Onderzoek aanmeldcentrumasielzoekers Noordoostpolder_eindrapport10okt.pdf
Tekst van het document
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder Rapport I&O Research
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2022/237
Datum oktober 2022
Opdrachtgever Gemeente Noordoostpolder
Auteurs
Liselot Marée Suzanne Brookman Dewi Hollander Jaap Bouwmeester
Copyright Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
2 van 43
Inhoudsopgave 1
Inleiding _____________________________________________________________________________ 4 1.1 1.2 1.3 1.4
2
Algemene houding en ervaringen ___________________________________________________ 10 2.1 2.2
3
Algemene houding tegenover opvang asielzoekers _______________ 10 Ervaringen met het huidige asielzoekerscentrum Luttelgeest _________ 12
Draagvlak voor een aanmeldcentrum _______________________________________________ 20 3.1 3.2
4
Aanleiding ______________________________________ 6 Doelstelling en onderzoeksvragen ________________________ 7 Uitvoering van het onderzoek ___________________________ 7 Leeswijzer ______________________________________ 9
Houding tegenover plan voor aanmeldcentrum _________________ 21 Verwachte gevolgen komst aanmeldcentrum _________________ 24
Mogelijke effecten _________________________________________________________________ 26 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6
Inleiding ______________________________________ 26 Openbare orde en veiligheid ___________________________ 26 Economie, waarde woningen en middenstand __________________32 Overige gevolgen _________________________________ 34 Verwachtingen voor- en daadwerkelijke ervaringen achteraf _________35 Tot slot _______________________________________ 40
A
Literatuur __________________________________________________________________________ 41
C
Bijlagen ____________________________________________________________________________ 43
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
3 van 43
Samenvatting Achtergrond en doel van het onderzoek In juli 2022 presenteerde staatssecretaris van Justitie en Veiligheid plannen voor een nieuw aanmeldcentrum in de gemeente Noordoostpolder naast het huidige azc. Dit zou de druk op aanmeldcentrum Ter Apel moeten verlichten. Voorafgaande aan de behandeling van dit plan in de gemeenteraad heeft de gemeente Noordoostpolder een onderzoek laten uitvoeren onder de inwoners van de gemeente. Dit onderzoek is bedoeld om inzicht te krijgen wat de komst van een aanmeldcentrum betekent voor het woon-en leefklimaat en de gevoelens van (on)veiligheid bij inwoners en ondernemers. Vanwege de nabijheid tot de beoogde locatie zijn ook inwoners van Kuinre (gemeente Steenwijkerland) meegenomen in het onderzoek.
Uitvoering van het onderzoek Het onderzoek bestond uit een online enquête en een literatuurstudie. Enquête. Voor het onderzoek zijn alle inwoners van 18 jaar en ouder uit de directe omgeving van het azc uitgenodigd om deel te nemen aan een online enquête. Het betreft inwoners van Kuinre, Bant en Luttelgeest. Ook ondernemers uit de directe omgeving en inwoners van de overige kernen in de gemeente Noordoostpolder zijn uitgenodigd om mee te doen. In totaal hebben 1.610 inwoners de vragenlijst ingevuld. Dit betekent een respons van 34 procent. Van de 250 benaderde ondernemers deden 67 mee aan de enquête. Een respons van 27 procent Literatuuronderzoek. Daarnaast is een analyse uitgevoerd van bestaande literatuur over de economische en maatschappelijke effecten van de komst of uitbreiding van asielzoekerscentra. Op basis van deze analyse is een beeld geschetst over hoe in vergelijkbare situaties de opvang van asielzoekers of veranderende samenstelling van asielzoekers wordt ervaren.
Belangrijkste uitkomsten Merendeel van de inwoners heeft nauwelijks of geen persoonlijk contact met bewoners huidig azc Voor alle kernen geldt dat het merendeel van de inwoners ‘nauwelijks’ of ‘geen’ persoonlijk contact heeft gehad met asielzoekers. Voor zover er wel sprake was van contact, ging het meestal om het elkaar groeten in het voorbijgaan, het langsgaan bij het azc of een gesprek met een asielzoeker op straat, in de winkel of bij de bushalte. Ervaringen met het azc lopen uiteen;inwoners van Kuinre hebben overwegend negatieve ervaringen De ervaringen met het reeds bestaande azc verschillen per kern. In Bant en Luttelgeest zijn positieve en negatieve ervaringen ongeveer in balans. In de rest van de Noordoostpolder zijn er iets meer mensen met negatieve dan met positieve ervaringen. Voor heel Noordoospolder geldt dat het grootste deel van de inwoners neutraal tegenover het azc staan. In Kuinre is het beeld duidelijk anders. Hier is de meerderheid van de inwoners negatief over het huidige azc. Positieve ervaringen gekoppeld aan persoonlijk contact negatieve ervaringen betreffen vooral overlast Inwoners met positieve ervaringen noemen in dat verband met name het een-op-een contact met asielzoekers. Negatieve ervaringen van inwoners hebben vooral betrekking op vormen van overlast gevend of intimiderend gedrag.
Inwoners van de nabij het azc gelegen kernen ervaren meer overlast dan inwoners van de overige delen van de Noordoostpolder. De ervaren overlast is het hoogst in Kuinre, waar bijna driekwart van de inwoners enige of zelfs veel overlast ervaart. In de andere kernen is de ervaren overlast aanzienlijk lager.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
4 van 43
Minderheid steunt de plannen voor de vestiging van een aanmeldcentrum bij azc Luttelgeest In alle delen van de gemeente is een ruime meerderheid tegen de eventuele komst van een aanmeldcentrum voor asielzoekers bij azc Luttelgeest. Over de gehele gemeente bezien, is minder dan een kwart van de inwoners (onder voorwaarden) voor het plan. In Bant en Luttegeest is het aantal voorstanders nog lager en in Kuinre zijn meer dan negen op de tien inwoners tegen het plan. Inwoners verwachten vooral negatieve gevolgen van de komst van een aanmeldcentrum De meerderheid van de inwoners denkt dat de komst van een aanmeldcentrum (uitsluitend) negatieve gevolgen heeft voor hun dorp en de inwoners. Men verwacht onder andere geluidsoverlast, criminaliteit en verminderd (gevoel van) veiligheid. Sommige inwoners benoemen naast negatieve, ook positieve gevolgen: de komst van een aanmeldcentrum is goed voor de middenstand en werkgelegenheid, het biedt veiligheid voor de op te vangen asielzoekers en ontlast Ter Apel. Vrijwel niemand verwacht uitsluitend positieve gevolgen. Ervaringen van andere gemeenten met effecten van komst of uitbreiding van bestaande azc’s • Criminaliteit en overlast.
Uit algemeen landelijk onderzoek en evaluaties van de opvang van asielzoekers in andere gemeenten blijkt dat er in principe geen effect is van de aanwezigheid van een azc op het feitelijk niveau van criminaliteit en overlast. Wel is er doorgaans sprake van invloed op de veiligheidsbeleving. • Economie. Effect op de lokale economie is moeilijk aan te tonen, zo blijkt uit de beschikbare bronnen. Wel verwachten omwonenden met de komst of aanwezigheid van een azc meer werkgelegenheid en nieuwe klandizie, maar er zijn geen cijfers die dit verwachte effect kunnen bevestigen. • Woningwaarde. Onderzoek naar het mogelijke (negatieve) effect van een azc op woningwaarde is niet eenduidig. Er is onderzoek dat stelt dat de prijs van een woning niet wordt beïnvloed door de aanwezigheid van een azc. Een andere studie nuanceert dit beeld door te stellen dat in tegenstelling tot stedelijke gebieden, dunbevolkte gebieden wel gevoelig zijn voor prijsdalingen als gevolg van de komst van een azc. • Overige effecten. Verschillende onderzoeken wijzen er op dat de vestiging van een azc kan leiden tot meer begrip voor en kennis over andere culturen. Een duidelijke verandering in woontevredenheid of leefbaarheid komt hieruit niet naar voren.
• Tot slot blijkt dat in tal van situaties er een discrepantie is tussen de verwachting voorafgaand aan de komst van een azc en de daadwerkelijke ervaringen met een azc in de nabijheid. In sommige gevallen is de ervaring negatiever dan vooraf werd verwacht, maar in meer gevallen is het juist omgekeerd: de ervaringen zijn positiever dan de verwachtingen vooraf.
