D10 03 Bijlage 3 bij Nota - Foto regio Flevoland.pdf
Tekst van het document
Foto van de regio Flevoland Onderzoek BRE Flevoland
VRIJDAG 2 SEPTEMBER
Intern vertrouwelijk
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
Inhoudsopgave Deel A – Kern van onze bevindingen •
Hoofdstuk 1: inleiding en samenvatting -
1.1 Inleiding: aanleiding, vraagstelling, scope en aanpak
-
1.2 Rode draden
-
1.3 Opgavenprofiel
Deel B – Verdieping •
Hoofdstuk 2: Gebiedskenmerken
•
Hoofdstuk 3: BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen
•
•
-
3.1 Het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE)
-
3.2 Het Maatschappelijke Regionale Ecosysteem (ERE)
-
3.3 Het Economische Regionale Ecosysteem (MRE)
-
3.4 Verbindingen tussen de ecosystemen
Hoofdstuk 4 – Organisatie en draagvlak -
4.1 Organisatie
-
4.2 Draagvlak
Hoofdstuk 5 – Publieke waarde -
5.1 Indicatoren Brede Welvaart
Intern vertrouwelijk
2
Leeswijzer Deel A – Kern van onze bevindingen Deel A bevat de kern van onze bevindingen en is in feite een samenvatting van de foto. De kern van onze bevindingen geven we weer in de vorm van rode draden en het opgavenprofiel.
Deel B – Verdieping De verdieping bevat een onderbouwing van de rode draden en hebben we langs de lijnen van de deelvragen (zie hiernaast) opgebouwd, namelijk: •
Hoofdstuk 2: Gebiedskenmerken (deelvraag 1)
•
Hoofdstuk 3: BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen (deelvraag 2 t/m 4)
•
•
-
3.1 Het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE)
-
3.2 Het Maatschappelijke Regionale Ecosysteem (ERE)
-
3.3 Het Economische Regionale Ecosysteem (MRE)
-
3.4 Verbindingen tussen de ecosystemen
Hoofdstuk 4 – Organisatie en draagvlak (deelvraag 6 en 7) -
4.1 Organisatie
-
4.2 Draagvlak
Hoofdstuk 5 – Publieke waarde (deelvraag 5) -
5.1 Indicatoren Brede Welvaart
Intern vertrouwelijk
Deelvragen eindrapport: 1. Wat zijn specifieke kenmerken van de regio? 2. Hoe ziet het BRE eruit? 3. Hoe ziet het maatschappelijk ecosysteem eruit? 4. Hoe ziet het economisch ecosysteem eruit? 5. Welke publieke waarde wordt er in de regio gerealiseerd? 6. Welke organisatorische capaciteit is er? 7. In hoeverre is er draagvlak voor het BRE?
3
Deel A
Intern vertrouwelijk
Hoofdstuk 1
Intern vertrouwelijk
1.1 Inleiding
Intern vertrouwelijk
Inleiding Aanleiding
Om meer grip te krijgen op ‘de regio’ en de factoren die bijdragen aan het
Het kabinet Rutte-III zette de schijnwerper op de regio. Het kabinet wilde
realiseren van publieke waarde in die regio, doen de Rijksuniversiteit
niet inzetten op grootschalige structuurveranderingen in het binnenlands
Groningen en Berenschot hier onderzoek naar. We voeren in tien regio’s
bestuur, maar legde stevig de nadruk op ‘de regio’ en ‘regionale afspraken’,
veldonderzoek uit – waaronder in Flevoland.
op tal van beleidsterreinen. Dit past in een trend die al eerder is ingezet. Met de decentralisaties in het sociaal domein, maar ook met andere complexe
Het samenspel tussen het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE), het
maatschappelijke opgaven die hoog op de agenda staan. Denk aan de
economische ecosysteem en het maatschappelijke ecosysteem staat hierbij
energietransitie, het stikstofdossier, de woningbouwopgave, de toekomst
centraal. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van de landbouw, klimaatadaptatie en mobiliteit. Stuk voor stuk
(BZK) heeft zich financieel en inhoudelijk gecommitteerd aan het onderzoek.
onderwerpen met zowel een ruimtelijke als een sociale dimensie, waarvan de oplossing in ‘de regio’ wordt gezocht.
