Beleids- en Beheerplan Openbare Verlichting 2021-2025

Beleid en Beheer Openbare Verlichting 2021 - 2025 Gemeente Noordwijk

Inhoudsopgave 1

Inleiding .................................................................................................................... 4 1.1 1.2 1.3

2

Missie en Visie openbare verlichting gemeente Noordwijk ............................................ 5 Doelstelling van dit plan ............................................................................................... 6 Leeswijzer .................................................................................................................... 6

Functie en kaders van openbare verlichting ............................................................... 7 2.1 Inleiding ....................................................................................................................... 8 2.2 Burgerlijk Wetboek Artikel 6:174 & 6.162 BW ............................................................... 8 2.3 WION ........................................................................................................................... 8 2.4 Installatieverantwoordelijkheid Technische Installaties ................................................. 9 2.5 Richtlijnen Openbare Verlichting .................................................................................. 9 2.6 Energieakkoord ............................................................................................................ 9 2.7 Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) ........................................................................ 10 2.8 Regionale en plaatselijke kaders ................................................................................. 10 2.8.1 Bollen-6 ............................................................................................................................ 10 2.8.2 UVOR / LIOR ..................................................................................................................... 10

3

Verlichtingsaspecten ............................................................................................... 12 3.1 Ledverlichting ............................................................................................................ 13 3.2 Statisch dimmen ........................................................................................................ 13 3.3 Dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement ............................................ 13 3.4 Detectie ..................................................................................................................... 14 3.5 Actieve en passieve markering en oriëntatieverlichting ............................................... 14 3.6 Lichtvervuiling ............................................................................................................ 15 3.7 Lichthinder ................................................................................................................. 15 3.8 Duurzaamheid in materiaalkeuze en samenwerkingsverband ...................................... 15 3.8.1 Keuze voor leveranciers en aannemers beheer & onderhoud........................................ 15 3.8.2 Duurzame materialen ......................................................................................................

15 3.9 Burgerparticipatie ...................................................................................................... 16

4

Ontwikkelingen en trends........................................................................................ 17 4.1 Sociale en maatschappelijke ontwikkelingen ............................................................... 18 4.1.1 Dynamische verlichting wordt standaard ........................................................................ 18 4.1.2 Functioneel aanbesteden zet verder door ...................................................................... 18 4.1.3 Samenwerking tussen gemeenten versterkt kennis ....................................................... 18 4.2 Technische ontwikkelingen ......................................................................................... 19 4.2.1 Doorontwikkeling Ledverlichting: hogere efficiency en langere levensduur .................. 19 4.2.2 Modulaire systemen en uitwisselbaarheid...................................................................... 19 4.2.3 Slimme verlichting ........................................................................................................... 21

5

Huidige situatie ....................................................................................................... 23 5.1 Overzicht ................................................................................................................... 24 Lichtmasten, armaturen en lichtbronnen ............................................................................ 25 5.2 ......................................................................................................................................... 25 5.2.1 Lichtmasten ..................................................................................................................... 26 5.2.2 Armaturen ....................................................................................................................... 27 5.2.3 Lichtbronnen.................................................................................................................... 30

6

Resultaten beleid en beheer verlichting Noordwijk 2016 – 2021............................... 33 6.1 6.2 6.3

Ledverlichting ............................................................................................................ 34 Statisch dimmen ........................................................................................................ 34 Dynamisch verlichten en telemanagement.................................................................. 34

2

Versie1.0

6.4 Detectie ..................................................................................................................... 34 6.5 Burgerparticipatie ...................................................................................................... 34 6.6 Lichtmasten met sensoren .......................................................................................... 35 6.6.1 Luchtvochtigheid en temperatuur ................................................................................... 35 6.6.2 Detectie ........................................................................................................................... 35 6.6.3 Fijnstofmetingen.............................................................................................................. 35 6.7 Verlichting, sfeer en architectuur ................................................................................ 35 6.7.1 Verlichting Witte Kerk Noordwijkerhout ......................................................................... 35 6.7.2 De Oude Dorpskern en sfeerverlichting .......................................................................... 35

7

Speerpunten beleid OVL Noordwijk 2021 – 2025...................................................... 36 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

8

Beleidsuitwerking per gebied .................................................................................. 39 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10 8.11

9

Verlichten conform de richtlijnen openbare verlichting ............................................... 37 Standaard toepassen van ledverlichting bij vervangingen of nieuwbouw ..................... 37 Wegwerken van het resterende achterstallige onderhoud ........................................... 37 Standaardisatie van het verlichtingsareaal .................................................................. 38 Grootschalig statisch en dynamisch dimmen toepassen............................................... 38 Woonwijken............................................................................................................... 40 Bedrijventerreinen ..................................................................................................... 40 Winkelcentra ............................................................................................................. 41 Wijk- en gebiedsontsluitingswegen ............................................................................. 41 Buitengebied.............................................................................................................. 41 Fietsroutes ................................................................................................................. 42 Recreatie, groot groen en natuurgebieden ..................................................................

42 Bijzondere locaties ..................................................................................................... 42 Strand ........................................................................................................................ 43 Overige openbare ruimte in Noordwijk ....................................................................... 43 Overige verlichting in Noordwijk ................................................................................. 43

Organisatie.............................................................................................................. 44 9.1 9.2 9.3

Inleiding ..................................................................................................................... 45 Organisatie Noordwijk................................................................................................ 45 Landelijk .................................................................................................................... 45

10 Communicatie ......................................................................................................... 46 11 Beheer Noordwijk 2021 – 2025 ................................................................................ 49 11.1 Beheer- en onderhoudsmethodiek.............................................................................. 50 11.1.1 Preventief onderhoud ................................................................................................. 51 11.1.2 Correctief onderhoud .................................................................................................. 51 11.2 Overige beheer en onderhoudstaken .......................................................................... 53 11.2.1 Stabiliteitsmetingen .................................................................................................... 53 11.2.2 Schilderen .................................................................................................................... 53 11.2.3 Vervangen drivers ....................................................................................................... 53 11.2.4 Telemanagement ........................................................................................................ 53 Vervangingsplan 2020 – 2030 .............................................................................................

53 11.3 ....................................................................................................................................... 53 Mastvervangingen en armatuurvervangingen ......................................................................... 54 11.3.1 ............................................................................................................................................ 54 11.3.2 Ledverlichting .............................................................................................................. 54 11.4 Financiële doorkijk openbare verlichting 2021 - 2025 .................................................. 56

Bijlage ............................................................................................................................ 58

3

Versie1.0

1 Inleiding

4

Versie1.0

1.1 Missie en Visie openbare verlichting gemeente Noordwijk Gemeente Noordwijk wil een duurzame gemeente zijn. Dat betekent onder andere, dat we de komende jaren van het aardgas af gaan (energietransitie), ons afval weer als grondstof gaan inzetten (circulaire economie) en ons verder moeten aanpassen aan het gewijzigde klimaat (klimaat adaptatie). Dat vragen wij van u, maar de gemeente zelf wil hierbij een voorbeeldfunctie vervullen. Samen met de inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties werken wij aan tastbare resultaten. De gemeente Noordwijk zet in op een energiezuinige duurzame moderne openbare verlichting die bijdraagt aan de sociale veiligheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de bewoners en bezoekers van Noordwijk. Door bewust en energiezuinig te verlichten draagt de gemeente Noordwijk bij aan het besparen van energie. Het uitgangspunt is tweeledig: verlichten als het nodig is of bijdraagt aan de leefbaarheid en donker laten als het kan. Indien er verlichting nodig is vormt ledverlichting de standaard bij het toepassen van nieuwe openbare verlichting in Noordwijk. Bij bestaande verlichting worden de armaturen en lampen stapsgewijs aan het einde van de levensduur vervangen door energiezuinige ledvarianten. Zo gaat de gemeente Noordwijk bewust om met het verlichten van de openbare ruimte en wordt ieder jaar bijgedragen aan energiebesparing.

