Onderzoek aanmeldcentrumasielzoekers Noordoostpolder_eindrapport10okt.pdf

Het cijfer van omwonenden voor het veiligheidsgevoel blijft stabiel op een 7,7 (direct na de komst van het azc was dit overigens een 7,1 – tijdens de 0-meting een 8,5). 95 procent van de omwonenden verwacht dat het veiligheidsgevoel de komende tijd gelijk blijft of verbetert. Dit is een gunstiger beeld ten opzichte van de meting van het jaar daarvoor. Het lijkt erop dat die trend zich voortzet. Bij de zesde meting in 2022 luidt de conclusie dat veel asielgerelateerde overlast volgens omwonenden is afgenomen. Er is wel sprake van enige overlast van personen in de openbare ruimte. Het aantal incidenten op het COA-terrein blijft laag, met een lichte stijging in het afgelopen jaar. 12 Tot slot verwachten steeds minder omwonenden een negatieve invloed van het azc op de omgeving: van 41% in de nulmeting naar 24% in de viermeting en 13% in de zesmeting.

12

Zesmeting azc Zutphen. Belangrijkste bevindingen. Bureau Beke, 2022, en Viermeting azc Zutphen. Belangrijkste bevindingen. Bureau Beke, 2020, en https://bureaubeke.nl/wp-content/uploads/2019/02/Artikel-azc.pdf

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

29 van 43

Onderzoek I&O Research (2021) naar draagvlak azc in Overloon: overlast neemt toe, bijna 60% omwonenden voelt zich wel eens onveilig In het azc in Overloon vond niet zozeer een uitbreiding plaats als wel een verandering in samenstelling. Uit onderzoek van I&O Research komt naar voren dat dit leidde tot een ‘omslagpunt’ in de ervaringen die inwoners van omliggende dorpen, dorpsraden, lokale ondernemers en de politie hebben met de bewoners van het azc. ‘In de eerste jaren van het azc was er nauwelijks sprake van overlast, op incidenten na. De laatste één à twee jaar is de ervaren overlast sterk toegenomen. De oorzaak die hiervoor wordt benoemd is een veranderde doelgroep op het asielzoekerscentrum. Er is sprake van een groep vluchtelingen uit veilige landen, waaronder AMV’ers (alleenstaande minderjarige vluchtelingen), die voor deze overlast zorgen.’ (…) ‘Omdat er sprake is van hechte gemeenschappen in de dorpen rondom het azc hebben de incidenten die zich voordoen impact op heel de gemeenschap en niet alleen op de slachtoffers van de incidenten. Dit heeft geleid tot maatschappelijke onrust en de dreiging dat inwoners voor eigen rechter gaan spelen. In het licht van de hechte gemeenschappen wordt door sommige geïnterviewden gewezen op een mogelijke discrepantie tussen de objectieve en subjectieve veiligheid.

Toegenomen onveiligheid kan komen door een toename aan delicten, maar het kan ook komen doordat het gevoel van onveiligheid is versterkt, mogelijk gevoed door informatie op (sociale) media of ervaringen van andere inwoners.’ Uit het onderzoek komt naar voren dat bijna zes op de tien omwonenden zich weleens onveilig voelt door de aanwezigheid van het azc in Overloon: 21 procent geeft aan zich vaak onveilig te voelen en 36 procent voelt zich soms onveilig. Tien procent geeft aan zich zelden onveilig te voelen, drie op de tien inwoners voelen zich niet onveilig door de aanwezigheid van het azc. 13 ‘Het aanvankelijk ruime draagvlak voor de opvang van asielzoekers in Overloon staat onder druk. De achtergrond hiervan is toenemende overlast, criminaliteit en een aantal ernstige incidenten waarbij ook sprake was van geweld. Dit gaat gepaard met onveiligheidsgevoelens onder de lokale bevolking in de omringende plaatsen. Een (deel van de) verklaring voor de groeiende overlast is te vinden in het toenemende aantal zogeheten ‘veiligelanders’ in de opvang in Overloon. Zij hebben geen uitzicht op een permanent verblijf in ons land, maar veroorzaken vanuit de huidige opvanglocatie onevenredig veel overlast en onveiligheid. Dit zorgt voor een afkalvend draagvlak voor de opvang van vluchtelingen in de gemeente, terwijl het grootste gedeelte van de vluchtelingen geen problemen veroorzaakt.

