Noordwijk - Nota minimabeleid def

ISD Bollenstreek

Volwassenenfonds Sport- en Cultuur

Vooruitlopend op deze nieuwe nota heeft het college besloten de Volwassenen Sport en Cultuurregelingen te verhogen naar een bijdrage van € 225,- per persoon. De regelingen vinden in natura plaats door middel van rechtstreekse overmaking van de contributie aan de sportof cultuurvereniging.

Sportservice Zuid-Holland

Stabilisatietrajecten

Het stabilisatietraject is gericht op het stimuleren van zelfredzaamheid en een betere omgang met inkomsten en uitgaven door middel van budgetbeheer. Een traject duurt 24 weken.

Kwadraad

Schuldhulpmaatje

Schuldhulpmaatjes helpen inwoners met financiële problemen of schulden om hier samen mee aan de slag te gaan en geldzaken weer op orde te krijgen.

Stichting Hulp in Noordwijk

Administratie met koffie

Bij Administratie met koffie helpen vrijwilligers met de administratie. In dit samenwerkingsinitiatief van Welzijn Noordwijk werken de volgende partners samen: de Bibliotheek, Vluchtelingenwerk, het Sociaal Team, De Kringloopwinkel, Reuring, Humanitas, Schuldhulpmaatjes, Kwadraad, ISD Bollenstreek, de belastinginvullers van de Federatie Senioren-4-Noordwijk en het Centrum voor Jeugd en Gezin.

Welzijn Noordwijk en partners

Thuisadministratie

Humanitas Thuisadministratie helpt om geldzaken en administratie op orde te brengen en te houden. Een vrijwilliger geeft tijdelijke hulp bij administratie en helpt om zaken op een rijtje te krijgen en te houden.

Humanitas

Jaarkaart Amsterdamse Waterleidingduinen

Een gratis jaarkaart voor de Amsterdamse Waterleidingduinen. De jaarkaart is bedoeld voor mensen die vallen onder de doelgroep minima en voor een aantal regelingen bekend zijn bij de ISD Bollenstreek (ISD).

Waternet

Volwaardig deelnemen

Bijlage 4 SAMENVATTING UITVOERING BELEID MINIMA DOEN MEE 2016-2019 De onderstaande tabel toont de belangrijkste acties uit de nota Minima Doen Mee 2016-2019 en op welke wijze hieraan uitvoering is gegeven. Ondersteuning

Communicatie naar minima

Schuldhulpmaatjes opstarten

Opzetten Noodfonds Opzetten en uitvoering Doe Mee Regeling Inzet re-integratie-instrumenten Samenwerking met het sociaal wijkteam

Gerealiseerd

√

√

√ √

√ √

Bevorderen positieve grondhouding

√

Cursus budgetbeheer

√

Samenwerking met particuliere initiatieven zoals de Voedselbank en het kerkelijk gemeenschapswerk

√

Toelichting Gerealiseerd door het uitbreiden van een folder en verschillende communicatiecampagnes gericht op de promotie van de Doe Mee Regeling. Op initiatief van de Parochiekerk Sint Jeroen en Maria ter Zee en de Protestantse Kerk Noordwijk is Schuldhulpmaatje Noordwijk opgericht. Zij helpen inwoners die financieel zijn vastgelopen, schulden hebben of schulden dreigen op te bouwen. Er is een noodfonds voor inwoners van de gemeente Noordwijk die financieel in de knel raken door onverwachte kosten. De Doe Mee Regeling is op 1 januari 2017 van start gegaan in de voormalige gemeente Noordwijk. Per 1 januari 2019 geldt de regeling voor de fusiegemeente Noordwijk. Deze worden ingezet door het Servicepunt Werk. Door de deelname van medewerkers van Kwadraad, Welzijn en Mee in het Sociaal Wijkteam was oog voor de financiële situatie van hulpvragers. Maatschappelijk werkers en cliëntenondersteuners zetten deze vorm van coaching in bij de begeleiding van hulpvragers. Er is een avond georganiseerd met Annemarie van Gaal en de Bibliotheek Bollenstreek heeft een cursus budgetbeheer georganiseerd. Er heeft regelmatig overleg plaatsgevonden met de Voedselbank ter bevordering van de deelname van de gebruikers aan de stabilisatietrajecten. Met het kerkelijk gemeenschapswerk is Schulphulpmaatjes Noordwijk tot stand gekomen.

Bijlage 5 ARMOEDEMONITOR 2019, INKOMENSEFFECTRAPPORTAGE EN ENQUÊTE Dit document is vanwege de omvang apart toegevoegd.

Minimabeleid 2021-2024

29

Bijlage 6 THEORETISCHE MODELLEN Vanuit de wetenschappelijke literatuur worden er verschillende benaderingswijzen aangedragen om armoede structureel het hoofd te bieden. In deze bijlage worden er 3 nader omschreven.

Het kapitaal van mensen Deze benadering ziet het investeren in het kapitaal van mensen als een structurele benadering.64 Het gaat daarbij om vier vormen van kapitaal:

nodig om te kunnen omgaan met moeilijke levensomstandigheden. Voor verandering is vaak versterking van dit psychologisch kapitaal nodig. 4 Maatschappelijk kapitaal Dit kapitaal heeft betrekking op de positie van minima in de samenleving. De mate waarin zij zelf invloed kunnen uitoefenen op sociale- wet en regelgeving, niet uitgesloten worden van werk door arbeidsmarktdiscriminatie en gebruik kunnen maken van de ondersteuningsinfrastructuur (bijvoorbeeld kinderopvang, openbaar vervoer).

