D11 04 Werkagenda AZWA Flevoland 2027-2029

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 1 A A N V U L L E N D Z O R G- E N WELZIJNSAKKOORD · D5 en D6 Werkagenda Regionale preventie-infrastructuur en basisfunctionaliteiten in Flevoland Samenwerking tussen zorg en sociaal domein Illustratie: Anne Stalinski Zorgzaam Flevoland · concept · augustus 2026

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 2 L E E S W I J Z E R Over deze werkagenda Deze werkagenda is de Flevolandse uitwerking van de D5/D6-afspraak uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA): welke vormen van hulp, ondersteuning en preventie (de zogenoemde basisfunctionaliteiten) we regionaal organiseren, en hoe we dat samen doen. We bouwen voort op wat we met het IZA en het GALA al hebben opgebouwd en gebruiken het AZWA om dat te versnellen. In deze werkagenda richten we ons op de basisfunctionaliteiten die we nu verplicht uitwerken. Onderdelen van de landelijke ontwikkelagenda werken we later uit, zodra daarover meer duidelijkheid is en er landelijke handreikingen zijn. We houden de werkagenda bewust compact en leesbaar. De hoofdlijn staat voorop; de uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten. De werkagenda is zo opgebouwd: • De ambitie: onze brede blik op gezondheid en de drie pijlers uit het Regioplan. • De opgave: waar we in Flevoland voor staan en wat er in het AZWA is afgesproken. • De regionale preventie-infrastructuur: de drie thema's die ons binden (randvoorwaarden, communicatie en coördinatie), met per thema waarom het regionaal moet, wat we afspreken en wat ons te doen staat. • De leefgebieden: per leefgebied een korte schets, de gezondheidsambities en waar we aan werken.

• Hoe verder: de vervolgstappen en het proces richting de uitvoeringsagenda. • De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit. Regionaal én lokaal De werkagenda is regionaal en geeft het gezamenlijke kader voor de basisfunctionaliteiten. Daarbinnen maakt elke gemeente eigen keuzes over de invulling, passend bij wat lokaal speelt. Regionaal houden we het op hoofdlijnen. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 3 DE AMBITIE Samen werken aan gezondheid In Flevoland kijken we breed naar gezondheid. Wat gezondheid betekent, verschilt per persoon: voor de een is het meedoen en zelfstandig blijven, voor de ander steun vinden in een moeilijke tijd. We kijken daarom naar hoe iemand zich voelt, of iemand fit en zelfstandig kan leven en of het lukt om mee te doen, lichamelijk, mentaal en sociaal. Gezondheid, en verschillen in gezondheid, ontstaan voor een groot deel buiten de zorg: in hoe mensen wonen, of mensen rondkomen en of ze mensen om zich heen hebben en kunnen steunen. We laten ons daarbij inspireren door het gedachtegoed Positieve Gezondheid: centraal staat dat inwoners kunnen doen wat voor hen belangrijk is en kwaliteit van leven ervaren, passend bij hun mogelijkheden en omstandigheden.

Vanuit die brede blik werken we aan een zorgzame samenleving in een gezond Flevoland: buurten en dorpen waar mensen naar elkaar omkijken en waar hulp en zorg dichtbij en makkelijk te vinden zijn. We zetten in op vroegsignalering, preventie, welzijn, een draagkrachtige samenleving en eigen regie. Onder die ambitie liggen drie pijlers uit het Regioplan, de drie transformatieopgaven. De eerste twee gaan over wat we willen bereiken, de derde over hoe we dat samen doen: 1 Een sterkere individuele en sociale basis, in zorgzamere en draagkrachtige gemeenschappen. In gewone taal: we versterken de basis in wijken en dorpen, zodat mensen naar elkaar omkijken en mee kunnen doen, op eigen kracht en met steun van anderen. 2 Toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning, hulp en zorg. In gewone taal: we zorgen dat hulp en zorg dichtbij, makkelijk te vinden en voor iedereen toegankelijk zijn. 3 Samenwerken met lef, met een brede blik vanuit dezelfde opgaven. In gewone taal: we werken over domeinen heen aan dezelfde opgaven, met lef en een brede blik op gezondheid. Deze ambitie vertaalt zich in onze regionale gezondheidsambities: gezondheidsvaardige inwoners en organisaties, kansrijk opgroeien, een gezonde leefstijl, mentale gezondheid bevorderen, vitaal ouder worden en het verkleinen van gezondheidsverschillen.

Voor het inrichten van onze basisfunctionaliteiten is het van belang dat alle inwoners de weg vinden naar het beschikbare aanbod; iedereen moet de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van de basisfunctionaliteiten. Tegelijk hebben we specifieke aandacht voor mensen die nog niet in beeld zijn en juist extra aandacht nodig hebben, en hebben we oog voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Daarbij hebben we ook aandacht voor het versterken van gezondheidsvaardige organisaties. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 4 D E O P G A V E Waar we voor staan In het AZWA is afgesproken dat elke regio een aantal basisfunctionaliteiten in 2030 in de hele regio beschikbaar heeft: vormen van hulp en ondersteuning die dichtbij en laagdrempelig zijn. In Flevoland willen we dat alle inwoners prettig, gezond en betekenisvol kunnen leven en mee kunnen doen. Tegelijk is de urgentie groot: we vergrijzen sneller dan gemiddeld, gezondheidsverschillen zijn hardnekkig, en de mentale gezondheid van inwoners, vooral van jongeren, staat onder druk. Juist daarom is de sociale basis het vertrekpunt: sterke buurten, ontmoeting, vrijwilligers en welzijnswerk, waar een groot deel van de beweging van zorg naar gezondheid tot stand komt. We bouwen daarbij voort op wat er al is.

De basisfunctionaliteiten zijn verdeeld over vijf leefgebieden: mentale gezondheid, kansrijk opgroeien, leefstijl, vitaal ouder worden en het verkleinen van gezondheidsverschillen. De gemeenten in Flevoland verschillen daarbij onderling: de landelijke gemeenten Dronten, Urk en Noordoostpolder vragen om iets anders dan de steden Lelystad en Almere. Daar houden we rekening mee door zorgvuldig te kijken wat we regionaal oppakken, en wat lokaal passend is. De invulling gebeurt zoveel mogelijk lokaal. Wat we regionaal samen oppakken, beschrijven we in de drie thema's hierna. Illustratie: Anne Stalinski

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 5 De regionale agenda Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 6 D E R E G I O N A L E A G E N D A Regionale preventie-infrastructuur Drie thema's die ons binden Regionaal organiseren we de infrastructuur, kennis, monitoring, communicatie en samenhang tussen de leefgebieden. Lokaal organiseren gemeenten samen met inwoners en partners de uitvoering van de basisfunctionaliteiten, passend bij hun eigen context en lokale basisinfrastructuur. Met deze werkagenda geven we als Zorgzaam Flevoland richting aan de regionale preventie-infrastructuur en de basisfunctionaliteiten uit het AZWA. Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten, zorgverzekeraar, GGD Flevoland, zorg- en welzijnsorganisaties en andere maatschappelijke partners. Ons uitgangspunt: regionaal waar het moet, lokaal waar het kan. Gemeenten verschillen immers van elkaar. Wat werkt in Almere of Lelystad hoeft niet hetzelfde te zijn als wat nodig is in Dronten, Noordoostpolder of op Urk. Daarom organiseren we regionaal wat gezamenlijk meerwaarde heeft, en geven gemeenten en lokale partners daarbinnen zelf invulling, passend bij hun eigen inwoners, opgaven en bestaande initiatieven. De kracht van deze agenda zit niet in nieuwe structuren, maar in het verbinden van wat er al is.