Vraagstelling
Maar wat is ‘de regio’ eigenlijk? Welke resultaten behaalt de regio en hoe
De centrale onderzoeksvraag voor Flevoland luidt:
meten we die? Aan volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren de taaie opgave om, zonder helderheid over deze concepten, kaders en meetinstrumenten, het succes van hun regio te vergroten en te zorgen voor
Hoe succesvol is het BRE in Flevoland in het realiseren van publieke waarde, welke factoren spelen hierin een rol en hoe kan de samenwerking worden verbeterd?
meer publieke waarde.
7
Scope van het onderzoek Het ecosysteem bakenen we op verschillende manieren af: •
Vanuit het perspectief van de bestuurlijke levensgemeenschap (in dit onderzoek verder ‘bestuurlijk regionaal ecosysteem’) kijken we naar de lokale overheden en hun onderlinge samenwerkingsverbanden.
•
Vanuit het perspectief van de maatschappelijke levensgemeenschap (in dit onderzoek verder ‘maatschappelijk regionaal ecosysteem’) kijken we naar het daily urban/rural system (het gebied waarbinnen mensen zich verplaatsen om te wonen, werken, recreëren en dergelijke) én naar het schaalniveau waarop maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen zijn georganiseerd.
•
•
Vanuit het perspectief van de economische levensgemeenschap (in dit
In dit onderzoek ligt de focus op het functioneren van de bestuurlijke
onderzoek verder ‘economisch regionaal ecosysteem’) kijken we naar
levensgemeenschap, onderling en in interactie met de economische en
het schaalniveau waarop economische actoren zijn georganiseerd.
maatschappelijke levensgemeenschappen (de rode pijlen in bovenstaande
In het ecosysteem bepaalt de biotoop, de specifieke kenmerken die
figuur) en met de biotoop. Het gaat hierbij in essentie om het vinden van
gelden voor het gebied, in grote lijnen de vorm van de
balans tussen de drie ecosystemen. Vanuit de theorie en rekening houdend
levensgemeenschap en andersom heeft de levensgemeenschap ook
met relevante contextfactoren komen we tot handelingsperspectieven hoe je
invloed op de biotoop.
als bestuurlijk regionaal ecosysteem bij kan dragen aan een florerend ecosysteem.
8
De biotoop: de schaal van Flevoland Een regio is per definitie een pluriform iets: de grenzen van een regio zijn
MRA regio
niet met een stanleymes af te snijden en al naar gelang opgaven dat vragen, verschuift ook de schaal van de regio (meestal) mee. Echter, een onderzoek vraagt ook om afbakening van het onderzoeksobject: anders blijft de scope
variabel. Voor dit onderzoek hanteren we een afbakening van de regio vanuit de empirie: wij beschouwen de schaal van Flevoland als één BRE (d.w.z. de 6 gemeenten, de provincie en het waterschap Zuiderzeeland). Bijzonder voor Flevoland is dat het bestuurlijk regionale ecosysteem samenvalt met de provincie Flevoland. Als we het in dit onderzoek hebben
over BRE Flevoland dan hebben we het dus over de regio. Binnen de scope van het onderzoek hebben we tevens aandacht voor de boven- en
EHZ regio
Regio Zwolle
interregionale schaal, in het bijzonder de Metropoolregio Amsterdam, regio Zwolle en de regio Ermelo-Harderwijk-Zeewolde (EHZ). Ook hebben we aandacht voor subregio’s (bijv. DUN-regio), voor zover relevant. En de
positie van de provincie Flevoland en het waterschap Zuiderzeeland zijn eveneens nadrukkelijk in het onderzoek meegenomen. Als we het in dit onderzoek hebben over de provincie Flevoland dan hebben we het over de actor en dus niet over een gebied.
9
Over onze aanpak en de foto Over deze foto
Aanpak
Het doel van de foto is om feitelijkheden over het BRE Flevoland, de
Het onderzoek bestaat uit twee fases van dataverzameling en analyse. In de
kenmerken van het gebied, de spelers in en verbindingen met het
eerste fase voeren wij een bureaustudie uit en voeren we ook een paar
maatschappelijk en economisch ecosysteem en de gewenste en
gesprekken. Voorliggend document bevat onze bevindingen uit fase 1. In de
gerealiseerde publieke waarde in beeld te brengen. De foto dient als
tweede fase zullen we deze bevindingen valideren en verdiepen in
startpunt en als input voor de gesprekken die we in de tweede fase gaan
interviews en focusgroepen en middels vragenlijsten. Daarna volgt een
voeren met de belangrijkste spelers uit de regio.