’14 Onderzoek I&O Research (2022) naar draagvlak azc in Winterswijk: helft omwonenden verwacht negatieve invloed op veiligheidsbeleving en leefbaarheid Een derde casus die interessant is om te benoemen is het azc in Winterswijk. De capaciteit van azc Winterswijk werd per 1 november uitgebreid met honderd extra plaatsen. De afspraak met de gemeente is dat deze uitbreiding tot en met 31 oktober 2022 van kracht blijft. De algehele constatering uit dit onderzoek is dat het gevoel van veiligheid en leefbaarheid van omwonenden een aandachtspunt vormt bij het eventueel behouden van de extra opvangplekken. Zoals uit

13 14

Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon, Rapport I&O 2021 Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon, Rapport I&O 2021 Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

30 van 43

onderstaande grafieken blijkt, verwacht (ruim) de helft van de omwonenden een negatieve invloed op de veiligheidsbeleving en leefbaarheid bij het behouden van deze vergrote capaciteit. 15 Figuur 4.2 Invloed behouden capaciteit van 500 plekken na 31 oktober 2022 op veiligheidsbeleving en leefbaarheid (n=107)

Samenvattend: gevolgen van uitbreiding azc op openbare orde en veiligheid verschillen van situatie tot situatie Er zijn enkele voorbeelden bekend over de gevolgen op de openbare orde en veiligheid van een uitbreiding, of verandering van bewonerssamenstelling van een reeds bestaand azc. • De herhaaldelijke metingen rond het azc in Zutphen laten zien dat ondanks vrijwel een verdubbeling van het aantal bewoners, er geen sprake is van grote veranderingen in de openbare orde en veiligheid. De overlast blijft nagenoeg hetzelfde en het veiligheidsgevoel van omwonenden verandert zelfs ten positieve. • De casus Overloon laat zien dat de samenstelling van de bewoners in het azc van grote invloed is op de objectieve en subjectieve veiligheid daar. Dat de bewonerssamenstelling van een azc van grote invloed is op het maatschappelijk draagvlak komt ook in andere onderzoeken naar voren. • Met name de aanwezigheid of komst van overlastgevende – doorgaans jongere - azcbewoners, blijkt een sterk negatieve invloed te hebben op draagvlak en acceptatie. 16 • Op basis van het onderzoek rond het azc in Zutphen is een aantal randvoorwaarden geformuleerd die essentieel zijn voor een stabiele ontwikkeling van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt.

Deze zijn: veelvuldig contact tussen bestuur/beleid en burger, ruimte voor inbreng omwonenden, open houding COA, onafhankelijke toetsing van risico’s van leefbaarheid en veiligheid, stevige overlast van overlastgevers, herkenbare gezichten bij COA, politie en gemeente, geen statisch maar dynamisch beheer. Wellicht biedt dit aanknopingspunten voor de uitbreiding in de Noordoostpolder.17

15

Eenmeting veiligheid en leefbaarheid azc Winterswijk Meningen, draagvlak en maatregelen bij behouden verhoogde capaciteit. Bureau Beke, 2022. 16 Communicatie over overlast in- en rondom COA-locaties, I&O Research 2021. Deze uitkomsten zijn gebaseerd op landelijk onderzoek van I&O Research in opdracht van de Volkskrant (2015) en lokale draagvlakmetingen in de gemeenten Eemsmond (2016), Rotterdam IJsselmonde (2016), Loon op Zand (2016), Hardenberg (2020), Gorinchem (2021) en Boxmeer (2021). 17 https://ccv-secondant.nl/platform/article/veiligheid-en-leefbaarheid-rondom-een-azc

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

31 van 43

4.3

Economie, waarde woningen en middenstand

4.3.1 Economische gevolgen van de aanwezigheid van een azc Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de komst of aanwezigheid van een azc een aantal positieve economische gevolgen met zich mee kan brengen. Belangrijk om hierbij op te merken is dat er in bepekte mate economisch onderzoek bekend waarin daadwerkelijk bijvoorbeeld een eventuele verandering in werkgelegenheid of omzet is gemeten. Wel zijn er analyses beschikbaar van prijsontwikkeling van woningen en economische effecten die worden waargenomen door omwonenden. Onderzoeken I&O Research (2020 en 2021) naar draagvlak azc’s in Hardenberg en Overloon: omwonenden zien meer werkgelegenheid en nieuwe klandizie Allereerst benoemen omwonenden van de azc’s in Hardenberg en Overloon dat het azc zelf zorgt voor meer werkgelegenheid. Daarnaast ziet ruim dertig procent van de omwonenden van het azc in Hardenberg dat de komst van het azc voor nieuwe klandizie zorgt. Ook in Overloon geven bewoners aan dat asielzoekers boodschappen doen bij lokale winkels wat voor meer omzet bij lokale ondernemers zorgt.18 In Overloon geeft 16% van de omwonenden aan dat het azc de gemeente financiële voordelen oplevert (die ten goede komen aan de andere inwoners), en 13% meent dat het azc zorgt voor instandhouding van voorzieningen (zoals scholen en winkels).

