Bijlage Uitwerking visie openbare ruimte

Uitwerking visie openbare ruimte VASTGEST epte

mb e

r 20

12

G

WIJK RD

25 s

D EL

B&W

EENTE NOO EM

2 Uitwerking visie openbare ruimte

Uitwerking visie openbare ruimte

25 september 2012

Gemeente Noordwijk 3

Colofon Gemeente Noordwijk©, september 2012 in samenwerking met ‘NL Landschapsarchitecten’ Vormgeving Communicatiegroep Aan Zee, Noordwijk Fotografie Gemeente Noordwijk en M.E. Stuurop Drukwerk Gemeente Noordwijk Duurzaamheid De Gemeente Noordwijk heeft duurzaamheid hoog in het vaandel.

Deze nota is gedrukt op papier met het keurmerk FSC, een internationale garantie dat de grondstof van het papier afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen. Op de inhoud van deze nota berusten copyrights 4 Uitwerking visie openbare ruimte

Inhoud Voorwoord

6

1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Wat is een Uitwerking Visie Openbare Ruimte? 1.3 Doelen 1.4 Opzet UVOR 1.5 Gebruikers 1.6 Leeswijzer

8 8 8 8 10 10 10

2. Algemene thema’s 2.1 Visie op de openbare ruimte 2.2 Indeling openbare ruimte 2.3 Vigerend beleid en wetgeving 2.4 Duurzaamheid 2.5 Wijkgericht werken 2.6 Sociaal Veilig 2.7 Toegankelijkheid (Wmo) 2.8 Verkeer  2.9 Groen 2.10 Spelen

12 12 12 16 16 18 18 18 20 20 20

2.11 Verlichting 2.12 Cultuurhistorie 2.13 Reclamebeleid 2.14 Welstandsnota  2.15 Beheerbewust ontwerpen 

20 20 22 22 22

3. Kwaliteit openbare ruimte 3.1 Twee typen inrichting en beheer van de openbare ruimte 3.2 Maatwerkproces kwaliteit en private partijen 3.3 Kwaliteitsscan/schouw huidige situatie 3.4 Workshop met externen

24 24 24 26 26

4. Huidige identiteit en visie openbare ruimte 28 4.1 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone A  28 ‘Duinen, strand en zee’ 28 4.2 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone B  36 ‘Binnenduinrand en middengebied’ 36 4.3 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone C 40 ‘Strandwal met landgoederen’ 40 4.4 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone D ‘De Klei’ 46 4.5 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone E ‘Strandvlakte’ 48 4.6 Huidige identiteit en visie op de routes  50 4.7 Huidige identiteit en visie op de verblijf- en passeerplekken 50 5. Ruimte en materiaal in beeld 5.1 Gebruik van de standaardprofielen 5.2 Materialisering per standaardprofiel

52 52 52

6. Status, gebruik en actualiteit 6.1 Status 6.2 Ambassadeur 6.3 Strategische cyclus 6.4 Actualiteit en gebruik van de UVOR 

86 86 86 86 86

Bijlage I - Bijlage II - Straatnamenregister

89 97

Gemeente Noordwijk 5

Voorwoord Geachte lezer, Noordwijk is een prachtig dorp. Als bloemenbadplaats doen we er alles aan om onze gasten te ontvangen in een mooie omgeving. Maar minstens zo belangrijk zijn de Noordwijkers die temidden van dat fraais wonen! En omdat de gemiddelde nieuw ingerichte straat zo’n 30 jaar mee gaat, is het van groot belang dat het voor langere tijd mooi blijft. Alle reden dus om goed na te denken over hoe we dat aanpakken. Met de Uitwerkingsvisie Openbare Ruimte, kortweg UVOR, geeft gemeente Noordwijk de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte aan. Dat gaat dus over fietspaden, bloembakken, stoeptegels, enzovoorts en is een nadere uitwerking van verschillende visiedocumenten, zoals de Ruimtelijke Structuurvisie Noordwijk 2030. In het voorbereidingstraject is geopereerd vanuit het bewonersperspectief. Scholen en verschillende maatschappelijke organisaties, als de Fietsbond, hebben meegesproken. Daarnaast hebben de Noordwijkse ondernemers aangegeven wat zij belangrijk vinden als het aankomt op de inrichting en het afwerkingsniveau van de openbare ruimte. Voor de Noordwijkse bevolking werd de online-enquête ‘Noordwijk Kiest Straatmeubilair’ georganiseerd. Zij konden de objecten kiezen die de komende jaren standaard gevoerd zullen worden.

Het resultaat: een standaard die de Noordwijkse samenleving zelf mede heeft opgesteld en die voor de komende decennia beeldbepalend zal zijn voor hoe straten en pleinen worden ingericht. De Uitwerkingsvisie Openbare Ruimte helpt enerzijds kostenefficiënt te werken en anderzijds om straten en pleinen op een manier in te richten waar Noordwijk zich goed bij kan voelen. Zo zal Noordwijk zich onderscheiden als kwaliteitsbadplaats en historisch geestgronddorp. Deze visie toont dat kostenbesparing, standaardiseren en kwaliteit elkaar niet hoeven uit te sluiten. Met deze richtlijn kan de gemeente gericht aan de slag bij herinrichtingstrajecten en weten de Noordwijkers wat ze mogen verwachten als in hun buurt het straatmeubilair wordt vervangen of een herinrichting wordt uitgevoerd.

Wethouder Martijn Vroom (CDA) Openbare Ruimte

6 Uitwerking visie openbare ruimte

Gemeente Noordwijk 7

1. Inleiding De gemeente Noordwijk is verantwoordelijk voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte binnen haar gemeentegrenzen. De gemeente heeft besloten hiervoor een integraal plan op te stellen. Het vigerende beleid en de bestaande processen in het kader van de inrichting van de openbare ruimte staan aan de basis van dit document. Dit plan wordt het Integrale Plan Openbare Ruimte, hierna IPOR genoemd. Het IPOR bestaat uit een set van producten waarvan de Uitwerking Visie Openbare Ruimte een essentieel onderdeel is. De Uitwerking Visie Openbare Ruimte, hierna UVOR, is een uitwerking op de eerder vastgestelde ruimtelijke visies voor Noordwijk.

1.1 Aanleiding Bij de afdelingen Ruimte en Openbare Werken is behoefte aan samenhang en structuur in het ontwerpproces en de randvoorwaarden voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het vigerende beleid en de uitgangspunten voor inrichting en beheer zijn versnipperd. Dit leidt tot ad hoc gevormde inrichtingsplannen waarbij veel verschillende uitgangspunten voor ontwerp en materialisering worden

gehanteerd. Hierdoor dreigt de openbare ruimte in de gemeente haar samenhang en structuur te verliezen. Daarom heeft het gemeentebestuur opdracht gegeven voor het opstellen van een praktisch en integraal document waarin met name de inrichtingsprincipes (Uitwerking Visie Openbare Ruimte) maar ook het niveau van beheer (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) voor de openbare ruimte bij elkaar komen, het zogenaamde IPOR.

van de openbare ruimte uitputtend beschrijft. De visie is richtinggevend en vormt de paraplu voor het vigerende vakbeleid. Inrichtingsplannen en andere initiatieven worden aan de visie getoetst, waardoor de samenhang in de openbare ruimte behouden dan wel versterkt wordt. De technische uitwerking van hoe de buitenruimte gerealiseerd wordt is te vinden in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). In dit document wordt vooral de vraag ‘Hoe maken we het?’ beantwoord.

1.2 Wat is een Uitwerking Visie Openbare Ruimte? 1.3 Doelen Het IPOR bestaat uit een set van producten waarvan de UVOR een essentieel onderdeel is. Deze uitwerking legt de visie op de openbare ruimte vast aan de hand van inrichtingsprincipes voor de beeld- en belevingskwaliteit, de gebruikskwaliteit en de beheerkwaliteit. Daarnaast geeft het plan in woord en beeld aan hoe deze ambities gerealiseerd kunnen worden. De visie zet in op een beeldgerichte ambitie, vertaald naar inrichtingsprincipes, wegprofielen, materialisering en referentiebeelden. Het is geen document dat alle processen, uitgangspunten en technische uitwerkingen voor de inrichting

Het IPOR is richtinggevend voor de beeldvorming en wordt, naast het vigerende vakbeleid, gebruikt als leidend kader voor de inrichting en het beheer voor ontwikkelingen in de openbare ruimte van de gemeente Noordwijk. Zowel voor de gemeentelijke organisatie als externe partijen. Hierbij is het belangrijk dat binnen de beschreven uitgangsprincipes voldoende ontwerpvrijheid overblijft om de plannen een eigen identiteit te geven, waarbij de gemeentelijke samenhang en structuur van de buitenruimte overeind blijven.