eindrapportage waarin we de centrale onderzoeksvraag beantwoorden en aanbevelingen doen voor het versterken van de samenwerking in het BRE
We hebben de foto gemaakt op basis van data- en documentanalyse. Het
Flevoland.
geeft hiermee een feitelijk beeld van de regio – kleuring, duiding en waardering ontbreken nog. De interviews, vragenlijsten en focusgroepen in het tweede deel van het onderzoek zijn daarop gericht. De beelden van de regio die in deze ‘foto’ worden gepresenteerd zijn gebaseerd op zowel open als eigen databronnen. Waar mogelijk maken we gebruik van data op gemeenteniveau. Sommige data is echter enkel beschikbaar op het schaalniveau van de (COROP-) regio’s.
10
1.2 Rode draden
Intern vertrouwelijk
Inleiding De rode draden bouwen we op langs de deelvragen (zie hiernaast) en daaraan gekoppeld het
Deelvragen
Hoofdstuk
publiekewaardemodel van Harvard-hoogleraar Mark Moore. Moore beargumenteert dat het
Deelvraag 1: Wat zijn specifieke kenmerken van de regio?
Gebiedskenmerken
Deelvraag 2: Hoe ziet het BRE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen • Het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE) • Het Maatschappelijke Regionale Ecosysteem (ERE) • Het Economische Regionale Ecosysteem (MRE) • Verbindingen tussen de ecosystemen
handelen van overheden (en dus ook de regio) effectief is wanneer drie bollen met elkaar in evenwicht zijn. Wij beschrijven de bollen van Moore als volgt. •
Publieke waarde. Elke overheid in Nederland heeft één primair doel: publieke waarde realiseren. Het gaat dan om opgaven en uitdagingen die zich de komende jaren voor de regio aandienen (deelvraag 1 en deels 2 t/m 4*), de bestuurlijke ambities die de regio daarop wil realiseren en de prestaties** die de regio levert (deelvraag 5).
•
Organisatie. Dit vergt een adequate en toegeruste organisatie. De inzet van mensen en
Deelvraag 3: Hoe ziet het maatschappelijk ecosysteem eruit? Deelvraag 4: Hoe ziet het economisch ecosysteem eruit?
middelen moet gericht zijn op het realiseren van die waarde en daar ook toe in staat worden gesteld. De vorm van de organisatie (deelvraag 2 t/m 4***) en de (financiële) bijdrage van de overheden aan de regio (deelvraag 6) zijn daarin belangrijke elementen. •
Draagvlak. Zowel de organisatie van het BRE als de publieke waarde moet op draagvlak kunnen rekenen: inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, raadsleden en bestuurders moeten er hun goedkeuring en richting aan (kunnen) geven (deelvraag 7).
* Voor wat betreft het cijfermatige deel
Deelvraag 6: Welke organisatorische capaciteit is er?
Organisatie en draagvlak • Organisatie • Draagvlak
Deelvraag 7: In hoeverre is er draagvlak voor het BRE? Deelvraag 5: Welke publieke waarde wordt er in de regio gerealiseerd?
Publieke waarde • Indicatoren Brede Welvaart
** O.b.v. de indicatoren Brede Welvaart ** Voor wat betreft het organisatorische deel (hoe zien het BRE, MRE en ERE eruit)?
12
Gebiedskenmerken Ontstaansgeschiedenis
Deelvraag 1: Wat zijn specifieke kenmerken van de regio?
Demografie
•
Flevoland, ingesteld in 1986, is een relatief ‘jonge’ provincie c.q. regio.
•
Urk is de oudste van de huidige zes gemeenten en was voor de
helft hiervan is woonachtig in Almere. De bevolkingsprognose is dat
inpoldering een eiland. Urk behoorde tot 1950 tot de provincie Noord-
het BRE Flevoland qua inwoneraantal tussen 2020 en 2050 fors zal
Holland, waarna het tot 1986 Overijssels werd.
groeien. Terwijl de Nederlandse bevolking naar verwachting groeit
Gemeente Noordoostpolder is ingesteld in 1962, na drooglegging van
met 5%, neemt de bevolking in het BRE Flevoland toe met 39%.
de Noordoostpolder (1936-1942) en was tot 1986 Overijssels.
Vooral in Almere wordt er een flinke groei verwacht (54%).