Conclusie Uit het onderzoek komt naar voren dat het draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers bij AZC Luttelgeest beperkt is. Met name in de directe nabijheid van de beoogde locatie is de overgrote meerderheid tegen dit plan, ongeacht de voorwaarden die daar verder aan worden verbonden. In de rest van de gemeente is er iets meer draagvlak, maar ook daar overtreft het aantal tegenstanders het aantal voorstanders ruimschoots. Wanneer er elders in de gemeente een andere alternatieve locatie voor een aanmeldcentrum in beeld komt, is te verwachten dat het draagvlak rond die beoogde locatie verder zal afkalven.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
5 van 43
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
Crisis in de asielopvang In de loop van 2022 zijn de knelpunten in de opvang van asielzoekers in toenemende mate in het landelijke nieuws gekomen. Met name bij het aanmeldcentrum in Ter Apel was sprake van een crisissituatie. Zo moesten asielzoekers in de zomermaanden meerdere malen buiten slapen omdat het aanmeldcentrum in Ter Apel volledig bezet was. Ook andere asielzoekerscentra zijn overvol en tijdelijke locaties worden inmiddels ingericht. Om de druk bij het aanmeldcentrum Ter Apel te verlichten, presenteerde staatssecretaris van Justitie en Veiligheid op 6 juli 2022 plannen voor een nieuw aanmeldcentrum in de gemeente Noordoostpolder naast het huidige azc.1 Het aantal beoogde opvangplekken van het aanmeldcentrum is 250 tot 300 asielzoekers. Nabij het dorp Luttelgeest is reeds een asielzoekerscentrum (azc) gevestigd met 1.000 opvangplekken. Het azc Luttelgeest ligt binnen enkele kilometers afstand van de dorpen Luttelgeest, Bant en Kuinre. In de directe omgeving van het azc ligt een park met tweepersoons woningen. Hier wordt huisvesting geboden aan ongeveer 300 arbeidsmigranten.
Besluit over de komst van het aanmeldcentrum In de gemeenteraad van Noordoostpolder wordt over de eventuele komst van het aanmeldcentrum besloten. Als voorbereiding hierop verzamelt de gemeente Noordoostpolder informatie bij betrokkenen in de omgeving van de locatie. Daarnaast richt de gemeente zich op de eerder gemaakte bestuurlijke afspraken, de precieze inhoud van het verzoek van het COA en de inbreng van belangstellenden. Op basis daarvan kan het gemeentebestuur dan een weloverwogen besluit nemen. De raad heeft aangegeven dat de mening van omwonenden en andere belanghebbenden nadrukkelijk in de besluitvorming dienen te worden meegenomen. In dat kader is besloten een onderzoek uit te voeren. Dit onderzoek bestaat uit twee delen, te weten een peiling van het draagvlak voor het aanmeldcentrum en een literatuurstudie naar de mogelijke effecten van de komst van een dergelijke voorziening.
Actuele ontwikkeling: geen aanmeldcentrum bij AZC Luttelgeest Op 19 september, kort voorafgaand aan het opstellen van dit onderzoeksrapport, kwam het bericht naar buiten dat het Centraal Orgaan asielopvang (COA) de plannen voor een aanmeldcentrum bij azc Luttelgeest niet door laat gaan.2 Het COA constateert dat er onvoldoende draagvlak is en voorziet groeiende onrust. In dit besluit wordt genoemd dat er nog steeds behoefte is aan een alternatief. Aan het college is gevraagd of er wellicht elders in de gemeente Noordoostpolder een geschikte locatie voor een aanmeldcentrum is.
Gevolgen voor dit onderzoek Door het bovengenoemde besluit van het COA is het onderzoek in een iets ander daglicht komen te staan. De focus op de inwoners van de kernen Bant, Luttelgeest en Kuinre als direct omwonenden van de oorspronkelijk beoogde locatie heeft aan relevantie ingeboet. Niettemin presenteren we de uitkomsten van het onderzoek aan de hand van de indeling van
1 2
https://www.coa.nl/nl/nieuws/verzoek-extra-aanmeldcentrum (6 juli 2022) Brief COA aan college B&W van de gemeente Noordoostpolder (19 september 2022) Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
6 van 43
direct omwonenden (inwoners van de kernen Bant, Luttelgeest en Kuinre) en de rest van de gemeente. De reden hiervoor is dat het enig inzicht geeft in het effect dat de nabijheid van de locatie van het aanmeldcentrum heeft op het draagvlak onder de bevolking.
1.2
Doelstelling en onderzoeksvragen
Het onderzoek dient inzichtelijk te maken wat de mogelijke effecten zijn van de komst van een aanmeldcentrum voor het woon- en leefklimaat en de gevoelens van (on)veiligheid bij inwoners en ondernemers in de directe omgeving van de beoogde locatie en de rest van de gemeente. Het gaat in dit onderzoek dus enerzijds om de gevoelens en verwachtingen bij inwoners en ondernemers en anderzijds om de mogelijke (lange termijn) effecten op de leefbaarheid van de woon- en leefomgeving.
Onderzoeksvragen 1.
Hoe beleven inwoners en ondernemers de huidige situatie met een azc en een woonvoorziening voor arbeidsmigranten? • Negatieve aspecten zoals onveiligheid, overlast, criminaliteit, stress etc. • Positieve aspecten zoals contact met bewoners, klandizie voor horeca en detailhandel, deelname aan verenigingsleven etc. 2. Hoe hebben de inwoners en ondernemers eerdere veranderingen in de lokale situatie ervaren? met name m.b.t. • De komst woonvoorziening arbeidsmigranten • De eerdere plannen voor ophoging van de capaciteit van het azc 3. Wat is de houding (positief en/of negatief) van inwoners en ondernemers t.a.v. de plannen voor een aanmeldcentrum? • Verwachtingen van inwoners en ondernemers van de komst van een aanmeldcentrum 4. Wat is er vanuit andere gemeenten bekend over de mogelijke effecten van de komst van een aanmeldcentrum of een toename in capaciteit van een azc? • Het betreft met name : waarde woningen; middenstand; ervaren overlast; openbare orde en veiligheid; het onderwijs; recreatie en toerisme; reputatie van een gemeente; vestigingsklimaat en woongenot
1.3
Uitvoering van het onderzoek
Het onderzoek bestaat uit twee onderdelen: een enquête onder inwoners en ondernemers en een deskresearch naar mogelijke effecten van het beoogde aanmeldcentrum. 1.3.1 Enquête onder inwoners en ondernemers Om inzicht te bieden in de ervaringen en houdingen van inwoners en ondernemers wordt een vragenlijst uitgezet onder inwoners en ondernemers van de Noordoostpolder en het nabij gelegen dorp Kuinre in de gemeente Steenwijkerland. In de vragenlijst bevragen we de inwoners naar hun eerdere ervaringen met het azc Luttelgeest en de woonvoorziening voor de arbeidsmigranten. Daarnaast gaan enkele vragen in op de verwachtingen die men heeft van de komst van het aanmeldcentrum. Aan ondernemers is dezelfde vragenlijst voorgelegd waarbij specifiek wordt gevraagd naar de ervaringen in relatie tot hun eigen onderneming.