GEBRUIK

SAMENHANG

INRICHTING Afb. 1.1 IPOR (Integraal Plan Openbare Ruimte)

8 Uitwerking visie openbare ruimte

Afb. 1.2 Samenhang inrichting, beheer en gebruik.

BEHEER

Afb. 1.3 Binnenhof

Gemeente Noordwijk 9

1.4 Opzet UVOR De UVOR is opgezet in vlakken, lijnen en punten. Deze worden op drie verschillende niveaus beschreven. Te weten: stedenbouwkundig-, inrichtings- en uitvoeringsniveau. Het laatste niveau komt aan bod in het LIOR. Het uitwerkingsniveau van het UVOR gaat tot aan inrichtingsprincipes van de wegprofielen door middel van materiaalstrips. De niveaus hebben de volgende betekenis: • Stedenbouwkundig niveau; dit is het hoogste abstractieniveau binnen het U VOR. Het betr ef t de integrale beleidsuitgangspunten per gebied voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Het betreft gebieden op gemeentelijk niveau, in dit geval typologieën per landschappelijke zone. Bijvoorbeeld villawijken in de zone Duinen, strand en zee. Een voorbeeld van een beleidseis is: ‘De openbare ruimte voldoet aan het politiekeurmerk veilig wonen’. Deze beleidseisen zijn te vinden in hoofdstuk 2 en bijlage A ‘Beleidsuitgangspunten per thema’. • Inrichtingsniveau; dit is de uitwerking van de beleidseisen naar inrichtingseisen (ontwerpeisen). Het betreft hier vooral algemene inrichtingseisen op straat, park en pleinniveau. Bijvoorbeeld Gebiedsontsluitingswegen hebben bomen van eerste en tweede grootte. De inrichtingsprincipes zijn opgenomen in de wegprofielen in hoofdstuk 5.

• Uitvoeringsniveau; binnen het uitvoeringsniveau worden inrichtingseisen vertaald naar afzonderlijke groen- en verhardingselementen of bijvoorbeeld straatmeubilair. Het gaat vooral om de toe te passen materialen. Bijvoorbeeld de soort en grootte van de toe te passen bomen of de aard en kleur van de toe te passen elementverharding. Deze worden zeer globaal in het UVOR genoemd en verder uitgewerkt in de LIOR. De uitvoeringseisen zijn verbeeld in de materiaalstrips en referentiebeelden in hoofdstuk 5.

10 Uitwerking visie openbare ruimte

De eisen als gesteld in dit plan gelden voor de gehele gemeente Noordwijk. Dat betekent het areaal van alle landschappelijke zones inclusief het buitengebied. Daarbij is het van belang dat de identiteit van de landschappelijke zones in de typologieën – deelgebieden, routes en plekken – in nieuwe plannen wordt gewaarborgd of versterkt. Het gebruik en status van het UVOR wordt beschreven in hoofdstuk 6 ‘Status, gebruik en actualiteit’.

1.5 Gebruikers De gebruikers van de UVOR zijn naast stedenbouwkundigen ook beheerders, beleidsmedewerkers en projectleiders vanuit de gemeentelijke organisatie, alsmede externe partijen zoals projectontwikkelaars en ontwerpbureaus. Het UVOR is voor hen het kader met de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte. Afhankelijk van de fase van het project wordt er verwezen naar de UVOR en/of de LIOR.

1.6 Leeswijzer In hoofdstuk 2 Algemene thema’s wordt de indeling van de openbare ruimte zoals de landschappelijke zones, de typologieën, deelgebieden, routes en plekken beschreven. Daarnaast wordt het vigerend beleid voor de openbare ruimte benoemd en belangrijke speerpunten voor de gemeente Noordwijk. Ver volgens wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte en hoe deze worden toegekend. In hoofdstuk 4 Huidige identiteit en visie op de openbare ruimte wordt per typologie in de verschillende zones de huidige identiteit en de toekomstige visie beschreven. Het vijfde hoofdstuk Ruimte en materiaal in beeld laat de visie uit het vorige hoofdstuk zien op inrichtings- en uitvoeringsniveau, in de vorm van standaardprofielen, materiaalstrips en referentiebeelden. In hoofdstuk 6 Status, gebruik en actualiteit wordt beschreven hoe met het UVOR om moet worden gegaan en hoe een actueel UVOR gewaarborgd kan worden. De UVOR is een interactief document. Achterin is een straatnamenregister opgenomen (hier komt u terecht door in de inhoud s op gave op de p aginanumme r van straatnamenregister te klikken). Als u op het paginanummer van desbetreffende straat klikt komt u op de gewenste pagina terecht.

Dit kan een pagina met een beschrijving van de huidige situatie en de gewenste situatie zijn of een pagina met de inrichtingsprincipes getekend in een straat profiel. U komt weer terug bij de inhoudsopgave door te klikken op het leeuwtje rechtsonder op iedere pagina.

Afb. 1.4 Zicht richting noorden vanaf toren Sint Jeroenskerk

Gemeente Noordwijk 11

2. Algemene thema’s In dit hoofdstuk wordt de indeling van de openbare ruimte in beeld gebracht. Daarnaast wordt het vigerend beleid voor de openbare ruimte benoemd en belangrijke speerpunten voor de gemeente Noordwijk beschreven.

Plekken en straten (punten en lijnen)

2.1 Visie op de openbare ruimte De gemeente is verantwoordelijk voor een representatieve openbare ruimte, een openbare ruimte die primair schoon, heel en veilig is. Een goede inrichting en het bijbehorende beheer zijn hierbij belangrijk. Voor de inrichting van de openbare ruimte geldt dat deze duurzaam en veilig wordt vormgegeven, volgens vigerend beleid. In de volgende paragrafen is de visie op het gewenste toekomstbeeld van de openbare ruimte in de vorm van inrichtingsprincipes per typologie en landschappelijke zone kort beschreven. De vormgeving van profielen en het te gebruiken materiaal zijn beeldend uitgewerkt in hoofdstuk 5.

Deelgebieden (vlakken)

Typologieën

Routes

2.2 Indeling openbare ruimte De gemeente Noordwijk is onderverdeeld in landschappelijke zones, typologieën, deelgebieden, routes en plekken. Hieronder volgt een nadere beschrijving. Landschappelijke zones (A t/m E)

Gemeente Noordwijk

Afb. 2.1 Schematische weergave indeling gebieden

12 Uitwerking visie openbare ruimte

Landschappelijke zones Noordwijk ligt in een kustlandschap dat gevormd is door eeuwenlange invloed van zee en wind. Ook de Oude Rijn heeft het landschap gevormd, samen met de kleinere riviertjes die in noord-zuidrichting naar de Oude Rijn stroomden. In het landschap van Noordwijk zijn deze structuren nog goed herkenbaar. Analyse heeft geleid tot een indeling van het grondgebied van Noordwijk in de volgende vijf landschappelijke zones met ieder hun eigen ruimtelijke en historische karakteristieken. Deze vijf zones zijn: • Duinen, strand en zee (zone A) • Binnenduinrand en middengebied (zone B) • Strandwal met landgoederen (zone C) • De Klei (zone D) • Strandvlakte (zone E)

Legenda Landschappelijke zones: A

Zone A: Duinen, strand en zee

B

Zone B: Binnenduinrand

C

Zone C: Strandwal met landgoederen

D

Zone D: De Klei

E

Zone E: Strandvlakte

Afb. 2.2 Kaart met landschappelijke zones

Gemeente Noordwijk 13

Typologieën Een typologie is een verzameling deelgebieden op basis van gemeenschappelijke, stedenbouwkundige kenmerken. De gemeente Noordwijk onderscheidt de volgende typologieën: • Historische kern • Centrumgebied • Koningin Astrid Boulevard • Koningin Wilhelmina boulevard • Naoorlogse uitbreidingswijk • Woonerven • Negentigerjaren wijk • Villawijken • Bedrijventerrein • Buitengebied

Legenda Typologieën: Historische kern Centrumgebied Koningin Astrid boulevard Koningin Wilhelmina boulevard Naoorlogse uitbreidingswijk Woonerven Negentigerjaren wijk Villawijken Bedrijventerrein Buitengebied

Afb. 2.3 Kaart met typologieën

14 Uitwerking visie openbare ruimte

Deelgebieden Elke typologie is onder te verdelen in deelgebieden. De deelgebieden zijn de woonwijken of bedrijventerreinen binnen de gemeente Noordwijk die een relatie hebben met de landschappelijke zone waarin zij liggen. Een voorbeeld: binnen de typologie villawijken vallen onder ander e de wijken Noor dduinen, Zuidduinen, Dobbelmannduin en Breloftpark. Van elk deelgebied wordt vanaf paragraaf 4.1.1 de karakteristiek besproken. Per landschappelijke zone worden de deelgebieden toegekend aan een typologie. Voorbeeld: De wijk Zuidduinen valt binnen landschappelijke zone A (Duinen, strand en zee) en behoort tot de typologie Villawijken. Het deelgebied A1.1 is de wijk Zuidduinen. De wijk Boechorst valt binnen landschappelijke zone C (Strandwal met landgoederen) en behoort tot de typologie Negentigerjaren wijk. Het deelgebied C4 is de wijk Boechorst.