Onderzoek vakgroep Bouw- en Vastgoedeconomie UvA (2002): prijs van woning wordt niet beïnvloed door aanwezigheid azc Een veelgehoord argument van bewoners is dat de huizenprijzen dalen wanneer er een azc in de buurt komt. Een onderzoeker bij de vakgroep Bouw- en Vastgoedeconomie aan de Universiteit van Amsterdam is hier in 2002 heel stellig over: ‘Asielzoekers vormen geen bedreiging voor de waarde van uw woning’. Hij concludeert dat aan de hand van de nabijheid tot de locatie voor de overgrote meerderheid van de azc’s geldt dat de prijzen voor direct omliggende woningen niet opmerkelijk lager zijn dan prijzen van verder liggende woningen, ook niet wanneer wordt gecorrigeerd voor verschillen in fysieke kwaliteit, ligging, regio en marktsituatie. Een enkele keer is een woning in de buurt van een azc wel goedkoper, maar minstens even vaak ook duurder. 19 Onderzoek NU.nl (2015): prijs van woningen wordt nauwelijks beïnvloed door de komst van een azc Bovenstaand onderzoek van de Universiteit van Amsterdam is meer dan twintig jaar oud, maar ook volgens een onderzoek van NU.nl uit 2015 wordt de prijs van woningen nauwelijks beïnvloed door de komst van een asielzoekerscentrum. Ook staan woningen dichtbij een opvanglocatie niet langer op de markt dan woningen die verder weg staan.

NU.nl verzamelde binnen dit onderzoek de gegevens van ruim 4300 woningen uit plaatsen waar sinds het jaar 2000 azc’s zijn geplaatst. Vervolgens zijn de prijsverschillen voor en na de plaatsing bekeken en de prijsverschillen dichtbij en verder weg van het azc met elkaar vergeleken.

18

Draagvlakonderzoek verlenging azc Hardenberg, I&O Research, 2020, en Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon, I&O Research, 2021. 19

Asielzoekers en de waarde van uw woning. Theebe, 2002.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

32 van 43

‘De woningprijzen rondom een asielzoekerscentrum dalen na de komst van een opvanglocatie ongeveer 90 euro per vierkante meter ten opzichte van woningen die verder weg staan. Die daling wordt vooral veroorzaakt door vrijstaande woningen, waarvan de prijzen sowieso enorm kunnen verschillen. Als vrijstaande woningen niet worden meegerekend, dan zijn de huizen rondom een azc zelfs ruim honderd euro per vierkante meter duurder geworden ten opzichte van woningen die verder weg staan.20 Masterscriptie Rijsuniversiteit Groningen (2017): wel een negatief effect voorafgaand aan de komst, maar niet na de vestiging van een azc Tot slot is er ook nog een masterscriptie uit 2017 bekend waarin de invloed van de vestiging van een azc op de huizenprijzen empirisch is onderzocht. Ook daarin werd geen verband gevonden tussen de komst van een azc en de ontwikkeling van de woningwaarde. De auteur stelt: ‘Voordat de opvanglocatie gevestigd wordt gaat er een negatieve invloed uit van de toekomstige vestigingslocatie, waar die negatieve invloed niet waarneembaar is bij transacties die plaatsvonden na de vestiging van de opvanglocatie.

Daarbij plaatst hij de kanttekening dat er relatief weinig observaties zijn die zich zeer dichtbij de opvanglocatie bevinden, omdat de opvanglocaties vaak gevestigd worden op afgezonderde plaatsen.’21 Onderzoek Rijksuniversiteit Groningen (2019): geen effect op woningwaarde in stedelijke gebieden maar wel in dunbevolkte gebieden Een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen laat een iets genuanceerder beeld zien. Als in dunbevolkte gebieden grote asielzoekerscentra worden geopend, dan leidt dit tot flinke prijsdaling van woningen. De verkoopprijs van een huis kan liefst tot negen procent dalen. Het gaat hierbij dan om asielzoekerscentra (azc) die vijfhonderd of meer asielzoekers huisvesten. Bij azc’s in steden of azc’s die minder dan vijfhonderd asielzoekers opvangen, is geen opvallende daling van verkoopprijzen waargenomen.22 Onderzoek ZKA (2016): bij meeste azc’s geen effecten op bezetting toeristische sector Recent voerde ZKA, in opdracht van de Gemeente Ede, onderzoek uit naar de effecten die de toeristische sector na de komst van nieuwe asielzoekerscentra kan verwachten. Daaruit kwamen zowel positieve als negatieve effecten naar voren. Voor het onderzoek zijn de effecten bij zeven vergelijkbare asielzoekerscentra onderzocht (van de – op dat moment – circa vijftig reguliere azc’s in ons land).