Dataverzameling
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
7 van 43
Voor het onderzoek zijn alle inwoners van 18 jaar en ouder wonend in de directe omgeving van het azc Luttelgeest per brief uitgenodigd om mee te doen. Dit betreffen inwoners van de kernen Luttelgeest, Bant en Kuinre (gemeente Steenwijkerland). Onder inwoners uit de overige kernen in de gemeente Noordoostpolder is een aselecte steekproef getrokken van 1500 inwoners. Ook deze inwoners ontvingen een brief met daarin unieke inloggegevens voor de vragenlijst. Daarnaast zijn 250 ondernemers uit de gemeente Noordoostpolder en Kuinre uitgenodigd om deel te nemen. De communicatie over het onderzoek werd ondersteund door middel van berichten en oproepen vanuit de gemeente Noordoostpolder. De vragenlijst kon worden ingevuld tussen donderdag 1 september en zondag 18 september 2022. In totaal hebben 1.610 inwoners de vragenlijst volledig ingevuld. Dit betekent een respons van 34 procent. Van de 250 benaderde ondernemers deden 67 mee aan de enquête. Een respons van 27 procent (zie Tabel 1.1 – Responsoverzichten Tabel 1.2). Tabel 1.1 – Responsoverzicht inwoners Respons
Respons-
absoluut
percentage
1.176
481
41%
1.268
1.268
433
34%
32.685
1.500
372
25%
755
755
324
43%
35.884
4.699
1.610
34%
Populatie
Steekproef
Bant
1.176
Luttelgeest Overig Noordoostpolder Kuinre (gem. Steenwijkerland) Totaal inwoners
Tabel 1.2 – Responsoverzicht ondernemers Steekproef Noordoostpolder en Kuinre
250
Respons
Respons-
absoluut
percentage
67
27%
Weging Op de data van de inwonersenquête is een weging toegepast naar leeftijd. Dit betekent dat de verhoudingen voor leeftijd zijn teruggebracht naar de werkelijk bestaande verhoudingen in de bevolking van de gemeente Noordoostpolder en Kuinre. Groepen die ondervertegenwoordigd zijn, krijgen een groter gewicht, terwijl oververtegenwoordigde groepen een kleiner gewicht krijgen. Op deze manier zijn de resultaten representatief voor de gehele gemeente Noordoostpolder en de verschillende kernen, wat betreft dit achtergrondkenmerk. Indien de percentages niet optellen tot 100 procent, is dit het gevolg van afrondingsverschillen.
Presentatie van de uitkomsten De uitkomsten van de enquête worden in het rapport gepresenteerd op het niveau van de hierboven genoemde deelgebieden. Dat zijn de direct omwonenden van de oorspronkelijk beoogde locatie, te weten de inwoners van de kernen Bant, Luttelgeest en Kuinre. De vierde groep bestaat uit inwoners van Noordoostpolder die op iets grotere afstand van het huidige azc wonen en tenslotte de groep ondernemers.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
8 van 43
1.3.2 Literatuur onderzoek Het tweede onderdeel van het onderzoek is een analyse van bestaande literatuur over de economische en maatschappelijke effecten van de komst of uitbreiding van asielzoekerscentra. Op basis van deze analyse is een beeld geschetst over hoe in vergelijkbare situaties de opvang van asielzoekers of veranderende samenstelling van asielzoekers wordt ervaren. Hiermee geeft het antwoord op de vierde onderzoeksvraag. De beoogde vestiging van een aanmeldcentrum in de gemeente Noordoostpolder is echter uniek. Tot op heden is nergens een reeds bestaand AZC uitgebreid met een aanmeldcentrum. Om toch de vierde onderzoeksvraag te beantwoorden wordt er enerzijds gesproken over azc's waar de capaciteit is uitgebreid en anderzijds over azc's waar de opvanggroep is veranderd.
1.4 •
•
•
Leeswijzer
Omdat het draagvlak voor het aanmeldcentrum sterk samenhangt met de invloedssfeer en impact ervan worden in de hoofdstukken 2 (ervaringen met het reeds bestaande azc) en 3 (draagvlak voor de komst van het aanmeldcentrum) vrijwel alle resultaten gerapporteerd op het niveau van de drie kernen (Luttelgeest, Bant en Kuinre) en de rest van de gemeente Noordoostpolder. Naast gesloten vragen zijn er in de beide enquêtes ook open vragen gesteld om voldoende ruimte te geven voor het delen van eigen ervaringen en meningen door respondenten. In dit rapport is van de betreffende vragen een samenvatting van de meest gegeven antwoorden opgenomen welke zijn te herkennen aan de tekstkaders. De samenvattingen hebben een kwalitatieve insteek. Dit wil zeggen dat ze de spreiding weergeven van de antwoorden en niet hoe vaak een toelichting is gegeven. Daar waar in dit rapport gesproken wordt over inwoners bedoelen we daarmee de inwoners (burgers) van de omliggende dorpen van het azc. Daar waar in dit rapport gesproken wordt over bewoners bedoelen we daarmee de bewoners (asielzoekers) van het azc en het toekomstig aanmeldcentrum .
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
9 van 43
2
Algemene houding en ervaringen
Dit hoofdstuk behandelt de ervaringen met de opvang van asielzoekers in azc Luttelgeest. Allereerst in paragraaf 2.1 de algemene houding van inwoners, direct omwonenden en ondernemers tegenover de opvang van asielzoekers. Vervolgens komen in paragraaf 2.2 de ervaringen aan bod met het huidige azc in Luttelgeest en met de woonvoorziening van arbeidsmigranten.
2.1
Algemene houding tegenover opvang asielzoekers
Om een beeld te kunnen schetsen over de algemene houding van inwoners en ondernemers van de gemeente Noordoostpolder tegenover asielzoekers, zijn vragen gesteld over de mate waarin men het nieuws volgt en enkele stellingen voorgelegd over de opvang van asielzoekers. 2.1.1 Volgen van het nieuws over opvang asielzoekers Vrijwel alle inwoners van de gemeente Noordoostpolder volgen het nieuws over de opvang van vluchtelingen en de vestiging van asielzoekerscentra in Nederland. Voor de meesten geldt dat zij dit ‘vrij goed’ doen. In Bant en Luttelgeest volgt een kwart dit nieuws op de voet. Dit is beduidend hoger dan elders in de Noordoostpolder (14%). In Kuinre volgt 18 procent het nieuws op de voet. Onder ondernemers is een vergelijkbaar beeld te zien: 16 procent volgt het nieuws op de voet en de meerderheid (64%) volgt het vrij goed. Vier procent volgt het nieuws helemaal niet. Figuur 2.1 – In hoeverre volgt u het nieuws over de opvang van vluchtelingen en de vestiging van asielzoekerscentra in Nederland? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
24%
58%
17%
Luttelgeest
25%
57%
16%
Kuinre
18%
Overig Noordoostpolder
14%
Ondernemers
16%
0%
10%
Op de voet
59%
21%
61%
24%
64%
20%
30%
Vrij goed
40%
50%
Enigszins
60%
70%
80%
15%
4%
90%
100%
Helemaal niet
2.1.2 Opvang van asielzoekers in Nederland en eigen gemeente Met de stelling ‘ik vindt het goed dat Nederland asielzoekers opvangt’ zijn in Luttelgeest, Bant en in de overige kernen van de Noordoostpolder meer dan de helft van de inwoners het (helemaal) eens (resp. 64%, 54% en 61%). In Kuinre (49%) is dit bijna de helft. Iets minder dan de helft (44%) staat achter de opvang van asielzoekers in ons land. Een op de drie ondernemers is hiervan geen voorstander (34%).