Legenda A1.1 A1.2 A1.3 A2 A3 A4 A5 A6

De Zuidduinen Dobbelmannduin De Noordduinen Centrumgebied Noordwijk aan Zee Historische kern Noordwijk aan Zee Auteurswijk/Princessebuurt/Duinpark Koningin Wilhelminaboulevard Koningin Astrid Boulevard

B1.1 B1.2 B2 B3.1 B3.2 B3.3

Grashoek Vinkeveld Bebouwing middengebied J. v. Gent e. o. Breloftpark Noordwijkerduin

C1.1 C1.2 C2 C3.1 C3.2 C4 C5

Beeklaan kwartier Boerenburg Noordwijk Binnen Hofvennepark Everwijnpark Boechorst Omg. Jeroensweg

D1 D2.1 D2.2 D2.3

Vinkeveld ‘s Gravendijck Space business park Klei-Oost

Afb. 2.4 Kaart met deelgebieden

Gemeente Noordwijk 15

2.3 Vigerend beleid en wetgeving De volgende vastgestelde beleidsnota’s hebben betrekking op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Zij vormen het beleidskader voor alle inrichtingsplannen in de gemeente Noordwijk. De algemene beleidseisen voor de inrichting zijn hier te vinden. In bijlage A zijn de ‘Beleidsuitgangspunten per thema’ beschreven. Hier is de beleidsvisie van de gemeente samengevat voor de volgende thema’s: Duurzaamheid, natuur en ecologie, water, openbaar groen, infrastructuur, kunstwerken, riolering, openbare verlichting en verkeersregelinstallaties, speelvoorzieningen, straatmeubilair, afvalinzameling, hondenbeleid, ondergrondse infrastructuur, grondwerk, bouwstoffen en routes.

De vigerende beleidsplannen zijn: Ruimtelijk beleid: • Ruimtelijke Structuurvisie Noordwijk 2030 - Kiezen voor kwaliteit (2009) • Noordwijk Zeewaardig - Integrale visie voor de kern van Noordwijk aan Zee (2009) • Beeldkwaliteitplan Noordwijk aan Zee (2005) • Integrale Ruimtelijke Visie Nieuw Oost (2009) • Welstandsnota Noordwijk (2011) • Visie De Kern Gezond (2006) Vakbeleid: • Beleidsplan Groen gemeente Noordwijk (2009) • Speelruimteplan (2008) • Milieuvisie Noordwijk 2020 (2010) • Rioleringsplan 2007-2011 • Natuurbeleidsplan “Natuurlijk Noordwijk” (2007) • Afvalstoffenverordening gemeente Noordwijk (2005) • Beleidsregel parkeernormen (2007) • Convenant Duurzaam Veilig (1997) • Verkeersstructuurplan Noordwijk (2001) • Beheerplan Civiele Kunstwerken (bruggen, duikers en stuwtjes) (2010) 16 Uitwerking visie openbare ruimte

• Technisch Beheerplan Wegen 2009-2013 • Reclamenota (2005) Wetgeving: • Flora en faunawet • Wet Algemene Bepalingen Openbare ruimte • Warenwetbesluit Attracties en speeltoestellen • Wet Milieubeheer • Waterwet • Nationale Bestuursleidraad Riolering • Vierde nota waterhuishouding • Wet verontreiniging oppervlaktewater Richtlijnen: • ASVV • Standaard RAW bepalingen Vergunningen: • Omgevingsvergunning, nodig voor alle aanlegprojecten in de openbare en publieke ruimte i.v.m. bebouwing, kappen van bomen e.d. betrekking hebbend op de Wabo. Bevoegd gezag is de gemeente. • Vrijstelling in het kader van de Flora en Faunawet, als er schade aan natuur dreigt te ontstaan als gevolg van (bouw)activiteiten. De minister van LNV heeft de bevoegdheid om vrijstellingen en ontheffingen te verlenen. • Watervergunning, hierin worden alle waterzaken geregeld. De watervergunning vervangt de lozingsvergunning en Keurontheffingen. Bevoegd gezag is het Waterschap.

2.4 Duurzaamheid Met duurzaamheid als uitgangspunt wordt de kwaliteit van de openbare ruimte versterkt. Bij de ontwikkeling van de openbare ruimte, wordt de natuur behouden en wordt de kwaliteit van het leefmilieu verbeterd. Daarmee wordt bijgedragen aan een gezond, veilig en schoon Noordwijk. Ambities op het gebied van

bodem, water, lucht, geluid, afval, externe veiligheid en energie, die allen tevens betrekking hebben op een duurzame inrichting van de openbare ruimte, zijn vastgelegd in de Milieuvisie Noordwijk 2020. Uitgangspunten op het gebied van de natuur en landschap in Noordwijk zijn vastgelegd in het Natuurbeleidsplan Natuurlijk Noordwijk. Noordwijk heeft de ambitie om zich in de regio te onderscheiden door een breed aanbod aan duurzame voorzieningen. Veel van deze voorzieningen hebben rechtstreeks te maken met de openbare ruimte. Te denken valt aan bankjes, lichtmasten, afvalbakken en fietspaden, maar ook aan de ondergrondse voorzieningen zoals riolering en buisleidingen. Door deze voorzieningen duurzaam aan te leggen en te onderhouden, en door hierover duidelijke informatie te verstrekken aan inwoners, geeft de gemeente een belangrijk signaal richting de samenleving. Noordwijk geeft hiermee vorm aan haar voorbeeldfunctie voor de inwoners van Noordwijk. Duurzaamheid heeft betrekking op zowel de aanleg en inrichting van de openbare ruimte, waaronder materiaalkeuze en werkwijze, als op het onderhoud en gebruik. Vanzelfsprekend heeft ook de gebruiksduur invloed op duurzaamheid: een product dat minder snel hoeft te worden vervangen is duurzamer dan een product met een korte levensduur.

In de openbare ruimte moet duidelijk de keuze worden gemaakt om duurzaamheid voorop te stellen: • Duurzaamheid in gebruik: de openbare ruimte zo gebruiken, inrichten en onderhouden dat ze lang meegaat; • Duurzaamheid in inrichting: duurzame, herbruikbare materialen gebruiken en de openbare ruimte zo inrichten dat gebruik een lange tijd mogelijk is; • Duurzaam in onderhoud: geen chemische bestrijdingsmiddelen, energiearme veegwagens, handwerk naast mechanisch werk. Duurzaamheid is dus meer dan een milieudoelstelling. Deze invulling van het begrip duurzaamheid draagt ook bij aan de waterveiligheid en de leefbaarheid van het dorp.

Plekken en routes Plekken (punten) zijn onder te verdelen in verblijfsplekken en passeerplekken. Verblijfsplekken zijn onder andere het Jeroensplein, en het Vuurtorenplein. Onder passeerplekken worden de entrees van Noordwijk verstaan. Dit zijn onder andere de rotondes aan de Herenweg – Beeklaan, Gooweg – Van de Mortelstraat en van Berckelweg – Provinciale weg. Onder routes worden de meest belangrijke lijnen van de gemeente Noordwijk gevat.

Legenda Bestaande routes Recreatieve routes

Routes a

Landschappelijke route

b

Kernen route

c

Vuurtoren route

d

Strand route

e

Duinrand route

f

Landgoederen route

g

Kruiden route

h

Dompad

i

Rondje Noordwijk Verblijfsplek Passeerplek

Plekken 1

Entree Herenweg - Beeklaan

2

Entree van Berckelweg - Provincialeweg

3

Entree Duinweg - Nortgodreef

4

Entree Gooweg - Northgodreef

5

Jeroensplein

6

Picképlein

7

Palaceplein

8

Vuurtorenplein

Afb. 2.5 Kaart met plekken en routes

Gemeente Noordwijk 17

2.5 Wijkgericht werken Participatie

De gemeente Noordwijk vindt het belangrijk dat bewoners, ondernemers, organisaties en professionals zoveel mogelijk en zo vroeg mogelijk bij plannen van de gemeente betrokken worden. Als belanghebbenden vanaf het begin serieus worden genomen, levert hun inbreng het meeste op. Vroeg in het proces is er immers nog de meeste ruimte en wie als gelijkwaardige gesprekspartner wordt gezien, wordt het meest gestimuleerd om constructief bij te dragen.