Weten en doen Zoals iedereen weet die wel eens een hele zak chips opeet, is er een verschil tussen verstandelijk weten wat goed is en dit ook daadwerkelijk doen. Toch blijkt uit onderzoek dat veel interventies alleen gericht zijn op kennisoverdracht. Voor blijvende gedragsverandering is het naast kennis echter ook nodig om te werken aan motivatie en het geloof in eigen kunnen. Het onderstaande model illustreert de samenhang tussen denken en doen.

1 Economisch kapitaal Dit is het vermogen om betaald werk te doen. Te bereiken via coaching, opleiding of studie. Werk zorgt naast meer besteedbaar geld voor een grotere participatie in de samenleving, een uitbreiding van het sociale netwerk. 2 Sociaal kapitaal Het vermogen om de eigen problemen samen met anderen aan te pakken. Dit kan door het versterken van de sociale banden met familie, vrienden, mensen in dezelfde situatie of in de wijk. Positieve effecten zijn een vergroot zelfvertrouwen, de ervaren sociale en emotionele steun, optimisme, het gevoel van zelfregie en wederzijdse hulp. 3 Psychologisch kapitaal Het vermogen van een individu om diens eigen talenten en competenties in te zetten. Eigenschappen als wilskracht, veerkracht, volharding en creativiteit zijn

30

Volwaardig deelnemen

Het bevorderen van gezond financieel gedrag bestaat daarmee uit meerdere onderdelen, namelijk: weten, kunnen en handelen. Informatievoorziening en cursussen budgetbeheer moeten samengaan met ondersteuning die het doen-vermogen versterken. In dit kader adviseert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid om het beleid te toetsen aan de hoeveelheid doen-vermogen bij de doelgroep, om meer zicht te krijgen op de mentale belasting van mensen en om de keuzearchitectuur daarop aan te passen.65

Veerkracht door welbevinden Emoties als angst, woede en schaamte hebben een blikvernauwend effect. Het gezichtsveld en de mentale capaciteit worden beperkt om daarmee meer focus te kunnen hebben op de acute bedreiging. Iemand die veel last heeft van deze emoties, zal daardoor moeite hebben met het zien van oplossingen op de lange termijn. Mensen die in armoede leven of schulden hebben en daar niet snel uitkomen, hebben met een vergelijkbaar mechanisme van het brein te maken. Inzichten uit de hersenwetenschap laten zien waarom: chronische stress door schulden en armoede, verandert de ‘bedrading’ van het brein van mensen. Dat beïnvloedt het geheugen negatief en maakt dat mensen geen overzicht kunnen krijgen en niet goed meer in staat zijn om doelgericht en probleemoplossend te handelen.66

Omgekeerd hebben positieve emoties een verbredend effect. Door emoties als vreugde, dankbaarheid en liefde gebeurt het omgekeerde. Je blik verruimt en er ontstaat ruimte voor creativiteit, oplossingen, lerend vermogen en actiebereidheid.67 Welbevinden en geluk kunnen dan ook een belangrijke rol spelen bij de aanpak van armoedeproblematiek en schulden. Door het welbevinden te vergroten, wordt iemands veerkracht vergroot. Dit helpt bij het versterken van het hierboven genoemde doen-vermogen en de verschillende vormen van kapitaal van mensen.

Minimabeleid 2021-2024

31

Bijlage 7 REALISATIETRAJECTEN Per actie is een beschrijving van het realisatietraject opgenomen en een prijsindicatie. Daarbij staat E voor eenmalig en S voor structureel. Deze tabel beschrijft alleen de realisatie en bedragen die voortkomen uit de acties in de speerpunten. De totale kosten – inclusief de budgetten van de huidige Doe Mee Regeling – zijn opgenomen in hoofdstuk 10 Financiën.

MEEDOEN Actie

Realisatietraject

Prijs

Verjaarscadeau

Samen met de computerregeling en de witgoedregeling kan deze worden toegevoegd aan de Noordwijkpas. Het verwachte gebruik voor het verjaarscadeau wordt ingeschat op € 9.000. Voor de toevoeging aan de Noordwijkpas is eenmalig budget nodig. Daarna structurele kosten voor de extra passen die in beheer komen.

€ 9.000 (S)

Breed kindpakket

Uitbesteding aan de Stichting Leergeld Leiden. Deze hebben aangegeven dat het gebruik geleidelijk zal groeien naarmate het netwerk uitgebreider wordt. Gerekend wordt met een gemiddelde bijdrage van € 175 per kind.

€ 60.000 (S)

Computerregeling voor volwassenen

Het benodigde budget voor de toevoeging van volwassenen als doelgroep wordt geschat op € 10.000.

€ 10.000 (S)

Vereenvoudigen regeling

Aanpassing beleidsregels Doe Mee Regeling. De verminderde werkzaamheden op de controle van aanvragen komen vrij voor een meer persoonlijke benadering.

-

Communicatie verbeteren

Er zal een communicatieplan worden opgesteld. De kosten zijn ter dekking van de proactieve communicatie en het gebruik van infographics.

€ 3.000 (S)

Pilot werkbonus

De pilot draaien vraagt ambtelijke inzet. Het beroep op de regeling zal toenemen door de mogelijkheid tot uitloop. Hoeveel dat is zal de pilot moeten uitwijzen. Gezien de beperkte schaal waarin de pilot kan plaatsvinden, kan deze vooralsnog binnen het huidige budget plaatsvinden.

-

Subtotaal

32

Volwaardig deelnemen

€ 5.000 (E) € 10.000 (S)

E = € 5.000 S = € 92.000

ONTWIKKELEN Actie

Realisatietraject

Prijs

Bemiddeling naar werk of een zinvolle maatschappelijke bijdrage

De inspanning kan plaatsvinden binnen de huidige beleidscapaciteit van het team Maatschappij en valt binnen de opdracht van de betrokken organisaties.