We sluiten aan bij bestaande samenwerkingsverbanden: lokale coalities, de Regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden (RESV's), hechte wijkverbanden en andere netwerken die al aan gezondheid en welzijn werken. De regionale agenda biedt het gezamenlijke kader waarbinnen we kennis delen, van elkaar leren, afspraken maken over belangrijke randvoorwaarden en voorzieningen organiseren die lokaal alleen moeilijk te realiseren zijn. Zo versterken we elkaar en de samenhang, en voorkomen we versnippering. Regionaal draait de agenda om drie thema's: de randvoorwaarden die overal nodig zijn, de communicatie naar inwoners en professionals, en de coördinatie die de samenhang bewaakt. Samen bepalen deze drie of de basisfunctionaliteiten ook echt landen bij inwoners. De randvoorwaarden maken het mogelijk, de communicatie brengt het bij inwoners en professionals, en de coördinatie houdt de onderdelen bij elkaar en laat ons van elkaar leren. Voor elk thema beschrijven we waarom het regionaal moet, wat we afspreken en wat ons te doen staat. 1 · Wat overal nodig is randvoorwaarden voor lokale implementatie Waarom regionaal Een basisfunctionaliteit werkt pas als de praktische dingen eronder geregeld zijn: een sterke sociale en gezonde basis, een werkende digitale infrastructuur, geschoolde mensen, bekendheid, en tijd en geld voor coördinatie.

Die dingen komen bij vrijwel elke basisfunctionaliteit terug. Als elke gemeente ze apart regelt, ontstaan versnippering, dubbel werk en gaten; voor de kleinere gemeenten is het alleen niet te doen. Bij het opstellen van deze werkagenda hebben we daarom samen met gemeenten en uitvoeringspartners vastgesteld wat de belangrijkste randvoorwaarden zijn om in 2030 tot een dekkend aanbod te komen. Wat we afspreken • een sterke sociale en gezonde basis als fundament onder alle basisfunctionaliteiten: ontmoetingsplekken, vrijwilligers- en inwonersinitiatieven, opbouw- en jongerenwerk, mantelzorgondersteuning, welzijnswerk en informele netwerken; • oog voor de toegankelijkheid van de zorg én voor de capaciteit en arbeidsmarkt in het sociaal domein; Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 7 • een actuele, dynamische sociale kaart die inwoners en professionals helpt om aanbod te vinden en te verbinden, essentieel voor vrijwel alle basisfunctionaliteiten; regionaal verkennen we de inzet van AI hiervoor; • een gedeelde digitale infrastructuur, met afspraken over systemen en gegevensuitwisseling; • eenduidige scholing, waar mogelijk regionaal georganiseerd; • een herkenbare coördinatie of regie per basisfunctionaliteit, met tijd en middelen; • waar mogelijk gezamenlijke inkoop; • specifieke aandacht voor het bereiken van inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden; • een regionale

kennis-, leer- en ontwikkelinfrastructuur, gericht op kennisdeling, goede voorbeelden en leren van praktijkervaring. Wat ons te doen staat We stellen samen vast wat overal nodig is, zodat gemeenten er lokaal op kunnen bouwen. Voor elke randvoorwaarde zijn andere partners of uitvoerders nodig. Vanaf 2027 werken we dit gefaseerd verder uit in de nog op te stellen uitvoeringsagenda. Wat specifiek nodig is voor een basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten. 2 · Bereiken en betrekken communicatie naar inwoners en professionals Waarom regionaal Communicatie is hier meer dan bekendheid. Het gaat erom dat inwoners en professionals het aanbod kennen en vinden, dat we er op een herkenbare manier over praten die de brede blik op gezondheid uitdraagt, en dat we drempels en stigma verkleinen, juist rond mentale gezondheid. Bij meerdere basisfunctionaliteiten is er nu nog veel onbekendheid; goed aanbod blijft daardoor onbenut. Een herkenbare, gedeelde manier van communiceren vraagt om een gezamenlijke regionale communicatiestrategie, met ruimte voor lokale inkleuring.

Wat we afspreken • een regionale communicatiestrategie, die de beweging van zorg naar gezondheid uitdraagt, met nadruk op gezondheid, kwaliteit van leven en meedoen in plaats van op ziekte of gewicht alleen, en met ruimte voor lokale inkleuring; • het normaliseren van de beweging van zorg naar gezondheid en het verkleinen van drempels en stigma, vooral rond mentale gezondheid; • het versterken en zichtbaar maken van de waarde van zorgzame gemeenschappen voor inwoners en professionals, waarbij gebruik kan worden gemaakt van de communicatiestrategie die daarvoor in Midden-Flevoland al is ontwikkeld; • aanbod dat bekend en vindbaar is voor inwoners en professionals: wat is het, voor wie, en hoe vind of verwijs je; • specifieke aandacht voor het bereiken van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden, en voor toegankelijke communicatie vanuit gezondheidsvaardige zorg-, welzijns- en gemeentelijke organisaties. Wat ons te doen staat We werken een regionale communicatiestrategie uit die gemeenten lokaal inkleuren. We bouwen voort op bestaande landelijke en regionale campagnes, themadagen en bewustwordingsweken, en werken gefaseerd toe naar een dekkend en herkenbaar aanbod in 2030.

De strategie werken we samen met Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 8 partners uit in de nog op te stellen uitvoeringsagenda, met doelen, doelgroepen, tussenresultaten en acties per leefgebied en basisfunctionaliteit. 3 · Samenhang en regie regionale coördinatie Waarom regionaal De basisfunctionaliteiten staan niet los van elkaar en overstijgen soms één gemeente. Om ze duurzaam en samenhangend te implementeren, zetten we regionaal in op coördinatie. Goede coördinatie helpt om inwoners tijdig te bereiken, de samenwerking tussen partners te versterken en te zorgen dat signalering, doorverwijzing en ondersteuning goed op elkaar aansluiten. We richten ons daarbij niet alleen op afzonderlijke basisfunctionaliteiten, maar juist ook op de gezamenlijke opgaven en de verbinding daartussen. Wat we afspreken We bouwen voort op wat er al is en voorkomen het ontstaan van nieuwe, losse overlegstructuren. Daarbij streven we naar herkenbare aanspreekpunten per leefgebied of cluster van basisfunctionaliteiten, zodat partners weten waar zij terecht kunnen voor afstemming, ondersteuning en kennisdeling.

De coördinatie richt zich op: • samenhang tussen leefgebieden en basisfunctionaliteiten • het bieden van overzicht en inzicht in de voortgang van de basisfunctionaliteiten, gericht op onze gezamenlijke werkagenda, de nog op te stellen uitvoeringsagenda en landelijke handreikingen • het verbinden van lokale en regionale ontwikkelingen binnen de bestaande structuren • monitoring en lerend verbeteren • het signaleren van knelpunten, kansen en witte vlekken Wat ons te doen staat De overgang van IZA naar AZWA, met daarin de specifieke opgaven voor de toekomst, vraagt ons om opnieuw stil te staan bij de manier van samenwerken in de regio. Hiervoor willen wij in 2026 een evaluatie starten van de huidige samenwerking en is het streven om in 2027 tot een advies voor de governance en samenwerkingsstructuur te komen. Dit betreft eveneens de invulling van de regionale coördinatiefunctie(s), de rolverdeling tussen regionale en lokale partijen. De benodigde samenwerkingsafspraken werken we verder uit in de nog op te stellen uitvoeringsagenda. Daarbij sluiten we aan bij de handreiking Regionale Preventie-infrastructuur en maken we afspraken over verantwoordelijkheden, monitoring, kennisdeling en onderlinge samenwerking. Voor inwoners is gezondheid één geheel. Zij ervaren geen vijf losse leefgebieden, maar hun eigen leven: opgroeien, meedoen, ouder worden, en de mensen en plekken om hen heen.

We kijken daarom naar wat inwoners nodig hebben om prettig, gezond en betekenisvol te leven, met de kracht van de leefomgeving en de sociale basis als vertrekpunt. Wat op het ene leefgebied speelt, werkt door op het andere. Daarom werken we vanuit een brede blik op gezondheid toe naar een zo samenhangend mogelijke, integrale aanpak die aansluit bij de leefwereld van inwoners. We kijken daarbij niet alleen naar de relaties tussen de leefgebieden, maar ook naar hoe basisfunctionaliteiten aan meerdere leefgebieden kunnen bijdragen en elkaar kunnen versterken. Zo ervaart een inwoner één samenhangend aanbod in plaats van losse trajecten, en dragen we bij aan de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 9 Inwoners centraal De beweging van zorg naar gezondheid slaagt alleen wanneer inwoners actief betrokken zijn bij de ontwikkeling, uitvoering en verbetering van aanbod en voorzieningen. We ontwikkelen de basisfunctionaliteiten daarom samen met inwoners, vrijwilligersinitiatieven en maatschappelijke organisaties, en sluiten aan bij bestaande structuren zoals de Participatiehub. Zo houden we voor ogen wat inwoners van deze agenda merken: ondersteuning dichtbij, zorg en welzijn die samen optrekken, meer kwaliteit van leven en minder gezondheidsverschillen.

