervoorstellingen 2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Prognose 2025

Aantal professionele theatervoorstellingen

66

37

24

68

75

81

?

Aantal bezoeken professionele theatervoorstellingen

16.487

5.686

3.448

12.213

17.373

16.517

?

Gemiddeld aantal bezoeken per professionele voorstelling

250

154

144

180

232

204

?

Het valt BMC op dat er niet gemakkelijk een overzicht met informatie over de professionele theatervoorstellingen uit het archief en/of administratie is te genereren. Dit maakt dat we geen kengetallen hebben kunnen achterhalen met betrekking tot het boekjaar 2019.

5.1.2 Amateurvoorstellingen In De Muze vinden regelmatig amateurvoorstellingen plaats. De verenigingen en/of andere culturele organisaties uit de gemeente Noordwijk zijn hierbij initiërend. De Muze is hierin uitsluitend faciliterend (‘culturele verhuur’). Er is geen sprake van co-creatie of co-productie. De Muze heeft wel het voornemen om op het gebied van amateurkunst in de toekomst een meer initiërende rol te gaan spelen. BMC heeft door het ontbreken van relevante kengetallen hieromtrent geen inzicht kunnen krijgen in de aantallen amateurvoorstellingen en in de bezoekersaantallen die hiermee door de jaren heen zijn gerealiseerd.

| 29 | Naar een toekomstbestendige Muze

5.1.3 Filmaanbod Naast een aanbod van professionele theatervoorstellingen verzorgt De Muze ook een filmaanbod. Dit aanbod is een mix van mainstream titels, kinder- en familiefilms, concertregistraties, documentaires en arthouse films. De Muze fungeert vast op maandag en tijdens alle schoolvakanties als bioscoop. Daarnaast worden er (incidenteel) binnen de theaterprogrammering en het overige aanbod filmvoorstellingen georganiseerd In 2024 werden er 1.010 voorstellingen geïnitieerd. Het totale aantal bezoeken bedroeg 16.653. Dat is een gemiddelde van 16 bezoeken per voorstelling. Het filmaanbod van De Muze wordt verzorgd door Amsterdam Booking Company (ABC). De directie van De Muze is op dit ogenblik in gesprek met deze firma om uit te zoeken welke afspraken er in het verleden zijn gemaakt en om te kijken of de samenwerking tegen voor De Muze gunstigere condities kan worden voortgezet (zie ook hierna). De apparatuur waarmee in de Apollozaal films worden vertoond is een Dolby IMS3000. Deze is in 2024 aangeschaft. De bezoekersaantallen bij de filmvoorstellingen zijn in de loop van de jaren fors afgenomen. In 2018 werden 31.699 bezoeken gerealiseerd. In 2024 waren dat 16.653 bezoeken.