D20 01 Bijlage bij Nota - Format Plan van aanpak GALA 2024-2026.pdf

Format Plan van aanpak 2024-2026 Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023 –2026 Naam gemeente: Naam verantwoordelijk wethouder: Datum van insturen:

Gemeente Noordoostpolder René van Amersfoort 30 september

Contactpersoon voor aanvullende informatie Naam: E-mailadres: Telefoonnummer:

C. Binnenmars c.binnenmars@noordoostpolder.nl 06 22257684

Inhoudsopgave 1. Huidige situatie gemeente Noordoostpolder 1.1. Lokaal Sportakkoord en Lokaal Preventieakkoord 1.2. Verschillen in gezondheid, sport, bewegen en cultuur 1.3. Belangrijkste opgaven sport bewegen en cultuur 1.4. Belangrijkste opgaven gezondheid en sociale basis 2. Onderdelen aanvraag gemeente Noordoostpolder 3. Uitwerking hoofdthema’s 3.1. Doelen en resultaten per hoofdthema 3.1.1. Sport, bewegen en cultuur 3.1.2. Gezondheid en sociale basis 3.1.3. Toelichting 3.2. Uitvoering en samenwerking 3.2.1. Lokaal Sportakkoord 3.2.2. Brede Regeling Combinatiefuncties 3.2.3. Terugdringen gezondheidsachterstanden 3.2.4. Kansrijke start 3.2.5. Mentale gezondheid 3.2.6. Aanpak overgewicht en obesitas 3.2.7. Valpreventie 3.2.8. Leefomgeving 3.2.9. Opgroeien in een kansrijke omgeving (middelengebruik) en vroegsignalering 3.2.10. Versterken sociale basis 3.2.11. Mantelzorg 3.2.12. Een tegen eenzaamheid 3.2.13. Welzijn op recept 4. Ondersteunende onderdelen 4.1. Kennis- en adviesfunctie GGD 4.2. Coördinatie regionale aanpak preventie 5. Bewaking van de voortgang 6. Samenhang en synergie (procesafspraken) 7. Tabel

1. Huidige situatie gemeente Noordoostpolder 1.1.

Lokaal Sportakkoord en Lokaal Preventieakkoord

Noordoostpolder heeft een Lokaal Preventieakkoord en Lokaal Sportakkoord. Deze twee akkoorden zijn samen met partners opgesteld. Denk hierbij aan de partners uit het onderwijs, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, sportaanbieders, cultuuraanbieders en het bedrijfsleven. Deze twee akkoorden zijn als bijlage bij dit plan meegestuurd. Het Lokaal Sportakkoord heeft een regiegroep waarin vertegenwoordigers van de verschillende partijen deelnemen. Vertegenwoordigers van de sport, de dorpen, welzijn, de gemeente (coördinator sport en preventie) en het bedrijfsleven nemen deel aan deze regiegroep. De wens is om ook een vertegenwoordiger vanuit het onderwijs aan te laten sluiten. Tot op heden is dat nog niet gelukt. In de herijking van het Lokaal Sportakkoord staan de ambities en doelen beschreven. De samenwerkingspartners werken gezamenlijk aan het bereiken van deze doelen en ambities. Het Lokaal Sportakkoord is geen gemeentelijk beleidsdocument. Echter, het akkoord sluit wel aan op de gemeentelijke ambities op het gebied van sport en bewegen zoals benoemd in de kadernotitie Sport en Bewegen. Ook het Lokaal Preventieakkoord heeft een regiegroep. Deze regiegroep bestaat uit een vertegenwoordiger van de gemeente (coördinator sport en preventie), de welzijnsorganisatie en twee adviseurs van Flever.

Vanuit de regiegroep wordt verbinding gelegd met en tussen andere maatschappelijke partners in de Noordoostpolder. Gezamenlijk zijn de ambities bepaald en projecten beschreven. De afgelopen jaren zijn al een aantal activiteiten uitgevoerd. De focus van het Lokaal Preventieakkoord ligt in 2023 op de thema's mentale gezondheid en aandacht voor gezondheidsverschillen. Vanaf 2024 zijn de thema’s vanuit het Lokaal Preventieakkoord onderdeel van het GALA. Hierdoor zijn de ontwikkelingen dichter bij elkaar te brengen en leggen we gemakkelijker verbindingen.

1.2.

Verschillen in gezondheid, sport, bewegen en cultuur

Algemeen De Noordoostpolder bestaat uit 11 kernen. Eén van de kernen is Emmeloord. Emmeloord is weer verdeeld in een aantal wijken. De kernen en wijken verschillen van elkaar, zowel qua cultuur als sociaal economische status (SES). Noordoostpolder ontvangt van de GGD Flevoland wijkcijfers middels de buurtmonitor jeugd en de buurtmonitor volwassen en ouderen. Deze cijfers nemen we mee bij de uitvoering van dit plan. De gezondheidsmonitors van de GGD Flevoland zijn gericht op alle inwoners van de Noordoostpolder. Daarom worden de meest actuele cijfers per gezondheidsthema hieronder weergegeven. Er wordt veelal een vergelijking gemaakt met het gemiddelde percentage in Nederland. De cijfers zijn afkomstig uit de meest actuele gezondheidsmonitors uitgevoerd door GGD Flevoland1, het Regiobeeld Flevoland, het dashboard waarstaatjegemeente.nl en Veiligheid.nl. Ervaren gezondheid Uit het Regiobeeld Flevoland blijkt dat het percentage inwoners van Flevoland dat zich gezond voelt de afgelopen jaren toenam, maar vanaf 2020 is een daling te zien in deze trend. De coronacrisis, toename van mentale problemen en een toename in het aantal inwoners dat moeite heeft met rondkomen kunnen mogelijke oorzaken zijn. Gemiddeld ligt het percentage inwoners dat zijn of haar gezondheid niet goed ervaart op 21%.

In de wijken Emmeloord-centrum west en oost (32%), Emmeloord-centrum tussen gracht en vaart (37%) en Emmeloord-Revelsant (37%) ervaren inwoners hun gezondheid het minst goed gevolgd door de wijken Espelervaart, de Zuidert en het dorp Nagele. Bron: Buurtmonitor volwassenen (2019). GGD Flevoland, Lelystad.

1 Bronnen GGD Flevoland: Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022,

Gezondheidsmonitor jongvolwassenen 2022 en de Gezondheidsmonitor Jeugd 2021

In onze gemeente ervaart 72% van de volwassenen (18 t/m 64 jaar) hun gezondheid als (zeer) goed. Dit is vergelijkbaar met Nederland (73%) en iets hoger dan Flevoland (69%). Zo’n 20% van de volwassen inwoners van Noordoostpolder had in 2022 moeite met rondkomen. Ook dit percentage is vergelijkbaar met Nederland (21%). Van de ouderen (65-plussers) ervaart 68% zijn of haar gezondheid als goed ten opzichte van 61% in Nederland. Van de jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) ervaart 64% zijn of haar eigen gezondheid als (zeer) goed. Dit is vergelijkbaar met het percentage in Nederland. Over het algemeen voelen jongeren in Noordoostpolder zich gelukkiger (64%) dan gemiddeld in Nederland (56%). Het percentage psychische klachten ligt nagenoeg gelijk met het percentage in Nederland (52% om 53%). Vier op de tien jongeren uit Noordoostpolder voelt zich vaak gestrest. In Nederland is dit bijna de helft. In 2021 is ook bij de jeugd (klas 2 en 4 van het Voortgezet Onderwijs) de ervaren gezondheid gemeten. Van de jeugd ervaart 84% een goede gezondheid. Dit percentage is vergelijkbaar met Nederland (83%). Eenzaamheid Op het gebied van eenzaamheid maken we onderscheid in emotionele en sociale eenzaamheid. Met emotionele eenzaamheid mist iemand een hechte/intieme band met één of meerdere personen. Met sociale eenzaamheid heeft iemand minder contact met andere mensen dan diegene wenst.