We stellen daarbij de kwaliteit van leven en de kracht van de leefomgeving centraal, zodat alle inwoners mee kunnen doen. Financiën Vanaf 2027 komen er lokale en regionale AZWA-middelen beschikbaar voor de basisfunctionaliteiten. 2026 is een overgangsjaar; de financiering loopt dan nog via de bestaande regelingen. We zijn scherp op dubbelfinanciering en maken later afspraken over de inzet van de middelen tot en met 2030. Voor de regionale middelen spreken we het volgende af. Voor 2027 hanteren we hetzelfde bedrag met dezelfde verdeelsleutel van de regionale middelen om lokaal in te zetten als in de SPUK IZA. Dit betekent dat gemeenten vanuit de regionale SPUK AZWA dezelfde middelen ontvangen als zij de afgelopen jaren vanuit de regionale SPUK IZA hebben ontvangen. Het resterende bedrag behouden we voor de benodigde regionale inzet. Over de inzet van deze middelen maken we op een later moment nadere afspraken. Voor de jaren 2028 en verder maken we, waar nodig, op een later moment nieuwe afspraken. Daarbij beschouwen we 2027 als een opstartjaar. De SPUK AZWA biedt de mogelijkheid om tot 70% van de middelen door te schuiven. Eventuele resterende regionale middelen kunnen daardoor worden meegenomen naar 2028. Monitoring en leren We sluiten aan bij de landelijke monitoring en bouwen een gezamenlijke leer- en datacyclus.

Resultaten en knelpunten bespreken we regionaal en gebruiken we om bij te sturen. Waar transformatieplannen al een eigen monitoring kennen, zoals bij de mentale gezondheidsnetwerken, sluiten we daarop aan. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 10 De leefgebieden Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 11 L E E F G E B I E D 1 Mentale gezondheid Illustratie: Anne Stalinski Gezondheidsambities Mentale gezondheid hoort bij het dagelijks leven: je prettig voelen, met tegenslag omgaan en mee kunnen doen. Mentale gezondheid gaat over meerdere aspecten: van ervaren stress of eenzaamheid tot een verhoogd risico op angststoornissen of depressies. Op deze aspecten zien we, net als landelijk, ook in Flevoland zorgelijke trends. De mentale gezondheid van Flevolanders staat steeds meer onder druk, vooral bij jongeren en jongvolwassenen. Zo blijkt uit de gezondheidsmonitors van de GGD in verschillende leeftijdscategorieën bijvoorbeeld het volgende (bron: https://www.ggdflevoland.nl/professional/kennis-en- advies/gezondheidsmonitors/ ). Onder oudere Flevolanders (65+) komen psychische klachten die op een verhoogd risico op een angststoornis of depressie wijzen (6%) en gevoelens van (heel) veel stress (9%) vaker voor dan landelijk (resp. 4% en 7%) en kampt een vergelijkbaar deel met sterke eenzaamheid (12%) en een lage veerkracht (14%) ten opzichte van landelijk (resp.

10% en 13%). Onder volwassen Flevolanders (18-64 jaar) komt sterke eenzaamheid vaker voor dan landelijk (18% versus 14%) en kampt een vergelijkbaar deel met klachten die wijzen op een verhoogd risico op een angststoornis of depressie (12 vs 11%), met (heel) veel stress (26% vs 25%) en (zeer) lage veerkracht (15% vs 15%). Onder jongvolwassen Flevolanders (16-25 jaar) staat de mentale gezondheid onder druk, vergelijkbaar met landelijk: 26% is sterk eenzaam (vs 23% landelijk), 43% ervaart (heel) veel stress (vs 43% landelijk) en 80% heeft angst- en/of depressieve klachten (vs 81% landelijk). Flevolandse jongeren (in klas 2 en 4 van het regulier voortgezet onderwijs) ervaren vaker (heel) veel stress (54%) dan landelijk (50%) en een vergelijkbaar deel van hen ervaart sterke eenzaamheid (10% vs 10% landelijk) en psychische (angst- of depressieve) klachten (29% vs 27%). De gevolgen hiervan zijn zichtbaar in de toenemende vraag naar ondersteuning. Wat betreft het aantal verzekerden dat gebruik maakt van Geestelijke Gezondheidszorg (ggz) binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw) - ook wel geneeskundige ggz genoemd- en de zorgkosten, valt op dat zowel het aantal verzekerden als de kosten over de jaren lijken toe te nemen én dat deze beide relatief lager lijken te zijn in Flevolandse gemeenten t.o.v. Nederland (bron: https://www.regiobeeld.nl/zorggebruik/geestelijke-gezondheidszorg ).

In 2021 betrof dit ruim 19000 Flevolandse verzekerden en ruim 92 miljoen euro. Deze cijfers benadrukken de urgentie om mentale problemen eerder te signaleren en ondersteuning toegankelijker en dichter bij de inwoners te organiseren. Voor een overzicht van specifieke cijfers op belangrijke indicatoren rondom mentale gezondheid verwijzen we naar het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten. Eind 2025 is in Flevoland het Transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken goedgekeurd. Dit plan (opgesteld met vertegenwoordigers uit zorg en sociaal domein) gaat over het beschikbaar houden van niet-

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 12 acute GGZ-zorg, het verminderen van de druk op de huisartsen/POH GGZ en de GGZ en het zo optimaal mogelijk vormgeven van de samenwerking in de driehoek huisartsen, sociaal domein en GGZ. Ook suïcidepreventie vraagt om een gezamenlijke inzet van gemeenten, zorg, welzijn, onderwijs en andere maatschappelijke partners. Suïcidale gedachten en gedrag hangen vaak samen met factoren als psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid, schulden, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting. Gemeenten hebben een belangrijke rol in het versterken van beschermende factoren; in Flevoland zoeken we daarom nadrukkelijk de verbinding tussen de aanpak van mentale gezondheid en suïcidepreventie. Hoewel suïcidepreventie geen expliciet onderdeel vormt van het Transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken, wordt waar mogelijk de samenhang gezocht tussen beide opgaven. Ambitie Leefgebied Mentale gezondheid Gezondheid en veerkracht van Flevolanders in een zo vroeg mogelijk stadium te bevorderen, met aandacht voor de Flevolander in zijn context. Mentale gezondheid maakt vanzelfsprekend deel uit van het dagelijks leven en Flevolanders weten zich gesteund, dichtbij, laagdrempelig en op maat, waar nodig face-to-face en waar mogelijk digitaal.

Bron: transformatieplan mentale gezondheid Flevoland • Lokaal en nabij, door middel van verkennende gesprekken, sociaal verwijzen en laagdrempelige steunpunten. • Bovenlokaal en regionaal, waar nodig, via domeinoverstijgende casusoverleggen, transfermechanismen, informatievoorziening en kennisdeling. Mogelijk worden in de periode 2026-2030 aanvullende functionaliteiten uitgewerkt als blijkt dat hier regionaal behoefte aan is. Bij de uitvoering besteden we specifieke aandacht aan inwoners met gezondheidsachterstanden en beperkte gezondheidsvaardigheden. De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 13 L E E F G E B I E D 2 Kansrijk opgroeien Illustratie: Anne Stalinski Gezondheidsambities Kansrijk opgroeien gaat om de mogelijkheden die kinderen helpen zich gezond, veilig en optimaal te ontwikkelen. Niet alle kinderen in Nederland krijgen dezelfde mogelijkheden en kansen. Soms hebben kinderen minder kansen door waar ze wonen, wie ze zijn of in welke wijk of gezin ze opgroeien. Daardoor kunnen ze zich soms minder goed ontwikkelen dan andere kinderen (Nederlands Jeugdinstituut). Meervoudige kwetsbaarheid zegt iets over de verschillende risico- en beschermende factoren waarin een kind opgroeit (Monitor Kansrijke start 2024, indicator 14).