Daaruit bleek dat bij zes van de zeven azc’s geen effecten op de bezetting van de toeristische sector zijn waargenomen. Deze uitspraken zijn op deze zes locaties onderbouwd door interviews met zowel lokale ondernemers als met vertegenwoordigers van deze gemeenten. Het aantal asielzoekers in een opvanglocatie varieerde op deze locaties van 100 tot circa 1.200. 23 4.3.2 Economische gevolgen uitbreiding van een azc Over de mogelijke economische gevolgen van de uitbreiding van een azc is weinig tot niets bekend. Met de gevolgen van de komst van een azc zoals besproken in de vorige paragraaf in het

20

https://www.nu.nl/algemeen/4165865/komst-azc-heeft-weinig-invloed-op-woningmarkt.html?redirect=1), https://www.gemeente.nu/sociaal/azc-doet-niks-met-woningwaarde/ 21 Vestiging asielzoekerscentrum: invloed op huizenprijzen? Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2017. 22 https://www.rtvnoord.nl/nieuws/215396/onderzoek-prijsdaling-bij-woningen-door-azcs-in dunbevolkte-gebieden 23

https://pretwerk.nl/opinie/de-gevolgen-van-een-asielzoekerscentrum-op-toerisme/42338 en

https://docplayer.nl/35549274-Effecten-azc-gemeente-ede-op-toeristische-sector-in-gemeente-ede.html Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

33 van 43

achterhoofd is het goed denkbaar dat een uitbreiding van het azc in capaciteit ook leidt tot een toename in werkgelegenheid bij het azc zelf. Daarnaast zal waarschijnlijk ook de klandizie bij lokale winkeliers toenemen. Op basis van het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen kan verder worden gesteld dat de uitbreiding zou kunnen leiden tot een prijsdaling van omliggende woningen, in ogenschouw genomen dat de Noordoostpolder een dunbevolkt gebied betreft waar in het azc na uitbreiding vermoedelijk meer dan vijfhonderd asielzoekers worden gevestigd.

4.4

Overige gevolgen

Onderzoeken I&O Research (2020 en 2021) naar draagvlak in Hardenberg en Overloon: meer begrip en kennis, azc brengt mensen samen Bijna de helft van de respondenten uit het draagvlakonderzoek voor de verlenging van het azc in Hardenberg ziet (ook) positieve gevolgen in hun woonomgeving door de komst van het azc. Ruim twee vijfde van hen zien dat er meer begrip voor, en kennis over mensen uit een onveilig land van herkomst is door het azc, een derde geeft aan dat de komst van andere culturen een verrijking is van de samenleving. Ook brengt het azc mensen samen door het stimuleren van vrijwilligerswerk en het samen ontplooien van activiteiten.24 Eenzelfde conclusie volgt uit het onderzoek naar het azc in Overloon. Daarin wordt gesteld dat kinderen van asielzoekers naar de lokale basisschool gaan, wat leidt tot kennis van andere culturen onder autochtone kinderen. 25 Onderzoek WODC/Rijksuniversiteit Groningen (2019): vestiging azc leidt niet tot een meer negatieve houding bij omwonenden Het eerder al aangehaalde onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met het WODC stelt dat er geen al te sterke conclusies kunnen worden getrokken over de verandering in de houding tegenover asielzoekers wanneer er een nieuw azc in de buurt komt. Er zijn aanwijzingen dat de mening mogelijk positiever is geworden.

Wat volgens de onderzoekers wel overtuigend is aangetoond, is dat de vestiging van een azc gemiddeld niet leidt tot een meer negatieve houding bij mensen die in de buurt van dat azc wonen. 26 Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen (2018) naar woontevredenheid buurtbewoners azc Voor een masterscriptie werd in 2018 onderzocht wat de invloed van een asielzoekerscentrum was op de woontevredenheid van buurtbewoners. De auteur analyseerde de verschillen voor en na de vestiging van een azc en vond geen significante verandering. Hij concludeert dat kan worden geconcludeerd dat een asielzoekerscentrum geen effect heeft op de woontevredenheid van buurtbewoners.27

24 25

26

Draagvlakonderzoek verlenging azc Hardenberg. I&O Research, 2020) Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon. I&O Research, 2021. Ongenoegen, migratie, gastvrijheid en maatschappelijke onrust. WODC/Rijksuniversiteit Groningen, 2019.