Het percentage emotionele eenzaamheid ligt bij volwassenen in de Noordoostpolder op 27%. Dit is iets lager ten opzichte van Nederland (31%). Qua sociale eenzaamheid is dit respectievelijk 31% om 34%. Van de ouderen voelt 22% zich emotioneel eenzaam en 32% sociaal eenzaam. In Nederland is dit percentage 26% en 36%. Van de jongvolwassenen heeft 18% last van sociale eenzaamheid en 21% van emotionele eenzaamheid. Dit is minder dan het landelijk gemiddelde van 24% en 29%. Van de jeugd voelde 12% zich in 2021 vaak tot altijd eenzaam. In Nederland lag dit percentage op 13%. De jeugd die aangaf soms tot altijd eenzaam te zijn in de afgelopen 12 maanden is 38% in Noordoostpolder en het Nederlands gemiddelde lag op 39%. Bewegen en gezond gewicht Gezond gewicht en voldoende beweging zijn belangrijk. Door een ongezonde leefstijl kunnen onder andere chronische ziekten zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en verschillende vormen van kanker ontstaan. Van de volwassenen uit de Noordoostpolder voldeed 44% in 2022 aan de beweegrichtlijn uit 2017. Dit is lager dan het percentage in Nederland (50%). Het percentage wekelijkse sporter ligt in Noordoostpolder op 54% en is gemiddeld in Nederland hoger (59%). Van de ouderen voldoet 40% aan de beweegrichtlijn 2017 en sport 37% wekelijks. In Nederland ligt dit percentage voor beide onderdelen op 39%.

Als je kijkt naar het thema gezond gewicht heeft 34% van de volwassenen matig overgewicht. Dit is vergelijkbaar met Nederland. Ook op het gebied van ernstig overgewicht scoort Noordoostpolder (14%) ongeveer gelijk met Nederland (15%). Van de ouderen heeft in de Noordoostpolder 45% gezond gewicht, 39% overgewicht en 16% ernstig overgewicht. Dit is vergelijkbaar met het percentage in Nederland. Net als gemiddeld in Nederland heeft 19% van de jongvolwassenen in Noordoostpolder matig overgewicht en heeft 6% ernstig overgewicht. Landelijk gezien ligt het percentage ernstig overgewicht op 8%. De jongvolwassenen in de Noordoostpolder bewegen meer dan landelijk (27% ten opzichte van 25%). Opvallend is dat 61% vijf of meer dagen per week minimaal een half uur beweegt. In Nederland is dit 54%. Echter, in de Noordoostpolder sporten jongvolwassenen minder dan gemiddeld in Nederland (63% om 69%). Ook zijn zij minder vaak lid van een sportclub (52% om 59%). Van de jeugd loopt of fietst 90% vijf dagen per week naar school of de stageplek. Dit is 5% meer dan het landelijk gemiddelde. Net als het gemiddelde in Nederland sport 74% wekelijks bij een club, vereniging of sportschool en beweegt 43% op vijf of meer dagen per week minstens een uur. Valrisico Voldoende bewegen is belangrijk voor een goede lichamelijke en mentale gezondheid voor jong en oud.

Het risico op vallen wordt beperkt door voldoende beweging en voldoende balans- en spierversterkende oefeningen. Ook hier maken we onderscheid in de doelgroep volwassenen en ouderen. Als je kijkt naar de cijfers blijkt dat 21% van de volwassenen uit de Noordoostpolder gevallen is in 2022. In Nederland is dit 23%. Het percentage volwassenen dat bang is om te vallen is voor de Noordoostpolder niet bekend. In Flevoland is dit percentage 2,5%. Van de doelgroep ouderen is 32% in 2022 gevallen. Dit is vergelijkbaar met Nederland. Bij deze doelgroep is wel uitgevraagd of men bang is om te vallen. In Noordoostpolder geeft 4% aan dat hij/zij bang is om te vallen. Dat is minder dan het percentage in Nederland (7%).

In Noordoostpolder waren in 2019 meer ziekenhuisopnames na een valongeval door een 65-plusser dan in Nederland. Valongevallen van 65-plussers vinden met name plaats in de leeftijdscategorie 7584 jaar (38%), 85 jaar en ouder (33%) en 65-74 jaar (29%). Het letseltype dat het meest voorkomt is een fractuur aan de heup/bekken (43%) gevolgd door fractuur aan schouder/arm/hand (17%). Bron: Veiligheid.nl 2019 (via waarstaatjegemeente.nl) Alcohol, roken en middelengebruik In 2022 heeft 86% van de volwassenen alcohol gedronken. In vergelijking met Nederland ligt dit percentage hoger (80%). Het percentage zware drinker ligt in Noordoostpolder (9%) lager dan in Nederland (12%). Van de ouderen drinkt 77% alcohol ten opzichte van 74% landelijk. Het percentage jongvolwassenen dat alcohol drinkt ligt hoger dan in Nederland. De afgelopen 12 maanden heeft 89% weleens alcohol gedronken ten opzichte van 86% in Nederland. Op het gebied van alcoholgebruik door jeugd liggen de cijfers in Noordoostpolder relatief gelijk met het gemiddelde in Nederland. In Noordoostpolder heeft 32% van de jeugd heeft ooit alcohol gedronken ten opzichte van 31% in Nederland. Qua rookgedrag is het percentage in Noordoostpolder vergelijkbaar met Nederland, namelijk respectievelijk 18 en 19%. De jongvolwassene uit de Noordoostpolder rookt meer dan de gemiddelde Nederlander (30% om 26%).

Ook jeugd in Noordoostpolder rookt meer dan gemiddeld in Nederland (13% ten opzichte van 9%). Ongeveer de helft van de jongvolwassenen heeft nooit middelen gebruikt (51%). Dit is vergelijkbaar met het percentage van Nederland (48%). Het middelengebruik ligt bij jeugd hoger dan gemiddeld in Nederland (10% om 8%). Mantelzorgers en vrijwilligers In de Noordoostpolder is 11% van de volwassenen mantelzorger. In Nederland is dit percentage 13%. De belasting is in vergelijking met Nederland in Noordoostpolder minder zwaar, 14% om 20%. Ook doet 31% vrijwilligerswerk in de Noordoostpolder. Dit is 7% meer ten opzichte van Nederland. Als je kijkt naar het percentage ouderen dat mantelzorg verleent is dit in Noordoostpolder 17% en in Nederland 15%. Qua belasting ervaart in Noordoostpolder 13% mantelzorg zwaar ten opzichte van 15% in Nederland. Ook doet 36% van de ouderen aan vrijwilligerswerk. Dit is meer ten opzichte van landelijk waar het percentage op 29% staat. Het afgelopen jaar heeft 11% van de jongvolwassenen mantelzorg gegeven in de Noordoostpolder. Dit is vergelijkbaar met Nederland. Laaggeletterdheid Laaggeletterdheid kan invloed hebben op de gezondheidssituatie. Het is voor laaggeletterden lastig om informatie over gezondheid goed te begrijpen en soms missen zij de vaardigheden om goed om te gaan met deze informatie.

Mensen die moeite hebben met lezen en schrijven voelen zich vaak minder gezond, hebben een grotere kans om eerder te sterven, maken meer gebruik van een huisarts en ziekenhuis en minder gebruik van zorg vooraf en nazorg. Het percentage inwoners in de Noordoostpolder dat laaggeletterd is, is 20%. Dit is hoog ten opzichte van het landelijke percentage (12%). Bron: https://www.lezenenschrijven.nl/over-laaggeletterdheid/.

1.3.

Belangrijkste opgaven sport, bewegen en cultuur

Het behouden van vitale verenigingen In de Noordoostpolder zijn sport- en amateurkunstverenigingen over het algemeen goed georganiseerd en krachtig. Dit bleek ook wel tijdens de coronaperiode en recente energiecrisis. Van verenigingen werd veel flexibiliteit gevraagd. Bijvoorbeeld het aanbieden van buitenlessen door een binnensportvereniging, het sluiten van kleedkamers/douches om energiekosten te besparen en het aanbieden van online repetities door muziekverenigingen. Toch hebben verenigingen te maken met uitdagingen. Denk hierbij aan de terugloop van het aantal vrijwilligers en ledenaantallen. Het wordt steeds lastiger om trainers en/of bestuur- of commissieleden te vinden, waardoor het reguliere aanbod onder druk komt te staan. Tegelijkertijd wordt óók van verenigingen gevraagd om maatschappelijk actief te zijn, want de vereniging kan een positieve invloed hebben op positief gezond ouder worden. Denk hier aan het terugdringen van eenzaamheid, mentale uitdagingen en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Ook hiervoor zijn vrijwilligers nodig en die zijn schaars.