Die kan ontstaan door een disbalans tussen verschillende risico- en beschermende factoren. Een meervoudig kwetsbare situatie betekent dat er verschillende risicofactoren voor kwetsbaarheid op meerdere domeinen tegelijk aanwezig zijn (bijvoorbeeld sociaaleconomisch, psychosociaal en medisch). Daarnaast is er vaak een gebrek aan beschermende factoren. Kwetsbare omstandigheden zijn een belangrijke factor in het ontstaan van kansenongelijkheid. Meervoudige kwetsbaarheid treft 6,5% van de kinderen in Nederland (Monitor Kansrijke Start). In Flevoland is die meervoudige kwetsbaarheid gemiddeld hoger, in de verschillende gemeenten gaat het om: • Urk < 5% • Dronten: 5 - 7,5% • Noordoostpolder: 5 - 7,5% • Almere: 7,5 - 10% • Lelystad: > 10% Een aanvullende uitdaging betreft de dalende vaccinatiegraad in Flevoland. Vaccinaties beschermen kinderen en volwassenen tegen ernstige infectieziektes en dragen bij aan een gezonde en veerkrachtige samenleving. De afnemende deelname aan vaccinatieprogramma’s vergroot het risico op uitbraken van infectieziekten en vraagt om gerichte inspanningen op het gebied van voorlichting, vertrouwen, bereik en toegankelijkheid. Ambitie Leefgebied Kansrijk Opgroeien Alle kinderen, ongeacht hun omgeving of achtergrond, krijgen dezelfde kansen.

Er zijn vier basisfunctionaliteiten opgenomen die onderdelen van Kansrijk Opgroeien stimuleren: Kansrijke Start, NuNietZwanger, Integrale Gezinspoli en de Ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen. Mogelijk worden in de periode 2026-2030 aanvullende functionaliteiten uitgewerkt als blijkt dat hier regionaal behoefte aan is. Bij de uitvoering besteden we specifieke aandacht aan inwoners met gezondheidsachterstanden en beperkte gezondheidsvaardigheden. De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten.

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 14 L E E F G E B I E D 3 Leefstijl Illustratie: Anne Stalinski Gezondheidsambities Een gezonde leefstijl vormt een belangrijke basis voor een gezond, vitaal en veerkrachtig Flevoland. Leefstijl gaat over het versterken van gezondheid en welbevinden, waarbij het voorkomen van ziekte een waardevol bijkomend effect is. Factoren zoals gezonde voeding, voldoende beweging, goede slaap, ontspanning, sociale verbinding en het verantwoord omgaan met middelen (zoals alcohol, tabak en drugs) dragen bij aan de lichamelijke, mentale en sociale gezondheid van inwoners. Gezondheid en leefstijl worden niet alleen beïnvloed door individuele keuzes, maar ook door sociale, economische en omgevingsfactoren. Factoren zoals bestaanszekerheid, opleidingsniveau, sociale steun en de leefomgeving bepalen mede welke mogelijkheden mensen hebben om gezond te leven. Het bevorderen van een gezonde leefstijl is daarom een belangrijke vorm van preventie en draagt bij aan het voorkomen of uitstellen van gezondheidsproblemen. Belangrijk daarbij is om in te zetten op een integrale aanpak waarin verbinding wordt gelegd tussen zorg, welzijn, preventie, leefomgeving en het sociaal domein. Vanuit die brede visie op een gezonde leefstijl stimuleren we inwoners om gezonde keuzes te maken en vast te houden, passend bij hun persoonlijke situatie, behoeften en leefomgeving.

Een gezonde leefstijl draagt niet alleen bij aan de lichamelijke gezondheid, maar ook aan mentaal welbevinden, veerkracht en kwaliteit van leven. Daarbij sluiten we aan bij de principes van Positieve Gezondheid, waarbij aandacht is voor alle aspecten die van invloed zijn op het dagelijks functioneren en het vermogen van mensen om mee te doen in de samenleving. Ambitie Leefgebied Leefstijl Inwoners van Flevoland hebben meer mogelijkheden om gezond te leven, voelen zich fitter en veerkrachtiger, ervaren meer regie op hun leven en leefstijl en kunnen langer actief en gezond deelnemen aan de samenleving. Er is één basisfunctionaliteit opgenomen die een gezonde Leefstijl stimuleert, dat is de keten aanpak overgewicht en obesitas volwassenen. Mogelijk worden in de periode 2026-2030 aanvullende functionaliteiten uitgewerkt als blijkt dat hier regionaal behoefte aan is. Bij de uitvoering besteden we specifieke aandacht aan inwoners met gezondheidsachterstanden en beperkte gezondheidsvaardigheden. De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten.

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 15 L E E F G E B I E D 4 Vitaal ouder worden Illustratie: Anne Stalinski Gezondheidsambities In Flevoland groeit de bevolking in de komende decennia in alle gemeenten, behalve in gemeente NOP (bron: CBS Groei en krimp per gemeente | CBS). Hierdoor is er zowel vergrijzing als nieuwe aanwas, met vooral groei in Almere en Lelystad. De bevolkingsopbouw en de mate en snelheid van de vergrijzing verschilt tussen gemeenten in Flevoland, met naar verhouding minder ouderen op Urk. In 2035 wonen er naar schatting 99220 65+ jarigen en 24850 80+ jarigen in Flevoland (Bron: bewerking van Bevolkingsontwikkeling | Leeftijdsopbouw en levensverwachting | Regiobeeld). De komende decade (2025 – 2035) stijgt het aantal én het aandeel ouderen sterker in Flevoland dan in de rest van Nederland. Naar verwachting stijgt het aantal 65+ in Flevoland tussen 2025 en 2035 met 136% (variërend van 121% in NOP tot 148% in Almere) t.o.v. 121% in Nederland. Ook het percentage 65+ ers stijgt in Flevoland sneller in die periode: met 121% (variërend van 105% in Lelystad tot 140% in Zeewolde) t.o.v. 116% in Nederland. Evenzo stijgt het aantal 80+ in Flevoland sneller tussen 2025 en 2035: met 182% (variërend van 156% in Lelystad tot 200% in Almere) t.o.v. 147% in Nederland.

En ook het percentage 80+ ers stijgt in Flevoland in die periode sneller: met 161% (variërend van 149% op Urk tot 170% in Almere) t.o.v. 141% in Nederland. Vitaal ouder worden gaat over gezond, betekenisvol en met kwaliteit van leven ouder worden. Het omvat fysieke, mentale en sociale gezondheid, het behouden van regie en het kunnen blijven doen van activiteiten die voor ouderen belangrijk zijn. Factoren als gezondheid, bewegen, sociale verbinding, zingeving, bestaanszekerheid en een inclusieve leefomgeving spelen hierbij een belangrijke rol. Vitaal ouder worden vraagt ook om samenhang tussen wonen, welzijn en zorg, en om sociale verbondenheid: contact, ontmoeting en betekenisvolle relaties in de buurt. Juist die verbondenheid helpt ouderen om mee te blijven doen en zich thuis te voelen in hun omgeving. Tegelijkertijd groeit het aantal ouderen dat actief deelneemt aan de samenleving en zich inzet als vrijwilliger, mantelzorger, buurtgenoot of initiatiefnemer. Hun kennis, ervaring en betrokkenheid vormen een belangrijke kracht voor Flevoland en dragen bij aan een sterke sociale en gezonde basis. De vergrijzing leidt tot een toenemende vraag naar zorg, ondersteuning en passende voorzieningen. Daarom is aandacht nodig voor preventie, vroegsignalering en het versterken van gezondheid en veerkracht gedurende de gehele levensloop.