Werken aan burgertevredenheid

2.7 Toegankelijkheid (Wmo)

De burgertevredenheid peilen we periodiek door het uitvoeren van een burgertevredenheidsonderzoek. Daarnaast spelen we in op signalen uit de samenleving, zoals meldingen en klachten.

Het is van groot belang dat de openbare ruimte toegankelijk is. Het zorgt ervoor dat de voorzieningen die in en aan de openbare ruimte liggen, bereikt en gebruikt kunnen worden door iedereen. De elementen worden gebruikt waarvoor ze bedoeld zijn en ze zijn herkenbaar, schoon en functioneel. Voor mensen met een functiebeperking betekent een toegankelijke openbare ruimte tevens dat ze (langer) zelfstandig kunnen functioneren.

Servicegericht Het streven is om elke melding zo snel mogelijk af te handelen. Sommige meldingen hebben een langere doorlooptijd. Binnen 48 uur koppelen we altijd een eerste reactie terug naar de melder. Het resultaat van de melding koppelen we terug naar de melder.

Bewonersinitiatieven Een leefbare woonomgeving heeft geen vast format maar wordt bepaald door de bewoners zelf. Het ligt dan ook voor de hand dat de gemeente aansluit bij initiatieven van de bewoners, of dergelijke initiatieven stimuleert, om ervoor te zorgen dat de voorzieningen in de wijk optimaal aansluiten bij de wensen en behoef ten van de bewoners. Door bewonersinitiatieven ontstaan veel nieuwe contacten tussen bewoners. De gezamenlijke acties creëren betrokkenheid en creativiteit. Ook ontstaat een al langer door beleid verlangd ‘partnerschap’ tussen overheid en burgers. In dit partnerschap werken bewoners en professionals samen aan een concreet gemeenschappelijk doel en nemen daarbij elk hun verantwoordelijkheid. De overheid activeert en stimuleert meer en initiatiefnemers ontwikkelen meer begrip voor andere bewoners en overheid. De relaties worden intenser door meer interacties. Deze relaties gaan gepaard met vallen en opstaan, maar het is wel in ontwikkeling. Bewonersinitiatieven lijken hiervoor een geschikte proeftuin.

18 Uitwerking visie openbare ruimte

2.6 Sociaal Veilig De inrichting van de openbare ruimte kan bijdragen aan het sociale veiligheidsgevoel. Bij het ontwerp is het daarom van belang dat in een vroeg stadium rekening gehouden wordt met sociale veiligheid. Donkere hoekjes en enge plekken moeten worden voorkomen. De openbare ruimte moet zo ingericht worden dat vanuit woningen, winkels, werkplekken zicht is op wat er buiten gebeurt. Voldoende verlichting moet het uitgangspunt zijn. Ook moeten de objecten in de openbare ruimte zo gesitueerd worden dat vandalisme, beplakking, graffiti e.d. wordt voorkomen. Dit kan door objecten te combineren (verkeersbord aan lantaarnpaal zetten) en door bijvoorbeeld elektriciteitskasten uit het zicht te plaatsen. Een sociaal veilige openbare ruimte is vooral een plek waar geleefd wordt. Sociaal contact heeft een direct verband met de beleving van sociale veiligheid. Het creëren van ontmoetingsplekken en het stimuleren van gebruik moet bij de inrichting daarom centraal staan.

Het Wmo - meeblijven doen in Noordwijk vierjarenbeleidsplan van de gemeente Noordwijk kent het prestatieveld “bevorderen van deelname”. Hier gaat het om het bevorderen van deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het zelfstandig functioneren van mensen met een beperking of een chronisch psychisch probleem en van mensen met een psychosociaal probleem. Gedacht kan worden aan de toegankelijkheid van de woonomgeving en openbare ruimten. De deelname van mensen met een beperking aan het maatschappelijk verkeer zal bevorderd worden als zij zich met hun rolstoel, of met welk hulpmiddel dan ook, gemakkelijk kunnen bewegen in hun woonomgeving, en toegang hebben tot alle openbare faciliteiten. Maar ook het organiseren van activiteiten met een sociaal-recreatief of sportief karakter voor specifieke doelgroepen is een voorbeeld. Bij het uitvoeren van beleid wordt door alle gemeentelijke afdelingen steeds bij alle stappen in de gaten gehouden of de ontwikkelde voorzieningen wel voor alle groepen toegankelijk zijn.Zij maakt daarbij gebruik van de expertise van organisaties die voor mensen met een beperking denken zoals belangenvereniging gehandicapten “Noordwijk voor Iedereen”.

“Noordwijk kiest straatmeubilair” Welke bank, bloembak of anti-parkeerpaal ziet de Noordwijker graag geplaatst in bepaalde buurten? Gemeente Noordwijk organiseert een enquête om daar achter te komen. De enquête heet ‘Noordwijk Kiest Straatmeubilair’. Bij wijze van start, heeft wethouder Martijn Vroom samen met enkele vertegenwoordigers van de wijkverenigingen Het Oude Zeedorp en De Oude Dorpskern, respectievelijk mevrouw Cramer en de heer Triest de eerste onlineenquête ‘Noordwijk Kiest Straatmeubilair’ ingevuld. Voor specifieke buurten in Noordwijk aan Zee en in Noordwijk Binnen wil de gemeente horen welk straatmeubilair er geplaatst kan gaan worden. Daarmee wordt een standaard bepaald die voor de komende decennia beeldbepalend zal zijn voor hoe straten en pleinen in deze buurten worden ingericht. Verschillende Noordwijkse wijkverenigingen zijn gevraagd mee te doen. Ook verschillende maatschappelijke organisaties, als de Fietsbond, hebben meegesproken. Daarnaast hebben de Noordwijkse ondernemers aangegeven wat zij belangrijk vinden. Na de gezamenlijke beleidsvoorbereiding, is het nu aan de Noordwijkers om de definitieve keuze te maken voor wat betreft de banken, de bloembakken en de anti-parkeerpalen.

Afb. 2.6 “Noordwijk Witte Mavo kiest straatmeubilair” vlnr. Mw. Cramer, Dhr. van Triest, wethouder Martijn Vroom

Gemeente Noordwijk 19

2.8 Verkeer Autonetwerk

In deze visie is aangesloten bij de wegcategorisering in N o o r dwijk. Er zijn t we e c at e g o r i e ë n we g e n (gebiedsontsluitingsweg en erftoegangsweg) die voor deze visie weer onderverdeeld zijn in 10 type wegen. De hoofdroutes zijn gebiedsontsluitingswegen hier staat de verkeersfunctie voorop. De meeste bezoekers en verkeersstromen worden langs deze hoofdroutes geleid. In de woongebieden (erftoegangswegen) zijn alle straten 30 en 60 km zones of woonerf en staat het verblijven voorop.

Openbaar Vervoer netwerk Het Openbaar Vervoer (OV) netwerk bestaat uit een netwerk van reguliere buslijnen. Deze bussen verbinden de kernen in de regio en hebben een belangrijke rol als voor en natransportfunctie naar de spoorstations in de regio.

Parkeerbeleid Noordwijk heeft voor alle gebieden parkeernormen opgesteld in de Beleidsregel parkeernormen (2008). Belangrijk uitgangspunt is dat het parkeren niet afgewenteld wordt op de omgeving omdat dit een negatieve uitwerking heeft op de leefbaarheid en verkeersonveilige situaties veroorzaakt.

Fietsnetwerk Noordwijk beschikt over een uitgebreid fietsnetwerk voor zowel de recreatieve fietsers als het woon-werk verkeer.

Duurzaam Veilig Alle wegen in Noordwijk worden verkeerskundig ingericht volgens het convenant Duurzaam Veilig. Het streven is een verkeersveilige gemeente waarbij er extra aandacht wordt gegeven aan kwetsbare groepen in het verkeer. Daarbij hoort een goede bereikbaarheid voor de hulpdiensten.