-

Verminderen stigma mensen met een psychische beperking

Idem

-

Van werk naar werk

Idem

-

Laaggeletterdheid verminderen

Idem

-

Subtotaal

E=€S=€-

RUIMTE EN GRIP Actie

Realisatietraject

Prijs

Persoonlijke benadering

In het bedrijfsleven is veel ervaring aanwezig hoe een persoonlijke benadering de kwaliteit van de dienstverlening kan verhogen. We putten uit deze ervaring om deze te kunnen toepassen bij onze medewerkers. Dit kan de vorm krijgen van een training of coaching.

€ 2.000 (E)

Stress-sensitieve hulpverlening

In samenspraak met vrijwilligersorganisaties en maatschappelijke partners wordt een gezamenlijke training gezocht. De cursus Mobility mentoring is daarvoor één van de opties waar de ISD goede ervaringen mee heeft en die wordt aangeraden door het Amsterdams Kenniscentrum voor Maatschappelijke Innovatie.

€ 2.500 (E)

Stabilisatietrajecten

De huidige inzet van Kwadraad wordt verminderd. De reden daarvoor is dat ook Schuldhulpmaatjes en Humanitas op dit vlak actief zijn en dat er capaciteit beschikbaar is door het verminderen van de controle op de aanvragen.

€ 40.000 (S)

Toets op doen-vermogen

Bekeken zal worden – op basis van het rapport van de WRR – op welke wijze dit in de uitvoering kan worden geborgd.

-

Subtotaal

E = € 4.500 S = € 40.000

Minimabeleid 2021-2024

33

MET ELKAAR Actie

Realisatietraject

Prijs

Klankbordgroep en ervaringsdeskundigen

Voor het werven en begeleiden van deze groep meedenkers kan naar een externe partner worden gezocht. Deze zal voor de inzet en onkosten een klein budget nodig hebben. Naar voorbeeld van de gemeente Utrecht kunnen deze personen tegen een vergoeding worden ingezet binnen de gemeentelijke organisatie. Training en begeleiding zal deels nodig zijn. Dit kan worden gestart als een pilot project waarna eerst een evaluatie volgt.

€ 2.000 (S)

Vrijwilligers versterken

Naast de hierboven genoemde specifieke training voor stress-sensitieve hulpverlening, kan gedacht worden aan deskundigheidsbevordering voor belastinginvullers of een update van de aanpassingen in wet- en regelgeving.

€ 2.000 (S)

Met maatschappelijke partners

Het bevorderen van netwerkvorming en samenwerking kan binnen de bestaande ambtelijke capaciteit worden vormgegeven.

-

Brede aanpak

Idem

Subtotaal

34

Volwaardig deelnemen

€ 10.000 (E)

E = € 10.000 S = € 4.000

Bijlage 8 NOORDWIJKPAS

Automatiseren

De NoordwijkPas is een betaalkaart. Vergelijkbaar met een VVV-cadeaukaart of een Bol.com-kaart. Net als deze kaarten staat er tegoed op waarmee bij bepaalde aangesloten winkels en organisaties kan worden betaald.

Een passysteem maakt het mogelijk om snel en efficiënt grotere aantallen inwoners te bedienen. Na toekenning van een tegoed wordt een pas aangemaakt, het tegoed erop gezet en bij de aanvragen thuisbezorgd. Betalingen van aankopen verlopen via het systeem waarmee de inwoner en de gemeente papierwerk en declaraties worden bespaard.

Goede ervaringen met de Mantelzorgpas

Stigma vermijden

De NoordwijkPas bouwt voort op onze ervaringen met de Mantelzorgpas in Noordwijk. Al sinds 2016 kunnen mantelzorgers hun jaarlijkse mantelzorgwaardering met hun Mantelzorgpas besteden. Ook kunnen zij met hun Mantelzorgpas gebruik maken van de Zorgpauze om even op adem te komen. De Mantelzorgpas gaat op in de NoordwijkPas.

Uit de ervaringen met de Noordwijkse Mantelzorgpas blijkt dat inwoners deze goed waarderen.68 Door de combinatie van mogelijkheden op de NoordwijkPas kan een stigmatiserende werking worden voorkomen. Door welzijnsactiviteiten, de ondersteuning van mantelzorgers en van minima op één pas onder te brengen, kan deze zonder stigma breed worden ingezet.

Betaalkaart

Lokaal besteden Op de NoordwijkPas zijn lokale winkels en ondernemers aangesloten. Dit is voor zowel de lokale middenstand als de inwoner prettig en vertrouwd.

Doelmatig Het tegoed op een pas kan alleen worden besteed waarvoor het is toegekend. Een verjaardagscadeau voor kinderen kan dan ook alleen worden besteed in speelgoedwinkels. Een tegoed voor een computer alleen bij computerwinkels. Hiermee wordt gewaarborgd dat de ondersteuning op de juiste plek terecht komt. Wordt het tegoed niet uitgegeven, dan vloeit dit na verloop van tijd weer terug in de gemeentekas.

Keuze bij de inwoner Met de NoordwijkPas in de hand kiest de inwoner zelf waar en wanneer deze zijn tegoed voor inzet binnen de mogelijkheden van het tegoed. Niet uitgegeven tegoed valt na een bepaalde periode terug aan de gemeente.