Individueel en ongeorganiseerd (buiten)sporten neemt toe We zien dat steeds meer inwoners ongeorganiseerd gaan sporten, dus zonder lid te zijn van een club of vereniging. Flexibiliteit en vrijblijvendheid zijn van groot belang. Dit kan leiden tot een daling van het ledenaantal bij sportverenigingen. We zien dat sportverenigingen in de Noordoostpolder veel acties ondernemen om leden te werven en/of te binden. Toch kan deze ontwikkeling bijdragen aan een positieve gezondheid van onze inwoners. Het ongeorganiseerd sporten vindt steeds meer plaats in de openbare buitenruimte. Denk hierbij aan parken, bossen, speeltuinen, schoolpleinen en recreatiegebieden. Dit betekent dat we aandacht moeten hebben voor de inrichting van onze buitenruimte. Ook wel een groene en beweegvriendelijke omgeving genoemd. Aandacht voor sociale veiligheid neemt toe Landelijk is de afgelopen jaren veel aandacht voor sociale veiligheid in de sport. Er is geen ruimte voor ongewenste situaties zoals grensoverschrijdend gedrag en discriminatie. Een sociaal veilige sport moet vanzelfsprekend zijn. Aandacht voor inclusie en diversiteit Sporten en cultuur is voor iedereen, maar niet voor iedereen is sporten, bewegen en cultuurdeelname vanzelfsprekend. Het is van belang dat iedereen zich welkom voelt en met plezier kan sporten, dansen of bijvoorbeeld samen muziek maken.

Soms zijn er belemmeringen, waardoor het niet gemakkelijk is om deel te nemen. Denk hierbij aan financiële belemmeringen, gevoel van veiligheid en praktische toegankelijkheid. Daarnaast speelt cultuureducatie binnen en buiten school een grote rol in het vergroten van kansengelijkheid voor alle kinderen. Het helpt ze eigen talenten te ontdekken en zich te uiten, zich te verplaatsen in andere mensen en culturen en het vergroot het zelfvertrouwen en het leervermogen. Vaardig in bewegen De motorische vaardigheden van kinderen zijn de afgelopen jaren gedaald. Kinderen spelen over het algemeen minder buiten. Er is een toename te zien in passieve vrijetijdsbesteding, zoals gamen en sociale media. Door de afname van vaardigheden kan het plezier in bewegen verminderen. De uitdaging is om te werken aan de vaardigheden, maar vooral ook te ontdekken uit welke activiteiten kinderen plezier halen. Cultuur als cement van de samenleving Amateur toneel- en dansgezelschappen, koren, fotografieclubs, bands, verenigingen rondom (immaterieel) erfgoed: ze zijn het cement van de samenleving. Ze zorgen voor verbondenheid en levendigheid in de haarvaten van de gemeente. Het is daarom belangrijk dat inwoners toegang hebben tot culturele voorzieningen en deel kunnen nemen aan cultuur.

Cultuurdeelname (zoals bezoek aan musea of het theater en meedoen aan amateurkunst) kan van grote betekenis zijn in het versterken van de sociale samenhang in steden, dorpen en wijken. Het brengt mensen samen, vergroot hun veerkracht en draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling. De positieve gezondheidseffecten van cultuurdeelname komen steeds meer in de belangstelling te staan sinds de World Health Organisation deze in kaart bracht.2 Het is van belang dat we cultuurdeelname stimuleren en verenigingen ondersteunen. Cultuur begint bij de jeugd en moet toegankelijk zijn voor ouderen De gemeente investeert in kennismaking met en deelname aan cultuur ‘van onder af’, dus via de jeugd en investeert daarmee in het culturele leven van de toekomst en in hun eigen persoonlijke ontwikkeling. Senioren beschikken over veel vrije tijd. Een zinvolle vrijetijdsbesteding is voor hen van extra van belang. Ook kunnen we hiermee bijdragen aan het bestrijden van eenzaamheid. Naarmate de ouderen minder mobiel worden, is het wenselijk dat vormen van cultuur worden aangeboden in verzorgingshuizen of andere plaatsen waar men woont. Cultuur moet toegankelijk blijven voor ouderen. Actieve cultuurparticipatie heeft een positief effect op het welzijn van ouderen, hun vitaliteit en gezondheid.

Deelnemen aan cultuur kan problemen verzachten die vaak met ouderdom gepaard gaan, zoals eenzaamheid, niet meer mee kunnen doen en dementie. 3

2 What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review

(who.int) / RESULTS NCBI Bookshelf (nih.gov) 3 https://www.lkca.nl/artikel/cultuur-en-ouderen/

1.4.

Belangrijkste opgaven gezondheid en sociale basis

Zorg in de toekomst niet meer houdbaar Door ontwikkelingen als vergrijzing, toenemende welvaart en technologische ontwikkelingen nemen in de toekomst niet alleen de zorguitgaven, maar neemt ook de zorgvraag toe. Er is nu al krapte op de arbeidsmarkt, waarvan de verwachting is dat deze in toekomst verder toeneemt. Hierdoor is de uitdijende zorg in de toekomst niet meer te bemensen. In 2060 is de verwachting dat één op de drie werknemers in de zorg zou moeten werken. Het zal een opgave zijn om adequaat personeel te vinden en de zorg houdbaar te houden. Noordoostpolder vergrijst Vergrijzing is een belangrijke factor in de groeiende zorgvraag. De vergrijzing in Noordoostpolder neemt de komende jaren toe. Niet alleen het aantal ouderen neemt toe, maar de gemiddelde leeftijd komt ook steeds hoger te liggen (dubbele vergrijzing). Volgens prognoses is in 2030 22% van de inwoners van Noordoostpolder 65 jaar of ouder. Daarnaast wonen ouderen steeds langer zelfstandig thuis en neemt het aantal eenpersoonshuishoudens met name onder 75-plussers toe. De snelle vergrijzing in Noordoostpolder betekent ook meer inwoners met één of meer chronische ziekten (multimorbiditeit) en dus een complexere zorgvraag, hogere zorgkosten en meer vraag naar ondersteuning vanuit bijvoorbeeld de Wmo. Het voorkomen van chronische ziekten levert een betere kwaliteit van leven op en voorkomt onnodige zorg.

Veel oorzaken van chronische ziekten zijn te beïnvloeden met preventieve maatregelen, zoals een gezonde leefstijl: niet roken, voldoende bewegen, gezond eten en een gezond gewicht hebben. Om gezond en vitaal ouder te kunnen worden, is aandacht nodig voor preventie gedurende de levensloop, dus niet pas vanaf 65 jaar. Passende woonvormen zijn nodig om ervoor te zorgen dat mensen langer zelfredzaam kunnen zijn én dat de zorg thuis geleverd kan (blijven worden). Ook is er een woonopgave voor andere kwetsbare doelgroepen (aandachtsgroepen), zoals kwetsbare jongeren, uitstromers beschermd wonen en zelfstandig wonende mensen die begeleiding krijgen vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of Wet langdurige zorg (Wlz). De ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Binnenlandse Zaken (BZK) hebben beleid ontwikkeld dat moet leiden tot concreet, gedragen woonzorgbeleid dat aanzet tot actie. Het gaat om de programma’s: • Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO); • Een Thuis voor Iedereen; • Wonen en Zorg voor Ouderen. In het wetsvoorstel ‘Versterking Regie op de Volkshuisvesting’ is bovendien voor gemeenten de verplichting opgenomen om vanaf 2026 in het volkshuisvestingsprogramma de woonbehoefte en opgave van ouderen en aandachtsgroepen in kaart te brengen.

Hierbij moeten gemeenten ook ingaan op de wijze waarop de gemeente invulling geeft aan deze huisvestingsopgave. Als gemeente werken we de komende tijd aan een Uitvoeringsagenda wonen en zorg. Dit doen we samen met onze samenwerkingspartners: ZONL, Mercatus en het Zorgkantoor. Ook andere (zorg)partijen en inwoners worden betrokken. Met de uitvoeringsagenda hebben we extra aandacht voor ouderen en andere aandachtsgroepen en zorgen we ervoor dat er in de toekomst voldoende en passend aanbod is voor deze doelgroepen met de juiste voorzieningen in de buurt. De uitvoeringsagenda wonen en zorg maakt de toekomstige opgave inzichtelijk en kan dienen als (afwegings)kader voor nieuwe initiatieven. Voor de invulling van de opgave wordt zowel gekeken naar de mogelijkheden voor nieuwbouw, als de mogelijke aanpassingen in de bestaande bouw. Mantelzorg onder druk Langer thuis wonen doet niet alleen een groter beroep op de formele zorg, zoals dagbesteding en thuiszorg, maar ook op de informele zorg. Een groot deel van de zorg aan zelfstandig wonende ouderen wordt geboden door mantelzorgers. Mantelzorg is voor zelfstandig wonende ouderen belangrijk. Door de toenemende vergrijzing neemt het aandeel alleenstaande ouderen toe. En door de toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen en de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd loopt de groep potentiële mantelzorgers verder terug.