27

Een azc in de achtertuin, hoe is het nu echt? Een kwantitatief onderzoek naar de invloed van een asielzoekerscentrum op de woontevredenheid van buurtbewoners. Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2018.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

34 van 43

Masterscriptie Universiteit Utrecht (2016) naar invloed azc op buurt: geen negatieve invloed op de leefbaarheid Een masterstudent aan de Universiteit Utrecht onderzocht de invloed van een azc op de leefbaarheid in de buurt. Hij concludeert dat niet is gebleken dat de aanwezigheid van een azc een aantoonbare (negatieve) invloed heeft op de leefbaarheid in de buurt. 28 Over de verwachtingen en tevredenheid van omwonenden voorafgaand aan de komst van een azc, en na de vestiging valt nog meer te zeggen. Dit valt echter buiten de scope van sociaalmaatschappelijke gevolgen en komt daarom apart aan bod in paragraaf 4.5.

4.5

Verwachtingen voor- en daadwerkelijke ervaringen achteraf

Er lijkt soms een discrepantie te bestaan tussen de verwachtingen voor- en de daadwerkelijke ervaringen tijdens of na de komst van een asielzoekerscentrum. In deze laatste paragraaf wordt dit onderzocht. Wordt de problematiek vooraf overschat en blijkt het achteraf wel mee te vallen of ligt het meer genuanceerd? Onderzoek I&O (2021) naar communicatie over overlast in en rondom meerdere COA-locaties: vooraf weerstand, later acceptatie en vergroting draagvlak In een onderzoek uit 2021 van I&O Research naar communicatie over overlast in en rondom meerdere COA-locaties werd betrokkenen gevraagd de ontwikkeling van het draagvlak voor hun opvanglocatie vanaf de start te beschrijven. Hoewel voor een goede draagvlakmeting eigenlijk een brede burgerpeiling nodig is, hebben zij vanuit hun eigen perspectief en ervaringen hier een goed beeld van kunnen schetsen. De komst van een nieuwe opvanglocatie voor asielzoekers verloopt volgens betrokkenen doorgaans volgens een vast patroon: in de beginfase is er vaak weerstand, na een periode van gewenning is er een fase van acceptatie en vergroting van het draagvlak en tegen de tijd dat een opvanglocatie sluit, zoals in Weert, zijn er ook inwoners die dit betreuren. Voorafgaand aan de komst van een nieuwe opvanglocatie vreest een aantal omwonenden vaak voor waardevermindering van hun woning, overlast en onveiligheid en een veranderend straatbeeld.

De komst van nieuwe bewoners en het accepteren van hen heeft volgens betrokkenen sowieso tijd nodig. Onbekend maakt onbemind. Na een fase van gewenning treedt doorgaans een vergroting van het draagvlak op. Niettemin zullen er altijd mensen zijn die weerstand houden tegen opvanglocaties voor asielzoekers. Doorgaans gaat het echter om een beperkte groep. Van de drie onderzochte opvanglocaties springt Assen eruit als het gaat om de ontwikkeling van het draagvlak. Vanaf de start tot op heden is er sprake van een (vrij) groot draagvlak. In Weert daarentegen was er volgens betrokkenen bij de start veel weerstand tegen de komst van de opvanglocatie, maar werd het draagvlak later groter en waren er bij de sluiting van de locatie ook mensen die dat betreurden. In Maastricht was er bij de start ook enige weerstand, maar was deze beperkter van omvang dan op andere locaties in Maastricht en ook beperkter dan in bijvoorbeeld Weert. Hiervoor worden twee mogelijke verklaringen gegeven: ten eerste dat men in Maastricht al een aantal jaar gewend is aan de aanwezigheid van opvang voor asielzoekers in de stad en ten

28

Een leefbare buurt mét asielzoekerscentrum: utopie of werkelijkheid? Masterscriptie Universiteit Utrecht, 2016.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