Minimabeleid 2021-2024

35

Bijlage 9 PARTICIPATIE Bij de vorming van het beleid zijn de volgende stappen genomen om inwoners en organisatie te betrekken:

Enquête onder gebruikers Er is een enquête uitgevoerd onder inwoners van de gemeente Noordwijk die in 2019 een voorziening hadden vanuit de Participatiewet, een bijstandsuitkering en/of gebruik hebben gemaakt van een van de beschikbare minimaregelingen. Dat zijn in totaal 940 huishoudens. De vragenlijsten zijn in juni 2020 verstuurd en inwoners hadden de mogelijkheid om deze online of op papier in te vullen. In de vragenlijst staan de volgende thema’s centraal: • Kennis en gebruik van de (kind)regelingen; • Effecten van de regelingen; • Hulp en ondersteuning; • Participatie; • Sociale contacten; • Welzijn en leefstijl. Van de 940 huishoudens die zijn aangeschreven, hebben er 203 de vragenlijst ingevuld: een respons van 24%. Dat is net voldoende om betrouwbare uitspraken over de volledige doelgroep te kunnen doen (bij een 90% betrouwbaarheidsinterval). De resultaten hiervan zijn in hoofdstuk 3 ‘Wat is er bereikt’ opgenomen.

Gesprekken met uitvoerende partners Met Kwadraad, Stichting MEE, het Jeugd en Gezins­ team, huisartsenpraktijk Celsius en VluchtelingenWerk hebben individuele gesprekken plaatsgevonden. Deze gesprekken hebben geholpen om het voorgaande beleid te evalueren en verbeteringen te vinden voor het nieuwe beleid.

Reacties partners op concept nota De concept beleidsnota is verstuurd aan een groot aantal betrokken partijen (zie tabel hieronder in bijlage 10). Van 12 organisaties is een reactie ontvangen. De reacties zijn in deze nota verwerkt.

36

Volwaardig deelnemen

Samen.noordwijk.nl Op het discussieplatform van de gemeente is het minimabeleid als project toegevoegd. Hierop kunnen geregistreerde gebruikers hun mening geven. 13 gebruikers hebben in totaal 24 reacties gegeven. Ondanks de relatief kleine deelname zijn de reacties en suggesties waardevol voor de ontwikkeling van het beleid. Het gaat wat ver om alle reacties samen te vatten en aan te geven wat daarop gebeurd is. U kunt de reacties raadplegen op het genoemde discussieplatform.

Bijlage 10 LIJST VAN BETROKKEN PARTIJEN Organisaties

Categorieën

Stichting MEE

Huisartsen

VluchtelingenWerk

Scholen

Welzijn Noordwijk

Geloofsgemeenschappen

Jeugd en gezinsteam

Woningstichtingen

De Voedselbank

Ouderenbonden

Noordwijkse Ondernemersvereniging

Kringloopwinkels

Stichting Jeugd en Jongerenwerk Midden Holland

Wijkverenigingen

Adviesraad Sociaal Domein Noordwijk Kwadraad Bibliotheek Bollenstreek Noordwijk voor Iedereen ISD Bollenstreek De MareGroep Reuring Stichting Lumen ServicepuntWerk Humanitas

Minimabeleid 2021-2024

37

Bijlage 11 BIJDRAGEN VANUIT ANDERE BELEIDSVELDEN Dit minimabeleid richt zich op mensen die over beperkte financiële middelen kunnen beschikken. In diverse andere beleidsvelden richt de aandacht zich op het vergroten van de mogelijkheden van onze inwoners om uit de armoede te blijven. Dat begint bij de ontwikkeling van kinderen en eindigt bij het voorkomen van financieel misbruik van ouderen. Hieronder is per groep in de samenleving omschreven welk beleid wordt ingezet ter preventie van armoede.

Doelgroep

Bijdrage

Kinderen

Preventief Jeugdbeleid De gemeente Noordwijk vindt het belangrijk om kinderen gezond, veilig en kansrijk te laten opgroeien. Dit doet de gemeente Noordwijk door uitvoering te geven aan preventief jeugdbeleid door te investeren in preventie, vroegsignalering en lichte vormen van ondersteuning. De uitvoering van het preventief jeugdbeleid wordt uitgevoerd door het Centrum van Jeugd en Gezin. 1. Het jeugdprogramma ‘Kansrijke jeugd’ is specifiek gericht op kwetsbare jeugd zoals kinderen in armoede, een scheiding, een andere afkomst of pesten. Het programma ondersteunt deze groep door hen aan te zetten tot deelname aan sport- en cultuur of vrijwilligerswerk. 2. Het jeugdprogramma ‘Jeugd groeit veilig op’ is gericht op het vergroten van een veilige thuissituatie, emoties daarover te bespreken en handvatten te geven om met de thuissituatie om te gaan. 3. Het jeugdprogramma ‘Jeugd groeit gezond op’ is o.a. gericht op hulp bij sociale emotionele problematiek bij jeugdigen.

38

Jeugd en jongeren

Jeugd Jongerenwerk biedt jongeren tussen de 12-23 jaar ter preventie van armoede groepsgerichte financiële voorlichting aan. Hierdoor leren ze jong omgaan met de waarde van geld, het uitgavenpatroon en de consequenties die schulden met zich meebrengen. Het aanbod bestaat onder andere uit: - groepsgerichte financiële voorlichting - gesprekken leerplicht over (mogelijke) schooluitval - training ben je er klaar voor (voorbereiding op 18+) - aansluiting bij project Koffie en Administratie van Welzijn Noordwijk (ervaringsdeskundigen koppelen aan jongeren met financiële problematiek)

Gezinnen

Vroegsignalering: De kinderombudsman vraagt aandacht voor huisuitzetting bij gezinnen met kinderen. Dit heeft gevolgen voor hun sociale veiligheid en ontbinding van hun vertrouwde omgeving. Als financiële problemen in een vroeg stadium worden geconstateerd kunnen ze vaak sneller worden opgelost. Vroegsignalering van de woningstichting en gemeente wordt vanaf 1 januari 2021 gekoppeld aan die van zorgverzekeraars, water- en energieleveranciers. Noordwijk sluit aan bij het project vroeg erop af van de HLT en de ISD. Op termijn wordt het project ondergebracht bij de Voor Ieder 1. Ook ontstaat de mogelijkheid tot een bredere uitvraag, die niet enkel op financieel gebied, maar op meerdere gebieden kan plaatsvinden.