Hiermee wordt niet alleen bijgedragen aan een langere levensduur, maar ook aan meer gezonde en betekenisvolle levensjaren. Veel ouderen leveren daarnaast een belangrijke bijdrage aan hun omgeving door zorg en ondersteuning te bieden aan naasten. Door de vergrijzing neemt het belang van mantelzorg verder toe. Daarom investeren gemeenten in een sterke sociale en gezonde basis en passende ondersteuning van onder andere mantelzorgers. Hiermee sluiten zij aan bij de Hervormingsagenda Langdurige Ondersteuning (HLO), waarin gezond en betekenisvol ouder worden, een sterke sociale en gezonde basis, vitaal thuis, wonen-welzijn- zorg en mantelzorgondersteuning/respijtzorg centraal staan.

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 16 Ambitie Leefgebied Vitaal Ouder worden In 2030 ervaren oudere inwoners van Flevoland meer kwaliteit van leven, voelen zij zich fysiek, mentaal en sociaal vitaal en kunnen zij, passend bij hun mogelijkheden, wensen en behoeften, zo lang mogelijk blijven doen wat voor hen belangrijk is. Zij nemen actief deel aan de samenleving en worden ondersteund om naar vermogen bij te dragen aan hun omgeving. Waar nodig ontvangen ouderen en mantelzorgers passende ondersteuning, zodat welzijn, participatie en kwaliteit van leven behouden blijven. Er zijn twee basisfunctionaliteiten opgenomen die Vitaal ouder worden ondersteunen: Valpreventie en de Ketenaanpak dementie (optioneel onderdeel). Mogelijk worden in de periode 2026-2030 aanvullende functionaliteiten uitgewerkt als blijkt dat hier regionaal behoefte aan is. Vroegtijdig nadenken over wensen rond gezondheid, zorg en het levenseinde (advance care planning) sluit hierop aan. Als specifiek doel gaan we na hoe we valpreventie en advance care planning aan elkaar kunnen verbinden. Uit valpreventie valt namelijk meer te halen wanneer we die relatie leggen: niet alleen stilstaan bij het valrisico, maar een stap verder kijken, zodat meer inwoners eerder nadenken over wat voor hen belangrijk is. Zo versterken vroegsignalering en het gesprek over kwaliteit van leven elkaar.

Bij de uitvoering besteden we specifieke aandacht aan inwoners met gezondheidsachterstanden en beperkte gezondheidsvaardigheden. De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 17 L E E F G E B I E D 5 Verkleinen gezondheidsverschillen Illustratie: Anne Stalinski Gezondheidsambities We willen dat iedereen dezelfde kansen heeft op een gezond leven. Verschillen in gezondheid hangen echter samen met hoe mensen wonen, of ze rondkomen en of ze mensen om zich heen hebben. We werken eraan dat gezondheid minder afhangt van waar je wieg stond. Ambitie Leefgebied Verkleinen gezondheidsverschillen We werken aan het verkleinen van gezondheidsverschillen: gezondheidsvaardige organisaties en professionals, sterkere basisvaardigheden bij inwoners, en een stevige sociale en gezonde basis. Binnen het AZWA werken we onder meer aan een aanpak voor multiproblematiek. Zodra landelijke basisfunctionaliteiten beschikbaar komen vanuit de ontwikkelagenda, worden deze toegevoegd aan de werkagenda. De uitgewerkte stand van zaken per basisfunctionaliteit staat in het hoofdstuk Basisfunctionaliteiten.

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 18 Hoe verder In onze regionale AZWA-werkagenda hebben we de ambities en doelstellingen op hoofdlijnen beschreven. In een later stadium hebben we aandacht voor de vervolgstappen en werken we dit verder uit in een specifiekere uitvoeringsagenda. In deze uitvoeringsagenda hebben we aandacht voor de specifieke stand van zaken van alle basisfunctionaliteiten, fasering van (verdere) implementatie, uitvoerbaarheid, capaciteit en financiering. De komende weken wordt de werkagenda besproken in het Directeurenoverleg Sociaal Domein (DOSD) en het Bestuurlijk Overleg Sociaal Domein (BOSD), en in september in alle lokale gemeentebesturen, zodat deze op 15 november kan worden ingediend bij VWS. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 19 De basisfunctionaliteiten Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 20 Basisfunctionaliteiten: stand van zaken In dit hoofdstuk staat de stand van zaken per basisfunctionaliteit, zoals opgehaald in de regio, plus per leefgebied de organisatie en rollen. De gedeelde randvoorwaarden, communicatie, coördinatie, financiering en monitoring staan in het hoofdstuk De regionale agenda; hier staat wat specifiek is per leefgebied en basisfunctionaliteit.

Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 21 Mentale gezondheid Organisatie en rollen Financiers: Gemeenten; Zorgverzekeraar; Transformatieplan Mentale gezondheidsnetwerken Flevoland. Uitvoeringspartijen: GGZ-organisaties; Gemeenten; Sociaal domein (incl. welzijn, maatschappelijk werk en andere vormen van hulp en ondersteuning, bijvoorbeeld schuldhulpverlening); Verslavingszorg; Ouderenzorg; Huisartsen en andere eerstelijnszorgverleners; Ziekenhuizen en paramedici. Mentale gezondheid — Laagdrempelige steunpunten Huidige situatie Laagdrempelige steunpunten (LSP) zijn onderdeel van het goedgekeurde transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken Flevoland. In Lelystad en Almere zijn er al laagdrempelige steunpunten, in de rest van de gemeenten nog niet. Maar in alle gemeenten in Flevoland ontbreekt het nog aan structurele en goede basisfinanciering en randvoorwaarden om als dekkend aanbod te fungeren. Ook is er onder inwoners en professionals nog veel onbekendheid over de laagdrempelige steunpunten. In Flevoland wonen ruim 3500 volwassenen met een Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA), ofwel 85 per 10.000 inwoners, waarvan circa 5% 65 jaar en ouder is (cijfers uit 2021). Er wonen relatief meer volwassenen met een EPA in de gemeenten Lelystad, Almere en Dronten en relatief minder in de gemeenten Noordoostpolder en Urk.

In de regio Flevoland zijn er 7 Laagdrempelige Steunpunten aanwezig volgens de Monitoring Landelijk en regionaal beeld laagdrempelige steunpunten (december 2025). Deze LSP voldoen aan de 10 kenmerken die laten zien wat een LSP maakt tot een LSP. In het Transformatieplan MGN, dat in december 2025 is goedgekeurd, staat dat er in de regio in totaal 7 LSP zijn (pag. 45-46): Volgens de Nederlandse Vereniging voor Zelfregie en Herstel (NVZH) zijn er drie laagdrempelige steunpunten in Almere. In Lelystad heeft de NVZH vier steunpunten geregistreerd; deze vallen onder dezelfde organisatie, zijn verspreid over vier locaties in de stad en zijn elk één dag of dagdeel per week geopend. In Dronten, Noordoostpolder en op Urk zijn geen officieel gekenmerkte laagdrempelige steunpunten. Wel is er op Urk de Herstelhuiskamer, onderdeel vanuit het programma Herstel Dichtbij, en in de Noordoostpolder de Brouwerskamp. Gewenste situatie In het transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken wordt het volgende doel omschreven: In Flevoland denken we 18 steunpunten nodig te hebben voor een dekkend netwerk. Voor deze werkagenda nemen we de ambitie op om minimaal 1 laagdrempelig steunpunt te realiseren per gemeente die voldoet aan de tien kenmerken zoals vastgesteld door de VNG (zie handreiking laagdrempelige steunpunten).