In de toekomst zal hierdoor het aantal beschikbare mantelzorgers afnemen en zal de druk op de mantelzorgers gaan toenemen. Daarmee

komt ook het langer zelfstandig thuis wonen onder druk te staan. Mantelzorgers behoeven extra ondersteuning om de zorgtaken te kunnen blijven volhouden. Toenemende aandacht voor een positief gezonde leefstijl Noordoostpolder wil een energieke en vitale gemeente blijven. Daarbij horen positief gezonde inwoners, van jong tot oud. Een gezonde leefstijl kan het aantal gezonde levensjaren en de levensverwachting van inwoners vergoten. Daarnaast is de verwachting dat de vraag naar zorg en zwaardere hulp en ondersteuning hierdoor afneemt. Ook overlast kan verminderen als geïnvesteerd wordt in gezonde leefstijl. Toenemende aandacht voor positieve gezondheid Door te werken vanuit het gedachtegoed Positieve gezondheid staat de inwoner centraal. Hierbij gaan we ervanuit dat de mens in staat is om zich te kunnen aanpassen en eigen regie kunnen voeren als een fysieke, emotionele of sociale uitdaging zich voordoet. Gingen we voorheen uit van ‘ziekte en zorg’, tegenwoordig gaan we uit van ‘gezondheid en gedrag’. Toenemende aandacht voor gezondheidsverschillen Mensen in een kwetsbare positie of met een laag sociaaleconomische status hebben risico op een minder goede gezondheid. Er zijn situaties te benoemen die van invloed kunnen zijn op hoe gezond je je voelt. Denk hierbij aan geldzorgen, werkloosheid, armoede en eenzaamheid.

Dit kan (veel) stress veroorzaken wat weer een negatieve invloed kan hebben op je gezondheid en het gezond kunnen opgroeien. Ook de fysieke leefomgeving kan van invloed zijn op je (ervaren) gezondheid. Aandacht voor veiligheid, leefbaarheid en voorzieningen in de omgeving is van belang.

2. Onderdelen aanvraag gemeente Noordoostpolder De gemeente heeft voor alle onderdelen van het GALA-akkoord een aanvraag ingediend.

3. Uitwerking hoofdthema’s 3.1.

Doelen en resultaten per hoofdthema

3.1.1. Sport, bewegen en cultuur Met het GALA sluiten we aan bij de doelstellingen die benoemd zijn in de Kadernotitie Sport en bewegen, de herijking van het Lokaal Sportakkoord, het Lokaal Preventieakkoord en de Cultuuragenda. Een korte samenvatting van deze doelen staat hieronder:  Inwoners van Noordoostpolder sporten en bewegen met plezier en nemen deel aan culturele activiteiten;  De gemeente werkt samen met maatschappelijke partners, het onderwijs en sport- en cultuuraanbieders aan een sociaal veilige omgeving, zodat iedereen een inclusieve, positieve en veilige cultuur ervaart;  Het fundament is versterkt, waardoor sport- en cultuuraanbieders in 2026 toekomstbestendig zijn;  Vanaf jonge leeftijd werken we aan vaardig in bewegen, waarbij plezier voorop staat.

3.1.2. Gezondheid en sociale basis Met het GALA sluiten we aan bij de doelstellingen die benoemd zijn in het overkoepelende beleidsplan Sociaal Domein, de verschillende deelplannen (waaronder deelplan Wmo en Volksgezondheid), het Lokaal Preventieakkoord, de ambities geformuleerd in het programmaplan van Flevoland Gezond & Wel (FG&W) en de doelen en resultaten geformuleerd in de Mantelzorgagenda 2023-2026 (VWS). Een korte samenvatting van de doelen uit bovenstaande plannen zijn:  Er is een stabilisatie in het percentage inwoners van Noordoostpolder dat zich gezond voelt en een gezonde leefstijl heeft;  Het percentage inwoners dat rookt en met gezond gewicht is stabiel;  Het percentage inwoners in Noordoostpolder dat zich emotioneel of sociaal eenzaam voelt is in 2026 gedaald ten opzicht van 2023;

    

Het percentage mantelzorgers dat zich soms of vaak belemmerd voelt in zijn of haar dagelijkse activiteiten door het geven van zorg aan een ander is in 2026 gelijk of lager dan in 2020; Mantelzorgers zijn erkend, gewaardeerd, gefaciliteerd en passend ondersteund; Er is integrale aandacht voor gezondheidsverschillen en gezondheidsbevordering in wijken en dorpen; Gezondheid is geïntegreerd in verschillende beleidsterreinen; Er is extra aandacht voor inwoners met dementie.

Daarnaast zijn de volgende aanvullende doelen geformuleerd:  Kwetsbare (aanstaande) ouders worden geholpen, zodat hun kind zo gezond mogelijk hun leven starten;  Onbedoelde zwangerschappen bij kwetsbare mensen zijn voorkomen;  Welzijn op recept beschikbaar en geborgd voor inwoners met lichte psychosociale problematiek;  Er is een gestructureerde, regionale aanpak van valpreventie gerealiseerd en geborgd, waardoor het aantal valincidenten onder ouderen in Flevoland wordt verkleind;  Er is lokaal een goed werkende keten- of netwerksamenwerking gerealiseerd voor inwoners met (ernstig) overgewicht.  Er is een gezonde leefomgeving die de gezondheid beschermt, die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten en die de gezonde keuze laagdrempelig en makkelijk maakt.  Meer organisaties werken vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid

3.1.3. Toelichting Positieve gezondheid en aandacht voor gezondheidsverschillen zijn opgenomen in ons deelplan Wmo en Volksgezondheid, het Lokaal Preventieakkoord, de gezamenlijke visie op gezondheidszorg in Noordelijk Flevoland en het programmaplan Flevoland Gezond & Wel. Gezondheid is meer dan niet ziek zijn. Het gaat er ook om of je mee kunt doen in de samenleving, je (voldoende) sociale contacten hebt, je lekker in je vel zit en je prettig woont. Een fysieke klacht kan veroorzaakt worden door een stressvolle (thuis)situatie. Bijvoorbeeld als je weinig te besteden hebt kan dit zorgen voor (teveel) stress. Hierdoor kunnen fysieke klachten ontstaan. Door alleen te werken aan de fysieke klacht wordt het achterliggende probleem niet opgelost. We kijken met een brede blik naar de situatie van de inwoner en houden rekening met achterliggende omstandigheden bij het zoeken naar passende ondersteuning. Op basis daarvan doen we meer recht aan wat voor de inwoner betekenisvol is. In de Noordoostpolder werken een aantal organisaties al met Positieve gezondheid. De komende jaren verkennen we op welke manier we meer organisaties kunnen stimuleren om volgens positieve gezondheid te werken. Ook binnen de gemeentelijke organisatie bekijken we hoe positieve gezondheid een plek kan krijgen. Bijvoorbeeld door het trainen van medewerkers.

3.2.

Uitvoering en samenwerking

3.2.1. Lokaal Sportakkoord Doelgroep Met het Sportakkoord richten we ons op een brede groep, namelijk jeugd, kwetsbare groepen, ouderen en sportaanbieders. We willen dat iedereen in Noordoostpolder met plezier kan sporten en bewegen, zowel bij sportaanbieders als in de openbare buitenruimte. Bij de herijking van het Lokaal Sportakkoord zijn onder andere partners uit de sport, het onderwijs, bedrijfsleven en zorg- en welzijn betrokken. Op basis van hun input is het herijkte akkoord tot stand gekomen als impuls voor de sport in Noordoostpolder. Ook bij de uitwerking van de ambities betrekken we de partners, zodat het goed aansluit op behoeftes. Schaalgrootte Het Lokaal Sportakkoord richt zich niet specifiek op bepaalde wijken en dorpen. We zetten gemeente breed in, omdat we het belangrijk vinden dat iedereen in de Noordoostpolder met plezier moet kunnen sporten en bewegen. Het Lokaal Sportakkoord is daarnaast niet van de gemeente, maar van de samenleving. De gemeente is één van de partners.