• •
•
Na drooglegging van het oostelijk en zuidelijke deel van Flevoland
•
•
Er wonen ruim 435.000 inwoners in het BRE Flevoland. Ongeveer de
In het BRE Flevoland is er sprake van een relatief lage mate van
(1950-1968) werden de andere vier gemeenten ingesteld. Dronten in
vergrijzing en een relatief hoge mate van vergroening. De prognose is
1972, Lelystad in 1980 en tot slot Almere en Zeewolde in 1984.
dat zowel de vergrijzing als vergroening richting 2050 toeneemt.
Almere was eerst niet voorzien, maar werd gebouwd om de
•
Gemeenten in het BRE Flevoland hebben gemiddeld genomen een
bevolkingsgroei in Amsterdam en het Gooi op te vangen.
hoger aantal personen per huishouden (2,4) dan het landelijke
Oorspronkelijk was het idee dat Lelystad minstens 100.000 inwoners
gemiddelde (2,2). Overigens zijn er wel grote verschillen tussen
zou moeten tellen, maar de komst van Almere heeft dit verhinderd.
gemeenten. In het BRE Flevoland neemt het aantal huishoudens, vergeleken met het landelijke gemiddelde, naar verwachting fors toe. Namelijk met 41,7% ten opzichte van 14,5% landelijk. Vooral in Almere wordt er een flinke groei verwacht (54,8%).
Intern vertrouwelijk
13
Gebiedskenmerken
Deelvraag 1: Wat zijn specifieke kenmerken van de regio?
Geografie
•
•
In Flevoland vormen verkeer en vervoer met 67% de belangrijkste
Het BRE Flevoland kent een door landbouw gedomineerd landschap en
bron van Nox-emissies (stikstofoxiden) en landbouw met 89% van
heeft bovendien ook relatief veel binnenwater. Het BRE grenst immers
NH3-emissies (ammoniak). De verbinding van de Nox- en NH3-
aan o.a. het IJsselmeer, Markermeer, IJmeer, Gooimeer en Veluwemeer
emmissies wordt in de volksmond ook wel ‘stikstof’ genoemd.
en al deze wateren maken (deels) deel uit van het BRE. •
Het BRE Flevoland heeft met gemiddeld 1.057 adressen/km² een iets
Wonen
lagere adressendichtheid dan het landelijk gemiddelde (1.154
•
adressen/km²). Overigens zijn er wel grote verschillen tussen gemeenten. Zo hebben Almere en Lelystad een relatief hoge
adressendichtheid (1.601 en 1.369 adressen/km²) en heeft Noordoostpolder een relatief lage adressendichtheid (741 adressen/km²). •
Het BRE Flevoland heeft relatief veel koopwoningen en relatief weinig woningen in eigendom van woningcorporaties of overige verhuurders.
•
De gemiddelde huizenprijs ligt in het BRE Flevoland onder het landelijke gemiddelde. De huizenprijzen zijn in Flevoland overigens
wel met 23,2% gestegen (2022 t.o.v. 2020), meer dan landelijk gemiddeld is (13,7%).
Door inklinking van de bodem sinds de inpoldering heeft zich in Flevoland een flinke bodemdaling voorgedaan die met de jaren in
snelheid afneemt.
Intern vertrouwelijk
14
Gebiedskenmerken •
De gemiddelde woningvoorraad ligt in Flevoland (28.206) hoger dan
Deelvraag 1: Wat zijn specifieke kenmerken van de regio?
•
In BRE Flevoland zijn 9 Mbo- en 4 Hbo-instellingen gevestigd.
het landelijk gemiddelde (22.014). Overigens zijn er wel grote
Flevoland heeft geen universiteit. Daarnaast herbergt het BRE ook een
verschillen tussen gemeenten. Zo hebben Almere en Lelystad een
aantal bekende attracties, musea en evenementen, zoals Walibi,
relatief hoge en bijvoorbeeld Urk een relatief lage woningvoorraad. De
Aviodrome, Lowlands en Defqon. Kijkend naar het bereik van de
prognose voor 2050 laat daarnaast ook zien dat Flevoland naar
Flevolandse dagattracties dan valt overigens geen enkele dagattractie
verwachting een groei kent van 46% ten opzichte van 18% landelijk.
in de Nederlandse top 50. Dit geldt wel voor de twee festivals,
Voor Almere wordt zelfs een groei van 61% voorspeld. De prognoses
Lowlands en Defqon, die beiden in de Nederlandse top 15 staan.
passen overigens in de ambitie om in de gehele provincie Flevoland fors bij te bouwen, namelijk zo’n 100.000 tot 140.000 woningen. Voorzieningen •
BRE Flevoland scoort gemiddeld op de toegankelijkheid tot voorzieningen. Wel zijn er grote verschillen tussen gemeenten. Zo liggen, ten opzichte van andere Flevolandse gemeenten, voorzieningen voor inwoners van Almere en Lelystad dichterbij.