20 Uitwerking visie openbare ruimte

2.9 Groen

2.11 Verlichting

De gemeente Noordwijk heeft binnen de gemeentegrenzen verschillende, belangrijke landschappelijke gebieden. In het Beleidsplan Groen (2008) en in deze visie wordt het grondgebied ingedeeld in vijf verschillende landschappelijke zones. Door de indeling in deze verschillende landschapszones wordt er geanticipeerd op de specifieke eigenschappen en waarden van een bepaald landschapstype.

In Noordwijk worden de lichtmasten bij voorkeur aan een zijde of in de middenberm geplaatst. Indien ze aan beide kanten staan worden ze om en om geplaatst. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor bomen. Bij vervanging en nieuwe plaatsing van lichtmasten/armaturen gaat de voorkeur uit naar LED verlichting Alleen als het technisch en financieel niet mogelijk is om LED toe te passen zal conventionele verlichting worden gebruikt. Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw verlichtingsplan voor de gehele gemeente

Voor het openbare groen wordt gesteld dat cultuurlijk groen wordt toegepast op strategische plekken in de wijken. Natuurlijk groen wordt voornamelijk toegepast in de randen van de gemeente en in de grotere groengebieden. Voor alle gebieden geldt dat er gebruik wordt gemaakt van beplantingssoorten die goed gedijen in het Noordwijkse klimaat en meer specifiek in de toegewezen landschappelijke zone. De gemeente streeft naar handhaving en versterking van natuurwaarden in de woonomgeving. In samenwerking met bewoners en wijkverenigingen, wordt de toepassing van groen gestimuleerd, bijvoorbeeld in de vorm van (dak- en gevel-)tuinen. Natuurvriendelijke oevers en bermen worden waar mogelijk toegepast.

2.10 Spelen Voor de speelvoorzieningen in Noordwijk geldt “optimaliseren van een netwerk van speelplaatsen op basis van demografische gegevens”. Noordwijk onderkent het belang van speelruimte en stimuleert zowel het informele als het formele spelen. De gemeente biedt voldoende ontwikkelingsmogelijkheden door gevarieerde inrichting, aantrekkelijke speeltoestellen en speelprikkels, afgestemd op en in overleg met lokale belanghebbenden.

2.12 Cultuurhistorie Cultuurhistorische waarden (archeologie en cultureel erfgoed) beperken zich in de fysieke leefomgeving niet tot afzonderlijke objecten die als monument worden beschermd. Naast bescherming is het belangrijk om de historische ontwikkeling van Noordwijk herkenbaar te houden in de openbare ruimte. Het herkenbaar houden van elementen in de openbare ruimte waar de ontwikkeling aan kan worden afgelezen, versterkt de kwaliteit en de identiteit van de omgeving. In 2011 werden de Archeologische Waarden - en Verwachtingenkaart & Archeologische Beleidskaart vastgesteld. Deze kaarten vormen samen met de Integrale Erfgoednota Noordwijk “Erfgoed op de kaart” (2011- 2020) het instrumentarium om bij ruimtelijke ontwikkelingen met de cultuurhistorische waarden rekening te houden. Iedere situatie is uniek en in voorkomende gevallen zal op basis van een nadere analyse worden bepaald welke cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. Zowel de kaarten als de Erfgoednota geven een overzicht van de historische structuur van de kern van Noordwijk Binnen en Noordwijk aan Zee, de historisch waardevolle stedenbouwkundige en landschappelijke structuren, aangewezen monumenten en het beschermde dorpsgezicht (in de kern van Noordwijk Binnen).

Afb. 2.7 Beeklaan

Gemeente Noordwijk 21

2.13 Reclamebeleid Het doel van reclame-uiting is een bepaalde boodschap zo duidelijk mogelijk en liefst met grote regelmaat overbrengen aan een bepaalde doelgroep. Reclame-uitingen bevinden zich ofwel op de grens van openbaar en particulier gebied (aan gevels, zoals vlaggen en lichtreclames) dan wel direct in de openbare ruimte (vrijstaande reclameobjecten, zoals abri’s en vlaggenmasten). De aanwezigheid van reclame geeft een bepaalde logica aan de openbare ruimte, de bezoeker begrijpt waar hij zich bevindt, waar welke soorten commerciële activiteiten plaatsvinden en waar niet. Voorkomen moet worden dat een ‘wildgroei’ van elkaar overschreeuwende reclames de openbare ruimte en het gevelbeeld gaat beheersen. Daartoe heeft de gemeente Noordwijk in 2005 een Reclamebeleid vastgesteld, wat in 2012 geactualiseerd wordt. In het te actualiseren reclamebeleid zal bezien worden wat er kan worden verfraaid aan het dorpsbeeld. In het Reclamebeleid wordt geregeld aan welke kwalitatieve eisen een reclame-uiting in de openbare ruimte op zichzelf en in relatie tot zijn omgeving moet voldoen. Daarbij komt bijvoorbeeld aan de orde op welke wijze een reclame-uiting geïntegreerd dient te zijn in het gevelbeeld en de eventuele waardevolle karakteristieken daarvan in maat, schaal, ritme, kleur, materiaal en detaillering dient te respecteren.

2.14 Welstandsnota Doel van het welstandsbeleid is het behartigen van het publieke belang door de gemeente Noordwijk, waarbij de individuele vrijheid van de burger, agrariër of ondernemer wordt afgewogen tegen de aantrekkelijkheid van de leefomgeving als algemene waarde. Het beleid is opgesteld vanuit de gedachte, dat welstand een bijdrage levert aan het tot stand komen en het beheer van een aantrekkelijke bebouwde omgeving. In het welstandsbeleid worden cultuurhistorische, stedenbouwkundige en 22 Uitwerking visie openbare ruimte

architectonische waarden benoemd, die als basis dienen bij de ontwikkeling en beoordeling van bouwplannen. Eveneens heeft het welstandstoezicht ten doel te voorkomen dat bouwwerken de openbare ruimte ontsieren. De gebouwde omgeving en de openbare ruimte zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, en daarmee de welstandsnota met het UVOR. Waardevolle kenmerken van gebieden (zoals bijvoorbeeld stedenbouwkundige structuur of relatie gebouw - openbare ruimte) die in de welstandsnota zijn vastgelegd, worden overgenomen en uitgewerkt voor de openbare ruimte en vervolgens verankerd in het UVOR.

2.15 Beheerbewust ontwerpen Het proces van inrichting openbare ruimte is het traject van initiatief tot en met beheer. Optimale kwaliteit wordt namelijk bereikt wanneer over het toekomstige beheer en onderhoud van te ontwikkelen openbare ruimte wordt nagedacht vanaf het moment dat het initiatief wordt genomen. De inbreng van ontwerpers neemt gedurende het proces geleidelijk af en de inbreng van de beheerders geleidelijk toe. Zo vindt langzaam en gecontroleerd overdracht plaats van ontwerp naar beheer. Het nadrukkelijk betrekken van beheerdisciplines gedurende het ontwerpproces wordt beheerbewust ontwerpen genoemd. Gemeente Noordwijk heeft als ambitie het beheerbewust ontwerpen toe te passen bij (her)inrichtingsprojecten. Dit betekent dat zodra een opdracht bij een afdeling van de gemeente wordt geformuleerd (vanuit onderhoud of ontwerp) de ontwerper en beheerder worden samengebracht in de initiatieffase. Om dit te garanderen worden binnen de gemeente twee ambassadeurs aangesteld die de afdeling Openbare Werken (beheer) en Ruimtelijke Ontwikkeling (ontwerp) vertegenwoordigen. Bij elk initiatief komen beide ambassadeurs bijeen zodat het proces beheer bewust wordt geleid.

Water Noordwijk kent een veilig en schoon water systeem en goed beheer van het afvalwater, hemelwater en grondwater. Dit leidt tot een rijk en gevarieerd leven in het Noordwijkse water. In de loop van de tijd zijn een aantal waterwegen zoals de weteringen onder de grond verdwenen. Ze moesten plaatsmaken voor (verdere groei van) steden. De gemeente en het waterschap werken nu op veel plaatsen aan herstel van deze bijzondere watersystemen. Vanwege de klimaatverandering krijgen we te maken met meer periodes waarin het extreem nat of droog is. Dit vraagt van ons dat we goed nadenken over de manier waarop we willen leven met water, nu en in de toekomst. De gemeente werkt aan een robuust watersysteem, dat minder gevoelig is voor extreme situaties. Dit wordt gedaan door de aanleg van nieuwe waterstructuren en door het vuile en schone water zo veel mogelijk te scheiden (bijvoorbeeld door afkoppeling).