Activiteiten Alle genoemde activiteiten staan uitgebreid beschreven in de herijking van het Lokaal Sportakkoord. In het kort werken we met het Lokaal Sportakkoord aan de volgende activiteiten:  In 2024 werken aan het passend en toegankelijk maken van sport- en beweegaanbod om zo kansengelijkheid in de sport te vergroten. Bijvoorbeeld door financiële en praktische belemmeringen te verkleinen en bewustwording te creëren over inclusie en diversiteit;  In 2024 werken we aan het creëren van een sterk fundament (sportaanbieder) door meer aandacht te hebben voor didactische en pedagogische vaardigheden. Bijvoorbeeld door clubkadercoaching, het programma Sociaal veilige sport en de organisatie van netwerkbijeenkomsten, zoals de jaarlijks terugkerende Avond van de Sport. In 2025 maken we gezamenlijk een plan van aanpak voor Sociale veiligheid en integriteit die in 2025 en 2026 uitgevoerd kan worden. Daarnaast verkennen we samen met de sportaanbieders op welke manier zij een bijdrage kunnen leveren aan valpreventie, het terugdringen van eenzaamheid en mentale problemen, een gezonde leefomgeving en leefstijl (o.a. overgewicht, roken en alcohol).  Vanaf 2024 creëren we bewustwording bij de doelgroep 0 t/m 4 jaar en hun omgeving over het belang van bewegen en positief gezonde leefstijl.

 Ook in 2024, 2025 en 2026 zetten we de MQ-scan voort op basisscholen om zo de motorische vaardigheden van kinderen te meten, te analyseren en samen op zoek te gaan naar passende sport- en beweegactiviteiten.  In 2025 achterhalen we samen met jongeren op welke manier hun sportdeelname verhoogd kan worden.  Vanaf 2024 ontwikkelen we het platform ‘Heel NOP Sport’ verder en werken we aan de zichtbaarheid van dit platform. Samenwerking We werken samen met alle betrokken partijen zoals benoemd in de herijking van het Lokaal Sportakkoord. De regiegroep komt één keer maand bij elkaar om de voortgang te bespreken. Daarnaast zijn er projectgroepen die regelmatig bij elkaar komen om te werken aan de lopende projecten. Ook werkt een communicatiewerkgroep aan de zichtbaarheid van de resultaten van het Sportakkoord (platform: Heel NOP sport). Ieder jaar is in de Nationale Sportweek de Avond van de Sport. Hiervoor worden alle liefhebbers van sport en bewegen uitgenodigd. Lokale topsporters betrekken we hierbij. Ook is er op regionaal niveau nauw contact met Sportservice Flevoland en de adviseur Lokale Sport. Zij nemen deel aan de regiegroep van het Lokaal Sportakkoord.

3.2.2. Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) Doelgroep Net als bij het Lokaal Sportakkoord zetten we ons met de BRC in op jeugd, kwetsbare inwoners, ouderen en verenigingen. We bouwen hierin voort op het ‘Uitvoeringsplan Brede Regeling Combinatiefuncties gemeente Noordoostpolder 2019-2022’. Hiervoor zetten we sport- en cultuurcoaches in. De sportcoaches hebben een belangrijke rol in de uitvoering van de ambities genoemd in het Lokaal Sportakkoord. Zij zijn momenteel ondergebracht bij de welzijnsorganisatie Carrefour. De coaches betrekken de doelgroep bij het maken van de plannen, zodat het aanbod goed aansluit op de vraag. De cultuurcoaches zijn ondergebracht bij culturele organisatie het Cultuurbedrijf. Specifiek richten we ons voor wat betreft de cultuurcoaches op: 1. Leerlingen en schoolteams in het basisonderwijs 2. Leerlingen naschools rond scholen, kindcentra en voorschoolse voorzieningen 3. Kwetsbare jeugd en hun ouders 4. Cultuuraanbieders en amateurkunstverenigingen Cultuurcoaches hebben een grote rol in het creëren van gelijke kansen op cultuur voor alle kinderen in de Noordoostpolder door inbedding van cultuureducatie op de scholen in de Noordoostpolder, zowel primair als voortgezet onderwijs. Specifiek richt de aandacht zich op scholen waarop naar verhouding meer kwetsbare kinderen zitten.

Schaalgrootte We gebruiken de meest actuele gezondheidscijfers van GGD Flevoland en het CBS om te bepalen welke wijken en dorpen extra aandacht nodig hebben. Op basis daarvan zoeken we verbinding met de

lokale partners, bijvoorbeeld de sportverenigingen en het onderwijs. Daarnaast bepalen we onze inzet ook op basis van de energie en bereidwilligheid die er bij (maatschappelijke) partners in wijken en dorpen is om aan de slag te gaan met een bepaald thema. Activiteiten De gemeente heeft een subsidierelatie met welzijnsorganisatie Carrefour en een subsidierelatie met het Cultuurbedrijf. Jaarlijks bespreken we de gewenste resultaten en inzet. Ook de inzet van de sporten cultuurcoaches bespreken we in dit overleg. Over de inzet in 2024 spreken we in september/oktober 2023. De doelstellingen en activiteiten vanuit het Lokaal Sportakkoord zijn het uitgangspunt. Deze doelstellingen sluiten ook goed aan bij de doelstellingen in de gemeentelijke kadernotitie sport en bewegen. Daarnaast werken we de komende jaren aan een aanscherping van functieprofielen. We bekijken goed wat er lokaal aan inzet nodig is. Dit kan een verschuiving in taken en werkzaamheden betekenen vanaf 2025. Daarnaast versterken we de verenigingsondersteuning/ clubkadercoaching voor zowel sport- als amateurkunstverenigingen en bouwen we voort op de uitvoering van de MQ scan op de basisscholen. Ook sociale veiligheid in de sport en valpreventie krijgen een positie binnen de werkzaamheden van de sportcoaches.

Cultuurcoaches zetten in op cultuurdeelname voor kinderen en voor wie dat niet vanzelfsprekend is door te investeren in cultuureducatie binnen en buiten schooltijd en het lokale verenigingsleven te ondersteunen. Samenwerking De BRC is in 2024 door middel van een subsidie ondergebracht bij welzijnsorganisatie Carrefour en het Cultuurbedrijf. Er is regelmatig overleg tussen de gemeente en de organisaties over de plannen en resultaten. Daarnaast hebben de coaches korte lijnen met de betrokken partijen in het Lokaal Sportakkoord, het onderwijs en overige sport- en cultuuraanbieders. Voor verenigingsondersteuning heeft de sportcoach direct contact met de Adviseur Lokale Sport en Sportservice Flevoland (regionale samenwerking). Cultuurcoaches worden met advies ondersteund door Kunstlink Flevoland op het gebied van amateurkunst en Fleck op het gebied van cultuureducatie.

3.2.3. Terugdringen gezondheidsachterstanden Doelgroep We richten ons op de leefomgeving van mensen die om verschillende redenen kwetsbaarder zijn voor gezondheidsdreigingen, zoals kinderen, ouderen en mensen met minder mogelijkheden om zelf iets aan hun leefomgeving te veranderen. Bij het maken van plannen betrekken we de doelgroep via dorps- en buurthuizen, zodat de activiteiten aansluiten. We willen de doelgroep bereiken door onder andere de inzet van de kwartiermaker buurt- en dorpshuizen (zie paragraaf 3.2.10). Schaalgrootte Extra aandacht moet er zijn voor gebieden waar verschillende gezondheidsdreigingen stapelen en veel zorgvragen leven. We vinden het belangrijk om aandacht te hebben voor de jonge generatie en richten ons daarom onder andere op het basisonderwijs. Daarnaast richten we ons op wijken waar armoede en geldproblemen veel voorkomen. We baseren onze keuze voor wijken en dorpen op cijfers voor onze gemeente, ervaring van buurtwerkers, integraal gebiedsgericht werkers, het onderwijs en overige maatschappelijke partners. Activiteiten  In 2024 tot en met 2026 stellen we extra uren beschikbaar voor zorgcoördinatie+. Jeugdverpleegkundigen hebben hierdoor de mogelijkheid om meer zorgvragen op te pakken en/of meer gesprekken te voeren met kwetsbare gezinnen in het basisonderwijs. De zorgvragen zijn divers. Denk aan opvoeding, leefstijl en/of financieel gerelateerd.