Keuzes • Welk type steunpunt er in elke lokale situatie gerealiseerd wordt afhankelijk van de lokale context (denk hierbij aan de grootte van de stadskern, bevolkingsomvang en spreiding en het percentage inwoners dat baat heeft bij een LPS (inclusief de EPA doelgroep) • Regionaal maken we in later stadium afspraken over de mogelijkheden voor gezamenlijke scholing en kennisuitwisseling Randvoorwaarden • De Laagdrempelige steunpunten voldoen aan de tien kenmerken zoals omschreven in de handreiking Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 22 • Er is een digitale/telefonische infrastructuur waarbij we regionaal afspraken maken over de te gebruiken systemen en werkwijze • Er wordt bekendheid gecreëerd over de laagdrempelige steunpunten bij inwoners en professionals; wat is een LSP, voor wie is het, hoe verwijs je door naar een LSP • Er wordt lokaal contact gelegd met de andere initiatieven die raken aan een LSP, denk hierbij aan: Wachtverzachter, Wachtkracht, andere inloopvoorzieningen, Verkennend gesprek, Samen sterker in de wijk (initiatief gericht op dezelfde doelgroep) • Er wordt regionaal contact gelegd met de andere initiatieven die raken aan de LSP, denk aan: Domeinoverstijgend casusoverleg, Transfermechanisme • Per steunpunt is er een betaalde coördinator • Elke vrijwilliger/ervaringsdeskundige die een steunpunt bemant is geschoold; hierbij kunnen we gebruikmaken van

het beroepsregister ervaringsdeskundigen Wat ons te doen staat In 2030 is er in elke gemeente minimaal 1 laagdrempelig steunpunt aanwezig dat past in de specifieke lokale context. Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat Q4 2026 Bepalen type steunpunt per gemeente Gemeenten Q1 2027 Steunpunten worden ingericht (of bestaande worden doorontwikkeld) aan de hand van de (regionaal en lokaal) opgestelde voorwaarden en de digitale roadmap zoals omschreven in het MGN- plan Gemeenten Q2 2027 We maken afspraken over een digitale infrastructuur Gemeenten, RSO, zorg en welzijnsaanbieders Mentale gezondheid — Sociaal verwijzen Huidige situatie Sociaal verwijzen wordt reeds in de regio uitgevoerd. In elke gemeente zijn er afspraken over signaleren en verwijzen, is er (tot op zekere hoogte) toegang tot Welzijn op Recept en zijn er activiteiten en voorzieningen in het sociaal domein en/of sociale basis en is hier zicht op voor de sociaal professionals om naartoe door te verwijzen. Nog niet overal liggen hier duidelijke afspraken onder of wordt er een minimale inzet gehanteerd.

Onder volwassen Flevolanders (18-64 jaar) komt sterke eenzaamheid vaker voor dan landelijk (18% versus 14%) en kampt een vergelijkbaar deel met klachten die wijzen op een verhoogd risico op een angststoornis of depressie (12 vs 11%), met (heel) veel stress (26% vs 25%) en (zeer) lage veerkracht (15% vs 15%). Welzijn op Recept richt zich op de groep volwassenen (18+) die met dergelijke niet-medische problemen in beeld komt bij huisartsenpraktijken en die een welzijnscoach nodig heeft om buiten de (formele) zorg mogelijkheden te vinden om hun welzijn te verbeteren. In de regio Flevoland wordt Welzijn op recept lokaal al uitgevoerd, maar nog niet onder dezelfde norm afspraken, met schriftelijke uitvoeringsafspraken of met afspraken over structurele financiering. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 23 Gewenste situatie In alle gemeenten is er in alle huisartsenpraktijken een brugfunctie gecreëerd door een sociaal domein professional die toegang geeft tot Sociaal verwijzen. Daarbij hanteren we de minimale inzet volgens de handreiking Sociaal verwijzen (minimaal 0,2 fte per 10.000 inwoners) met bijbehorende structurele financiering. Er is bij de huisartsen/eerstelijnszorgverleners beschikbaarheid voor het signaleren en verwijzen waarin psychosociale problemen kunnen worden gesignaleerd (op basis van gemiddeld 60 verwijzingen per 10.000 inwoners per jaar).

Keuzes • Lokaal bepalen welke vorm van Sociaal verwijzen wordt ingezet of gecontinueerd • Lokaal wordt het ambitieniveau bepaald en aan welke norm wordt gecommitteerd (met oog op de eventuele groeiopgave) • Bepalen lokale doelgroep afbakening en inzet van een vaste welzijnscoach • Maken van schriftelijke samenwerkingsafspraken op praktijkniveau of Hagro niveau (huisartsengroep) • Het mogelijk maken van verwijzingen door andere disciplines, zoals wijkverpleging, paramedici, apothekers, SO’s en verwijzing vanuit de tweedelijns (denk hierbij aan het verwijsloket) Randvoorwaarden • In elke gemeente wordt eerst de lokale infrastructuur in kaart gebracht, wat er al beschikbaar is en welke afspraken hieronder liggen • In elke gemeente zijn er afspraken over digitale doorverwijzing en is dit gefaciliteerd, waarbij ook terugkoppeling naar de huisartsenpraktijk (en andere partners) gefaciliteerd wordt middels Zorgdomein • Er wordt lokaal contact gelegd met de andere initiatieven die raken aan sociaal verwijzen, denk hierbij aan: Inloopvoorzieningen sociaal en gezond, Hechte wijkverbanden, Verkennend gesprek, het Verwijsloket • We houden oog voor de sociale basisinfrastructuur die mee moet groeien met de opdracht aan het sociaal domein om steeds meer in het sociaal domein te moeten opvangen (denk hierbij aan ontmoetingsplekken, maatjes, ervaringsdeskundigheid, maatschappelijk werk, etc.)

• We wisselen kennis uit in de regio (specifiek voor WOR maar ook op het gebied van samenwerking tussen zorg en sociaal domein) • In de regio maken we afspraken over (eenduidige) scholing Wat ons te doen staat In 2030 is er aan elke huisartsenpraktijk een vaste welzijnscoach gekoppeld en is er overal toegang tot sociaal verwijzen. We doen in later stadium een check in hoeverre onze omschreven ambitie (0,2 fte per 10.000 inwoners) al gerealiseerd is. Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat Q4 2026 Specifieke lokale situatie in kaart brengen: Huidige inzet (aantal fte per 10.000 inwoners); Schriftelijke afspraken in kaart brengen Gemeenten Q4 2026 Waar nodig bepalen lokaal ambitieniveau en vorm van sociaal verwijzen Gemeenten Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 24 Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat Q1 2027 Waar nodig maken van lokale schriftelijke samenwerkingsafspraken Gemeenten Q1 2027 Waar nodig maken van lokale financiële afspraken Gemeenten Q2 2027 Uitbreiding Sociaal verwijzen naar andere disciplines Gemeenten Mentale gezondheid — Mentale gezondheidsnetwerken Huidige situatie De mentale gezondheid van Flevolanders is kwetsbaar. Volgens de meest recente cijfers heeft 11% van de inwoners een hoog risico op een angststoornis of depressie, tegenover 9% landelijk.

Daarnaast voelt 17% van de inwoners van Flevoland zich sterk eenzaam, vergeleken met 13% in Nederland als geheel. Ook komt sociale eenzaamheid relatief vaak voor in Flevoland, met name in Almere. Van de inwoners uit Almere heeft 41% te maken met sociale eenzaamheid, in vergelijking met 32% in Nederland. Ook sociale- en emotionele eenzaamheid komen relatief vaak voor onder jongvolwassenen in Almere en Lelystad. Eenzaamheid komt in Flevoland het vaakst voor bij jongvolwassenen (16-25 jaar): in Almere en Lelystad heeft bijna 1 op de 3 jongvolwassenen te maken met sterke eenzaamheid, tegenover 23% van de jongvolwassenen in Nederland. Bron: transformatieplan mentale gezondheid Flevoland. Voor de regio Flevoland is in 2025 een transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken ingediend en goedgekeurd. De uitvoering van het plan is recent gestart op de vijf onderdelen, te weten: Laagdrempelige Steunpunten, domeinoverstijgend casusoverleg, verkennend gesprek, transfermechanisme en informatievoorziening, en wordt momenteel ook in kaart gebracht wat de huidige situatie is. Er is al ervaring met regionale samenwerking via onder meer de Regionale Taskforce Wachttijden, de Transfertafel, Overlegtafels en de pilot Toeleidingspunt. Tegelijkertijd is het aanbod (lokaal) versnipperd, ontbreekt het aan actuele informatie over wachttijden en sociaal domein aanbod.