Intern vertrouwelijk
Regionale identiteit •
De enquête onder inwoners laat zien dat vooral het karakteristieke
landschap van Flevoland en in mindere mate de saamhorigheid en verbondenheid bijdragen aan de identiteit van de regio. De gedeelde geschiedenis van de gemeenschap (“nieuw land”) draagt vrijwel niet bij aan de regionale identiteit.
15
Deelvraag 2: Hoe ziet het BRE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen Het Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE)
• Door overheden binnen het BRE Flevoland wordt er, in wisselende
Onder het BRE (Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem) verstaan wij het geheel
samenstellingen en op diverse thema’s, intensief samengewerkt met
aan gestructureerde interbestuurlijke samenwerking binnen een gebied.
overheden buiten het BRE. De belangrijkste schalen/gebieden waarin
Landelijke samenwerkingsverbanden (zoals de VNG) en niet-regionale,
dit gebeurt zijn Metropoolregio Amsterdam, de regio Zwolle en
thematische samenwerkingsverbanden (zoals de G40 of P10) vallen buiten
Noord(west)-Veluwe.
de scope.
• Binnen BRE Flevoland zijn er geen duidelijke subregio’s te onderscheiden. Door overheden binnen het BRE Flevoland wordt er wel
Hoe ziet het BRE Flevoland eruit?
op diverse thema’s, veelal in wisselende samenstelling, samengewerkt.
• Op de schaal van BRE Flevoland werken overheden voornamelijk samen in verplichte samenwerkingsverbanden (GGD, Omgevingsdienst en
Structuur en kenmerken BRE Flevoland
Veiligheidsregio), in samenwerkingsverbanden die door het Rijk zijn
•
De congruentiescore voor Flevoland is, vergeleken met de andere
bepaald (Regionale Energiestrategie) of samenwerkingsverbanden die
BRE’s, relatief laag (41%). Dit betekent dat Flevolandse overheden er
hiermee verband houden, zoals bijvoorbeeld de Centrumregeling
relatief minder vaak voor kiezen om alleen met elkaar samen te
Sociaal Domein Flevoland (Jeugdzorg, Wmo 2015 en Participatiewet).
werken en er relatief veel over de regio-grenzen heen wordt
• Ook werken alle Flevolandse overheden strategisch samen binnen Samen Maken We Flevoland. Op dit moment richt deze samenwerking zich voornamelijk op de fysieke thema’s.
samengewerkt. •
Binnen het BRE wordt er het meest intensief samengewerkt tussen
Almere en Lelystad, gevolgd door Urk en Noordoostpolder. Noordoostpolder en Zeewolde en Urk en Zeewolde werken binnen het BRE het minst intensief met elkaar samen.
16
Deelvraag 2 en 3: Hoe ziet het BRE en MRE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen •
In het BRE Flevoland kiest men het vaakste voor afstemming als
•
In vergelijking met andere BRE-regio’s vinden Flevolandse
organisatievorm om samen te werken. De meeste samenwerking richt
volksvertegenwoordigers het minst vaak dat hun regionale ambities
zicht op het beleidsdomein ruimte, wat overigens vergelijkbaar is met
goed aansluiten op de lokale ambities.
andere BRE’s. Het Maatschappelijk Regionale Ecosysteem (MRE) Legitimiteit en regionale identiteit •
De enquête onder inwoners laat zien dat inwoners zich vooral sterk verbonden voelen met Nederland, gevolg door hun buurt of wijk. Zij voelen zich minder verbonden met hun regio dan in andere BREregio’s: ca. 55% van de respondenten geeft aan zich redelijk of sterk verbonden te voelen met de regio.
•
Volgens inwoners dragen vooral het karakteristieke landschap van
Met het MRE bedoelen het gebied dat vanuit het perspectief van inwoners
doorgaat als ‘de regio’ en de maatschappelijke actoren die zich inzetten voor het realiseren van maatschappelijke opgaven.
Hoe ziet het MRE Flevoland eruit? •
voornamelijk samen op het gebied van het sociaal domein.