Door gebruik van duurzame materialen draagt de gemeente Noordwijk bij aan het reduceren van CO2 vervuiling. In de keuze voor leveranciers en materialen houdt de gemeente rekening met criteria zoals maatschappelijk verantwoord ondernemen, social return en circulariteit. Door gebruik te maken van bewezen technologie kiest de gemeente Noordwijk voor een moderne verlichtingsinstallatie tegen een verantwoorde kostprijs. Op het vlak van innovatie volgt zij de ontwikkelingen op de voet. Innovatie kan worden toegepast in Noordwijk als dit maatschappelijk en economisch verantwoord is. Of verlichting die automatisch meebeweegt met de weersomstandigheden en het zicht. Bij de keuze om innovatie toe te passen wordt bijvoorbeeld gelet op de terugverdienperiode, reductie van exploitatiekosten of andere toegevoegde waarden.

5

Versie1.0

1.2 Doelstelling van dit plan Met dit beleids- en beheerplan openbare verlichting geeft de gemeente Noordwijk vorm aan de standpunten en keuzes ten aanzien van openbare verlichting, rekening houdend met wet en regelgeving, bestaande en nieuwe ontwikkelingen, innovatie en duurzaamheid.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de functies en kaders van openbare verlichting beschreven. Waarom verlichten we en waar dient de verlichting aan te voldoen? Welke ontwikkelingen zijn er die invloed uitoefenen op de keuzes die we maken binnen de openbare verlichting? In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de diverse verlichtingsaspecten die voor openbare verlichting van belang zijn. Hoofdstuk 4 omvat de nationale trends en ontwikkelingen op het vlak van openbare verlichting. Wat gebeurt er in Nederland en hoe staat de gemeente Noordwijk hier tegenover? In hoofdstuk 5 wordt de huidige (2020) toestand van de openbare verlichting van de gemeente Noordwijk beschreven. Sinds de fusie van de voormalige gemeente Noordwijk met de kernen Noordwijkerhout en De Zilk in 2019 is het verlichtingsareaal van de gemeente Noordwijk toegenomen. In hoofdstuk 6 wordt teruggeblikt op de vorige beleidsperiode (2016 – 2021). Hoofdstuk 7 bevat de speerpunten van het beleid openbare verlichting van de gemeente Noordwijk voor de komende beleidsperiode. de speerpunten omvatten de voornaamste standpunten en keuzes die de gemeente Noordwijk de komende jaren zal hanteren binnen de openbare verlichting, rekening houdend met de wet en regelgeving, de ontwikkelingen, de huidige toestand van de verlichting en de financiële middelen.

Hoofdstuk 8 beschrijft de uitwerking van de speerpunten per gebied (woonwijken, bedrijventerreinen, winkelcentra, etc). Vervolgens wordt in hoofdstuk 9 en 10 ingegaan op de communicatie en organisatie rondom openbare velrichting. Hoe zorgt de gemeente ervoor dat de huidige verlichting bijdraagt aan de veiligheid en het welzijn van de burgers en bezoekers van Noordwijk? Tenslotte bevat hoofdstuk 11 alle beheeraspecten voor de openbare verlichting inclusief een financiele paragraaf om de verlichting in stand te houden en verder te ontwikkelen conform het beleid.

6

Versie1.0

2 Functie en kaders van openbare verlichting

7

Versie1.0

2.1 Inleiding De gemeente Noordwijk is verantwoordelijk voor de openbare ruimte in haar gemeente. Daaronder hoort ook het verlichten van de openbare ruime. Door de openbare ruimte in de donkere uren te verlichten kan worden bijgedragen aan de veiligheid van bewoners en bezoekers. De invloed van openbare verlichting op verkeersveiligheid is aangetoond; een kwalitatief goede openbare verlichting draagt significant bij aan het reduceren van de nachtelijke verkeersongevallen. Door veelvuldig en diepgaand nationaal en internationaal onderzoek op dit vlak is er veel actuele kennis over waaraan de verlichting tenminste dient te voldoen. Daarvan afgeleid zijn de wetten en richtlijnen; objectieve en meetbare parameters die over het algemeen van toepassing zijn op grote groepen mensen en een groot gebied. Behalve verkeersveiligheid is de openbare verlichting ondersteunend aan het bevorderen van de sociale veiligheid en leefbaarheid in de avond/nachtelijke uren. Dit zijn vormen die lastiger of soms zelfs niet meetbaar zijn en hebben betrekking op gevoelens en sociale relaties. Vaak vallen de termen “sfeer” of “beleving” hieronder. Wat “doet” het licht met de mens? Een goede kwalitatieve verlichting houdt hier rekening mee.

Burgerlijk Wetboek Artikel 6:174 & 6.162 BW Bij wet is het in Nederland zo geregeld dat een gemeente aansprakelijk kan worden gesteld voor letsel en schade die voortvloeit uit openbare verlichting die van een dusdanige staat is dat hierdoor de veiligheid in het geding komt. Dit houdt in dat de openbare verlichting zodanig moet functioneren dat (tenminste) mensen op een veilige manier gebruik kunnen maken van de openbare ruimte. Dit kan de gemeente vormgeven door:  Het opstellen en naleven van een beleids- en beheerplan openbare verlichting  Het systematisch en periodiek uitvoeren van inspecties en onderhoud op de openbare verlichting  Het adequaat reageren op klachten, schades en storingen Noordwijk moet ervoor zorgen dat de openbare verlichting de veiligheid in de avond en nachtelijke uren ondersteunt. Noordwijk bepaalt zelf per situatie de beste oplossing en volgt daarin in principe de richtlijnen openbare verlichting. Voor klachten over de openbare verlichting kent de gemeente Noordwijk een klachtenmanagementsysteem (zie hoofdstuk 8, Communicatie)

2.2 WION De gemeente is gehouden aan de wet WION (Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten). Alle ondergrondse kabels en leidingen dienen zorgvuldig geregistreerd te worden zodat bij graafwerkzaamheden bekend is waar deze liggen. Het kadaster is aangewezen als beheerder van de gegevens. Vrijwel het gehele ondergrondse net in Noordwijk is van Liander. Liander zorgt voor de registratie. De gemeente heeft echter een klein gedeelte eigen net. Het gaat hierbij om een straat en de woonwijk Boechorst . Deze gegevens worden door de gemeente zelf doorgegeven aan het kadaster voor registratie.

8

Versie1.0

2.3 Installatieverantwoordelijkheid Technische Installaties De gemeente Noordwijk is verplicht zich volgens de Arbo wet te houden aan de norm NEN 3140 en de NEN-EN 50110. De eigenaar van de installatie dient veilig werken aan de installatie te waarborgen. Hierbij speelt de installatieverantwoordelijke een belangrijke rol. Hij/zij is (eind)verantwoordelijk voor het beheer, onderhoud, uitbreiding etc. van de elektrische installatie.