Gewenste situatie In het Transformatieplan Mentaal Gezondheidsnetwerk Flevoland staan de doelstellingen voor de regio Flevoland omschreven om vanuit het sociaal domein bij te dragen aan de vijf onderdelen, Laagdrempelige Steunpunten, domeinoverstijgend casusoverleg, verkennend gesprek, transfermechanisme en informatievoorziening. Vanaf 2027 zullen deze vijf functies in uitvoering moeten zijn. Implementatie van het Mentaal gezondheidsnetwerk kan plaatsvinden binnen bestaande lokale structuren maar wel middels dezelfde werkwijze. Met de mentale gezondheidsnetwerken willen we de volgende doelen bereiken • De hulp- en ondersteuningsvraag van personen en hun naasten wordt snel en op de juiste plek opgepakt. Zo voorkomen we escalatie van problemen en onnodige instroom in de ggz • De beschikbare capaciteit (ggz, huisarts en sociaal domein) in de regio optimaal wordt benut • De wachttijd voor ggz-zorg voor mensen met complexe problematiek neemt af Keuzes • De uitvoering van het transformatieplan Mentale gezondheidsnetwerken is gestart. Terwijl de eerste activiteiten worden uitgevoerd, worden enkele onderdelen nog verder uitgewerkt.

Er is Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 25 gekozen voor een regionale aanpak, met ruimte voor gemeenten en lokale partners om aan te sluiten bij de behoeften en omstandigheden in hun eigen gebied, zie het transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken Flevoland. Randvoorwaarden • Er is een digitale infrastructuur waarbij we regionaal afspraken maken over de te gebruiken systemen en werkwijze • We maken regionaal afspraken over monitoring en sluiten hierbij aan bij de monitoring van het MGN-plan • We maken regionaal afspraken over dezelfde werkwijze die lokaal binnen eigen structuren geïmplementeerd en uitgevoerd wordt • We gebruiken dezelfde methodieken Wat ons te doen staat De SMART afspraken rondom Mentale Gezondheidsnetwerken Flevoland staan omschreven in het transformatieplan Mentale gezondheidsnetwerken Flevoland. Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat Q1–Q2 2026 Inrichten programmateam en governance; vaststellen samenwerkingsovereenkomst; opstellen monitoringplan; analyse laagdrempelige steunpunten; start inrichting verkennend gesprek; inventarisatie bestaande DOCO- overleggen en verbindersnetwerk sociaal domein. Programmamanager, projectleiders VG, DOCO, LSP en informatievoorziening Governance staat; monitoringplan en eerste analyses beschikbaar; basis voor uitvoering vastgesteld.

Q3–Q4 2026 Afronden afspraken inrichting verkennend gesprek; trainen minimaal 20 uitvoerders; uitvoeren minimaal 175 verkennende gesprekken in minimaal twee gemeenten; realiseren minimaal één extra laagdrempelig steunpunt; vaststellen werkwijze transfermechanisme; uitvoeren minimaal 35 DOCO-overleggen. Projectleiders VG, DOCO, transfermechanisme en LSP Eerste uitvoering zichtbaar; minimaal 175 VG's, eerste LSP actief, DOCO- structuur operationeel en transfermechanisme voorbereid. 2027 Opschalen verkennend gesprek naar minimaal 400 gesprekken en aanbod in iedere subregio; minimaal 20% van benaderde huisartsen verwijst naar VG; minimaal 13% afbuiging naar iets anders dan GGZ; datadekking GGZ-aanbod en wachttijden opbouwen; minimaal twee actieve DOCO-subregio's; minimaal vier transferbijeenkomsten; tweede laagdrempelig steunpunt realiseren; communicatieplan informatievoorziening afronden. Programmamanager en projectleiders per MGN-functie Regionale opschaling gerealiseerd; basisfuncties MGN functioneren in samenhang; eerste effecten op verwijzing, wachttijden en samenwerking worden gemonitord. Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 26 Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 27 Kansrijk opgroeien Organisatie en rollen Financiers: Gemeenten Urk, Dronten, Lelystad, Almere en Noordoostpolder; AZWA middelen.

Uitvoeringspartijen: ELAA (voor de coördinatie coalitie One for Almere en activiteiten); GGD (voor Nu niet zwanger); Bieb (voor Boekstart Kansrijke Start); JGZ (GGD); Icare JGZ; Schoor; Verloskundig Samenwerkingsverband (VSV); Kansrijke Start coalities Urk, Dronten, Lelystad, Almere en Noordoostpolder; JGZ, huisartsen, POH-jeugd, kinderartsen, onderwijs, buurtsportcoaches, wijkteams, welzijnsorganisaties; Ziekenhuizen en paramedici. Kansrijk opgroeien — Kansrijke start Huidige situatie Alle gemeenten erkennen het belang van een lokale coalitie Kansrijke Start met als belangrijkste urgentie het relatief hoge aantal kwetsbare gezinnen. Alle gemeenten hebben een lokale Kansrijke Start coalitie. De partners, type samenwerkingsafspraken en inhoudelijke interventies verschillen per gemeente. Alle gemeenten geven aan dat de lokale coalities verstevigd en verduurzaamd moeten worden. De coalities geven hier lokaal vorm aan. Gewenste situatie De ambitie is een structurele Kansrijke Start aanpak op lokaal niveau, waarbij heldere samenwerkingsafspraken worden gemaakt tussen het zorg-, sociaal, publiek en informeel domein. En waarbij alle betrokken samenwerkingspartners hun rol en positie kennen in het tijdig signaleren, ondersteunen en begeleiden van (toekomstige) ouders, gericht op en passend bij de hulpbehoefte van (toekomstige) ouders.

Keuzes • De regionale resultaten die we in 2030 gerealiseerd willen hebben • Onderzoeken in welke opdrachten we regionaal willen samenwerken. Het voorstel is om minimaal op vroegsignalering en Integrale Gezinspoli, monitoring en kennisdeling een regionale samenwerking te vormen • Onderzoeken of het meerwaarde heeft om regionaal interventies in te kopen • Onderzoeken of regionale governance- en financieringsafspraken tussen gemeenten, zorgverzekeraar, ziekenhuizen, GGD/JGZ nodig zijn • Onderzoeken of er afspraken over gegevensuitwisseling en privacy regionaal gemaakt moeten worden • Bepalen of een regionale coalitie nodig is, of een regionale basisfunctionaliteit coördinator voldoende is.

• Bepalen welke financiering regionaal nodig is Randvoorwaarden Samenwerkingsafspraken: • Structurele betrokkenheid van verloskundigen, huisartsen en ziekenhuizen • Formalisering van samenwerking tussen ziekenhuis, JGZ en sociaal domein • Duidelijke afspraken over regievoering bij complexe gezinnen • Structurele warme overdrachten • Gezamenlijke monitoring van resultaten Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 28 • Structurele samenwerking met mensen met ervaringsexpertise (voorbeelden zijn ouders met ervaring, mensen met ervaringskennis, ervaringsdeskundigen, sleutelfiguren, sleutelpersonen en/of cliënt-/patiëntvertegenwoordiging) • Duurzame financiering van succesvolle interventies en netwerkstructuren • Bestuurlijke borging Inhoudelijk: • Versterken vroegsignalering; • Verhogen centering zorg; • Verhogen prenatale huisbezoeken; Wat ons te doen staat In 2030 heeft iedere gemeente een Kansrijke Start coalitie die met heldere samenwerkingsafspraken, alle betrokken samenwerkingspartners hun rol en positie kennen in het tijdig signaleren, ondersteunen en begeleiden van (toekomstige) ouders, gericht op en passend bij de hulpbehoefte van (toekomstige) ouders.

Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat 2026-2027 Verkennen wat er regionaal nodig is op basis van nog te maken keuzes (zie ontwerp en nog te maken keuzes) Regionaal coördinator Duidelijkheid wat er regionaal nodig is 2027 Opstellen regionaal plan van aanpak waar nodig Regionaal coördinator Regionaal plan van aanpak 2028-2030 Uitvoering regionaal plan van aanpak waar nodig Regionaal coördinator In 2030 heeft iedere gemeente een Kansrijke Start coalitie die met heldere samenwerkingsafspraken, alle betrokken samenwerkingspartners hun rol en positie kennen in het tijdig signaleren, ondersteunen en begeleiden van (toekomstige) ouders, gericht op en passend bij de hulpbehoefte van (toekomstige) ouders. Kansrijk opgroeien — Nu Niet Zwanger (onderdeel van Kansrijke start) Huidige situatie Bijna alle gemeenten werken met de GGD samen (landelijke uitvoerder van de aanpak in de regio) om het programma Nu Niet Zwanger lokaal te implementeren. Almere is hier in 2020 mee gestart, Lelystad in 2022, Noordoostpolder in 2023 en Dronten in 2024. De GGD is met Urk in gesprek hoe het programma lokaal te adapteren, passend bij de lokale context. Alle gemeenten erkennen het belang van een lokale coalitie Kansrijke Start met als belangrijkste urgentie het relatief hoge aantal kwetsbare gezinnen en ongewenste zwangerschappen in Flevoland.