Afb. 2.8 Het Oor Vinkeveld

Gemeente Noordwijk 23

3. Inrichtingstypen van de openbare ruimte Naast een ruimtelijke indeling van de openbare ruimte worden ook inrichtings- en beheerprincipes toegekend aan de typologie per zone. Als eerste worden de inrichtingsprincipes voor de inrichting van de openbare ruimte beschreven, vervolgens wordt ingegaan op maatwerk en de toekenning van type inrichting. Door middel van interne en externe workshops hebben betrokken specialisten en ook de gebruikers hun visie kunnen geven op de huidige staat van de openbare ruimte.

3.1 Twee typen inrichting en beheer van de openbare ruimte De openbare ruimte moet zijn afgestemd ten aanzien van inrichting, gebruik en beheer. De mate van harmonie van deze drie items bepaalt de kwaliteit van de ruimte. Om de inrichting en het beheer voor de toekomst meer in balans te brengen en daaraan een waardeoordeel toe te kennen zijn twee inrichtingstypen onderscheiden: type blauw en type geel. Binnen de inrichtingstypen kan nog een extra accent worden gegeven. Het gaat om gebieden of objecten die op bijzondere wijze bijdragen aan de ruimtelijke identiteit van de gemeente Noordwijk. Deze identiteitsdragers moeten zorgvuldig worden gekoesterd of versterkt. Daarvoor kan het nodig zijn extra kwaliteit na te streven binnen de bandbreedte van de geldende inrichtingstype. Dit is maatwerk, zoals beschreven in hoofdstuk 3.2.

3.1.1 Inrichtingstype Geel Inrichtingstype geel is een wijze van inrichting en onderhoud van de openbare ruimte in speciaal daarvoor aangewezen gebieden met een bijzondere functie. De openbare ruimte voldoet aan hogere, meer representatieve kwaliteitseisen en het onderhoudsniveau is afgestemd op de kwaliteit van de inrichting en op het gebruik. Het beheer kan op een standaard (CROW niveau B) of een hoger niveau (CROW niveau A) uitgevoerd worden afhankelijk van het gebruik. In de omgeving 24 Uitwerking visie openbare ruimte

van winkelcentra, pleinen en entrees wordt dit meer representatieve onderhoudsbeeld nagestreefd. In bijlage B worden de CROW inrichtingstypes verder (betreft het beheer) verduidelijkt. Kenmerken: • Het groen oogt zeer verzorgd en vitaal. • Straatmeubilair, speeltoestellen en verhardingen zijn netjes en heel. • De ruimte is representatief, aantrekkelijk, bijzonder en herbergt veel faciliteiten voor sport en recreatie. • De inrichting is duurzaam voor wat betreft materiaalgebruik en beheerbaarheid. • De ruimte is veilig ingericht. In de navolgende kaart is de verdeling van de hiervoor beschreven inrichtingst ypen binnen de gemeente weergegeven. In hoofdstuk 5 wordt de materialisering van de inrichting verder uitgewerkt.

3.1.2 Inrichtingstype Blauw Inrichtingstype B is een wijze van inrichting van de openbare ruimte die in beginsel geldt voor alle woon- en werkgebieden. Hiermee creëert Noordwijk in haar gehele gemeente een herkenbare en duurzame kwaliteit. Binnen dit inrichtingstype voldoet de openbare ruimte aan alle wettelijke eisen ten aanzien van veiligheid, gebruik, duurzaamheid en toegankelijkheid. Inrichting volgt functie. Het beheer wordt op dit niveau (CROW niveau B) uitgevoerd. In bijlage B worden de CROW inrichtingstypes (betreft het beheer) verder verduidelijkt. Kenmerken: • Het groen oogt redelijk verzorgd en vitaal. • Straatmeubilair, speeltoestellen en verhardingen zijn grotendeels netjes en heel. • De ruimte is functioneel en standaard ingericht en herbergt

voldoende faciliteiten voor sport en recreatie op grotere afstand van de woning. • De ruimte is veilig ingericht. • De inrichting is redelijk duurzaam voor wat betreft materiaalgebruik, beheerbaarheid en kansen voor natuurontwikkeling.

3.2 Maatwerkproces en private partijen Maatwerk geeft private partijen de mogelijkheid om samen met de gemeente in een gebied een bijzondere inrichting en daarbij behorend onderhoud te realiseren. Voorbeelden zijn g e b r u i k s i n t e n s i e ve locaties als w i n ke l c e n t r a, bedrijventerreinen, kantorenparken of ontsluitingswegen. Constructies als Publiek Private Samenwerking (PPS) is een beproefd concept op diverse bedrijventerreinen in Nederland. Ondernemers hechten veel waarde aan de uitstraling van hun vestigingslocatie (groen, veilig, schoon en representatief). De indruk die bezoekers van de openbare ruimte krijgen, bepaalt ook meteen de eerste indruk die men van het bedrijf krijgt. Kwaliteit straalt positief uit op de onderneming. Ook kan de gemeente samen met woningbouwcorporaties komen tot maatwerk bij herstructurering van woongebieden. Ondernemers, corporaties en gemeente zorgen er bij maatwerk gezamenlijk voor dat de kwaliteit op een hoog peil blijft. Afspraken over inrichting, uitvoering, onderhoud, gebruik en financiering worden vastgelegd in convenanten. Een vast element in dergelijke convenanten is een beheerplan met daarin een periodieke kwaliteitstoets van de inrichting, onderhoud en gebruik. De gemeente voert de regie en draagt de eindverantwoordelijkheid van het ontwerp- en beheerproces. Het initiatief komt van de private belanghebbende partij.

In speciale gevallen kan de gemeente op eigen initiatief besluiten tot een hogere dan de standaard investering en een meer specifieke inrichting met een eigen gezicht. Van belang is onderhoud en handhaving van gebruiksregels daarmee in overeenstemming te brengen. Uitgangspunt voor het gemeentelijke financiële aandeel in

Legenda

Afb. 3.1 Kaart met de typen voor de toekomstige inrichting en beheer van de openbare ruimte:

Inrichting Geel

A1.1 A1.2 A1.3 A2 A3 A4 A5 A6

De Zuidduinen Dobbelmannduin De Noordduinen Centrumgebied Noordwijk aan Zee Historische kern Noordwijk aan Zee Auteurswijk/Princessebuurt/Duinpark Koningin Wilhelminaboulevard Koningin Astrid Boulevard

B1.1 B1.2 B2 B3.1 B3.2 B3.3

Grashoek Vinkeveld Bebouwing middengebied J. v. Gent e. o. Breloftpark Noordwijkerduin

C1.1 C1.2 C2 C3.1 C3.2 C4 C5

Beeklaan kwartier Boerenburg Noordwijk Binnen Hofvennepark Everwijnpark Boechorst Omg. Jeroensweg

D1 D2.1 D2.2 D2.3

Vinkeveld ‘s Gravendijck Space business park Klei-Oost

Inrichting Blauw

Gemeente Noordwijk 25

deze projecten is de vastgestelde inrichtings- en beheerkwaliteit volgens de UVOR. Het inrichtingstype van de inrichting kan daarbij hoger zijn dan van het beheer. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in twee inrichtingstypes, te weten blauw en geel (zie par. 3.1). De kosten die het maatwerk met zich meebrengen, wordt bekostigd door de private initiatiefnemer.

3.3 Kwaliteitsscan/schouw huidige situatie Om een beeld te krijgen van het niveau van de inrichting en het beheer van de openbare ruimte in de gemeente is in mei 2011 door Nieuwland advies een schouw in de deelgebieden van de gemeente Noordwijk uitgevoerd. Hierbij is een systematiek toegepast die is gebaseerd op de CROW beeldkwaliteiten. Voor de kwaliteitsschouw in de gemeente Noordwijk is gebruik gemaakt van de kwaliteitsschouw van NL Landschapsarchitecten en van de resultaten van een workshop met externe vertegenwoordigers van Noordwijkse betrokken partijen, zoals scholen, wijkverenigingen en andere belanghebbende verenigingen. De resultaten zijn uitgedrukt in A, B of C volgens de CROW beeldcatalogus openbare ruimte. Deze scan dient als 0-meting voor de kwaliteit van de inrichting en het beheer van de openbare ruimte in de hele gemeente Noordwijk. In bijlage B is de opzet van de kwaliteitsscan en uitkomsttabel van de scan nader beschreven.