2.4 Richtlijnen Openbare Verlichting De Nederlandse Praktijkrichtlijn voor de kwaliteitscriteria openbare verlichting, NPR 13201:2017 is tot stand gekomen in samenwerking met NEN. De richtlijn wordt toegepast bij het maken van een keuze om al dan niet te gaan verlichten en geeft een aanwijzing voor de benodigde lichtkwaliteit . Bij het uitkomen van de NPR13201:2017, begin 2017, werd door OVLNL (de stichting Openbare Verlichting Nederland) geconstateerd dat in deze nieuwe Praktijkrichtlijn, geschreven op basis van de in Europa vastgestelde norm EN-13201, een paar inhoudelijke eisen mogelijk leiden tot ongewenste gevolgen. Het betreft verhoogde technische eisen die een effect hebben op beleidsmatige, juridische en mogelijk financiële aspecten. Dat heeft geleid tot een addendum NPR 13201/A1. De NPR13201:2017 volgt de Richtlijnen openbare Verlichting 2011 (ROVL 2011) op, die tot en met 2016 de gangbare richtlijnen waren voor openbare verlichting in Nederland. De gemeente Noordwijk zal in haar beleid voor de openbare verlichting de NPR13201:2017 inclusief het daarop volgende addendum NPR13201/A1 zoveel mogelijk volgen, maar behoudt zich het recht om daar in losstaande cases van af te wijken. De richtlijn is geen wetgeving maar richtinggevend.

Aan de hand van kenmerken van de openbare ruimte worden onder andere aanbevelingen gedaan voor de hoeveelheid en gelijkmatigheid van de openbare verlichting. De NPR13201 biedt ruimte voor een scala aan (technische) toepassingen om hieraan invulling te geven.

2.5 Energieakkoord Het Energieakkoord is een robuust en toekomstbestendig energie- en klimaatbeleid voor de periode tot 2030. Rijksoverheid, IPO, VNG, Unie van Waterschappen en meer dan veertig andere organisaties hebben zich eraan gecommitteerd om scherpe landelijke doelstellingen na te streven. Rijkswaterstaat bewaakt de mate waarin de doelstellingen voor openbare verlichting (OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's) worden gerealiseerd. Zij vraagt jaarlijks bij elke deelnemer gegevens over OVL en VRI's op, waarmee een voortgangsrapportage wordt opgesteld. In het SER-Energieakkoord staan de volgende doelstellingen genoemd voor openbare verlichting (OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's):  20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013  50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013  40% van de OVL is voorzien van slim energiemanagement in 2020  40% van de OVL is energiezuinig in 2020 Voor openbare verlichting wordt gestreefd naar een versnelde renovatie van een huidige, grotendeels verouderd areaal. Openbare verlichting en verkeersregelinstallaties zullen ten 9

Versie1.0

opzichte van 2013 20% besparing leveren in 2020 en 50% in 2030. Op weg hiernaartoe is minimaal 40% van het bestaande openbare verlichtingspark in 2020 voorzien van slim energiemanagement en energiezuinige ledverlichting. De gemeente Noordwijk doet mee aan de energiebesparingsdoelstellingen die genoemd zijn in het SER-Energieakkoord.

2.6 Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) Nederland kent sinds 1999 het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) hetgeen gezien wordt als landelijke richtlijn. Het PKVW is een veiligheidskeurmerk dat ten doel heeft om de criminaliteit in woonwijken te reduceren en behelst een aantal eisen die verder strekken dan openbare verlichting. Het veiligheidskeurmerk kan worden afgegeven wanneer een ruimte of gebied voldoet aan alle vastgestelde voorwaarden voor sociale veiligheid. Dit betreft de volledige inrichting van de fysieke inrichting van de openbare ruimte. Om te voldoen aan het PKVW moeten de eisen worden opgevolgd, hetgeen in de praktijk voor openbare verlichting kan betekenen dat er verlichting moet worden bijgeplaatst. Op het vlak van openbare verlichting heeft het PKVW daarnaast ook een aantal (aanvullende) eisen die verder strekken dan de ROVL. Denk aan het verlichten van parkeerterreinen en parkeergarages. Het Politiekeurmerk Veilig Wonen wordt door de gemeente Noordwijk niet gevolgd. Dit zou namelijk leiden tot een aanzienlijke aanpassing van de openbare verlichting hetgeen niet strookt met de ambitie en doelstellingen die Noordwijk heeft. Denk bijvoorbeeld aan het aanpassen van de verlichting op parkeerplaatsen en het verlichten van alle achterpaden.

2.7 Regionale en plaatselijke kaders De gemeente Noordwijk kent in het beleid voor openbare verlichting enkele regionale en plaatselijke kaders. 2.7.1 Bollen-6 De “Bollen-6” is een begrip in omstreken Noordwijk. Maar feitelijk zijn het na de fusie van Noordwijk met Noordwijkerhout 5 gemeenten in de bollenstreek: Noordwijk, Hillegom, Lisse, Katwijk en Teylingen. Tussen de wethouders van de Bollen-6 is de overeenkomst “Openbare Werken Samenwerken” van kracht. Deze overeenkomst is opgesteld om te komen tot financieel betere oplossingen voor alle gemeenten in de Bollenstreek. 2.7.2 UVOR / LIOR LIOR In de LIOR worden de eisen en richtlijnen voor het inrichten van de openbare ruimte vastgelegd in zogenaamde specificatiebladen. Elk hoofdstuk in de LIOR bevat eisen en richtlijnen op stedenbouwkundig niveau, inrichtingsniveau en uitvoeringsniveau. Zo kunnen specifieke eisen aan gebieden, straatsoorten en objecten worden gekoppeld.

10

Versie1.0

UVOR De gemeente Noordwijk hanteert het UVOR (Uitwerking Visie Openbare Ruimte). Hierin zijn de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte vastgelegd. Het meest recente UVOR document stamt uit 2012 en wordt tot op het moment van schrijven nog steeds toegepast Hierin is het volgende voor openbare verlichting opgenomen: “In Noordwijk worden de lichtmasten bij voorkeur aan een zijde of in de middenberm geplaatst. Indien ze aan beide kanten staan worden ze om en om geplaatst. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor bomen. Bij vervanging en nieuwe plaatsing van lichtmasten/armaturen gaat de voorkeur uit naar ledverlichting Alleen als het technisch en financieel niet mogelijk is om led toe te passen zal conventionele verlichting worden gebruikt. Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw verlichtingsplan voor de gehele gemeente”. Inmiddels heeft de verlichtingswereld de afgelopen 8 jaar grote stappen gemaakt. Hierdoor is ledverlichting op de markt financieel aantrekkelijker geworden en is ledverlichting, vanwege de technische mogelijkheden en bijkomende duurzaamheid, ook de meest gangbare vorm van verlichting geworden. Daarom wordt ledverlichting tegenwoordig landelijk breed toegepast binnen de openbare verlichting (zowel bij nieuwe verlichting als bij vervangingen). Ook de gemeente Noordwijk past bij nieuwe verlichting of armatuurvervangingen standaard ledverlichting toe.