Zo heeft Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 29 Flevoland het hoogste abortuscijfer van Nederland en komen tienerzwangerschappen vaker voor dan in andere regio's. Gewenste situatie De ambitie is implementatie van Nu Niet Zwanger in iedere gemeente. Iedereen heeft het recht om zelf regie te voeren over de eigen kinderwens en het moment waarop een eventuele zwangerschap gewenst is (OHCHR, 2020). Het maken van bewuste en vrijwillige keuzes hierover is essentieel, zeker voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Zo'n keuze begint altijd met een open gesprek. NNZ richt zich op het ondersteunen bij het nemen van regie op de kinderwens. Deze aanpak faciliteert een proces waarin cliënten een weloverwogen keuze kunnen maken. De aanpak is naast ondersteuning bieden aan inwoners ook gericht op het stimuleren van organisaties (zoals huisartsen) om tijdig goede voorlichting te geven. Het doel is ervoor te zorgen dat mensen niet overvallen worden door een onbedoelde zwangerschap waardoor hun kwetsbare of moeilijke situatie mogelijk nog complexer wordt (Nelson et al., 2022; Schonewille et al., 2026). Door de regie over de eigen kinderwens te vergroten, wordt leed voorkomen en neemt de vraag naar (zwaardere) zorg en ondersteuning af (bijvoorbeeld op het gebied van jeugd, welzijn, Wmo, GGZ, geboortezorg, schuldhulpverlening).

Regio-ervaringen en een MKBA laten zien dat NNZ maatschappelijke kosten voorkomt en vervolgzorg kan ontlasten. Daarmee wordt druk op schaarse professionals verminderd en blijft capaciteit beschikbaar voor wie dat het meest nodig heeft. Keuzes • De regionale resultaten die we in 2030 gerealiseerd willen hebben • Onderzoeken in welke opdrachten we regionaal willen samenwerken • Onderzoeken of regionale governance- en financieringsafspraken tussen gemeenten, zorgverzekeraar, ziekenhuizen, GGD/JGZ nodig zijn • Onderzoeken of er afspraken over gegevensuitwisseling en privacy regionaal gemaakt moeten worden. • Bepalen welke financiering regionaal nodig is Randvoorwaarden • Urk kan passende en op maat afspraken maken passend bij de lokale context om het programma te implementeren (hierbij kan de focus liggen op het ondersteunen en begeleiden van kwetsbare inwoners) • Bestuurlijk commitment en duidelijke opdracht • Structurele regionale coördinatie en expertise • Inbedding in werkprocessen van organisaties • Toegankelijke anticonceptiezorg en wegnemen van financiële drempels • Sterke samenwerking tussen sociaal en zorgdomein • Monitoring, verantwoording en leren van de praktijk Wat ons te doen staat In 2030 heeft iedere gemeente Nu Niet Zwanger geïmplementeerd.

Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat 2026-2027 Verkennen wat er regionaal nodig is op basis van nog te maken keuzes (zie ontwerp en nog te maken keuzes) Regionaal coördinator Duidelijkheid wat er regionaal nodig is Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 30 Kwartaal Activiteiten Verantwoordelijke Deelresultaat 2027 Opstellen regionaal plan van aanpak waar nodig Regionaal coördinator Regionaal plan van aanpak 2028-2030 Uitvoering regionaal plan van aanpak waar nodig Regionaal coördinator In 2030 heeft iedere gemeente Nu Niet Zwanger geïmplementeerd. Kansrijk opgroeien — Integrale gezinspoli (onderdeel van Kansrijke start) Huidige situatie De doelgroep van de Integrale Gezinspoli bestaat uit (aanstaande) gezinnen in de eerste 1000 dagen (tijdens de zwangerschap tot circa 2 jaar) waar kwetsbare sociale omstandigheden spelen én die zorg nodig hebben vanuit de tweede of derde lijn (professionals uit het ziekenhuis), of hier hoog risico op lopen. De ondersteuning en zorg voor deze (aanstaande) gezinnen is in de praktijk vaak versnipperd georganiseerd over meerdere professionals vanuit het zorg, sociaal en publieke gezondheidsdomein. Ook is er met regelmaat onvoldoende alertheid en handelingsperspectief rond kwetsbare sociale omstandigheden tijdens consulten in het zorg domein.

Dit leidt ertoe dat gezinnen geen passende ondersteuning ontvangen, plus dat inzet niet goed op elkaar is afgestemd, met als gevolg onder meer: Verergering van problematiek en escalaties, die deels voorkomen hadden kunnen worden; Afnemend vertrouwen vanuit gezinnen in professionals en organisaties. (Bron: Handreiking Integrale Gezinspoli, 2026) In Flevoland zijn onderdelen voor een integrale gezinspoli rond de eerste 1000 dagen aanwezig (Kansrijke Start). Er is nog geen Integrale Gezinspoli georganiseerd. Tussen de gemeenten verschilt het aanbod. Wat er al in de regio beschikbaar is en kan gebruiken in de verkenning om te komen tot een integrale gezinspoli: JGZ met jeugdverpleegkundigen, JGZ netwerker en jeugdartsen; Multidisciplinair Overleg Kansrijke start (1x per maand overleg tussen vaste deelnemers: verloskundige, kraamverzorgende, jeugdverpleegkundige, huisarts en iemand van het wijkteam en MEE); prenataal huisbezoek / vroege signalering; Lokale coalities Kansrijke Start in iedere gemeente; Stevige Lokale Teams per gemeente; Ziekenhuiszorg rond zwangerschap, geboorte en jonge kinderen; Verloskundige zorg; Lokale welzijnsteams; Medische zorg in: Flevoziekenhuis: Extra Zorg-Poli, POP Poli en Kinderkliniek met een neonatale poli; Sint Jansdal Lelystad en Dronten. Wat verder meespeelt is dat zorg in het medische domein de regio vaak overstijgt.

Veel medische zorg vindt plaats in het Isala (Zwolle), Sint Jansdal (Harderwijk), Antonius (Sneek en Emmeloord) en Frisius (Heerenveen). Gewenste situatie Door lokale trekkers van de Kansrijke Start coalities is de keuze gemaakt om de verkenning regionaal te organiseren en de integrale gezinspoli uiterlijk 2030 te realiseren, hierbij wordt gebruik gemaakt van de uitgangspunten in de handreiking integrale gezinspoli. Daarnaast is het uitgangspunt: regionaal verkennen, lokaal implementeren. Keuzes • In kaart brengen huidig aanbod binnen de regio en rondom het medisch domein ook buiten de regio • Bepalen welke partijen deelnemen aan de regionale werkgroep Integrale Gezinspoli • Bepalen wie de coördinerende rol vervult Zorgzaam Flevoland · Werkagenda AZWA (voorzet) 31 • Bepalen regionale- en lokale werkagenda • Bepalen welke governance afspraken regionaal nodig zijn (onder andere: wie is bestuurlijk trekker, wie is projectleider, hoe verhouden de gemeenten, zorgverzekeraar, ziekenhuis en GGD/JGZ zich tot elkaar) • Bepalen welke financiering regionaal nodig is Randvoorwaarden • Implementatieplan met ingroeimodel met fasering • Regionale coördinator • Structurele samenwerking met mensen met ervaringsexpertise (voorbeelden zijn ouders met ervaring, mensen met ervaringskennis, ervaringsdeskundigen, sleutelfiguren, sleutelpersonen en/of cliënt-/patiëntvertegenwoordiging) • Afspraken