35 van 43

tweede de ligging van de locatie. In tegenstelling tot andere Maastrichtse locaties en de locatie in Weert ligt deze opvanglocatie niet midden in een woonwijk. Momenteel is het draagvlak in Maastricht volgens betrokkenen over het algemeen (heel) goed. Dat er in Assen vanaf de start tot op heden sprake is van een vrij groot draagvlak biedt geen garanties voor de toekomst. Mocht er in de toekomst sprake zijn van overlast in de openbare ruimte die slecht beheersbaar is, kan dit volgens betrokkenen snel ten koste gaan van het opgebouwde vertrouwen. Vertrouwen komt te voet, maar gaat te paard. Anderzijds zijn er ook geluiden dat eventuele toekomstige negatieve berichtgeving over overlast in Assen niet gelijk van invloed zal zijn op het draagvlak omdat er veel krediet is opgebouwd de laatste jaren.29 Onderzoek I&O Research (2021) naar draagvlak azc in Overloon: meer dan de helft inwoners ervaart meer overlast dan verwacht In Overloon lijken de verwachtingen vooraf en de daadwerkelijke ervaringen niet overeen te komen. Terugkijkend op de verwachtingen bij de opening van het azc in 2014, geeft slechts één op de zes inwoners (17%) aan dat de overlast naar verwachting was. Vier van de tien inwoners (39%) ervaren meer overlast dan zij vooraf verwacht hadden en vier procent van de inwoners ervaart minder overlast van het azc Overloon dan zij op voorhand verwachtten.

Eén derde van de inwoners had geen verwachtingen voor de komst van het azc. Meer dan de helft van de inwoners van Stevensbeek (58%) en Overloon (53%) ervaren meer overlast dan vooraf verwacht. In Stevensbeek en Overloon was het percentage inwoners dat geen verwachtingen van de overlast had lager dan gemiddeld (respectievelijk 18% en 24%). 30

29 30

Communicatie over overlast in- en rondom COA-locaties, Rapport I&O 2021. Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon, Rapport I&O 2021. Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

36 van 43

Onderzoek I&O Research Hardenberg (2020) naar draagvlak azc in Hardenberg: In Hardenberg is eenzelfde soort beeld te zien als in Overloon. Voor iets minder dan een derde van de inwoners is de overlast naar verwachting. Ruim een vijfde van de respondenten (22%) aan meer overlast van het azc te ervaren dan vooraf verwacht. Voor 17 procent is de ervaren overlast minder dan zij hadden gedacht. Ruim een kwart (27%) van de respondenten had hier vooraf geen verwachtingen over. 31 Figuur 4.3 - Ervaart u van het azc Hardenberg meer of minder overlast dan u vooraf verwachtte? (n=868)

3%

Ik ervaar meer overlast dan vooraf verwacht

22% 27%

Ik ervaar minder overlast dan vooraf verwacht De overlast is naar verwachting 17%

Ik had vooraf geen verwachtingen Geen antwoord

31%

31

Bron: Draagvlakonderzoek verlenging azc Hardenberg, Rapport I&O, 2020. Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

37 van 43

In Zutphen zijn de daadwerkelijke ervaringen een stuk positiever dan de verwachtingen vooraf. Zowel het verwachte veiligheidsgevoel als de verwachte leefbaarheid in de omgeving stijgen in de jaren na de vestiging van het azc.32 Figuur 4.4 - Belangrijkste bevindingen zesmeting azc Zutphen.

Onderzoek I&O Research (2022) naar het draagvlak voor opvang asielzoekers: De meerderheid (55%) van de Nederlanders die niet in de buurt (binnen 500 meter) van een asielzoekerscentrum wonen zouden het acceptabel vinden als er in hun buurt een azc zou komen. Zij verbinden daar doorgaans wel voorwaarden aan, zoals de omvang (niet te veel mensen) en de samenstelling (gezinnen uit onveilige landen) van het azc. Ook benadrukt men dikwijls dat er stevig dient te worden ingegrepen als het azc leidt tot overlast. Vier op tien (41%) vindt een azc in de buurt sowieso niet acceptabel. Nederlanders die wel in de buurt wonen van een azc zeggen veel minder vaak dit niet acceptabel te vinden. Slechts een kwart (23%) van deze groep onderstreept deze mening. 33 Figuur 4.5 - Mening over azc in de buurt. Vraagstelling voor omwonenden azc: Stel dat uw gemeente via een referendum of een enquête aan u had

32 33

Zesmeting azc Zutphen. Belangrijkste bevindingen. Bureau Beke, 2022 Draagvlak opvang asielzoekers. I&O, 2022.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

38 van 43

gevraagd of u het acceptabel zou vinden dat er in uw gemeente een azc zou komen, wat had u dan geantwoord? Vraagstelling voor anderen: Wat zou u ervan vinden als er een azc met circa 300 asielzoekers bij u in de buurt komt (in een straal van 500 meter)? 50% 43%