Volwaardig deelnemen

Kwetsbare personen

Gelukkig leven; welzijnsbeleid 2021-2024 In dit beleid is een specifieke actielijn voor de ondersteuning van kwetsbare personen. De daar gehanteerde definitie van gedepriveerden omvat voor een deel dezelfde doelgroep als het minimabeleid. Deze acties dragen bij aan de ontwikkeling van sociaal, psychologisch en maatschappelijk kapitaal. Ook de andere speerpunten uit de nota Gelukkig leven dragen bij aan de situatie van minima door hun welbevinden te versterken en mogelijkheden te bieden voor deelname aan de samenleving als vrijwilliger of bezoeker.

Huurders

Woonvisie 2020-2030 In de Woonvisie ligt de nadruk op het toevoegen van de juiste woningen. Hieronder valt onder andere het realiseren van meer sociale woningen. Een andere pijler in de Woonvisie is ‘Mogelijkheden voor prettig thuis wonen’. Hierbij ligt de prioriteit op het bijdragen aan een prettig thuis, door het toevoegen van toegankelijke en specifieke (beschutte) woonzorgvormen voor ouderen en mensen met een zorgvraag (huur en koop) en aandacht voor betaalbaar, veilig en beschut wonen.

Daklozen

Het convenant en noodfonds voorkoming huisuitzetting Het convenant voorkoming huisuitzetting is een samenwerkingsverband tussen de Bollenstreekgemeenten en de uitvoering hiervan ligt bij de ISD. Het noodfonds is erop gericht om huurschulden zo veel mogelijk te beperken en huisuitzetting te voorkomen. Samenhangende crisisaanpak Voor complexe casuïstiek is er een gemeentelijke procesregisseur met mandaat aangesteld. Zij organiseert bij complexe casuïstiek de inzet van verschillende partners, o.a. de gebiedsteams van de Binnenvest in nauwe samenwerking met de teams van de Stichting VoorIeder1 in Noordwijk en Noordwijkerhout.

Eenzamen

In het actieprogramma Mensen hebben mensen nodig worden acties uitgezet om eenzaamheid te signaleren, sociale netwerken te versterken en ontmoeting te faciliteren. Het betreft veelal algemene voorzieningen die voor minima goed toegankelijk zijn.

Ouderen

De Rabobank Bollenstreek heeft het initiatief genomen om een samenwerkingsverband op te richten in de Bollenstreek om financieel misbruik van ouderen tegen te gaan.

Minimabeleid 2021-2024

39

Bijlage 12 VAN GEORGANISEERD WANTROUWEN NAAR VERANTWOORD VERTROUWEN In het hoofdstuk 5 Meedoen is de vereenvoudiging van de Doe Mee Regeling benoemd. We vereenvoudigen de procedures voor aanvraag en toekenning als volgt: • Voor bijstandsgerechtigden wordt de aanvraag tot de minimaal benodigde gegevens en stukken teruggebracht en waar mogelijk proactief verstrekt. • Voor andere aanvragers met een totaalbedrag onder de € 500,- is een mondeling gesprek en ondertekende verklaring van het inkomen voldoende. • Voor andere aanvragers met een totaalbedrag boven de € 500,- wordt een lichte inkomenstoets uitgevoerd. • Voor aanvragen van een computer of witgoed wordt het bedrag gehalveerd bij een eigen vermogen van € 3.000 of meer.

WIJ ZIJN TOT DEZE AANPASSINGEN GEKOMEN OP BASIS VAN DE VOLGENDE OVERWEGINGEN: De gemeente weet al dat bijstandsgerechtigden voldoen aan de criteria. 43% van de minima – 399 in 2019 – heeft een bijstandsuitkering. Van deze mensen weten we op voorhand dat ze in aanmerking komen voor ondersteuning. Dat maakt het doel van een aanvraag en een verdere toets een overbodige formaliteit. Van minima is bekend dat het aanvragen van ondersteuning een obstakel kan zijn. Door schaamte, door onwetendheid over beschikbare regelingen of door problemen met taal. Het beleidsdoel om minima te ondersteunen kan daardoor het best bereikt worden door de ondersteuning proactief aan te bieden. Waar dat niet kan, volstaat een recente uitkeringsspecificatie of bevestiging van de ISD.

De huidige inkomens- en vermogenstoets is een te zwaar controlemiddel voor relatief kleine bedragen. Analyse van de aanvragen over 2020 wijst uit dat de bulk van de aanvragen kleine bedragen betreft (zie grafiek 1 hieronder). Het doen van een inkomenstoets en een vermogenstoets is niet in proportie met het aangevraagde bedrag. Met een persoonlijk gesprek, een door

40

Volwaardig deelnemen

aanvrager ondertekende verklaring van het inkomen en steekproeven achteraf kan voldoende zekerheid over de rechtmatigheid worden verkregen.

Het risico op onrechtmatigheid wordt verder verkleind door de verstrekking te wijzigen. De verstrekking van de sportieve en culturele activiteiten voor zowel kinderen als volwassen en senioren verloopt via een fonds. Daarbij maakt het fonds het geld over naar de vereniging of winkel. Het brede kindpakket (met o.a. de tegemoetkoming schoolkosten en fietsregeling) gaat via de Stichting Leergeld lopen waarvoor hetzelfde geldt. De overige ondersteuning – met uitzondering van de deelname aan de samenleving voor senioren – kan via de NoordwijkPas zo worden ingeregeld dat deze alleen voor de daadwerkelijke bestemming wordt uitgegeven.