11

Versie1.0

3 Verlichtingsaspecten

12

Versie1.0

3.1 Ledverlichting Ledverlichting vormt de standaard bij nieuwe verlichting en het vervangen van armaturen.

3.2 Statisch dimmen Statisch dimmen binnen de openbare verlichting wordt in Nederland inmiddels op grote schaal toegepast vanwege de jarenlange aandacht in Nederland voor energiebesparing en de lage drempel in kosten en verkrijgbaarheid. Statisch dimmen is het op vaste tijden reduceren (dimmen) van de verlichting onder het gangbare niveau. Zo kan er bijvoorbeeld verschil worden aangebracht tussen verlichten in de spits,- waar veelal een hoger verlichtingsniveau gewenst is- en verlichten in de nachtelijke uren. Het statisch dimmen gebeurt door het aanbrengen van dimbare, vooraf voorgeprogrammeerde voorschakelapparaten die per lichtpunt geïnstalleerd worden. Het aanschaffen van (statische) dimmogelijkheden (waaronder de driver die nodig is voor de aansturing van de lamp) wordt tegenwoordig vaak in de aanschafprijs van een nieuw ledarmatuur opgenomen en daarvoor worden geen extra kosten berekend. Voor een statisch dimregime geldt dat een eenmaal geprogrammeerd lichtpunt achteraf niet meer makkelijk kan worden aangepast; elk lichtpunt waarop een wijziging is gewenst of voorzien dient dan apart opnieuw te worden geprogrammeerd. Bij een benodigde vervanging of aanpassing van de driver kunnen de kosten inclusief motage oplopen tot 215 euro per armatuur. Statisch dimmen wordt in Noordwijk momenteel verlichting toegepast bij vervangingen van alle bestaande lampen in woonwijken.

Bij deze vervangingen wordt gekozen voor ledverlichting in combinatie met een statisch dimregime: vanaf het inschakelmoment tot 21.00 uur 100% van de verlichtingssterkte, vanaf 21.00 uur naar 70%, vanaf 23.00 uur naar 50%, vanaf 5.00 uur terug naar 70% en om 6.00 uur weer naar 100% tot het moment van uitschakelen. Door deze maatregel, waarbij de sociale en verkeersveiligheid niet in het geding komt, bespaart de gemeente Noordwijk veel energie. De gelijkmatigheid van de verlichting op straat (verandert nagenoeg niet.

3.3 Dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement Naast statisch dimmen is dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement in opkomst. Dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement is het dimmen van de openbare verlichting op basis van omgevingsfactoren, zoals licht, verkeersaanbod en weersomstandigheden. Bij de nieuwere varianten is er sprake van een volledige interactieve communicatie tussen lichtpunten en centralen en lichtpunten onderling. Lichtpunten kunnen centraal worden gemonitord en bediend. Een scala aan sensoren per lichtpunt kan worden uitgelezen hetgeen het begrip “licht op maat” een nieuwe dimensie geeft. Door telemanagement toe te passen kunnen aanpassingen in het dimregime of schakeltijden gemakkelijk en centraal gebeuren. Dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement is in aanschaf wel duurder dan statisch dimmen. De gemeente Noordwijk past dynamisch dimmen in combinatie met telemanagement toe op wijk en gebiedsontsluitingswegen en grote parkeerterreinen. Hierbij heeft de politie de mogelijkheid om bij een eventuele calamiteit de verlichting direct op te schalen naar 100%.

13

Versie1.0

3.4 Detectie Detectie binnen de openbare verlichting is een bijzondere vorm van dynamisch verlichten waarmee veel energie kan worden bespaard. In principe wordt er bij detectie niet, of met een zeer laag niveau verlicht, tenzij sensoren in een serie van lichtpunten een aankomende voorbijganger registreren. De verlichting wordt dan 2 of 3 lichtmasten voorafgaand aan de passage opgeschaald naar een hoger lichtniveau tot de voorbijganger gepasseerd is. Vervolgens wordt het lichtniveau teruggebracht naar het lage niveau. Deze vorm kan vooral interessant zijn in een gebied van de openbare ruimte met een lage verkeersintensiteit. De gemeente Noordwijk past detectie vooral toe op fietspaden, in parkjes en kleine parkeerterreinen. Hier is de burger / verkeersintensiteit in de avond/nacht laag en kan met behulp van detectie veel energie worden bespaard. In Noordwijk blijft altijd een lamp branden (meestal op 30%). Bij detectie van een voorbijganger schaalt de verlichting op naar 100%. In Noordwijk gaat de verlichting niet helemaal uit. Detectie wordt toegepast op de lage parkeerterreinen langs de Koningin Astrid Boulevard en op de Langevelderslag.

3.5 Actieve en passieve markering en oriëntatieverlichting Markering binnen de openbare verlichting kunnen worden onderscheiden in verlichte markeringen (ofwel actieve markering) zoals bijvoorbeeld verlichte bermpaaltjes of lichtpunten) en niet verlichte markering (bijvoorbeeld reflecterende bermpaaltjes). Daarnaast kennen we oriëntatieverlichting. Dat zijn bijvoorbeeld verlichtingsobjecten die op bepaalde strategische locaties worden geplaatst zodanig dat een burger het kan gebruiken als een “baken” in het donker. De gemeente Noordwijk past vormen van actieve en passieve markering en oriëntatieverlichting vooral toe op wegen in het buitengebied van de gemeente. Bovendien wordt alle openbare verlichting bij vervanging voorzien van de mogelijkheid om te dimmen waardoor extra energie kan worden bespaard.

Figuur 1: Beleid Verlichten Noordwijk 2021 - 2025

14

Versie1.0

3.6 Lichtvervuiling Het verschijnen van kunstverlichting heeft echter ook een aantal neveneffecten. Niet al het licht van uitsluitend op de plekken waarvoor het bedoeld is. Sommige, vooral oudere of decoratieve armaturen verstrooien het licht ook richting de nachtelijke hemel. Daarnaast speelt reflectie van verlichting door wegen en gebouwen een rol. Buiten de openbare verlichting dragen met name aan de rand van het Groene Hart de kassen bij aan lichtvervuiling. Er zijn onderzoeken die uitwijzen dat lichtvervuiling negatieve effecten heeft op het bioritme van mens en dier. Daarnaast is de sterrenhemel (veel) minder goed zichtbaar. De algemene tendens in Nederland is om lichtvervuiling vanwege de negatieve effecten op de omgeving zoveel mogelijk te voorkomen. Tevens heeft het alleen verlichten van de openbare ruimte waar en wanneer dat nodig is – en dus voorkomen van lichtvervuiling - een positief effect op energiebesparing. De gemeente Noordwijk sluit aan bij de Nederlandse tendens en zal bij de keuze van lichtbronnen en armaturen en het verlichten van haar openbare ruimte rekening houden met het tegengaan van lichtvervuiling.

3.7 Lichthinder Onder lichthinder worden die vormen van verlichting verstaan die hinder veroorzaken voor de burgers. Een bekend voorbeeld hiervan is inschijning door openbare verlichting in de slaapkamer. Lichthinder zorgt voor een zekere mate van overlast. De gemeente Noordwijk spant zich daarom in om lichthinder veroorzaakt door openbare verlichting tegen te gaan. Dat uit zich bijvoorbeeld in een bewuste keuze voor het plaatsen van een mast en het type armatuur. Daar waar het gaat over bestaande verlichting (en de “plaats” van de mast al bepaald is) kijkt de gemeente naar vormen van afscherming van het licht dat hinder veroorzaakt, bijvoorbeeld door het plaatsen van een kapje in het armatuur.