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
10 van 43
Figuur 2.2 – Ik vind het goed dat Nederland asielzoekers opvangt Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
54%
Luttelgeest
14%
64%
Kuinre
12%
49%
Overig Noordoostpolder
15% 11%
44%
0%
10%
20%
(Helemaal) Mee eens
16%
30%
Neutraal
24% 35%
61%
Ondernemers
31%
40%
50%
28%
34%
60%
70%
(Helemaal) Mee oneens
80%
90%
100%
Weet niet
Een iets ander beeld is te zien bij de vraag wat inwoners vinden van opvang in de gemeente Noordoostpolder. Alleen in Luttelgeest staat meer dan de helft (52%) van de inwoners hier achter, terwijl een op de vijf (21%) dat geen goede zaak vindt. In Bant (41%) en de overige kernen binnen Noordoostpolder (44%) is er minder draagvlak en in Kuinre bestaat de meeste weerstand. Hier is het aantal tegenstanders groter dan het aantal voorstanders 35 procent : vindt het geen goede zaak tegenover 26 procent die het wel een goede zaak vindt. Onder ondernemers is het aantal voorstanders net iets groter is dan het aantal tegenstanders: 34 om 27 procent. Figuur 2.3 – Wat vindt u ervan dat de gemeente Noordoostpolder asielzoekers opvangt? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
41%
Luttelgeest
32% 52%
Kuinre
26%
26%
37%
Overig Noordoostpolder
29%
34%
0%
10%
Ik vind dat een goede zaak
20%
21% 35%
44%
Ondernemers
27%
26%
36%
30%
40%
Ik sta hier neutraal in
50%
27%
60%
70%
80%
Ik vind dat geen goede zaak
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
90%
100%
Weet niet
11 van 43
2.2
Ervaringen met het huidige asielzoekerscentrum Luttelgeest
Het azc Luttelgeest bestaat sinds 1987 en is daarmee een van de oudste asielzoekerscentra van Nederland. In deze paragraaf wordt ingegaan op de ervaringen van inwoners van de gemeente Noordoostpolder en Kuinre met het azc en haar bewoners. 2.2.1 Contact met asielzoekers Bijna de helft (47%) van de inwoners van Luttelgeest hebben ‘veel’ of ‘enig’ persoonlijk contact met asielzoekers (gehad). Dit percentage ligt hoger dan in Bant, overig Noordoostpolder en Kuinre. Voor alle kernen geldt dat het merendeel ‘nauwelijks’ of ‘geen’ contact heeft gehad. Ook het merendeel van de ondernemers heeft in relatie tot hun onderneming helemaal geen (30%) tot nauwelijks (34%) contact met de asielzoekers (gehad). Verder had een kwart enig contact en een op de zeven veel contact. Figuur 2.4 – Heeft u persoonlijke contacten met asielzoekers (gehad) (inwoners)?/ Heeft u in relatie tot uw onderneming direct contacten met asielzoekers (gehad) (ondernemers)? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
31%
Luttelgeest
21%
Kuinre
29% 32%
33%
Overig Noordoostpolder
23%
30%
0% Helemaal geen contact
20%
34%
40%
Nauwelijks contact
7%
42% 31%
39%
Ondernemers
33%
5%
29%
7%
32%
6%
24%
60% Enig contact
12%
80%
100%
Veel contact
Het contact met asielzoekers bestaat voornamelijk uit elkaar groeten in het voorbijgaan, langs gaan bij het azc of een praatje maken met asielzoekers, bijvoorbeeld op straat, in de winkel of bij een bushalte. Andere manieren van contact vindt onder andere plaats via sportclub, de kerk, het werk of het onderwijs. Verder zijn er inwoners die om minder positieve redenen contact hebben. Zij kwamen met asielzoekers in aanraking die overlast veroorzaken. In vergelijking met inwoners van andere delen van Noordoostpolder en Kuinre geven inwoners van Bant en Luttelgeest vaker aan dat asielzoeker(s) bij hen thuis zijn geweest. In Kuinre ligt het percentage dat asielzoekers heeft geholpen of vrijwilligerswerk heeft gedaan, beduidend lager dan in de overige kernen.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
12 van 43
Figuur 2.5 –Waaruit bestaat dit contact? Basis: Inwoners van Noordoostpolder en Kuinre die contact hebben/hadden met asielzoekers, n=659 41% 51%
Groeten in het voorbijgaan 40%
46%
27%
Gesprekken met asielzoekers op straat, winkel, bushalte
24%
32% 31% 31% 34%
Ik ben op het AZC geweest
26%
31%
23% 22%
Asielzoeker(s) is/zijn bij mij thuis geweest
9%
11% 23%
Ik heb asielzoekers geholpen/ ik heb vrijwilligerswerk gedaan
13% 8%
23% 33% 38%
Anders
46%
32% 0% Bant
Luttelgeest
20% Kuinre
40%
60%
Overig Noordoostpolder
Ondernemers hebben vooral contact met asielzoekers (gehad) wanneer deze groep gebruik maakt van de diensten die de ondernemers aanbieden. Verder is er sprake van contact doordat asielzoekers in de nabijheid van de onderneming ‘rondhangen’. Verder noemt 29 procent van de ondernemers dat zij ook contacten hebben die niet direct in relatie staan tot hun onderneming. Hierbij gaat het voornamelijk persoonlijke contacten, zoals het maken van een praatje of asielzoekers die thuis bij de ondernemers op bezoek zijn geweest. Figuur 2.6 –Waaruit bestaat dit contact? Basis: Ondernemers van Noordoostpolder en Kuinre die contact hebben/hadden met asielzoekers, n= 24* Asielzoekers bezoeken mijn onderneming om gebruik te maken van mijn diensten
42%
Asielzoekers hangen rond op het terrein rondom mijn onderneming
29%
Ik heb asielzoekers als stagiair/vrijwilliger (gehad) Ik heb asielzoekers in betaalde dienst (gehad)
8% 4%
Anders, namelijk
29%
0%
5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
13 van 43
*vanwege het lage aantal ondernemers die contact hebben (gehad) met asielzoekers dienen deze uitkomsten als indicatief te worden beschouwd.
2.2.2 Ervaringen met het azc Luttelgeest Vervolgens is inwoners gevraagd naar de eigen ervaring met het azc Luttelgeest. Met name inwoners van Kuinre zijn overwegend tot zeer negatief (56%), beduidend hoger dan in de Bant (23%), Luttelgeest (27%) en de rest van de Noordoostpolder (22%). Acht procent van de inwoners van Kuinre is (zeer) positief, beduidend lager dan in Bant (21%), Luttelgeest (27%) en de rest van de Noordoostpolder (16%). De helft van de ondernemers is neutraal over hun ervaring als ondernemer met het azc. Bijna drie op de tien zijn (zeer) negatief. Een op de tien is (zeer) positief over de ervaring vanuit hun onderneming in relatie tot het azc Luttelgeest. Figuur 2.7 – Wat zijn uw eigen ervaringen met het azc Luttelgeest? (inwoners)/ Wat zijn, als ondernemer, uw ervaringen met het azc Luttelgeest? (ondernemers) Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
21%
Luttelgeest
48%
27%
Kuinre
8%
Overig Noordoostpolder
43%
0%
10%
(Zeer) Positief
48%
20%
3%
56% 46%
10%
7%
27%
35% 16%
Ondernemers
23%
30%
Neutraal
40%
50%
60%
(Zeer) Negatief
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
2%
22%
16%
28%
13%
70%
80%
90%
100%
Weet niet
14 van 43
Toelichting op eigen ervaringen Als positieve ervaring wordt het persoonlijke, een-op-een contact met asielzoekers genoemd. Hieronder enkele antwoorden die dit weergeven: • “Twee asielzoekers begeleid met Nederlandse taal (privé, taalmaatje).” • “Bereikbaarheid en hulp als asielzoekers zijn opgenomen in het ziekenhuis. Prettige samenwerking.” • “Contact met bewoners. Meerijden naar school. Over het algemeen positief.” • “Aantal jaren geleden bij een leerling geweest; vriendelijk ontvangen.” Inwoners en ondernemers zijn om twee redenen neutraal over het AZC. De ene groep heeft geen sterke mening over het AZC, omdat ze nauwelijks ervaring met de asielzoekers hebben. De andere groep is neutraal, omdat ze zowel positieve als negatieve ervaringen hebben. Wederom enkele antwoorden die dit gevoel illustreren: • “Vooralsnog hebben wij nauwelijks ervaring met de mensen uit het AZC.” • “Bewoners van het azc zeggen meestal heel vriendelijk gedag. Maar er zijn ook fietsen gestolen die bij het azc zijn teruggevonden, dus dat is niet positief.” • “De meesten zijn vriendelijk, sommigen gedragen zich vreemd, staren je na of trappen vanuit het niets tegen hun eigen fietsen, schreeuwen in hun eigen taal.
Anders zijn vriendelijk, lachen en proberen hun best te doen.” • “Geen negatieve ervaringen, ook geen direct positieve.” Onder de negatieve ervaringen noemen inwoners en ondernemers voornamelijk problemen zoals overlast en intimidatie. Hieronder volgen enkele quotes die dit benoemen. • “Bewoners azc komen soms ongevraagd op ons erf of op het land. Er worden ook wel eens aardappels of uien gerooid. Ook wel eens een fiets verdwenen.” • “(seksuele) intimidatie op straat.” • “Ze schreeuwen je na op straat en sommige volgen je ook naar huis. Ook proberen ze je aan te raken op de fiets als ze langs komen.” • “Rondhangen rond mijn bedrijf zonder reden en op mijn terrein komen zonder reden.”