Bevindingen kwaliteitsscan (zie Bijlage B) Historische kernen; weinig groen, maar wel een sterk karakteristiek historisch karakter door aanwezigheid van oude leilindes, straatlantaarns en verharding van gebakken klinkers. Gebruik en het onderhoud zijn goed op elkaar afgestemd. Centrumgebied; weinig groen (bomen en wat verouderd plantsoen), maar wel netjes. Veel verschillende soorten 26 Uitwerking visie openbare ruimte

meubilair en obstakels. Koningin Astrid Boulevard; smalle duinstrook heeft enige natuurfunctie. De rest is voornamelijk verharding en meubilair. Het gebied oogt verzorgd en netjes. Koningin Wilhelmina Boulevard; veel verharding, geen groen en geen accenten. Woonerven; beplanting is hier en daar verouderd, de bomen zijn vaak te groot voor kleine straatjes, het profiel is krap van opzet, het is wel schoon. Woonerven Grashoek; beplanting is hier en daar verouderd, de bomen zijn redelijk van kwaliteit. Het gebied oogt verzorgd en netjes. Negentigerjaren wijk; beplanting is sober voornamelijk bestaand uit gras, bomen en blokbeplanting. Villawijken; er zijn geen speelplekken in de wijk en natuurlijke bermen langs wegen. Trottoirs en parkeerplaatsen ontbreken ondanks hoge parkeerdruk. Villawijken Noordwijkerduin; Het Noordwijkerduin oogt verzorgd en netjes. Bedrijventerreinen; verkaveling en inrichting is strak, eenduidig en overzichtelijk. Heldere sobere structuur en het oogt verzorgd en netjes.

3.4 Workshop met externen De ervaringen, wensen en eisen van gebruikers van de openbare ruimte vormen een belangrijke informatiebron voor de invulling van de Uitwerking Visie Openbare Ruimte. Aan de start van dit proces is een workshop met de gebruikers en stakeholders georganiseerd. Tijdens de workshop zijn gezamenlijk de kwaliteiten, knelpunten en ambities voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte in Noordwijk benoemd. Besproken zijn de kwaliteiten en knelpunten van en in de openbare ruimte van de gemeente Noordwijk. Met als uitkomst dat de deelnemers positief zijn over onder andere: • De ecologische bermen in de Villawijken.

• De dorpse uitstraling van de Centrumgebieden. • De historische uitstraling van het Lindenplein. • Het onderhoudsniveau van de woonwijken en bedrijventerreinen. • Hoogwaardige uitstraling Koningin Wilhelmina Boulevard; • Kwaliteit en k wantiteit van het groen in de Negentigerjarenwijk, Woonerven en Villawijken. Daarnaast hebben zij onder andere aangegeven dat meer aandacht geschonken moet worden aan: • Hoge parkeerdruk in de Villawijken, Centrumgebieden en Historische kernen. • Hoge verkeersdruk op de toegangsroutes van Noordwijk. • Parkeren in de waardevolle bermen van de Zuidduinen. • Anti-parkeerpaaltjes in de Zuidduinen zijn niet uniform en niet passend bij natuurlijke bermen. • Gebrek aan uniformiteit in het gebruik van inrichtingsmaterialen in de hele gemeente. • De uitstraling van de entrees. • Rotondes thematiseren met bijvoorbeeld tijdelijke kunst, groen, ruimtevaart. Gazon op rotondes heeft niet de uitstraling van bloemenbadplaats. • Contrast Koningin Wilhelmina Boulevard en de Parallelboulevard. • Door middel van materialisering en inrichting de relatie met duinen, zee en strand versterken. • Voorzieningen voor blinden in openbare ruimte. • Structuur in de inrichting voor een duidelijke en leesbare openbare ruimte (routing/oriëntatie). • Beleefbaar maken van de waterstructuur in Vinkeveld. • Oriëntatie in de woonerfwijken: structuren beleefbaar maken.

• Afvalinzameling in de historische kernen. • Openbaar groen in kern van Noordwijk aan Zee (centrumgebied en historische dorpskern).

Inrichting CROW niveau A / betekent een goede of bijzondere kwaliteit Kenmerken: Het groen oogt verzorgd en vitaal, straatmeubilair, speeltoestellen en verhardingen zijn netjes en heel. De ruimte is aantrekkelijk, veilig en bijzonder en herbergt veel faciliteiten voor sport en recreatie. Daarnaast is de doelstelling voor de inrichting duurzaam voor wat betreft materiaalgebruik, beheerbaarheid en kansen voor natuurontwikkeling. Dit CROW niveau A is vergelijkbaar met het Noordwijkse inrichtingstype geel.

Voorbeeld inrichting CROW niveau A

Voorbeeld beheer CROW niveau A

Inrichting CROW niveau B / betekent een standaard kwaliteit Kenmerken: Het groen oogt redelijk verzorgd en vitaal, straatmeubilair, speeltoestellen en verhardingen zijn grotendeels netjes en heel. De ruimte is doelmatig en min of meer standaard ingericht, veilig en herbergt voldoende faciliteiten voor sport en recreatie op grotere afstand van de woning. Daarnaast is de inrichting redelijk duurzaam voor wat betreft materiaalgebruik, beheerbaarheid en kansen voor natuurontwikkeling. Dit CROW niveau B is vergelijkbaar met het Noordwijkse inrichtingstype blauw.

Voorbeeld inrichting CROW niveau B

Voorbeeld beheer CROW niveau B

Inrichting CROW niveau C / betekent een sobere kwaliteit Kenmerken: Het groen oogt niet verzorgd en vitaal, straatmeubilair, speeltoestellen en verhardingen zijn vaak beschadigd en onverzorgd. De ruimte is onaantrekkelijk ingericht, veel dominerende verharding en bebouwing en herbergt onvoldoende faciliteiten voor sport. Het is soms onveilig en voorzieningen voor sport en spel zijn sober en op grote afstand van de woning. Daarnaast is de inrichting niet duurzaam voor wat betreft materiaalgebruik, beheerbaarheid en kansen voor natuurontwikkeling. Kwalificatie van de openbare ruimte op dit niveau betekent een achterstand op het Noordwijkse inrichtingstype blauw. Voorbeeld inrichting CROW niveau C

Voorbeeld beheer CROW niveau C

Gemeente Noordwijk 27

4. Huidige identiteit en visie openbare ruimte De visie op de inrichting en het beheer van de openbare ruimte is in de vorm van uitgangspunten op stedenbouwkundig niveau verwoord. De huidige situatie in landschappelijke zones en de daarin gelegen deelgebieden is beschreven met elk een eigen identiteit. Hieraan is een toekomstvisie voor deze gebieden gekoppeld.

4.1 Huidige identiteit en visie op de landschappelijke zone A ‘Duinen, strand en zee’ Huidige situatie Duinen, strand en zee (zone A).

Noordwijk kenmerkt zich door de ligging aan zee, het strand, de duinen en de badplaats Noordwijk aan Zee. De duinen van Noordwijk liggen hoog, op sommige plekken op ruim 30 meter boven NAP. Door het zand en het zout leven hier bijzondere plant- en diersoorten. Veel planten kunnen niet in een zoute en wisselende omgeving leven. Het aantal plantensoorten dicht bij de zee is daarom beperkt. Plantensoorten die hier onder wisselende omstandigheden kunnen leven zijn onder andere Zandhaver en Blauwe zeedistel. De twee duingebieden van Noordwijk, de Zuidduinen en de Noordduinen, zijn belangrijke natuurgebieden. De duinen ten noorden van Noordwijk, ter hoogte van de Bosweg, zijn aangewezen als Natura 2000-gebied. De duinen zijn hier breder, meer bebost en worden ontsloten door een stelsel van wandel- en fietspaden. Noordwijk aan Zee is rond 1200 ontstaan als vissersdorp. Het dorp bestond uit 100-150 huizen die nog herkenbaar zijn in de Schoolstraat, Hoofdstraat en Abraham van Royenstraat. In het begin van de 19e eeuw begon de ontwikkeling van Noordwijk als badplaats. Tijdens de industrialisatie was de verpaupering van de grote steden reden om richting zee te trekken. Noordwijk met zee, strand en duinen vormde een gezonde omgeving voor vakanties en in de weekenden. Huis ter Duin stamt uit deze tijd evenals de eerste villa’s langs de 28 Uitwerking visie openbare ruimte

boulevards. De grote parkeerplaatsen (o.a. het Wantveld) zijn ontstaan in de jaren ’70 en ’80 van de 20e eeuw. Noordwijk aan Zee bestaat uit vier delen die grotendeels het huidige karakter zullen behouden. Het verschil tussen de delen zal versterkt worden. Het eerste deel bestaat uit de villawijk De Zuid aan de zuidkant; het tweede deel is de historische kern van Noordwijk aan Zee, Hoofdstraat en omgeving en het Vissersdorp. Het derde deel is het centrumgebied, de negentiende eeuwse uitbreidingswijk ten noorden van het vissersdorp. Het vierde is de laatste uitbreidingswijk in de jaren zeventig: de wijk Duinpark, Prinsessenbuur t, Auteurswijk. De boulevard bestaat uit twee delen met elk een eigen karakter: de Koningin Astrid Boulevard en de Koningin Wilhelmina Boulevard.