3.8 Duurzaamheid in materiaalkeuze en samenwerkingsverband 3.8.1 Keuze voor leveranciers en aannemers beheer & onderhoud Heijmans B.V. is na een aanbestedingsprocedure in januari 2019 gestart met het onderhoud van openbare verlichting in de gemeenten Noordwijk, Katwijk, Hillegom, Lisse en Teylingen. Zij verzorgen het onderhoud, de klachtenafhandeling en regelen de vervangingen. In de toetsing van de aanbesteding zijn naast prijs en kwaliteit ook technische- en veiligheidsaspecten en zaken in relatie tot duurzaamheid opgenomen. De aannemer heeft een plan ingediend met de beste prijs en kwaliteitsverhouding voor het beheren en onderhouden van de openbare verlichting. 3.8.2 Duurzame materialen Er worden bij het beheer en onderhoud van openbare verlichting zoveel mogelijk duurzame materialen toegepast waaronder ledverlichting en aluminium masten die gerecycled worden. Ook worden afgeschreven lampen en armaturen aangeboden aan WeCycle, zodat componenten hieruit weer hergebruikt worden of als grondstof dienen voor nieuwe producten. Daarnaast levert het gebruik van hybride voertuigen ook een bijdrage aan de

15

Versie1.0

vermindering van de CO2 uitstoot en geeft dit minder geluidsoverlast. De gemeente Noordwijk heeft een akkoord met de leverancier van de aluminium lichtmasten en hierbij het Cradle to Cradle (C2C) certificaat. Alle aluminium lichtmasten gaan na aanrijding of vervanging terug naar de leverancier.

3.9 Burgerparticipatie Door de sterke opkomst van internet en social media delen we steeds meer kennis en informatie met elkaar. Het wordt daarmee ook makkelijker en laagdrempeliger voor mensen om te participeren in discussies over talloze zaken, zowel op wereldniveau als regionaal ook over openbare verlichting. Zo worden bijvoorbeeld klachten over verkeerd geplaatste verlichting snel gedeeld en besproken met omwonenden via media zoals Facebook en Twitter. Er kan worden gesteld dat de tendens is dat de bemoeienis van burgers in keuzes die worden gemaakt door de gemeente binnen de openbare ruimte toeneemt. Veel gemeenten worstelen met vraagstukken hoe om te gaan met participatie van burgers en andere belanghebbenden in het verlichten van de openbare ruimte. Dat speelt vooral bij het aanpassen, veranderen, vervangen van bestaande openbare verlichting. Hoe regel je een goed participatieproces en welke invloed heeft dit op de lichtkwaliteit? Het op de juiste wijze maken van keuzes is voor velen lastig. Daar komt dan ook nog eens bij dat er allerlei externe zaken zijn die de “beleving” van de gebruikers beïnvloeden. Bovendien zijn er nog maar weinig bekende “best practices” van een goed participatieproces binnen de openbare verlichting in Nederland. De gemeente Noordwijk betrekt burgers en andere stakeholders bij het maken van keuzes in haar openbare verlichting.

Hierbij zet de gemeente primair de grote lijnen uit, berustend op kennis en ervaring, die bij de doorsnede burger ontbreekt. Binnen deze kaders zijn er vaak een aantal keuzemogelijkheden. Bij aanwezigheid van buurt en/of wijkverenigingen worden de bestuurders geinformeerd. De gemeente streeft naar een goede en werkbare vorm waarin burgers bij het maken van keuzes kunnen worden betrokken en kunnen meedenken.

16

Versie1.0

4 Ontwikkelingen en trends

17

Versie1.0

4.1 Sociale en maatschappelijke ontwikkelingen 4.1.1 Dynamische verlichting wordt standaard Licht op maatoplossingen in de openbare verlichting worden steeds meer toegepast door de wereldwijde drive om energie te besparen. Door dynamisch te verlichten kan tot tientallen procenten meer aan energie worden bespaard. Hierdoor kunnen de doelstellingen die in het Energieakkoord staan worden gerealiseerd. Daarnaast heeft dynamisch verlichten ook andere voordelen. Dynamisch verlichten komt vaak met actuele informatie over de verlichtingsinstallatie. Deze informatie wordt gebruikt voor het beheer en het onderhoud van de installatie en dat komt zowel de kwaliteit van de verlichtingsinstallatie als de kwaliteit van de verlichting in de openbare ruimte ten goede. De gemeente Noordwijk is actief bezig met telemanagement, vooral op wegen met een ontsluitingskarakter en heeft de intentie om het aandeel dynamische verlichtingspunten in de komende 5 jaar verder uit te breiden. 4.1.2 Functioneel aanbesteden zet verder door Offertes en aanbestedingen in de openbare verlichting worden in toenemende mate uitgevraagd op basis van functionele criteria en in mindere mate op basis van (uitsluitend) productcriteria. Ook contracten met beheer- en onderhoudsaannemers bevatten meer functionele componenten.

In de openbare ruimte worden voor een onderhoudsaannemer bijvoorbeeld eisen gesteld aan de kwaliteit en betrouwbaarheid van de verlichting (bijvoorbeeld het verlichtingsniveau, aantal defecte lampen etc). Het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) biedt hiervoor een raamwerk. Het CROW is één van de partijen die ervoor zorgt dat in Nederland de infrastructuur, de openbare ruimte en het verkeer en vervoer goed geregeld is. En daar hoort ook de openbare verlichting bij. De gemeente Noordwijk staat positief ten opzichte van deze ontwikkeling en zal functioneel aanbesteden toepassen indien de situatie zich voordoet. 4.1.3 Samenwerking tussen gemeenten versterkt kennis Door technische ontwikkelingen bevatten lichtpunten steeds meer complexe onderdelen zoals drivers, controllers, sensoren, dimsystemen en besturingssoftware. Het vereist kennis en ondernemerschap om de (technische) mogelijkheden ten volle te kunnen benutten. Tegelijk neemt het aantal beheerders voor openbare verlichting in Nederland af en zien we dat de ratio tussen beheerders en lichtpunten steeds kleiner wordt; er is steeds minder capaciteit beschikbaar voor het beheren van de lichtpunten. Om er toch voor te zorgen dat de gemeente beschikt over de juiste kennis zijn samenwerkingsverbanden en kennisdeling tussen gemeenten essentieel.

De gemeente Noordwijk werkt actief samen met regiogemeenten. Dit uit zich in een periodiek overleg en komt voort uit de Regionale Uitgangspuntennotitie ‘Licht in ’t Zicht’. Deze notitie is op het initiatief van de gemeente Leiden, Rijnwoude en Katwijk, en de Milieudienst West-Holland (voorloper van de Omgevingsdienst West-Holland) tot stand gekomen. De betrokken gemeenten (naast Noordwijk) zijn: Leiden, Zoeterwoude, 18

Versie1.0

Leiderdorp, Hillegom, Lisse, Katwijk, Voorschoten, Teylingen, Oegstgeest, Alphen aan den Rijn, Kaag en Braasem en Noordwijkerhout. Primaire doelstelling is het opdoen en delen van kennis. Daarnaast wordt gezamenlijk opgetrokken in de contacten met netbeheerder Liander.

4.2 Technische ontwikkelingen 4.2.1 Doorontwikkeling Ledverlichting: hogere efficiency en langere levensduur Wereldwijd wordt nog steeds een toename van de efficiency van ledlampen waargenomen. Op basis van de ontwikkelingen wordt door lichtexperts verwacht dat de lumen per watt ratio van ledlampen tot 2030 verder zal toenemen. Ook de levensduur van leds – die vanaf introductie van de led al langer was dan van de meeste conventionele lampen – zal naar verwachting door de doorontwikkeling van leds verder toenemen. De gemeente Noordwijk volgt de ontwikkelingen op de voet en zal bij vervanging of toepassing van nieuwe armaturen een goede afweging maken tussen standaardisatie van materiaal (lichtmasten en armaturen) en de meerwaarde (hogere efficiency en langere levensduur) die een nieuw armatuur biedt. Een groot deel van de openbare verlichting in de kernen Noordwijkerhout en de Zilk bevat nog geen optie om de verlichting te dimmen. Bij vervanging worden de drivers voorzien van het standaard dimregime zodat vanaf heden ook in Noordwijkerhout en de Zilk energie wordt bespaard met de openbare verlichting. 4.2.2 Modulaire systemen en uitwisselbaarheid De conventionele armaturen met gasontladingslampen waren relatief eenvoudig opgebouwd: de lamp, de behuizing rondom de lamp (het armatuur) en een aanstuurmodule (voorschakelapparaat) voor de lamp.