 In 2024 ontwikkelen we een lokale aanpak voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. We zoeken hierbij de verbinding met de beleidsterreinen armoede, schulden, participatie, sport én cultuur. We voeren eerst een analyse uit op wijk/dorpsniveau om de gezondheidsachterstanden te bepalen.  Vervolgens ontwikkelen we een ketenaanpak waarbij de uitgangspunten zijn: goed toegankelijk (preventie- en zorg) aanbod in de wijk, het stimuleren van gezond gedrag en gezondheidsvaardigheden en een gezonde leefomgeving. We stimuleren inwoners om actief mee te doen aan de maatschappij.  We brengen het Meedoenpakket uitgebreider onder de aandacht met de verwachting dat meer inwoners deel gaan nemen aan sport- en culturele activiteiten.

 

We stimuleren gezondheidsvaardigheden door een verbinding te leggen met de aanpak Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst (JOGG), de aanpak overgewicht en obesitas en de kwartiermaker buurt- en dorpshuizen die we inzetten vanuit het thema sociale basis. We ontwikkelen de verbinding tussen het medische en sociale domein, specifiek bij het ontwikkelen gezondheidscentrum Het Vlie met als doel gezamenlijke inzetten op preventieve activiteiten.

Samenwerking We werken lokaal samen met de beleidsadviseurs sport, cultuur, armoede, schulden en participatie. Daarnaast zoeken we verbinding met het onderwijs, buurtwerk, onze integraal gebiedsgericht werkers, buurtplatforms, dorpsbelangen, maatschappelijke partners zoals Humanitas, voedselbank, Pharos, Kredietbank Nederland en zorgpartners die betrokken zijn bij de ontwikkeling van het gezondheidscentrum Het Vlie.

3.2.4. Kansrijke start Doelgroep We zetten ons in om (aanstaande) ouders om hun kind een zo gezond mogelijk hun leven starten. Daarbij zetten we in op alle drie de actielijnen van het programma Kansrijke Start. Daarbij is er de komende jaren extra aandacht voor het voorkomen van ongewenste zwangerschappen bij kwetsbare (aanstaande) ouders. We richten ons hierbij op kwetsbare mannen en vrouwen in de vruchtbare leeftijd waarbij sprake is van (vaak) een combinatie van:  Opeenstapeling van problemen en beperkingen (multiproblematiek) zoals het zich gecombineerd voordoen van ernstige psychiatrische problematiek, verstandelijke beperking, verslaving, dakloosheid, schulden, loverboyproblematiek, ongedocumenteerd zijn, etc.  Gebrek aan zelfredzaamheid en zelf herstellend vermogen.  Tekortschieten of onvoldoende aansluiten van hulp van zorg en omgeving.  Vanwege complexe problematiek (vrijwel) altijd al in beeld bij diverse organisaties . Afhankelijk van de interventie wordt de doelgroep zelf via de betrokken zorg- en welzijnsorganisaties betrokken. Het is belangrijk om op te merken dat problemen – en combinaties van problemen – op verschillende mensen verschillende effecten hebben. Er is geen vaste meetlat die aangeeft welke problemen tot welke mogelijkheden en beperkingen leiden. Daarom moet altijd naar het individu, diens unieke situatie en draagkracht worden gekeken.

Schaalgrootte De interventie richt zich niet op specifieke wijken of dorpen, maar op alle professionals in Noordoostpolder die in aanraking komen met deze doelgroep. Er wordt in ingezet op deskundigheidsbevordering van deze professionals, zodat zij het gesprek kunnen voeren over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie met cliënten in een kwetsbare situatie. Dit moet geïntegreerd worden in hun reguliere hulpverlening. Daarnaast is veel cliënten is het organiseren en bekostigen van anticonceptie een struikelblok. Er zijn (gezondheids)vaardigheden nodig, die niet altijd aanwezig zijn. Om hen over drempels heen te helpen zetten we ook in op praktische hulp bij het realiseren van anticonceptie. Hiervoor wordt een intensieve samenwerking met het lokale medische netwerk opgezet, zoals apotheken, GGD-artsen, huisartsen, verloskundigen en gynaecologen. Activiteiten Naast de bestaande activiteiten zien we de extra activiteiten op het vlak van de eerste actielijn binnen het programma kansrijke start: voor de zwangerschap. De extra interventie(s) die wordt ingezet wordt in vier fasen uitgevoerd. Iedere fase neemt ongeveer een halfjaar in beslag. Hierbij de fasen: - fase 1: voorbereiding - fase 2: start begeleiding doelgroep - fase 3: optimalisatie en uitbreiding - fase 4: borgen in reguliere werkzaamheden.

Daarbij zal de focus in 2024 liggen op fase 1 en 2, in 2025 op fase 3 en 4 en in 2026 op fase 4. Samenwerking Voor de uitrol van de interventie in de gemeente Noordoostpolder zal gebruik worden gemaakt van reeds bestaande samenwerkingsstructuren in het sociaal-medisch domein in de Noordoostpolder.

Denk hierbij aan verloskundigen, jeugdgezondheidszorg, welzijnspartijen, gecontracteerde partijen op het gebied van Jeugd en Wmo. Ook zal gebruik worden gemaakt van de infrastructuur die reeds is opgezet bij de uitvoer van het diezelfde interventies in de gemeenten Almere en Lelystad. Mogelijk worden op termijn ook gemeente Dronten en gemeente Urk aangehaakt. Het lokale actieprogramma Kansrijke Start zal nauw bij de uitvoer betrokken worden. Daarnaast doet FG&W een inventarisatie wat mogelijk voor gemeenten van toegevoegde waarde is bij de lokale implementatie.

3.2.5. Mentale gezondheid Doelgroep De gemeente wil aandacht besteden aan mentale gezondheid en tekenen van problemen mentale gezondheid herkennen. Het zoeken naar professionele hulp kan zeer waardevol zijn als iemand worstelt met zijn mentale gezondheid, maar erover praten met vrienden, familie of lotgenoten kan helpend zijn. Het hebben van een ondersteuningsnetwerk en het aanpakken van problemen op een proactieve manier kan een positieve invloed hebben op de mentale gezondheid. Naast preventie zijn er ook mensen met psychische klachten die zoekende zijn in hun herstelproces. Herstelgerichte netwerken zijn ondersteunende sociale netwerken die mensen met psychische kwetsbaarheid of verslavingsproblematiek helpen bij hun herstelproces. Deze netwerken zijn gericht op herstelgerichte zorg, waarbij de focus ligt op het herwinnen van controle over het eigen leven, het versterken van zelfredzaamheid en het streven naar een zinvol leven, ondanks de uitdagingen die gepaard gaan met psychische problemen. Het concept van herstelnetwerken benadrukt het belang van sociale inclusie en het doorbreken van stigma rond psychische aandoeningen. Het helpt mensen te begrijpen dat ze niet alleen zijn in hun strijd en dat ondersteuning beschikbaar is om hen te helpen bij hun herstelproces.

Als gemeente zoeken wij de samenwerking met het sociaal domein, huisartsen en de GGZ om zo de sociale basis te versterken. We zijn betrokken bij de ontwikkelingen van het Vlie en het Integraal Zorgakkoord om de samenwerking te optimaliseren. Schaalgrootte Als gemeente sluiten we aan bij de regiegroep herstelnetwerken en willen een brug slaan met het GALA-thema versterken sociale basis. Daarin wordt een voorstel gedaan voor kwartiermaker buurt- en dorpshuizen. Deze willen wij benutten en uitbreiden met de vraag hoe de doelgroep mensen met mentale problematiek en mensen in herstel kunnen betrekken bij het aanbod in buurt- en dorpshuizen. De kwartiermaker gaat onderzoeken waar de behoefte ligt van inwoners met een kwetsbare mentale gezondheid, waar de ondersteunende sociale netwerken zich bevinden, welke activiteiten zouden kunnen plaatsvinden en hoe inwoners aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Hierin willen we een start maken in de drie dorpen Nagele, Luttelgeest en Ens. En buurthuis de Golfslag in Emmeloord. Voor dit buurthuis is gekozen, omdat dit een nieuw te vormen buurthuis is. Deze zal eind 2023 zijn intrede doen. We willen de mensen met mentale kwetsbaarheid hierin betrekken, zodat zij zich welkom voelen en kunnen bijdragen aan herstelgerichte zorg.