2.2.3 Ervaring met overlast Inwoners van de rondom het azc gelegen kernen ervaren meer overlast dan de overige delen van Noordoostpolder. De overlast is het hoogste in Kuinre, waar de helft van de inwoners (50%) een beetje en ruim een op de vijf (22%) veel overlast ervaart. In Bant (6%) en Luttelgeest (8%) liggen de percentages die veel overlast ervaren aanzienlijk lager. In de verder weg gelegen delen van Noordoostpolder ervaart ruim een derde ‘een beetje’ (30%) of ‘veel’ (5%) overlast van het azc. Twee derde (67%) van de ondernemers ervaart rondom hun onderneming geen overlast door de bewoners van het azc Luttelgeest. Wanneer ze wel overlast ervaren, is dit volgens een op de vijf een beetje overlast. Zes procent ervaart veel overlast.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
15 van 43
Figuur 2.8 – Ervaart u zelf wel eens overlast door bewoners van het azc Luttelgeest (inwoners)/ Ervaart u rondom uw onderneming wel eens overlast door bewoners van het azc (ondernemers)? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
6%
Luttelgeest
8%
36%
51% 48%
Kuinre
41%
22%
Overig Noordoostpolder
5%
Ondernemers
6%
0%
7%
50% 30%
Veel overlast
20%
25%
3%
56%
19%
10%
3%
9%
67%
30%
40%
Een beetje overlast
50%
60%
Geen overlast
7%
70%
80%
90%
100%
Weet niet
Toelichting op de ervaren overlast Zoals uit de negatieve ervaringen al naar voren kwam, blijkt de ervaren overlast met name te komen door intimidatie, in het bijzonder intimidatie jegens jonge vrouwen. Daarnaast wordt het stelen van fietsen en andere spullen uit de tuin een paar keer aangehaald. Tot slot ervaren inwoners intimidatie door de groepsvorming die ontstaat. Deze groepen worden gezien als luidruchtig en zorgen volgens inwoners vaak voor zwerfvuil in de dorpen. •
• • • •
“'s Avonds laat nog door het dorp fietsen, bij veel huizen naar binnen kijken en vlak achter de woningen langs fietsen. Voordringen bij de pin automaat. Kinderen ( vooral meisjes) die op de fiets naar school gaan naroepen en naast ze gaan fietsen.” “Door het dorp lopen en troep achterlaten.” “Fietsen gestolen (enige jaren geleden). Rondhangen in het dorp en de straten er om heen. De laatste tijd is dit wel beter geworden.” “Grotere groepen jonge mannen die je tegenkomt of ineens een winkel ingaan komt intimiderend over soms.” “Teveel mensen bij elkaar voelt bedreigend omdat het vaak met geroep en geschreeuw gaat.”
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
16 van 43
Tussen de kernen bestaan duidelijke verschillen in de locatie waar men overlast ervaart. Inwoners van de Bant, Luttelgeest en Kuinre ervaren overlast van de bewoners van het azc, vooral rondom het azc en in de eigen buurt of straat. Inwoners van de overige delen van Noordoostpolder ervaren de meeste overlast bij het bezoek aan het winkelcentrum Emmeloord. Inwoners van Kuinre ervaren in vergelijking met de andere kernen niet de meeste overlast in het winkelcentrum, maar relatief vaak rondom het azc en in de eigen straat. Figuur 2.9 – Waar ervaart u de meeste overlast van bewoners van het azc Luttelgeest? Basis: Inwoners van Noordoostpolder en Kuinre die wel eens overlast van het azc ervaren, n=814 25% 40%
Bij mij in de buurt
47% 12% 31% 23%
Rondom het AZC
11% 18% 18%
In het centrum van Emmeloord
4% 0% 46% 12% 12%
Bij mij in de straat
9% 1%
In het winkelcentrum in mijn wijk
1% 1% 14% 10% 5% 7% 8%
In mijn wijk 1%
In het AZC
0% 0% 1% 0% 8% 13% 9% 12%
Anders
0% Bant
5%
Luttelgeest
10%
15%
Kuinre
20% 25%
30%
35% 40% 45% 50%
Overig Noordoostpolder
2.2.4 Ervaringen met de woonvoorziening van arbeidsmigranten Naast het huidige asielzoekerscentrum is er een woonvoorziening voor arbeidsmigranten in Luttelgeest. Inwoners vroegen we naar hun ervaringen met deze woonvoorziening. Een op de drie inwoners van Luttelgeest heeft hiermee (zeer) positieve ervaringen. Dit is beduidend hoger dan elders in Noordoostpolder (13%) en Bant (17%), maar verschilt niet significant van Kuinre (23%). Een kwart van de inwoners van de verder weg gelegen delen van Noordoostpolder heeft geen uitgesproken mening over de woonvoorziening voor arbeidsmigranten.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
17 van 43
Onder de ondernemers zijn bijna zes op de tien neutraal over de woonvoorziening van arbeidsmigranten. Twaalf procent is (zeer) positief en een iets grotere groep (16%) is (zeer) negatief. Figuur 2.10 – Wat zijn uw eigen ervaringen met deze woonvoorziening van arbeidsmigranten in Luttelgeest (inwoners)/ Wat zijn, als ondernemer, uw ervaringen met deze woonvoorziening voor arbeidsmigranten in Luttelgeest (ondernemers)? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
17%
Luttelgeest
53% 32%
Kuinre
13%
Ondernemers
12%
0% (Zeer) Positief
16%
47%
23%
Overig Noordoostpolder
13% 15%
56%
12%
49%
13%
57%
40%
60%
Neutraal
(Zeer) Negatief
10%
26%
16%
20%
6%
80%
15%
100%
Weet niet
Toelichting op eigen ervaringen Inwoners die positief zijn over de bewoners van de migrantenwoningen geven voornamelijk aan dat zij persoonlijk geen last hebben van deze bewoners. Vaak wordt er genoemd dat deze bewoners druk aan het werk zijn en dat zij daarmee bijdragen aan de lokale economie. Hieronder volgen enkele reacties van inwoners en ondernemers. • “Die mensen hebben respect voor de mensen in deze buurt en gaan elke dag gewoon naar werk en geven eigenlijk nooit overlast.” • “Geen last van deze mensen waarschijnlijk omdat ze werken.” • “Vooral positief: zie ze dagelijks in barre weersomstandigheden naar hun werk gaan. Hebben het waarschijnlijk niet makkelijk met lange dagen en lage salarissen. Gun ze daarom juist een plek in de maatschappij en een hele grote waardering.” • “Werkende mensen die een steentje bijdragen aan de maatschappij. Heb veel Poolse kennissen en ook vrienden” Naast inwoners die positief zijn over hun ervaringen met de migranten uit deze arbeidswoningen, zijn er ook inwoners die zowel positieve als negatieve ervaringen hebben. Deze groep geeft aan dat de bewoners veelal vriendelijk zijn en nauwelijks overlast veroorzaken.
De overlast die wel veroorzaakt wordt, heeft met name betrekking op zwerfvuil, geluidsoverlast en verkeersoverlast, zo blijkt uit onderstaande voorbeelden: • “Daar hebben we geen last van alleen dat er wel veel rommel langs de weg ligt.” • “Over het algemeen strak/streng geregeld, misdragingen worden gelijk aangepakt. Wel geluidsoverlast en snel rijden met auto’s.” • “Waar ik contact mee heb gehad waren vriendelijke mensen. Soms zie ik wel arbeidsmigranten die onder invloed van drank overlast veroorzaken.”
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
18 van 43
Daarnaast zijn er nog inwoners die veelal negatieve ervaringen met de bewoners van de migrantenwoningen benoemen. Deze inwoners benoemen veelal dat ze veel overlast ervaren door te hard rijdend verkeer en drankoverlast. • “Deze mensen spreken geen Nederlands. De meeste rijden veel te hard en roekeloos. Erg onvriendelijk.” • “Ze gaan in het openbaar drank nuttigen en dan mensen lastig vallen. Luidruchtig.”
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
19 van 43
3
Draagvlak voor een aanmeldcentrum
Vlak voor de zomer presenteerde de Rijksoverheid plannen voor de vestiging van een aanmeldcentrum in de gemeente Noordoostpolder. In een aanmeldcentrum melden asielzoekers zich op het moment dat ze in Nederland arriveren. Hier worden ze geregistreerd als asielzoeker, net als in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Deze opvang is tijdelijk en duurt volgens het COA normaliter een aantal dagen. Na de aanmelding krijgt men een azc ergens in Nederland toegewezen waar men voor een langere periode verblijft. De beoogde locatie was in Bant, naast de woonvoorziening voor arbeidsmigranten en het huidige asielzoekerscentrum (azc) in Luttelgeest. Inmiddels heeft het COA besloten om dit plan te laten varen.3 Als reden wordt genoemd dat er onvoldoende draagvlak is onder de inwoners van de gemeente en dat er teleurstelling speelt bij de betrokkenen over het gelopen proces. Er wordt op dit moment wel nagedacht over een alternatief, wellicht op een andere plek in de gemeente Noordoostpolder.