Uit de ervaringen in de afgelopen jaren blijkt dat de risico’s beperkt zijn Een bestudering van de aanvragen in de afgelopen jaren wijst uit dat het aantal afwijzingen relatief beperkt is. Dit was 6% van het totale aantal aanvragen in 2018, 4% in 2019 en 3% in 2020. De meest voorkomende redenen voor afwijzing zijn: te veel inkomen, niet zelfstandig wonen en niet 1 jaar in Noordwijk wonen. Sporadisch is er sprake van te veel spaargeld of ontbrekende gegevens. De voorgestelde lichtere toets (verificatie uitkering, een persoonlijk gesprek, verklaring inkomen en steekproef) dekt dit toch al beperkte risico voldoende af. Uit de steekproef op de verstrekking zijn slechts in 2 gevallen twijfels over de juiste besteding. De verstrekking via fondsen, de stichting leergeld en de NoordwijkPas voorkomen onjuiste besteding verder.

Een hogere eigen bijdrage is gerechtvaardigd bij de aanwezigheid van eigen vermogen.

Grafiek 1: Producten Doe Mee Regeling 2020: bedrag en aantal toegekend

Bij de computerregeling en de witgoedregeling voor senioren wordt € 400,- vanuit de Doe Mee Regeling verstrekt. Omdat iedereen moet sparen voor dit soort grotere uitgaven is een eigen bijdrage bij deze regelingen redelijk. Bij € 3.000 of meer eigen vermogen wordt de vergoeding beperkt tot € 200,-.

Vereenvoudig biedt ruimte voor een meer persoonlijke benadering Minder papierwerk en controle schept ruimte om een meer persoonlijke benadering toe te passen. Bij deze benadering wordt met de aanvrager gekeken naar diens verdere situatie en mogelijke oplossingen. Dit versterkt de integrale benadering van de problematiek.

Minimabeleid 2021-2024

41

Noten 1 De beleidsnota “Minima doen mee (2016-2019)” is door de raad van toepassing verklaard op de nieuwe gemeente totdat het minimabeleid vernieuwd is. 2 Coalitieakkoord “Betrokken, helder en daadkrachtig (2019-2022)” p. 13. 3 mijntoekomst.noordwijk.nl/wp-content/uploads/2020/09/01-Omgevingsvisie-Noordwijk_2.pdf p. 44-46. 4 In bijlage 11 is een overzicht opgenomen van de bijdragen vanuit andere beleidsvelden aan de positie van de minima. Met name het welzijnsbeleid ‘Gelukkig leven 2021-2024’ is complementair aan deze nota. 5 SCP, Armoede in kaart, 2019. digitaal. scp.nl/armoedeinkaart2019/waar-wonende-armen-in-nederland/ 6 CBS, Armoedemonitor, www.cbs.nl/nlnl/onze-diensten/cbs-urban-data-centers/ arbeid-en-inkomen/armoedemonitor. 7 SCP en CPB, Kansrijk Armoedebeleid, 2020. www.scp.nl/publicaties/publicaties/2020/06/18/kansrijk-armoedebeleid 8 NIBUD, Rapport Analyse vijf jaar armoedebeleid in tachtig gemeenten 2020. www.nibud.nl/beroepsmatig/rapport-analyse-vijf-jaar-armoedebeleid-in-tachtig-gemeenten/ 9 Movisie is een landelijk kennisinstituut voor een samenhangende aanpak van sociale vraagstukken. Zie voor het dossier: www.movisie.nl/publicatie/wat-werkt-aanpak-armoede-schulden. 10 Sociaal Cultureel Planbureau, Armoede in kaart 2019, digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2019/wat-is-armoede/ Naast deze definitie wordt die van het CBS veelvuldig gebruikt in onderzoeken.

Deze luidt: “Een huishouden beschikt over onvoldoende middelen om een bepaald minimaal consumptieniveau te kunnen bereiken.” Voor de afbakening van armoede gebruikt het CBS de lage-inkomensgrens. Naast het inkomen worden aanvullende indicatoren gebruikt om de kans op armoede te beschrijven. Het betreft de verblijfsduur onder de inkomensgrens, de vermogenspositie, de omvang van de vaste lasten en het oordeel over de eigen financiële positie. 11 Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir, Schaarste. Hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen. Amsterdam: Maving Publishing, 2013. 12 Uit sommige onderzoeken blijk dat de oplossing van schuldenproblemen de inzet van jeugdhulp kan beperken. De kern van de gevonden oplossingen ligt vaak in financiën. Schuldenproblematiek heeft namelijk bij uitstek grote gevolgen waardoor

42

Volwaardig deelnemen

ook jeugdhulp-kosten sterk op kunnen lopen: als een gezin op straat staat, levert dit naast een schrijnende situatie vrijwel altijd ook hoge kosten op. Zie: Andersson Elffers Felix, Stelsel in groei; een onderzoek naar de financiële tekorten in de jeugdzorg (december 2020) p 24. 13 www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ armoedebestrijding/armoede-verminderen en www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/armoedebestrijding/documenten/kamerstukken/2019/12/19/toezegging-afb-over-de-reductiedoelstelling-kinderarmoede. 14 Zie voor een nadere beschrijving: www.isdbollenstreek.nl/Bijzondere_bijstand 15 Zie voor meer informatie: www.isdbollenstreek.nl/Schulden. 16 Zie voor een omschrijving van de verschillende soorten ondersteuning in de regeling: www.noordwijk.nl/Inwoners_ondernemers/Zorg_werk_en_inkomen/Werk_ en_inkomen/Doe_mee_regelingen. 17 Zie voor meer informatie: website gemeente Noodfonds. 18 www.belastingenbollenstreek.nl/Producten_en_diensten/Kwijtschelding. 19 Armoedemonitor 2019, inkomenseffectrapportage en enquête gemeente Noordwijk, p. 7-9. 20 Met de komst van de Participatiewet is verplicht afscheid genomen van alle categoriale bijzondere bijstandsregelingen die door de ISD werden uitgevoerd. In dezelfde periode vervielen de regelingen WTCG (Wet tegemoetkoming chronische zieken en gehandicapten) en de compensatieregeling eigen bijdragen via het CIZ.