De lamp diende elke 4 tot 8 jaar vervangen te worden. Moderne armaturen met leds en de optie voor sensoren en telemanagement zitten net iets anders in elkaar en zijn vaak modulair opgebouwd. Ze bestaan uit:  een leddeel met daarin de leds en een driver. o De leds zorgen voor het licht (op basis van halfgeleidertechnologie). Van leds wordt aangenomen dat ze een gemiddelde levensduur hebben van 15 jaar of meer. o De driver zorgt ervoor dat de leds op een juiste wijze worden aangestuurd. Drivers hebben een relatief korte levensduur. (vaak korter dan leds). Bij een aantal armaturen zijn de drivers (nog) niet uitwisselbaar waardoor het hele armatuur vervangen moet worden als de driver kapot gaat.  een communicatiedeel (connectivity, om de armaturen draadloos te laten communiceren met elkaar en met een backofficesysteem). Vaak is de connector als een unit op of aan het armatuur bevestigd.  een sensordeel. Hierin zitten vaak 1 of meerdere sensoren verwerkt. (detectie/licht etc)

19

Versie1.0

Figuur 2: Doornsede van een modulair ledarmatuur. https://armaturenregister.nl/2019/09/26/zhaga-book-18demo/

Interoperabiliteit Door de toename in componenten (en leveranciers van componenten) die direct of indirect verbonden zijn aan lichtpunten wordt de connectiviteit tussen verschillende componenten steeds belangrijker voor de betrouwbaarheid en functionaliteit van een lichtpunt en hieraan verbonden sensoren. Werkt de ene component van fabrikant A nog wel met de andere compnent van fabrikant B? Zijn componenten interoperabel? De interoperabiliteit kan worden gewaarborgd door het koppelvlak tussen de componenten te specificeren. Hiermee wordt de uitwisselbaarheid van componenten bepaald. Zhaga Binnen de openbare verlichting zegt het Zhaga-keurmerk iets over de uitwisselbaarheid van ledverlichtingsbronnen. Een modulair verlichtingssysteem is duurzamer in gebruik en eenvoudiger bij issues: bij een defect onderdeel hoeft niet het gehele systeem te worden vervangen. Verschillende componenten van verschillende fabrikanten voorzien van een Zhaga logo zijn uitwisselbaar. DALI® Naast Zhaga is er DALI® op het vlak van standaardisatie in de openbare verlichting. DALI® ( Digital Adressable Lighting Interface) is de wereldwijde standaard die door IEC (de Internationale Elektrotechnische Commissie) is vastgelegd en die onder andere de wijze van aansturing van de leds beschrijft.

Zhaga D4i De Digitale Verlichting Interface Alliance (DiiA®) is een open, wereldwijd consortium van verlichtingsbedrijven die als doel heeft om de groei van verlichtingsoplossingen die zijn gebaseerd op Digital Addressable Lighting Interface (DALI®) technologie te stimuleren. Zhaga en de DiiA hebben de handen ineen geslagen om tot future-proof led verlichting te komen met Internet of Things (IoT) connectivity: Zhaga D4I. Door deze nieuwe norm is ook de interoperabiliteit gewaarborgd. De norm is gebaseerd op de door Zhaga ontwikkelde connector en het DALI-communicatie protocol. Doel van deze ontwikkeling is om er voor te zorgen dat de combinatie “plug and play” is. De Zhaga D4I standaard is een zogenaamde “intra-luminaire DALI”.

20

Versie1.0

De gemeente Noordwijk zal bewust letten op een goede uitwisselbaarheid van verschillende componenten. Daarbij kan en zal de gemeente gebruik maken van de beschikbare standaarden en keurmerken voor uitwisselbaarheid. Hierdoor verkleint zij het risico op defecten, interoperabiliteitsissues tussen componenten en vendor lock-in. 4.2.3 Slimme verlichting De term “slimme” openbare verlichting wordt gebruikt om aan te geven dat de openbare verlichting samenwerkt met objecten en mensen in de openbare ruimte teneinde de veiligheid, de efficiency, het comfort of het gebruikersgemak van burgers in de openbare ruimte verder te kunnen dienen. Denk hierbij aan een verdere doorontwikkeling van “licht op maat”oplossingen hetgeen leidt tot een lagere energieverbruik en lagere vervangingskosten. Of de koppeling van slimme verlichting aan beveiligingssystemen, hulpdiensten of geleidingssystemen om burgers een bepaalde weg of route te laten volgen. De doorontwikkeling van slimme verlichting gaat samen met de ontwikkeling van:  Sensortechnologie: Veel gebruikte sensoren met smart lighting voor openbare verlichting zijn: o bewegings- en detectiesensoren: deze nemen beweging waar en schakelen verlichting automatisch in bij aanwezigheid en uit bij afwezigheid. o Parkeersensoren: deze meten de aanwezigheid van parkeerplaatsen in drukke gebieden.

o Fijnstof, temperatuur en weersensoren: deze monitoren de lucht en weersomstandigheden  Draadloze communicatie: Door de hoge mate van gebruikersgemak, de toegenomen informatiesnelheid van draadloze netwerken en een betere (draadloze) beveiliging heeft draadloze comminicatie een vlucht genomen. De standaard voor lichtmanagementsystemen is DALI standaard. Het gebruikersgemak is zichtbaar in diverse situaties en ondersteunt bijvoorbeeld de betrouwbaarheid en continuiteit van een dienst: wanneer een sensor bijvoorbeeld kapot gaat, nemen omliggende lichtpunten de functie van communicatie over, waardoor het draadloze netwerk intact blijft. Tevens zal er een signaal gaan naar de beheerder die via zijn computersysteem kan zien dat de sensor vervangen moet worden. Telemanagement Een modern areaal met moderne componenten, sensortechnologie en draadloze communicatiemogelijkheden heeft grote voordelen waardoor de kwaliteit van de openbare verlichting sterk kan verbeteren. Telemanagement maakt besturing op afstand tussen meerdere masten en daaraan gekoppelde sensoren mogelijk. Zo kan de verlichting nog beter afgestemd worden op de behoefte en wens van de burger of bezoeker. Er kunnen gerichte acties worden ondernomen op alle data die door de sensoren die bevestigd zijn aan de

21

Versie1.0

lichtmasten worden waargenomen. Een beheerder kan hierdoor snel ingrijpen bij een defect aan de openbare verlichting.

Figuur 3: Smart streetlight system (bron: Green Ideas Technology)

22

Versie1.0

5 Huidige situatie

23

Versie1.0

5.1 Overzicht De gemeente Noordwijk is een gemeente aan de Nederlandse kust en telt 42.859 inwoners (1 januari 2019, bron: CBS). De gemeente bestaat sinds de fusie met de gemeente Noordwijkerhout uit vier kernen.  Noordwijk aan Zee, vanouds een vissersdorp, is een badplaats met een lange kuststrook van circa 13 km geworden. Van het vrije strand (na het strand van Katwijk) tot en met Langevelderslag. Noordwijk aan Zee kent twee boulevards die beide vernoemd zijn naar een koningin, de Koningin Wilhelmina Boulevard en de Koningin Astrid Boulevard.  Noordwijk-Binnen straalt in de oude kern de rust uit van vroeger eeuwen. In 1992 is de oude dorpskern aangewezen als beschermd dorpsgezicht op grond van de Monumentenwet.  Noordwijkerhout is een voormalige gemeente ten noordoosten van Noordwijk.  De Zilk is een dorp met circa 2190 inwoners, grenzend aan Hillegom en Vogelenzang. Ook Langevelderslag wordt tot Noordwijk gerekend. De gemeente Noordwijk heeft een oppervlakte van 74,94 km² waarvan 16,57 km² water.