3
Zie brief Centraal Orgaan opvang asielzoekers aan college B&W gemeente Noordoostpolder https://d5ms27yy6exnf.cloudfront.net/docs/Brief_aanmeldcentrum_A_CA42879B8FBBCA65C12588C200548B60.pdf
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
20 van 43
3.1
Houding tegenover plan voor aanmeldcentrum
Het plan om in Bant een aanmeldcentrum voor asielzoekers te vestigen is voorgelegd aan inwoners en ondernemers. Hieruit blijkt dat in alle delen van de gemeente en in Kuinre een overgrote meerderheid zonder meer tegen het plan is. De tegenstand is het sterkst in Kuinre, waar bijna de gehele bevolking tegen is (93%). De steun voor het plan is het grootst in de delen van de gemeente die op wat grotere afstand van de beoogde locatie liggen, maar ook daar is slechts een kwart van de inwoners (onder voorwaarden) voor het plan. Ook onder ondernemers is er weinig draagvlak: zeven procent is voor, negen procent voorwaardelijk voor en 82 procent tegen. Figuur 3.1 – Wat vindt u van het plan om op deze locatie een aanmeldcentrum voor asielzoekers te plaatsen? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant Luttelgeest Kuinre
4%
5% 6% 3%
Overig Noordoostpolder
Ondernemers
11%
4%
88%
2%
93%
11%
7%
0%
81%
14%
72%
9%
10%
2% 4%
82%
20%
30%
40%
50%
60%
2%
70%
80%
90%
Ik ben voor dit plan
Ik ben voor dit plan, onder voorwaarden
Ik ben tegen dit plan
Weet niet
100%
Er is enig verschil tussen de inwoners die veel contact hebben (gehad) met asielzoekers en zij die dat niet hadden. Ongeveer een kwart van de inwoners (23%) die veel contact hebben (gehad) met asielzoekers is (voorwaardelijk) voor het plan. Onder inwoners die enig tot geen contact hebben, ligt dit beduidend lager (14%). Inwoners die voor de komst van een aanmeldcentrum zijn, vinden het belangrijk om asielzoekers een veilig thuis te bieden. Ze halen veelal de huidige situatie in Ter Apel aan en geven aan het onmenselijk te vinden om mensen buiten te laten slapen in een welvarend land als Nederland. Tot slot is een veelgenoemd argument dat ‘iemand het moet doen’. De Noordoostpolder is een geschikte locatie, en moet dus verantwoordelijkheid nemen. • “Het is vlakbij het azc. De mensen die hier moeten worden opgevangen hebben een veilige, rustige plek nodig en dat is deze plek.” • “Omdat de schrijnende situatie in Ter Apel een oplossing nodig heeft.” • “Deze mensen moeten opgevangen worden en als de andere 300+ gemeenten geen verantwoordelijkheid nemen, dan moet NOP dat gewoon doen” Bewoners noemen diverse voorwaarden die ze belangrijk vinden bij de komst van het aanmeldcentrum. Zo wordt de samenstelling van bewoners als belangrijke voorwaarde genoemd: vooral gezinnen, en geen veiligelanders. In het verlengde daarvan vinden bewoners het
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
21 van 43
belangrijk dat ze weinig tot geen overlast ervaren van het azc, en dat tegen overlast daadkrachtig wordt opgetreden. Verder vinden bewoners goede communicatie tussen het COA, de gemeente en omwonenden belangrijk: er moeten duidelijke afspraken worden gemaakt en die moeten ook worden nagekomen. Tot slot vrezen sommige inwoners voor een situatie zoals in Ter Apel: zij stippen het belang aan van een goede doorstroming en fatsoenlijke voorzieningen. • “Dat de overheid dit netjes afhandelt i.o.m. gemeente en omwonenden zodat er draagvlak is. En niet zoals dat nu gegaan is, bekend maken als het al besloten is.” • “Dat er in het proces respect is voor de bewoners van het azc, en voor de bewoners er omheen. En dat de plaatselijke overheid niet overlopen wordt door de landelijke overheid.” • “Laat zien hoe het ook kan. Zorg voor goede doorstroming. Zorg ervoor dat het geen Ter Apel 2 wordt.” • “Randzaken moeten goed geregeld zijn. Geen 'Ter Apel' taferelen. Ook vervoer van en naar Emmeloord moet goed geregeld zijn.” Inwoners die tegen de komst van het aanmeldcentrum zijn, geven aan dat er al een asielzoekerscentrum is in de regio en dat dit genoeg is. Men wijst erop dat dat de inwoneraantallen in de omliggende dorpen laag zijn, en de verhouding tussen dorpsbewoners en asielzoekers dus uit balans raakt.
Een ander veelgenoemd argument is dat de gemeente de belofte heeft gedaan dat het bij het reeds gevestigde azc zou blijven, en dat deze belofte nu wordt gebroken. Bewoners voelen zich hierin niet gehoord. Tot slot dragen bewoners aan dat ze overlast ervaren van het huidige asielzoekerscentrum, of bang zijn dat de uitbreiding voor (nog meer) overlast zal zorgen. Wat daarbij een rol speelt, is dat er in de omgeving weinig voorzieningen zijn, en er voor de asielzoekers weinig te doen is. Bewoners zijn bang dat verveling leidt tot overlast. • “De regio doet meer dan genoeg aan opvang. Daar hoeft niet nog een aanmeldcentrum bij.” • “De gemeente moet zijn woord houden. Ze hebben in het verleden gezegd dat er een maximum is van 1000 asielzoekers. Dan mogen ze nu niet hun woord breken.” • “De mensen gaan uiteindelijk uit verveling ronddwalen door de polder. Dit gebeurt nu al en het zullen er meer worden. Dit geeft mij een onveilig gevoel om in die buurt rond te fietsen/lopen.” • “Er zijn geen voorzieningen voor de mensen die hier komen: ov, zorg en scholen. De polder is hier niet op ingericht.” Op de vraag wat men vindt van het beoogde aantal opvangplekken van maximaal 300, zegt de meerderheid met dat er helemaal geen aanmeldcentrum moet komen. Dat is in lijn met de beantwoording van de vraag of men de komst van een aanmeldcentrum een goed plan vindt.