45%

38%

40% 35%

41%

30%

30%

23%

25% 20%

17%

15% 10%

5%

5%

3%

0% Acceptabel

Acceptabel, onder voorwaarden

Niet acceptabel

geen azc in de buurt

azc in de buurt

Weet ik niet

Opvallend in dit onderzoek is dat mensen met een asielzoekerscentrum (azc) in de omgeving, positiever zijn dan mensen die daar geen ervaring mee hebben. 68 procent van de eerste groep zegt een azc in de buurt (op 500 meter afstand of minder) leuk dan wel interessant te vinden of te begrijpen dat de aanwezigheid noodzakelijk is. Zes jaar geleden was dit 61 procent. Bij de groep die niet al een azc in de buurt heeft, is er minder draagvlak. Van hen zou 17 procent de komst van een azc acceptabel vinden en 38 procent onder voorwaarden; bij elkaar 55 procent. Vier op de tien (41%) vinden een asielzoekerscentrum sowieso niet acceptabel. 34 In sommige gevallen lijken de daadwerkelijke ervaringen met het azc dus negatiever dan vooraf werd verwacht, zo blijkt bijvoorbeeld uit de situatie in Hardenberg en Overloon. Maar bij de situatie in Zutphen lijkt het omgekeerde het geval. De documentaire uit 2022 ‘Oranje – hoe een klein dorp groot kan zijn’ geeft een goed beeld van hoe de verwachtingen vooraf heel anders kunnen zijn dan de uiteindelijke ervaringen. Bij de aankondiging van de komst van een azc in 2014 staat het 150 inwoners tellende dorp op z’n kop: er volgen felle gemeenteraadsbijeenkomsten en uitgebreide betogen.

Wanneer de opvang drie jaar later weer verdwijnt, blijft er een grotere leegte achter dan gedacht: ‘Ik denk dat de meeste mensen hier in het dorp zouden zeggen, nog tien of vijftien jaar, daar zitten we niet mee. Het brengt ook nog gezelligheid met zich mee. Ik denk dat we het wel zullen gaan missen.’.35

34

https://nos.nl/artikel/2445040-i-and-o-research-meeste-nederlanders-steunen-asielbeleid

35

Oranje – hoe een klein dorp groot kan zijn. NTR, 2022.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

39 van 43

4.6

Tot slot

In dit hoofdstuk stond de beantwoording van de vierde onderzoeksvraag centraal. Deze was gericht op wat er (vanuit andere gemeenten) zoal bekend is over de mogelijkheden van de komst van een aanmeldcentrum of een toename in capaciteit van een azc. Daarbij werden ook een aantal specifieke thema’s genoemd, namelijk: de waarde van woningen, effecten op de middenstand, ervaren overlast, openbare orde en veiligheid, het onderwijs, recreatie en toerisme, reputatie van een gemeente, vestigingsklimaat en woongenot. Het merendeel van de thema’s is hiervoor aan bod gekomen. Over de overige onderwerpen is binnen deze deskresearch helaas geen informatie gevonden. Meerdere gemeenten hebben te maken gehad met een (capaciteits-)uitbreiding. Tijdens deze deskresearch zijn meerdere van deze uitbreidingen langsgekomen waar online geen verdere informatie over te vinden was. Mogelijk biedt dit wel aanknopingspunten. Het gaat bijvoorbeeld om: • Het azc in Echt ging van 420 naar 580 bewoners. Later is deze capaciteit wel weer afgeschaald, mogelijk door overlast.36 • Het azc in Almere had 800 plekken en heeft een tijdelijke uitbreiding van 400-500 plekken naast het bestaande azc gehad.37 • In het azc in Dronten werd in het najaar van 2022 de capaciteit opgeschaald van 1100 naar 1300 plekken. • In het azc in Emmen werden in het najaar van 2021 272 extra opvangplekken gecreëerd.

• In heet azc in Delfzijl werd de capaciteit uitgebreid van 400 naar 672 extra opvangplekken. 38