Voor de drie genoemde dorpen is gekozen, omdat vanuit de regiegroep herstelnetwerken is gebleken dat in deze dorpen de behoefte aan herstel het meest aanwezig is. Soms kan er aangesloten worden bij hetgeen er al bestaat, bijvoorbeeld een loopgroep voor mensen in herstel. Een andere keer zal er een nieuw initiatief ontstaan. Na deze implementatie volgen de andere dorps- en buurthuizen, zodat alle inwoners in hun eigen buurt weten welke handvatten er zijn om te kunnen werken aan hun herstel. Activiteiten  Onderzoeken welke mogelijkheden er zijn voor mensen met psychische kwetsbaarheid in herstel.  Verbinding maken tussen dorps- en buurthuizen en de toegankelijkheid voor mensen met psychische kwetsbaarheid.  Activiteiten opzetten voor mensen met mentale kwetsbaarheid, denk aan ontmoeting en ervaring.  Ervaringsdeskundige opleiden en inzetten. Mensen die zelf een psychische aandoening hebben ervaren, anderen ondersteunen bij hun herstelproces. Ervaringsdeskundige kunnen een waardevolle bron van hoop en inspiratie zijn, omdat ze begrijpen wat anderen doormaken. Deze ervaringsdeskundige zouden ondergebracht kunnen worden bij welzijnsorganisatie Carrefour.

Samenwerking Er bestaat een samenwerkingsverband met Windesheim om de herstelnetwerken verder uit te werken binnen de gemeente. Daar sluit het GALA op aan. Door een kwartiermaker in te zetten en een combinatie te maken tussen versterken sociale basis en mentale gezondheid kunnen deze thema’s breed worden opgepakt en een prominente plek krijgen binnen de gemeente. Lokaal kunnen deze onderwerpen binnen de buurthuizen verder worden ontwikkeld. Waar mogelijk en interessant sluiten we aan bij regionale netwerkstructuren zoals Flevoland Gezond & Wel.

3.2.6. Aanpak overgewicht en obesitas Doelgroep We vinden het belangrijk dat jeugd opgroeit in een gezonde omgeving. Voor jeugd loopt op dit moment al een aanpak, namelijk de JOGG-aanpak (Gezonde jeugd, gezonde toekomst). De focus lag op de leeftijdscategorie 4 tot en met 12 jaar, maar breiden we uit van 0-18 jaar. We betrekken de doelgroep en haar omgeving bij de planvorming, zodat de activiteiten en plannen aansluiten op de behoefte. Bijvoorbeeld via scholen en kinderopvangorganisaties. Ruim de helft van de volwassen inwoners uit de Noordoostpolder heeft (ernstig) overgewicht. Mensen met overgewicht of obesitas hebben een groter risico op hart- en vaatziekten, diabetes, psychische problemen, ziekteverzuim en zij hebben een lagere levensverwachting. Daarom werken we ook aan een plan voor volwassenen en ouderen. We zoeken hierin de verbinding met gezondheidscentrum Het Vlie om het sociaal en medisch domein met elkaar te verbinden. Schaalgrootte Jaarlijks bepalen de JOGG-regisseur en beleidsadviseur van de gemeente op welke wijken en dorpen de JOGG-aanpak zicht richt. Dit bepalen zij op basis van de meest actuele gezondheidscijfers van de GGD Flevoland. We hebben extra aandacht voor wijken en dorpen waar de gezondheidscijfers achterblijven. Ook maken we de keuze op basis van de energie en bereidwilligheid van de betrokken partijen in bepaalde wijken en dorpen.

Voor de doelgroep volwassenen houden we dezelfde methode aan. Activiteiten  Van 2024 tot 2026 werken we aan een goed werkende keten- / netwerksamenwerking waarbij er voldoende aanbod is op de verschillende preventieniveaus en er in de keten één lokaal aanspreekpunt is voor onze inwoners.  In 2024 en 2025 zetten we de JOGG-aanpak voort. We werken hiermee aan een gezonde thuis-, school-, sport- en vrije tijdsomgeving voor kinderen in de leeftijd 0-18 jaar.  In 2024-2026 blijven we inzetten op de Gezonde schoolaanpak, gezonde kinderopvang en stimuleren we sportverenigingen om te werken met Team:fit.  In 2024 verkennen we of we de aanpak Kind naar gezonder gewicht willen uitvoeren, waarin een belangrijke rol is weggelegd voor een centrale zorgverlener.  In 2025 evalueren we de aanpak en maken we de keuze wel/niet door te gaan met JOGG.  We breiden in 2025 het aanbod uit naar kwetsbare groepen, volwassenen en ouderen. Denk bijvoorbeeld aan een plan rondom de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) en de agendering van gezonde voeding en ondervoeding bij ouderen.  Samen met de partners in Het Vlie versterken we verbinding tussen het sociaal en medisch domein door de preventieve activiteiten in kaart te brengen. Samenwerking Vanuit de JOGG-aanpak is in Noordoostpolder al een netwerksamenwerking ontstaan.

In dit netwerk zitten onder andere het onderwijs, kinderopvang, sportverenigingen, buurt- en dorpshuizen, bedrijfsleven en zorgaanbieders. De JOGG-regisseur is de verbindende schakel en heeft regelmatig contact met de partijen. Ook organiseert de JOGG-regisseur twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst. Verder is er regelmatig contact tussen de JOGG-regisseur en de beleidsadviseur van de gemeente (coördinator sport en preventie). Op regionaal niveau heeft de JOGG-regisseur korte lijnen met de GGD Flevoland en Sportservice Flevoland over bijvoorbeeld de Gezonde schoolaanpak en de Gezonde sportkantine. Voor de aanpak voor de doelgroep volwassenen en senioren zijn er netwerken, maar deze kunnen versterkt worden. Gezond gewicht is een van de ketenaanpakken uit het Integraal Zorgakkoord die door Flevoland Gezond & Wel verder uitgewerkt wordt. Er is een regionale themagroep met daarin de GGD Flevoland, gemeenten, Medrie,

Zorgverzekeraar Zilveren Kruis, Flever, Zorgtafel Flevoland en Proscoop. Deze samenwerking is van toegevoegde waarde voor de lokale implementatie.

3.2.7. Valpreventie Doelgroep Het percentage 65-plussers zal in de komende jaren flink toenemen. Ongeveer één op de drie 65plussers heeft een verhoogd valrisico (bron: www.veiligheid.nl). Een valongeval zorgt regelmatig voor letsel en dit kan impact hebben op de zelfredzaamheid, het langer zelfstandig thuis kunnen wonen en de kwaliteit van leven. Ook brengen valongelukken hoge zorgkosten met zich mee. We zetten met valpreventie in op de doelgroep 65-plussers (senioren). Zowel senioren die thuis wonen als senioren die niet meer thuis wonen, omdat het risico op vallen overal aanwezig is. We betrekken de senioren via onder andere de ouderenbonden en zorgaanbieders bij de planvorming. Om daadwerkelijk preventief aan de slag te gaan is het ook van belang dat de doelgroep volwassenen zich bewust is van de urgentie van bewegen, balans- en spierversterkende oefeningen. Vanuit de BRC en het Sportakkoord brengen we dit belang onder de aandacht bij de doelgroep volwassenen. Schaalgrootte Valpreventie zetten we gemeente breed in, omdat valpreventie iets is voor alle senioren in de Noordoostpolder. Activiteiten  Eind 2024 is in Noordoostpolder een gestructureerde ketenaanpak valpreventie ontwikkeld (opsporen-screenen-aanbieden interventies-structureel aanbod). De GGD Flevoland coördineert dit en ontwikkelt in 2023 en begin 2024 een lokale aanpak inclusief lokale werkgroep.