Zij spreken zich dus niet uit over het aantal opvangplekken. Voor de meeste inwoners die zich wel uitspreken over de omvang van het aanmeldcentrum (voornamelijk inwoners die op grotere afstand van het huidige azc wonen), is een aantal van 300 het maximum.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
22 van 43
Figuur 3.2 – Wat vind u van het geplande aantal asielzoekers (maximaal 300) dat in het aanmeldcentrum kan worden opgevangen? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67
Bant
10%
Luttelgeest
8%
Kuinre
3%
4%
18%
5%
85%
2%
8%
10%
3% 64%
4% 7%
0%
79%
91%
Overig Noordoostpolder
Ondernemers
4%
6%
79%
20%
30%
40%
50%
11%
60%
70%
80%
90%
100%
Het aanmeldcentrum moet meer asielzoekers opvangen Het aantal van 300 asielzoekers is voor mij het maximum Het aanmeldcentrum moet minder asielzoekers opvangen Er moet helemaal geen aanmeldcentrum komen Weet niet
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
23 van 43
3.2
Verwachte gevolgen komst aanmeldcentrum
De overgrote meerderheid van de inwoners verwacht dat de komst van een aanmeldcentrum ‘zeker’ of ‘misschien’ gevolgen heeft voor hun dorp en de mensen die er wonen. Dit geldt vooral voor de direct omwonenden. Aan ondernemers is dezelfde vraag voorgelegd waarbij de nadruk is gelegd op gevolgen voor hun onderneming. Ruim de helft van de ondernemers (56%) verwacht (misschien) gevolgen voor hun onderneming bij de komst van een aanmeldcentrum voor asielzoekers. Driekwart van deze groep verwacht uitsluitend negatieve gevolgen en negen procent zegt dat deze gevolgen wisselend zijn. Figuur 3.3 – Verwacht u dat de komst van een aanmeldcentrum voor asielzoekers gevolgen zal hebben voor uw dorp en de mensen die er wonen? / [aan ondernemers] voor uw onderneming? Basis: Inwoners van Bant (n=481), Luttelgeest (n=433), Kuinre (n=324), overig Noordoostpolder (n=372) en ondernemers n= 67 Bant
67%
20%
Luttelgeest
78%
Kuinre
81%
Overig Noordoostpolder
16%
54%
Ondernemers
26%
0% Zeker wel
28%
30%
20% Misschien wel
10% 3%
40%
33%
60%
Denk het niet
4%2%
16%
2% 1%
16%
2%
11%
80%
100%
Weet niet
Van de groep die gevolgen verwacht, denkt een meerderheid dat de gevolgen uitsluitend negatief zijn. Dit gevoel is vooral overheersend bij direct omwonenden waar circa acht op de tien uitsluitend negatieve gevolgen verwacht. In de rest van de gemeente verwacht een derde zowel positieve als negatieve gevolgen en zes op de tien inwoners verwachten uitsluitend negatieve gevolgen. Niemand verwacht uitsluitend positieve gevolgen. Ondernemers die gevolgen voorzien, verwachten dat dit voornamelijk negatief zal zijn (75%). Negen procent verwacht zowel positieve als negatieve gevolgen.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
24 van 43
Figuur 3.4 – U gaf aan dat u verwacht dat de komst van het aanmeldcentrum voor asielzoekers gevolgen zal hebben voor de inwoners van uw dorp. Wat voor soort gevolgen verwacht u? Basis: Inwoners (n=1449) en ondernemers (n=32) die gevolgen verwachten door de komst van het aanmeldcentrum Bant
17%
78%
4%
Luttelgeest
12%
85%
3%
Kuinre
15%
82%
4%
Overig Noordoostpolder
34%
Ondernemers
59%
9%
0%
7%
75%
10%
20%
30%
40%
50%
16%
60%
70%
80%
90%
Uitsluitend positieve gevolgen
Zowel positieve als negatieve gevolgen
Uitsluitend negatieve gevolgen
Weet niet
100%
De positieve gevolgen die inwoners verwachten van een aanmeldcentrum zijn onder andere economisch: goed voor de middenstand, verwachte compensatie en werkgelegenheid. Daarnaast gaat men in op de situatie van de asielzoekers, waarbij het aanmeldcentrum veiligheid kan bieden voor deze groep en verlichting kan bieden voor Ter Apel. Ook wordt het omgaan met anderen uit een andere cultuur en leren daarvan genoemd. Hieronder enkele antwoorden: •
• • •
• •
“Dat Bant als dorp op enige wijze gecompenseerd gaat worden door de overheid. Dit aanmeldcentrum heeft de status van landsbelang. Dus daar zal zeker wat tegenover staan. Bant wil graag een fietspad langs het Friese pad, een kindcentrum met school, kinderopvang etc. is een wens van het dorp.” “Eventuele werkgelegenheid, voor kappers enz. buurthuis voor taallessen etc.” “De NOP komt meer in een hulpgevende richting, wat ook zijn uitwerking kan hebben op de mensen. Daarnaast zien we meer culturen wat ook ter verrijking kan zijn.” “Dat de mensen van het asielzoekers centrum weer een normaal leven kunnen opbouwen.” Onder de verwachte negatieve gevolgen wordt veelal onrust voor direct omwonenden genoemd in de vorm van geluidsoverlast, criminaliteit en afname van (gevoel van) veiligheid. Verder noemt men dat er eerder sprake is geweest van schending van de afspraken, inwoners zijn bang dat dit weer gebeurt. Daarnaast wordt gerefereerd aan de situatie in Ter Apel die in het nieuws veel is belicht, inwoners vrezen dat dit hier ook het geval zal zijn. “Als je kijkt naar de verhalen uit ter Apel zal het hier wel niet beter worden dus dingen als lastig vallen van bewoners of meer diefstal.” “Binnen de kortste keren wordt de capaciteit verhoogd zoals ook met het huidige asielzoekerscentrum is gebeurd. Nog meer overlast intern en extern van vooral die uit veilige landen.”
Ondernemers verwachten dat zij vaker slachtoffer worden van inbraak, diefstal en agressie in hun onderneming. Ook verwachten ze dat klanten niet meer naar hun onderneming komen omdat ze zich minder veilig zullen voelen.
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
25 van 43
4
Mogelijke effecten
4.1
Inleiding
In dit hoofdstuk gaan we in op de vraag wat de gevolgen kunnen zijn van de komst van een aanmeldcentrum in Noordoostpolder. Door middel van deskresearch is gezocht naar informatie hierover vanuit andere gemeenten in ons land. De situatie zoals deze zich nu in Noordoostpolder voordoet, is echter uniek. Niet eerder is een reeds bestaand azc uitgebreid met een aanmeldcentrum. Er zijn dan ook geen onderzoeken of andere informatie beschikbaar wat de gevolgen hiervan zijn. Wel is het mogelijk om te kijken naar situaties die op onderdelen vergelijkbaar zijn. Hierbij gaat het met name om de uitbreiding van de omvang of capaciteit van een reeds bestaand azc en/of een verandering in de samenstelling van de bewoners van het azc. In paragraaf 4.2 worden de resultaten van deze inventarisatie besproken. Daarin is onderscheid gemaakt tussen de gevolgen voor de openbare orde en veiligheid, economische gevolgen en overige gevolgen. Per domein wordt steeds eerst besproken wat er bekend is over de gevolgen van de komst of aanwezigheid van een azc. Daarna komen mogelijke gevolgen van een veranderende situatie (zoals een uitbreiding) aan bod. In aanvulling hierop vergelijken we in paragraaf 4.3 de verwachting van inwoners voorafgaande aan de komst van een azc en de feitelijke ervaringen met een azc in de woonomgeving.
4.2
Openbare orde en veiligheid
4.2.1
Effecten van de aanwezigheid van een azc voor de openbare orde en veiligheid
Onderzoek WODC (2017) naar asielzoekers en buurtcriminaliteit: aanwezigheid azc heeft geen effect op veiligheid Wanneer de mogelijke komst van een azc wordt aangekondigd, vrezen buurtbewoners vaak een toename in (criminele) overlast.4 Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) blijkt dat de veiligheid in een buurt niet achteruit gaat wanneer er een asielzoekerscentrum wordt geplaatst. Het WODC analyseerde cijfers van het CBS over 2005, 2010 en 2015 en rapporteert in 2017 dat ‘uit geen van de analyses (is) gebleken dat de aanwezigheid van een asielzoekerscentrum aantoonbaar effect heeft op de omvang van de criminaliteit in de buurt of op de kans dat een individu slachtoffer wordt van een strafbaar feit.’ 5 Onderzoek NU.nl (2022) naar overlast azc’s: gemeenten ervaren weinig of geen overlast en criminaliteit door het azc in de buurt Recent maakte NU.nl een rondgang lands de dertig gemeenten met de grootste azc’s. Op basis van die rondgang concluderen zij dat de meeste gemeenten met een groot asielzoekerscentrum hier geen of weinig overlast van ondervinden. Bijna alle gemeenten die NU.nl benaderde, geven aan weinig of geen overlast en criminaliteit door het azc in hun buurt te ervaren. Er zijn volgens
4
Bijvoorbeeld: https://nos.nl/op3/artikel/2107409-waarom-zij-bang-zijn-voor-een-azc-in-hun-achtertuin Van perceptie naar feit. Asielzoekers en buurtcriminaliteit. WODC, 2017, en https://nos.nl/artikel/2214770-komst-azc-leidt-niet-tot-onveiligere-buurt https://ccv-secondant.nl/platform/article/het-valt-wel-mee-met-de-criminaliteit-onder-asielzoekers 5
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
26 van 43
de gemeenten weinig incidenten en er komen ook nauwelijks klachten binnen. NU.nl stelt dat hiermee het beeld uit het onderzoek van het WODC wordt bevestigd. Bij de paar gemeenten die aangeven wel overlast te ervaren, lijkt het vaak te gaan om een kleine groep bewoners die verantwoordelijk is voor die overlast. 6 In deze onderzoeken ging het om de objectieve veiligheid: dat wil zeggen het feitelijk niveau van criminaliteit en overlast. Het is daarnaast ook van belang de veiligheidsbeleving te onderzoeken. De manier waarop mensen veiligheid ervaren komt immers niet altijd overeen met het feitelijk niveau.7 I&O Research deed de afgelopen jaren meerdere keren onderzoek naar de ervaring en veiligheidsbeleving van omwonenden met de opvang van asielzoekers in azc’s. Onderzoek I&O Research (2020) naar draagvlak azc in Hardenberg: 59% ervaart overlast Uit het draagvlakonderzoek naar het draagvlak voor een eventuele verlenging van de aanwezigheid van het azc in Hardenberg, bleek dat iets meer dan de helft van de respondenten wel eens overlast ervaart door de bewoners van het azc. De bewoners geven aan dat de ervaren overlast zich vooral in het centrum van Hardenberg voordoet, en niet zozeer in de directe omgeving van het azc.