21 Het betreft hier het beleid van de voormalige gemeente Noordwijk. In de voormalige gemeente Noordwijkerhout was ervoor gekozen om naast de voorzieningen die via de Intergemeentelijke Sociale Dienst beschikbaar zijn voor minima, geen apart beleid te voeren. 22 KWIZ, Armoedemonitor 2019, inkomenseffectrapportage en enquête gemeente Noordwijk; Onderzoek naar de omvang en samenstelling van de doelgroepen voor het gemeentelijke armoedebeleid en het gebruik van inkomensondersteunende regelingen in de gemeente Noordwijk, oktober 2020. 23 KWIZ, Armoedemonitor 2019, inkomenseffect rapportage en enquête gemeente Noordwijk, hoofdstuk Samenvatting, vergelijking 2014, pagina 7. 24 Algemene Ouderdomswet, het basispensioen van Nederland. Zie verder www.svb.nl/nl/aow/.

25 In economische termen spreekt men wel van menselijk kapitaal. Kapitaal is bezit dat gebruikt wordt om een inkomen te verwerven. Net als bedrijven beschikken mensen zelf ook over kapitaal. Dat zijn bijvoorbeeld hun vaardigheden, competenties en creativiteit. Zie ook: nl.wikipedia.org/wiki/Menselijk_kapitaal. 26 Movisie, Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden, p. 33-36. Zie ook Van Regenmortel, Empowerment en Maatzorg. Een krachtgerichte psychologische kijk op armoede, 2002. 27 Deze conclusie komen we in iets andere formuleringen ook tegen in de evaluatie van de decentralisaties door het Sociaal Cultureel Planbureau. Daarin geeft het SCP aan dat het Rijk diens verwachtingen ten aanzien van de zelfredzaamheid en eigen kracht van mensen moet bijstellen. Zie het eerder geciteerde rapport Sociaal Domein op Koers p. 14-15. 28 WWR, Weten is nog geen doen; een realistisch perspectief op redzaamheid, 2017. De samenvatting van dit onderzoek bevat een nadere toelichting op zowel de onderzoeksresultaten als methoden om dit in beleid te verwerken. 29 In de nota Gelukkig leven; welzijnsbeleid 2021-2024, in het hoofdstuk Gelukkig oud worden en in de bijlage 3 Positieve psychologie is dit nader beschreven.

Zie ook: positievepsyche.nl/positieve-emoties/ 30 Vanwege deze relatie richt het Rijksbeleid voor volksgezondheid (Breed op de agenda) zich specifiek op mensen met een lage sociaal-economische status. Zie verder ook: Loketgezondleven.nl; Feiten en cijfers over de relatie tussen armoede en gezondheid. 31 Steenhuis en Overtoom, Positieve leefstijl verandering, Wat elke professional moet weten over leefstijl en gedragsverandering (2019) p. 33-36. 32 Uit de beleidsnota’s van de buurgemeenten blijkt dat zij dit ook tegenkomen. 33 De organisaties waarvan wij een reactie hebben ontvangen zijn Kwadraad, MEE, Vluchtelingenwerk, Huisartsenpraktijk Celcius en het Jeugd- en Gezinsteam. 34 De oplettende lezer herkent in deze 4 speerpunten een duidelijke overeenkomst met de 4 soorten menselijk kapitaal van Movisie. Wij vinden het echter belangrijk om zo eenvoudig mogelijke taal te gebruiken en hebben om die reden voor andere benamingen gekozen. 35 Zie voor meer informatie over het voorzieningenpakket, Jaarverslag Stichting Leergeld Leiden, pagina 8.

36 Als criterium voor toekenning geldt dat het inkomen lager moet zijn dan 120% van het wettelijk sociaal minimum. 37 Vanwege de privacy wetgeving wordt nog nader uitgewerkt op welke wijze dit kan worden georganiseerd. Dit geldt zowel voor gemeentelijke regelingen (zoals de kwijtschelding van belastingen) als minimaregelingen via de ISD Bollenstreek. 38 Vanuit dit principe zijn de Rijksoverheid en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de strijd aangegaan met de veelvoud aan regels, procedures en indieningsvereisten in Nederland. Dit is onder meer toegepast in het programma “Subsidie zonder moeite”. In dit programma hebben gemeenten hun Subsidieverordeningen dusdanig vereenvoudigd dat de administratieve lasten voor verenigingen en de bestuurlijke lasten voor gemeenten aanzienlijk zijn teruggebracht. 39 In de inkomenseffectrapportage van onderzoeksbureau KWIZ is berekend hoe toeslagen en het gebruik van gemeentelijke minimaregelingen van invloed zijn op het inkomen. Zie hoofdstuk 5 vanaf pagina 31. Belangrijkste conclusies daarbij zijn dat de toeslagen vanuit het Rijk het grootste effect hebben op het inkomen, dat gemeentelijke bijdragen wel meer ruimte kunnen geven, dat werken vanuit de bijstand het inkomen doet toenemen, maar dat een gezin met 2 kinderen op 130% van het wettelijk sociaal minimum erop achteruit gaat (tabel pagina 35).