Ouderenbonden, lokale zorg- en welzijnsorganisaties betrekken we hierbij.  In 2024 verkennen we de mogelijkheid om professionals (zoals ergotherapeuten) in te zetten die langsgaan bij senioren thuis om zo de valrisico’s in kaart te brengen en gezamenlijk praktische oplossingen te zoeken.  In de komende jaren organiseren samen met betrokken partners test- en oefendagen (vitaliteitsdagen). We zoeken hierbij de verbinding met judoverenigingen. De judobond heeft namelijk al een aantal bewezen interventies (Zeker bewegen). We onderzoeken of deze interventie in de periode 2024-2026 opgezet kan worden in Noordoostpolder.  We verkennen de mogelijkheden van de website Lang zult u wonen. Na een positieve verkenning realiseren we deze website tot een lokale versie en nemen o.a. informatie op om het risico op vallen te verminderen.  We verkennen de mogelijkheden om ouderen te informeren over langer, gezond en veilig thuis wonen, bijvoorbeeld door een informatiemarkt en/of bewustwordingscampagne.  We brengen het belang van bewegen, balans- en spierversterkende oefeningen onder de aandacht.  Samen met de partners van gezondheidscentrum Het Vlie versterken we de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein door de preventieve activiteiten in kaart te brengen.

Samenwerking Op dit moment zijn er nog geen netwerkstructuren in de Noordoostpolder gericht op valpreventie die bekend zijn bij de gemeente. Zoals hierboven beschreven gaan we samenwerking aan met GGD Flevoland, beweegcoaches, fysiotherapiepraktijken, ergotherapeuten, ouderenbonden, zorginstellingen en sportaanbieders. Valpreventie is één van de ketenaanpakken van de regionale Preventiecoalitie Flevoland Gezond & Wel. GGD Flevoland, gemeenten, Medrie, ReHa, Welzijnsorganisaties, zorgverzekeraar Zilveren Kruis, Flevolandse patiënten federatie, Sportservice Flevoland, Elaa en Proscoop zijn lid van de themagroep. Ook gemeente Noordoostpolder sluit hierbij aan.

3.2.8. Leefomgeving Doelgroep Alle inwoners van de Noordoostpolder met daarbij specifieke aandacht voor inwoners in kwetsbare wijken. We betrekken de inwoners door hen uit te nodigen om met ideeën te komen die een gezonde

leefomgeving stimuleren. Daarnaast betrekken we de doelgroep via de kwartiermaker buurt- en dorpshuizen. Schaalgrootte Het is bekend dat een gezonde leefomgeving een positieve invloed heeft op de (ervaren) gezondheid. In dorpen en wijken waar de gezondheidscijfers achterblijven is vaak sprake van een minder gezonde leefomgeving. Daarom zetten we in op lage Sociaal Economische Statuswijken. Ook nemen we de gezonde leefomgeving mee in het traject van de Omgevingsvisie. Bij het ontwikkelen van nieuwe wijken is het van belang dat er voldoende aandacht is voor de gezonde leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan voldoende groen, veilig, passende cultuur, sport- en speelvoorzieningen en toegankelijke wandel- en fietspaden. Activiteiten  In 2024 nemen we actief deel aan het plan ‘Preventie huidkanker’ van de GGD Flevoland.  Gezondheid en klimaat adaptieve maatregelen hebben een plek in de omgevingsvisie. We zorgen ervoor dat bij omgevingsplannen ook het gezondheidsaspect is meegenomen in de besluitvorming door een beleidsadviseur Sociaal Domein aan te laten haken.  We nodigen wijken, dorpen en sportverenigingen uit om met initiatieven te komen die een gezonde leefomgeving stimuleren, denk aan rookvrije sport- en speelruimten voor kinderen en watertappunten in de openbare ruimte.  We stimuleren sport- en cultuuraanbieders om ook aanbod in wijken en dorpen te organiseren.

 We werken aan aantrekkelijke ontmoetingsplekken in de openbare ruimte.  We verkennen de mogelijkheid om aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA).  We zetten in op klimaatadaptieve maatregelen om kwetsbaarheid als gevolg van klimaatverandering te voorkomen. Samenwerking Binnen de gemeente Noordoostpolder is een programma Leefbaarheid en Wonen opgezet. Met dit programma wordt verbinding gelegd tussen het fysiek en sociaal domein. Daarnaast werken we in dit thema samen met onder andere collega’s stedenbouw, planontwikkeling, klimaatadaptatie en de omgevingsvisie. Regionaal werken we samen met de GGD Flevoland. GGD Flevoland is betrokken bij de Omgevingsvisie.

3.2.9. Opgroeien in een kansrijke omgeving (middelengebruik) en vroegsignalering Doelgroep Alle jongeren in de Noordoostpolder tussen 10 en 24 jaar. Het bevorderen van een kansrijke omgeving is essentieel om kinderen te helpen gezond op te groeien en hun volledige potentieel te bereiken. Vroegsignalering verwijst naar het identificeren van problemen en risico's in een vroeg stadium, voordat ze ernstiger worden of zich verder ontwikkelen. Bij middelengebruik gaat het om voorlichting en het detecteren van signalen dat een jongere experimenteert met drugs of alcohol. Er komen nieuwe vormen van middelengebruik, denk hierbij aan lachgas en vapen. Deze nieuwe vormen worden meegenomen in voorlichting op scholen. Tevens wordt daar gesproken over groepsgedrag en beïnvloeding van middelengebruik onder jongeren. Schaalgrootte We richten ons op de jongeren in het primair en voortgezet onderwijs. Vroegsignalering is cruciaal, omdat vroegtijdige interventies en ondersteuning de kans vergroten dat problemen worden aangepakt voordat ze escaleren en ernstige gevolgen hebben. Het is belangrijk om de juiste schaalgrootte interventies toe te passen, dit kan zowel in groepen als individueel om zoveel mogelijk jongeren te ondersteunen in hun ontwikkeling.

Activiteit  Bewustwording en kennis vergroten met betrekking tot middelengebruik, zoals alcohol en drugs, maar ook relatief nieuwe middelen zoals lachgas en vapen. Er wordt ingespeeld op problematisch gebruik van (kwetsbare) jongeren en zij profiteren van een laagdrempelige en vroegtijdige interventie.  Voorlichting aan jongeren, docenten en hulpverleners.

 

We zetten in op een rookvrije generatie door o.a. plekken waar veel jeugd komt als rookvrij aan te wijzen (Stoptober campagne). We stimuleren sportverenigingen aandacht te hebben voor alcoholbeleid en de rookvrije sportaccommodatie.

Samenwerking De gemeente verstrekt subsidie aan Tactus verslavingszorg. De subsidie richt zich op universele, selectieve en geïndiceerde preventie. Selectieve preventie richt zich op verslavingspreventie voor jongeren die een verhoogd risico op verslavingsproblematiek hebben, zoals jongeren van verslaafde ouders of jongeren met psychische en/of gedragsproblemen. Tactus is in contact met de VO-scholen om voorlichting te geven aan docenten en leerlingen. Deze voorlichting willen wij uitbreiden naar het primair onderwijs en uitbreiden op de VO-scholen, omdat we zien dat het middelengebruik op en rondom de scholen toeneemt. Daarnaast zal de samenwerking tussen Tactus en het jongerencentrum Heelal worden versterkt. Bij het Heelal komt een grote groep jongeren waarbij middelengebruik een rol speelt. Zo is Tactus o.a. betrokken bij de Stoptober campagne.

3.2.10.

Versterken sociale basis

Doelgroep We richten ons op de buurt- en dorpshuizen in Noordoostpolder. Dorpshuizen en buurthuizen zijn zogenaamde gemeenschapshuizen. Het zijn multifunctionele locaties waar mensen uit alle lagen van de bevolking terecht kunnen. Omdat buurthuizen en dorpshuizen een groot aantal functies vervullen, zijn het bij uitstek locaties waar mensen elkaar ontmoeten. Verenigingen en andere partijen delen dezelfde ruimtes. Dit leidt automatisch tot contact tussen mensen die elkaar normaal gezien weinig tegen zouden komen en bevordert de sociale samenhang en de leefbaarheid van dorpen en wijken aanzienlijk. Daarnaast kunnen in een dorpshuis activiteiten worden georganiseerd met als expliciet doel elkaar te ontmoeten, zoals sport- en spelactiviteiten. Naast het elkaar kunnen ontmoeten bieden dorpshuizen ook een perfecte plek voor (gemeentelijke) overheden om burgers te informeren, adviseren en ondersteunen. In het dorpshuis kunnen bijvoorbeeld voorlichtingsavonden worden georganiseerd over bouwplannen of andere lokale kwesties. In dorpshuizen werken vrijwilligers en worden vaak dagbestedingsactiviteiten voor ouderen en mensen met een beperking georganiseerd. Een dorpshuis heeft op deze manier dus een belangrijke functie in het ondersteunen van het werk van vrijwilligers. Het biedt hen een plek om hun activiteiten te kunnen uitvoeren.