36

https://www.1limburg.nl/nieuws/1315641/uitbreiding-azc-in-echt-plek-voor-160-extra-bewoners

https://pnes.nl/overlast-azc-pey-hopelijk-snel-verleden-tijd/ 37

https://www.almere.nl/wonen/noodopvang-vluchtelingen

38

https://www.eemskrant.nl/nieuwbouw-azc-delfzijl-in-gebruik-genomen/

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

40 van 43

A

Literatuur

(Wetenschappelijk) onderzoek • • • • •

• • • • • • • •

Asielzoekers en de waarde van uw woning. Theebe, 2002. Communicatie over overlast in- en rondom COA-locaties. I&O Research, 2021. Draagvlak opvang asielzoekers. I&O Research, 2022. Draagvlakonderzoek verlenging azc Hardenberg. I&O Research, 2020. Een azc in de achtertuin, hoe is het nu echt? Een kwantitatief onderzoek naar de invloed van een asielzoekerscentrum op de woontevredenheid van buurtbewoners. Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2018. Een leefbare buurt mét asielzoekerscentrum: utopie of werkelijkheid? Masterscriptie Universiteit Utrecht, 2016. Eenmeting veiligheid en leefbaarheid azc Winterswijk Meningen, draagvlak en maatregelen bij behouden verhoogde capaciteit. Bureau Beke, 2022. Ervaringen met zeven jaar opvang van asielzoekers in azc Overloon. I&O Research, 2021. Ongenoegen, migratie, gastvrijheid en maatschappelijke onrust. WODC/Rijksuniversiteit Groningen, 2019. Van perceptie naar feit. Asielzoekers en buurtcriminaliteit. WODC, 2017. Vestiging asielzoekerscentrum: invloed op huizenprijzen? Masterscriptie Rijksuniversiteit Groningen, 2017. Viermeting azc Zutphen. Belangrijkste bevindingen. Bureau Beke, 2020. Zesmeting azc Zutphen. Belangrijkste bevindingen. Bureau Beke, 2022.

Geraadpleegde websites en nieuwsartikelen • • • • • • • • • • • • • • •

https://www.coa.nl/nl/nieuws/verzoek-extra-aanmeldcentrum https://nos.nl/op3/artikel/2107409-waarom-zij-bang-zijn-voor-een-azc-in-hunachtertuin https://nos.nl/artikel/2214770-komst-azc-leidt-niet-tot-onveiligere-buurt https://ccv-secondant.nl/platform/article/het-valt-wel-mee-met-de-criminaliteitonder-asielzoekers https://www.nu.nl/asielcrisis/6220529/meeste-gemeenten-met-grote-azcs-ervarengeen-overlast-van-asielzoekers.html https://hetccv.nl/onderwerpen/veiligheidsbeleving/wat-is-veiligheidsbeleving/ https://www.ioresearch.nl/actueel/meerderheid-nederlanders-staat-open-vooropvang-asielzoekers-mits/ https://bureaubeke.nl/wp-content/uploads/2019/02/Artikel-azc.pdf https://ccv-secondant.nl/platform/article/veiligheid-en-leefbaarheid-rondom-een-azc https://www.nu.nl/algemeen/4165865/komst-azc-heeft-weinig-invloed-opwoningmarkt.html?redirect=1) https://www.gemeente.nu/sociaal/azc-doet-niks-met-woningwaarde/ https://www.rtvnoord.nl/nieuws/215396/onderzoek-prijsdaling-bij-woningen-doorazcs-in dunbevolkte-gebieden https://pretwerk.nl/opinie/de-gevolgen-van-een-asielzoekerscentrum-optoerisme/42338 https://docplayer.nl/35549274-Effecten-azc-gemeente-ede-op-toeristische-sector-ingemeente-ede.html https://nos.nl/artikel/2445040-i-and-o-research-meeste-nederlanders-steunenasielbeleid Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

41 van 43

• • • •

https://www.1limburg.nl/nieuws/1315641/uitbreiding-azc-in-echt-plek-voor-160extra-bewoners https://pnes.nl/overlast-azc-pey-hopelijk-snel-verleden-tijd/ https://www.almere.nl/wonen/noodopvang-vluchtelingen https://www.eemskrant.nl/nieuwbouw-azc-delfzijl-in-gebruik-genomen/

Overig •

•

Brief ‘Vervolg n.a.v. formeel verzoek planvorming aanmeldcentrum vreemdelingenketen. Centraal Orgaan opvang asielzoekers aan college B&W gemeente Noordoostpolder. Via: https://d5ms27yy6exnf.cloudfront.net/docs/Brief_aanmeldcentrum_A_CA42879B8FBB CA65C12588C200548B60.pdf Oranje – hoe een klein dorp groot kan zijn. Documentaire NTR, 2022.

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

42 van 43

B

Bijlagen

Contactgegevens I&O Research Enschede Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede 053 - 200 52 00 KVK-nummer 08198802 info@ioresearch.nl www.ioresearch.nl

I&O Research Amsterdam Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam 020 – 308 48 00 info@ioresearch.nl www.ioresearch.nl

Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder

43 van 43