Visie Duinen, strand en zee (zone A) De landschappelijke zone Duinen, strand en zee heeft een bebouwd en een onbebouwd deel. Het is een gebied om te wonen en te recreëren. Behoud en versterking van de natuurlijke waarden staat hier voorop. De voornaamste functies in deze zone zijn dan ook ‘natuur’, ‘wonen’ en ‘stranden duinrecreatie’. Waar nodig en mogelijk worden strand- en duintoegangen verbeterd. Kenmerken voor de kuststrook zijn het gele zand met de schelpen, de vegetatie die vanwege het klimaat zeer specifiek is, het geaccidenteerde terrein en niet op de laatste plaats het bijzondere licht en de wind. Deze eigenschappen zouden in de openbare ruimte als kwaliteiten versterkt of vertaald moeten worden. Hiermee wordt de ligging aan zee bevestigd en ontstaat een gebiedseigen inrichting die herkenbaar anders is dan de standaard inrichtingsvormen van het ‘binnenland’. De verhardingen zullen overwegend licht, zonnig moeten zijn. Materialen met een harde uitstraling zoals asfalt, beton maar ook een te dominant rode kleur klinker is niet gewenst.

Straten zijn veelal boomloos, bomen groeien niet goed in dit gebied door het zilte zeeklimaat. Voorbeelden van beplantingssoorten die wel goed gedijen in dit klimaat zijn de den, duindoorn en natuurlijk het helmgras. Door het ontbreken van bomen vallen de lichtmasten meer dan normaal op. De verlichting vraagt daarom om extra aandacht. Lichtmasten zullen niet alleen functioneel maar ook goed vormgegeven moeten zijn. Bij strand en duinen moet de verlichting minimaal zijn (ook gezien de natuur waarde), hooguit met oriëntatielichtjes bij de paden, er van uitgaande dat de boulevardbebouwing en de paviljoens voldoende zullen oplichten. Bij een rondgang door Noordwijk aan Zee ziet men een te grote verscheidenheid aan bestratingmaterialen en straatmeubilair. Dit veroorzaakt een enigszins rommelig straatbeeld. Er zijn kansen om de ruimtelijke eenheid te versterken en om zo ook het onderhoud te vereenvoudigen. Minder bestratingmaterialen en minder soorten straatmeubilair. Daar waar mogelijk moeten objecten gecombineerd worden.

4.1.1 Identiteit en visie deelgebieden Huidige situatie typologie Villawijken Deelgebied A1 De Zuidduinen/Dobbelmannduin/ Noordduinen De villawijken binnen de landschapszone Duinen, strand en zee (zone A) zijn De Zuidduinen, Dobbelmannduin en Noordduinen. Kenmerkend voor de villawijken De Zuidduinen en Dobbelmannduin is het duingebied met villa’s die ontsloten worden door in romantische stijl aangelegde en gebogen padenstelsels met bijzondere vergezichten over het achterland. De wijk de Noordduinen bestaat feitelijk uit de Bosweg met daaraan villa’s. Deze straat vormt de toegang naar de recreatieve routes in het duingebied.

Afb. 4.1 Duin strand

Gemeente Noordwijk 29

Profiel • Kronkelende straten. • Eén rijloper voor gemotoriseerd en langzaam verkeer. • Aan beide zijden van de weg zijn zachte bermen. • In het profiel van de Dobbelmannduin en Noordduinen zijn trottoirs en parkeerplaatsen opgenomen. Gebruik • De openbare ruimte in de villawijken wordt uitsluitend gebruikt voor verkeersdoeleinden. • De voetganger maakt gebruik van de rijloper, de bermen vormen een overgangszone tussen de privétuinen en de openbare weg. • De wegprofielen in de Zuidduinen zijn smal en niet geschikt voor parkeren. Parkeren vindt plaats in de bermen. • In de Noordduinen en het Dobbelmannduin is het parkeren binnen het profiel gereguleerd. • De Bosweg in de Noordduinen is een belangrijke entree voor het recreatief fietsverkeer vanuit de noordelijke duinen. Inrichting • In de rijloper rood/geel/paars gebakken klinkers en smalle betonnen opsluitbanden. • In de Dobbelmannduin en Noordduinen komt ook beton als bestratingsmateriaal voor. • Anti-parkeermaatregelen in de berm (afzetpalen) zijn niet consequent toegepast. • Er zijn geen bomen aanwezig in het profiel. • Straatmeubilair is eenduidig. Visie typologie Villawijken Deelgebied A1 De Zuidduinen/Dobbelmannduin/Noordduinen Dit gebied kent het inrichtingstype blauw. De verwevenheid met het landschap komt tot uiting in de bermen waar het duinlandschap voelbaar is door de hoogteverschillen en de beplanting.

De villawijken kenmerken zich door een groen lommerrijk karakter, met name door de grote groene 30 Uitwerking visie openbare ruimte

voortuinen. De inrichting van het straatprofiel is terughoudend. Profiel • Behoud van het karakteristieke profiel in de villawijken: kronkelende straten en ecologisch waardevolle bermen. • Bij voorkeur geen trottoirs toepassen. • Op locaties waar commerciële functies aanwezig zijn, biedt het wegprofiel ruimte voor langsparkeren. Gebruik • Aandacht voor ongewenst parkeren in de bermen. De parkeerdruk van dagtoeristen wordt opgelost met centrale parkeerplaatsen. Inrichting • Ecologisch waardevolle bermen handhaven en beschermen. • Toepassing van verhardingsmaterialen en beplanting: rood/ paars gebakken klinker in de rijloper. Grijze betontegels in de trottoirs. Zwarte betonstraatsteen in de parkeervakken. • In het duinlandschap wordt straatmeubilair minimaal ingezet, het is ondergeschikt aan het landschap. • Kwaliteit van straatmeubilair verbeteren, hiervoor geldt dat het bestand moet zijn tegen zand, zout en zeewind. • Beplanting die goed gedijt in dit klimaat gebruiken voor openbaar groen. Huidige situatie typologie Centrumgebied Deelgebied A2 Centrumgebied Noordwijk aan Zee Het centrumgebied is het deel tussen Schoolstraat, Quarles van Uffordstraat en de Parallel Boulevard. Het zijn de eerste uitbreidingen van de oude dorpskern van Noordwijk aan Zee. De uitbreiding van de badplaats in de negentiende eeuw vond plaats tussen de Schoolstraat en de Julianastraat.

Deze lopen beide van oost naar west. Daartussen ligt een aantal dwarsstraten (de Ruyterstraat, Toekomststraat, Trompstraat en Piet Heinstraat) die het gebied opdelen in grote bouwblokken met binnenterreinen. Het gebied heeft een compacte

bebouwingsstructuur met smalle straatprofielen. Er is weinig ruimte voor openbaar groen. Uitzondering in de wijk is de grote open speeltuin in de Prins Bernhardstraat. Profiel • De meeste straten in het gebied zijn eenrichtingsverkeer. • Eén rijloper voor fiets- en autoverkeer met langsparkeren • Aan beide zijden ligt een trottoir. Gebruik • De openbare ruimte wordt uitsluitend gebruikt voor verkeersdoeleinden. • Met uitzondering van de speeltuin in de Prins Bernhardstraat, zijn er geen pleinen of speelplekken aanwezig. Inrichting • In de straten zijn sporadisch korte bomenrijen en solitaire bomen aanwezig. • De rijlopers zijn voornamelijk uitgevoerd in gebakken klinkers en de trottoirs in grijze betontegels. • De straatverlichting is te industrieel voor het karakter van woongebied. Huidige situatie Typologie Historische kern Deelgebied A3 Historische kern Noordwijk aan Zee De historische kern wordt begrenst door de Huis ter Duinstraat, de Schoolstraat en de Grent/Parallel Boulevard. Dit oudste deel van Noordwijk aan Zee wordt ook wel ‘het visserdorp’ genoemd. Het vissersdorp kent een bijzondere openbare ruimte die zich kenmerkt door kronkelige straatjes en afgebroken zichtlijnen. Trottoirs en rijbanen versmallen en verbreden elke paar meter, dit is in tegenstelling tot bijvoorbeeld voor een doorgaande weg een unieke kwaliteit.