40 De ISD is in het kader van de contourennota 2020 het project Mee Doen gestart. Dit project kan worden verbonden met de inzet van een jobhunter bij het ServicepuntWerk en het project Sportief voor Werk. 41 De andere gemeenten in de arbeidsmarktregio Holland Rijnland, het Werkgeversdienstverlening, het UWV, vakbonden en onderwijsinstellingen. 42 De kans om ten minste één jaar onder de armoedegrens te leven, is onder laaggeletterden ruim twee keer zo groot als onder niet-laaggeletterden. Laaggeletterden zijn ruim twee keer zo vaak langdurig arm als niet-laaggeletterden. Bovendien stelt de Nationale ombudsman dat de kwetsbare groep laaggeletterden moeilijk op eigen kracht de weg naar schuldhulpverlening weet te vinden. 43 hollandrijnland.nl/maatschappij-en-jeugd/laaggeletterdheid/ 44 Zie voor een breder perspectief op deze materie Noreena Hertz, The lonely century; coming together in a world that’s pulling apart, 2020. 45 De medewerker zou hierbij ook op welzijnslocaties aanwezig kunnen zijn

(outreachende benadering). 46 Dit kan ook letterlijk een prettige en veilige omgeving zijn waar mensen kunnen binnenlopen. Deze toepassing wordt meegenomen bij de actie ten aanzien van de buurthuizen uit het welzijnsbeleid Gelukkig Leven. 47 Dit sluit aan op de actie ‘regieversterkende hulpverleners’ die vanuit het welzijnsbeleid wordt opgezet. De ISD Bollenstreek heeft reeds ervaring met de training van diens medewerkers schulddienstverlening in ‘mobility mentoring’. 48 Movisie, Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden, 2020 p. 34. 49 Voorbeelden hiervan zijn de begeleiding door het algemeen maatschappelijk werk (Kwadraad) en de vrijwilligers van de schuldhulpmaatjes en Humanitas Thuisadministratie. 50 Eind 2019 gaf de Voedselbank 44 pakketten per week uit waarmee 88 personen werden geholpen, waaronder 27 kinderen in de leeftijd van 1 tot 18 jaar. De gemeente biedt de Voedselbank tot 2023 de locatie van het DPO gebouw. De Voedselbank wordt gedragen door een groep gemotiveerde vrijwilligers. 51 Te denken valt hierbij aan de locaties van Reuring en Sportief voor Werk. Ook vanuit de teams van Voor Ieder 1 kunnen stabilisatietrajecten worden ingezet. 52 De ISD Bollenstreek heeft goede ervaringen met de toepassing van de tool Mesis. Dit is een screeningsinstrument voor schuldhulpverlening en beschermingsbewind.

Aan de hand van vragenlijsten wordt een beeld gevormd van het gedrag, de motivatie en de vaardigheden van de persoon. Hierdoor kan gericht aan de slag worden gegaan met een bij de persoon passend plan. 53 In het bijzonder vermeldingswaardig is de nationale alliantie tegen kinderarmoede. De Alliantie Kinderarmoede bundelt de krachten van meer dan 250 publieke en private organisaties om te bereiken dat in 2030 geen enkel kind meer de dupe is van armoede. Noordwijk is als gemeente aangesloten bij deze alliantie en volgt de ontwikkeling van kennis en interventies. 54 Zie bijlage 10 voor een lijst van betrokken organisaties. 55 Zie Tijdelijk Werkgroep Sociale Impact van het Coronavirus, Verslag Werkgroep Sociale Impact van de Coronacrisis (2020) en SCP, Sociaal Domein op koers; verwachtingen en resultaten van vijf jaar decentraal beleid (november 2020) p.17-19. 56 Centraal Planbureau, Novemberraming: economische vooruitzichten 2021 (november 2020).

57 www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ coronavirus-financiele-regelingen/overzicht-financiele-regelingen. 58 Nieuwsberichten UWV Eind 2020 stijgt WW met 9 duizend uitkeringen en In 2021 terugval banen tot niveau 2018. 59 www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/12/kabinet-stelt-200-miljoen-euro-beschikbaar-voor-welzijn-in-coronatijd. Het Rijk heeft vooralsnog niet duidelijk gemaakt hoe de verdeelsleutel over de gemeenten er precies uit komt te zien noch per wanneer deze steun beschikbaar komt. 60 Financiële problemen 2018 - Nibud - Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. 61 Samenwerkingsverband Brede Schuldenaanpak | Voor professionals | Kom jij eruit? (komuitjeschuld.nl). 62 Vroeg Eropaf - ISD Bollenstreek 63 Mobility Mentoring® | voor Nederland door _Platform 31_. 64 Movisie, Wat werkt bij de aanpak van armoede en schulden, p. 33-36. Zie ook Van Regenmortel, Empowerment en Maatzorg. Een krachtgerichte psychologische kijk op armoede, 2002. 65 WWR, Weten is nog geen doen; een realistisch perspectief op redzaamheid, 2017. De samenvatting van dit onderzoek bevat een nadere toelichting op zowel de onderzoeksresultaten als methoden om dit in beleid te verwerken. 66 Dit mechanisme van ons brein is op de kaart gezet in 2013 door het boek ‘Schaarste’ van de Princeton psycholoog Eldar Sharif en Harvard-econoom Sendhil Mullainathan.

Zij lieten daarin zien hoe gebrek aan geld, tijd of calorieën het gedrag van mensen bepaalt en zelfs hun IQ negatief beïnvloedt. Schaarste neemt zodanig bezit van iemands denken, dat minder ruimte overblijft om aan andere dingen te denken. 67 In de nota Gelukkig leven; welzijnsbeleid 2021-2024, in het hoofdstuk Gelukkig oud worden en in de bijlage 3 Positieve psychologie is dit nader beschreven. Zie ook: positievepsyche.nl/positieve-emoties/. 68 In 2019 is een onderzoek uitgevoerd naar de Mantelzorgondersteuning. Uit de representatieve enquête resultaten kwam 8,5 als rapportcijfers van de Mantelzorgpas. Zie ingekomen stukken gemeenteraad, raadsvoorstel harmonisering mantelzorgondersteuning, 18 oktober 2019.

Minimabeleid 2021-2024

43