Figuur 4: Gemeentegrenzen Noordwijk. In rood kern Noordwijk, blauw: Noordwijkerhout en groen: de Zilk. De oude kern Noordwijk (in rood) is lichter gemaakt zodat duidelijk het verschil tussen de situatie voor de fusie en na de fusie zichtbaar is

24

Versie1.0

Noordwijk is een groeiende gemeente. Door uitbreiding van de bevolking en bouw van nieuwe wijken groeit ook het verlichtingsareaal. Ondanks de groei van het areaal neemt het jaarlijkse energieverbruik van de openbare verlichting in Noordwijk af. Dat komt omdat Noordwijk bij nieuwbouw of vervanging van verlichting kiest voor duurzame en energiezuinige verlichting waarbij met minder energieverbruik een vergelijkbare of betere lichtkwaliteit wordt gerealiseerd. In onderstaande tabel zijn een aantal karakteristieke openbare verlichtingsparameters weergegeven voor de verlichting van Noordwijk over de periode 2013 – 2020. Tabel 1: kerncijfers openbare verlichting Noordwijk periode 2013 – 2020 (NH = Noordwijkerhout + de Zilk, NW= kern Noordwijk). Enkele gegevens van de kernen Noordwijkerhout en de Zilk uit 2016 en 2013 zijn niet in de tabel opgenomen omdat deze bij de gemeente niet exact bekend zijn.

2020

Gemeente Noordwijk Aantal openbare verlichting lampen (#) Aantal lampen met led (#) en percentage led t.o.v totaal aantal ov lampen in de dorpskern Aantal gedimde lampen (#) en percentage led t.o.v totaal aantal ov lampen in de dorpskern Opgestelde systeemvermogen (kW) Energieverbruik zonder dimmen (MWh) Energieverbruik met dimmen (MWh) Percentage extra energiebesparing door de openbare verlichting te dimmen en detectie toe te passen (%)

9.962 (NW: 5.886, NH: 4.076) 5.131 (51,5%) NW: 3.387 (57,5%) NH: 1.744 (42,8%) 2.236 (22,4%) NW: 2.081 (35,4%) NH: 155 (3,8%) 334 (NW: 205, NH: 129) 1.386 NW: 851 NH: 535 1.289 NW: 765 NH: 523

2016

2013

NW:5.656

NW:5.397

NW: 1.308 (23,1%)

NW:148 (2,7%)

NW: 583 (10,3%)

NW: 286 (5,3%)

NW:270

NW: 290

NW: 1.120

NW: 1.201

NW: 1.060

NW: 1.172

NW: 5,4%

NW: 2,5%

7,0% NW:10,1% NH: 2,3%

45,7% NW:9,6% NW:0,0% Percentage energiebesparing t.o.v. 2013 (%)  Enkele energiegevens uit 2016 en 2013 voor de kern Noordwijkerhout en De Zilk (NH) volgen uit de jaarlijkse energiescans openbare verlichting die zijn opgesteld.  Blauw is geschat op basis van de ovl-gegevens 2016.

Op basis van bovenstaande tabel kunnen een aantal bevindingen worden gedaan.  Het aandeel ledverlichting in Noordwijk (alle kernen samen) is gegroeid van 2% in 2013 naar 52% in 2020. Door de toepassing van ledverlichting in Noordwijk (alle kernen samen) wordt 38% energie bespaard ten opzichte van 2013.  Door de verlichting te dimmen in de nacht, detectie toe te passen op de fietspaden, parken, kleine parkeerplaatsen en verlichting in buitengebied en daarbij actief lichtmanagement te hanteren op grotere doorgaande wegen (“slimme” verlichtingstechnieken) wordt er 7% extra energie bespaard op de openbare verlichting. Het overgrote deel van de gedimde openbare verlichting is te vinden in de kern Noordwijk (>90%).  De totale energiebesparing in Noordwijk (alle kernen samen) ten opzichte van 2013 bedraagt 45,7%. Dat is zeer ruim boven het doel (20%) dat was gesteld voor 2020.

5.2 Lichtmasten, armaturen en lichtbronnen Als uitgangspunt voor de berekeningen en gegevens in het volgende hoofdstuk is het areaalbestand openbare verlichting van april 2020 van Noordwijk genomen.

25

Versie1.0

5.2.1 Lichtmasten Noordwijk bezit 8836 lichtmasten. Op het moment van schrijven zijn 31 lichtmasten ouder dan de technische levensduur van 40 jaar; dat komt overeen met 0,4% van het totale aantal lichtmasten in Noordwijk. In onderstaande afbeelding is de leeftijdsopbouw van de lichtmasten weergegeven.

Leeftijdsopbouw lichtmasten gemeente Noordwijk

Aantal (#)

april 2020

4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

48%

34%

14% 3%

0-10 jaar

11-20jaar

21-30jaar

31-40jaar

1% ouder dan 40 jaar

Leeftijd (jaar) Figuur 5: Leeftijdsopbouw lichtmasten gemeente Noordwijk - april 2020

De gemeente Noordwijk heeft het afgelopen beleidsperiode een behoorlijke investering gedaan in het vervangen van lichtmasten. Hierdoor is het aantal lichtmasten dat aan vervanging toe is nihil. De vervangingen komen ten goede aan de (verkeers)veiligheid en verlagen de jaarlijkse onderhoudskosten. De gemeente Noordwijk vervangt bewust. Vanaf 28 jaar na plaatsing van de lichtmast wordt er iedere 6 jaar een stabiliteitsmeting uitgevoerd om ongelukken te voorkomen. De leeftijdsopbouw van lichtmasten is over alle kernen binnen de gemeente gezond. In onderstaande figuur is de procentuele verdeling van kern Noordwijk en Noordwijkerhout per leeftijdsgroep van masten.

26

Versie1.0

Leeftijdsopbouw lichtmasten gemeente Noordwijk leeftijdsopbouw per dorpskern

Aantal (#)

april 2020 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

28% 41% 72% 59%

46% 54%

10%

0%

Noordwijkerhout en De Zilk

90%

0%

kern Noordwijk

Leeftijd (jaar) Figuur 6:Leeftijdsopbouw lichtmasten gemeente Noordwijk - leeftijdsopbouw per dorpskern - april 2020

5.2.2 Armaturen Noordwijk beschikt over 9174 armaturen (lampenkappen). Er zijn 352 armaturen ouder dan de technische levensduur van 20 jaar; dat komt overeen met 3,8% van het totale aantal armaturen in Noordwijk. In onderstaande afbeelding is de leeftijdsopbouw van de armaturen weergegeven.