De ervaren overlast bestaat vooral uit een onveilig gevoel, geluidsoverlast, dreiging, lastigvallen van vrouwen, groepsvorming, verkeershinder, agressief gedrag en rondhangen op straat. Bijna de helft van de respondenten in dit onderzoek geeft aan zich wel eens onveilig te voelen door de aanwezigheid van het azc Hardenberg. Twaalf procent zegt zich zelden onveilig te voelen, twee op de vijf respondenten voelt zich niet onveilig door het azc.’ 8 Figuur 4.1 - Voelt u zich wel eens onveilig door de aanwezigheid van het azc Hardenberg? (n=838) 1%
15%
Ja, vaak 39%
Ja, soms Ja, zelden 32%
Nee Geen antwoord
12%
6
https://www.nu.nl/asielcrisis/6220529/meeste-gemeenten-met-grote-azcs-ervaren-geen-overlast-van-asielzoekers.html https://hetccv.nl/onderwerpen/veiligheidsbeleving/wat-is-veiligheidsbeleving/ 8 Draagvlakonderzoek verlenging azc Hardenberg. I&O Research, 2020. 7
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
27 van 43
Onderzoek I&O Research (2021) naar communicatie over overlast in en rondom COA-locaties: in buurt van azc niet meer overlast dan in een gemiddelde woonwijk Uit een onderzoek van I&O Research uit 2021 naar de communicatie over overlast in en rondom COA-locaties bleek dat bij drie onderzochte locaties betrokkenen van zowel het COA, de politie, de gemeente als de omwonenden, vinden dat er over het algemeen gezien beperkt sprake is van overlast. Zij stellen dat er over het algemeen niet meer sprake is van overlast dan in een gemiddelde woonwijk van dezelfde omvang. Wel kunnen er perioden zijn waarin er sprake is van extra overlast. ‘De overgrote meerderheid van de asielzoekers veroorzaakt binnen en buiten de locatie weinig overlast. Met name het COA en de gemeente signaleren wel perioden of fasen waarin er wel relatief veel overlast is. Het beeld dat een relatief kleine groep veiligelanders ernstige overlast veroorzaakt en het daarmee voor de rest ‘verpest' wordt herkend door geïnterviewden bij het COA, de gemeente en de politie op alle onderzochte locaties.
Zij hebben weinig gevoel voor autoriteit, geen respect voor COA-medewerkers en lachen - zo wordt gezegd - de politie soms ook letterlijk uit.’9 Onderzoek WODC/Rijksuniversiteit Groningen (2019) naar ongenoegen over het migratiebeleid en daardoor mogelijk ontstaan maatschappelijke onrust: overlast azc’s vooral door veiligelanders Ook uit onderzoek dat de Rijksuniversiteit Groningen, in opdracht van het WODC, uitvoerde in drie gemeenten komt naar voren dat overlast in en rond opvanglocaties voor asielzoekers voor het grootste deel van veiligelanders komt die geen uitzicht hebben op een verblijfsvergunning. 10 Onderzoek I&O Research (2015) naar draagvlak opvang vluchtelingen: 15% ervaart erge of enige overlast azc Uit een landelijk representatief onderzoek van I&O Research onder 3352 Nederlanders van 18 jaar en ouder blijkt dat van degenen die binnen een straal van 500 meter van een azc of opvanglocatie wonen, 15 procent daar erge of enige overlast van ervaart. Een kwart ondervindt ‘nauwelijks overlast’ en iets meer dan de helft helemaal geen overlast. De overlast betreft vooral rondhangende asielzoekers. Verder worden ook de angst om zelf de straat op te gaan en de druk op (sociale) voorzieningen als vormen van overlast genoemd.
Onder de inwoners van gemeenten waar geen azc is gevestigd, verwacht 10 procent erge, en 39 procent enige overlast.11 Een opvallend verschil dus tussen veiligheidsbeleving van omwonenden van een azc en de verwachte veiligheidsbeleving van niet-omwonenden: het zou kunnen dat de mate van overlast wordt overschat door degenen die er (nog) niet mee te maken hebben. Hier wordt later nog verder op ingegaan.
9
Communicatie over overlast in- en rondom COA-locaties, I&O Research, 2021 Ongenoegen, migratie, gastvrijheid en maatschappelijke onrust. WODC/Rijksuniversiteit Groningen, 2019. 11 https://www.ioresearch.nl/actueel/meerderheid-nederlanders-staat-open-voor-opvang-asielzoekers-mits/ 10
Draagvlak voor een aanmeldcentrum voor asielzoekers in Noordoostpolder
28 van 43
Samenvattend: in principe geen verslechtering feitelijke onveiligheid, wel in subjectieve veiligheidsbeleving De belangrijkste conclusies vanuit de bestudeerde bronnen zijn als volgt. • Onderzoek wijst erop dat er in principe géén effect is van de aanwezigheid van een asielzoekerscentrum op het feitelijke niveau van criminaliteit en overlast. • Wel lijkt er sprake van veranderingen in de subjectieve onveiligheidsgevoelens van omwonenden als gevolg van de (mogelijke) komst van een azc in de buurt. Uit meerdere draagvlakonderzoeken komt naar voren dat er sprake is van overlast, of dat men verwacht overlast te gaan ondervinden. Dit verschilt per periode en azc. Daarbij moet worden opgemerkt dat het begrip ‘overlast’ ruim geïnterpreteerd dient te worden. Het kan hierbij gaan om criminele overlast maar ook aan de verkeerde kant van de weg fietsen wordt beschouwd als overlast. • Tot slot lijkt de ervaren overlast vaak samen te hangen met de samenstelling van de azcbewoners en/of de aanwezigheid van een (kleine) groep overlastgevers. 4.2.2
Gevolgen uitbreiding azc voor de openbare orde en veiligheid
Monitor Bureau Beke (2016 – 2022) naar veiligheid en leefbaarheid azc Zutphen: omwonenden ervaren steeds minder overlast, ook veiligheidsbeleving stijgt Het aantal bewoners in het azc in Zutphen is de afgelopen jaren gegroeid. In 2016 had het azc nog plek voor 400 asielzoekers, inmiddels is dat opgeschaald naar het maximum van 759 plaatsen. De Stentor kopt in 2019: ‘Groter azc, niet meer overlast’, en schrijft op basis van onderzoek van Bureau Beke: ‘Hoe langer er asielzoekers aan de Voorsterallee in Zutphen wonen, hoe minder klachten er van omwonenden binnenkomen. En dat terwijl er in vier jaar tijd meer asielzoekers in het asielzoekerscentrum zijn komen wonen.’ Bureau Beke monitort sinds 2016 de veiligheid en leefbaarheid rondom dit azc. In 2020 (er hebben dan vijf metingen plaatsgevonden) rapporteert ze dat de overlast rondom het azc gelijk blijft in vergelijking met vorige jaren, ondanks het toegenomen aantal asielzoekers. Er zijn wel meer omwonenden die mishandeling of geweld melden, tegelijkertijd ziet de politie in de wijk geen aanwijzingen voor een toename daarvan. Ook bleef het aantal incidenten op het COA-terrein stabiel en komen er steeds minder klachten vanuit omwonenden binnen bij het COA. De klachten die binnenkomen hebben voornamelijk betrekking op geluidsoverlast.