27

Versie1.0

Leeftijdsopbouw armaturen gemeente Noordwijk, april 2020

4000

38%

3500

Aantal (#)

3000

26%

2500

21%

2000 1500

11%

1000

4%

500 0 0-5 jaar

6-10jaar

11-15jaar

16-20jaar

ouder dan 20 jaar

Leeftijd (jaar) Figuur 7: Leeftijdsopbouw armaturen gemeente Noordwijk - april 2020

De gemeente Noordwijk heeft een gezonde leeftijdsopbouw van armaturen. De gemeente is sinds een paar jaar bezig met invoering van ledverlichting in haar openbare verlichting. Bij vervanging van armaturen worden nieuwe armaturen geplaats in combinatie met led. Hiermee wordt energie bespaard. De leeftijdsopbouw van armaturen laat zien dat het grootste deel van armaturen die aan vervanging toe is (84%) in Noordwijkerhout en de Zilk staan. Door deze armaturen te vervangen en tevens led toe te passen zal ook het aandeel led in Noordwijkerhout en de Zilk verder toenemen. (zie 5.2.3).

28

Versie1.0

Leeftijdsopbouw armaturen gemeente Noordwijk leeftijdsopbouw per dorpskern

Aantal (#)

april 2020 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0

23% 32% 77% 68%

40% 60%

52% 48%

84% 16%

Noordwijkerhout en De Zilk kern Noordwijk

Leeftijd (jaar) Figuur 8: Leeftijdsopbouw armaturen gemeente Noordwijk - leeftijdsopbouw per dorpskern - april 2020

29

Versie1.0

5.2.3 Lichtbronnen De meeste lichtbronnen voor openbare verlichting in Noordwijk zijn lampen. Noordwijk heeft 9962 openbare verlichtingslampen (coventioneel en led, status: april 2020). Indien ook nog alle schijnwerpers, verlichte bewegwijzeringsborden, grondspots, tunnelverlichting en wandarmaturen worden meegerekend (onder de categorie “overige verlichting” stijgt dit aantal tot 10368. De lampen die gebruikt worden bestaan hoofdzakelijk uit ledlampen en moderne conventionele lampen. Omdat met ledverlichting meer energie kan worden bespaard neemt het aandeel ledlampen jaarlijks toe.

Figuur 9: Conventionele lamp (SON) links en moderne ledlamp rechts. Kenmerkend voor ledlampen zijn de kleine felle lichtpuntjes die in sommige modellen goed zichtbaar zijn. Door de keuze van het armatuur (kap) die de lamp omhult en het licht verspreidt is de lichtbron (lamp) soms slecht te zien en kan het lastig zijn om – eenmaal geplaatst - een ledlamp vanaf afstand te herkennen

Figuur 10: voorbeeld van een armatuur uitgerust met een conventioenel lamp

Figuur 11: voorbeeld van een armatuur uitgerust met een ledlamp

30

Versie1.0

In onderstaande figuren is de ontwikkeling van het OVL-areaal over de jaren 2020 – 2030 weergegeven. Het huidige areaal bestaat voor ongeveer 50% uit ledverlichting, 46% conventionele lampen en 4% overige lampen (bijvoorbeeld schijnwerpers voor aanlichting van gebouwen, wegdekreflectoren en bolders langs de strandafgangen). Het aandeel led groeit de komende 10 jaar naar 89%. 4%

Opbouw verlichtingsareaal 2020

Opbouw verlichtingsareaal 2030

4%

7% 46%

50% 89%

lampen conventioneel

lampen led

lampen overig

lampen conventioneel

lampen led

lampen overig

Figuur 12: Procentuele verdeling van verschillende soorten lampen voor openbare verlichting in de gemeente Noordwijk voor de jaren 2020 en 2030

Daarnaast is de procentuele verdeling van ledverlichting weergegeven naar kern. Hier is duidelijk te zien dat de kern Noordwijk momenteel een groter aandeel ledlampen heeft; ongeveer tweederde van de alle ledlampen in de openbare verlichting van de gemeente Noordwijk staat in de kern Noordwijk. Procentuele verdeling ledverlichting naar dorpskern, 2020

Noordwijkerhout en De Zilk 34%

kern Noordwijk 66%

Figuur 13: Procentuele verdeling ledverlichting binnen de openbare verlichting naar dorpskern, status 2020

31

Versie1.0

Procentuele verdeling led in Noordwijkerhout en De Zilk, 2020

Procentuele verdeling led in kern Noordwijk 2020 3%

4%

39% 43% 53% 58%

lampen conventioneel

lampen led

lampen conventioneel

lampen overig

lampen led

lampen overig

Figuur 14: procentuele verdeling van led in de openbare verlichting binnen de kernen Noordwijkerhout, de Zilk en kern Noordwijk – status 2020

32

Versie1.0

6 Resultaten beleid en beheer verlichting Noordwijk 2016 – 2021

33

Versie1.0

6.1 Ledverlichting Het aantal ledlampen in de openbare verlichting is de afgelopen jaren verder uitgebreid. In de kern Noordwijk bestond in 2016 23% van het totale aantal lichtpunten in de openbare verlichting uit ledverlichting. In april 2020 is dat percentage toegenomen tot 58%. Voor de kernen Noordwijkerhout en De Zilk is het aandeel van led ook toegenomen, maar zijn geen exacte fijfers bekend.

6.2 Statisch dimmen Op meerdere plekken in Noordwijk zijn armaturen en lampen vervangen en voorzien van een statisch dimregime. Op deze manier kan energie wordt bespaard. Voorbeelden zijn de lichtmasten waarvan de armaturen zijn vervangen in de wijken Grashoek en Vinkenveld en langs de Bosweg en De la Bassecour Caanstraat.

6.3 Dynamisch verlichten en telemanagement Op de Northgodreef is de openbare verlichting vervangen en is er extra verlichting langs de fietspaden aangebracht. Op de Jonckerweg en de helft van de ’s-Gravendijckseweg zijn de armaturen vervangen door armaturen met ledverlichting en wordt er dynamisch verlicht met telemanagement. Ook op het Vuurtorenplein (te weten het plein en naast de vuurtoren) zijn de armaturen vervangen door ledarmaturen. De armaturen met telemanagement kunnen per straat, straatgedeelte of per armatuur worden geregeld waardoor het verlichtingsniveau op straat naar wens kan worden aangepast. Deze zijn in 2016 geplaatst in de Jonckerweg, Northgodreef en ’s-Gravendijckseweg. Ook de Herenweg, de Grent, Palaceplein, Parallel Boulevard, Duinwetering, Gooweg, de Weteringkade en het Kloosterplein zijn voorzien van een dynamisch verlichtstoepassing.

6.4 Detectie Langs de Koningin Astrid Boulevard zijn de parkeerterreinen voorzien van detectie. Dit betekent wanneer er een verkeersdeelnemer aankomt (dit kan bijvoorbeeld een persoon, fietser of auto zijn) er 3 masten gaan branden. Rijdt of loopt de verkeersdeelnemer door dan gaan de volgende 3 masten branden. Is er geen beweging meer dan zwakt het weer licht af naar een verlichtingsniveau van 30%.

6.5 Burgerparticipatie De gemeente Noordwijk past actief Burgerparticipatie toe. Een recent voorbeeld in afgelopen beleidsperiode is de motie Verlichting Nachtegaalslaan (unaniem aangenomen). Na klachten van jongeren dat ze daar door het donker moesten fietsen/lopen vanwege het ontbreken van verlichting worden momenteel de mogelijkheden onderzocht om verlichting langs de Nachtegaalslaan te plaatsen. Een ander voorbeeld is de verlichting langs het fietspad van de Gooweg tussen Noordwijk en Leeuwenhorst. Tenslotte staan er 2 voorbeelden van armaturen in de wijk Zeeburg (Noordwijkerhout), waar de komende jaren een grote renovatie gaat plaatsvinden.