Flevoland en in mindere mate de saamhorigheid en verbondenheid bij aan de identiteit van hun regio. •
De enquête onder volksvertegenwoordigers laat zien dat veel respondenten het er (sterk of tamelijk) mee eens zijn dat samenwerking tussen zowel overheden onderling als tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners nodig is om maatschappelijke vraagstukken op te lossen.
Op het niveau van BRE Flevoland werken maatschappelijke partijen
•
Door maatschappelijke partijen wordt met name interregionaal samengewerkt. De belangrijkste schalen/gebieden waarin dit gebeurt zijn Metropoolregio Amsterdam en de regio Zwolle. Bovenregionaal
zijn er ook met Noord-Holland verbindingen, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs en kindzorg.
17
Deelvraag 3: Hoe ziet het MRE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen Op subregionaal niveau zijn er enkele samenwerkingsverbanden waaraan
•
Het aantal inwoners dat in het BRE Flevoland aan vrijwilligerswerk
door maatschappelijke partijen wordt deelgenomen, op wisselende
doet is gemiddeld vergeleken met de landelijke cijfers. Overigens zijn
thema’s. Vaak rondom een specifieke opgave, bijvoorbeeld Nationaal Park
er wel grote verschillen tussen gemeenten. In Almere en Lelystad
Nieuwe Land, Markermeer IJmeer of de Flevo Campus.
doen relatief weinig en op Urk juist relatief veel mensen aan vrijwilligerswerk.
Maatschappelijke betrokkenheid •
•
De politieke samenstelling verschilt flink per Flevolandse gemeente.
De sociale cohesie verschilt sterk per gemeente. De sociale cohesie is het laagste in Almere en Lelystad en het hoogste op Urk.
Waar de ene gemeente een meer liberale (Almere) en christelijke signatuur (Dronten en Urk) heeft, hebben in andere gemeenten lokale
Verplaatsingen van inwoners binnen en buiten BRE Flevoland
partijen weer relatief veel zetels (Lelystad, Zeewolde en
•
Noordoostpolder). De mate van versplintering verschilt per gemeente.
een gemeente (intragemeentelijk) en 7% tussen twee gemeenten
De versplintering is het grootste in Almere en Lelystad. In de andere
(intergemeentelijk) plaats*. Het eerstgenoemde percentage is relatief
gemeenten is hiervan in (veel) mindere mate sprake. •
hoog vergeleken met andere BRE’s. Deze percentages liggen tussen de
Kijkend naar de opkomst bij gemeentelijke en TK-verkiezingen, dan
67 en 82%.
liggen de opkomstpercentages van Almere en Lelystad onder het landelijke gemiddelde, terwijl Urk juist fors boven het landelijk gemiddeld scoort.
Van het totaal aantal verplaatsingen binnen de regio vindt 93% binnen
•
Almere is binnen het BRE een duidelijke hub en deelt de meeste wederzijdse vervoersstromen met Lelystad.
* Let op: verplaatsingen naar gemeenten buiten de regio Flevoland zijn in deze percentages niet meegenomen.
18
Deelvraag 3 en 4: Hoe ziet het MRE en ERE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen •
•
65% van alle bewegingen van en naar Flevoland blijft binnen de
Het Economische Regionale Ecosysteem (ERE)
regio*. Dit percentage is laag vergeleken met andere BRE’s, waar de
Het economisch ecosysteem bestaat enerzijds uit de economische kenmerken
percentages tussen de 72 en 92% liggen.
van het gebied en anderzijds uit de belangrijkste economische actoren in de
Als we de intragemeentelijke verplaatsingen buiten beschouwing laten
regio.
(en dus alleen kijken naar verplaatsingen tussen gemeenten), zien we
•
dat 11% binnen het BRE blijft. Dat percentage is zeer laag vergeleken
Hoe ziet het ERE Flevoland eruit?
met andere BRE’s, waar de percentages tussen de 30 en 73% liggen.
•
Door economische partijen wordt er met name interregionaal
Er is een zeer grote intergemeentelijke stroom tussen Almere en
samengewerkt. De belangrijkste schalen/gebieden waarin dit gebeurt
Amsterdam. Van alle bewegingen, naar en binnen Flevoland, maakt
zijn Metropoolregio Amsterdam en de regio Zwolle.
deze stroom meer dan 21% van het totale aantal uit. Ter vergelijking:
•
in andere BRE casus-regio’s lag dit percentage nooit boven de 2%
name samen op de fysieke thema’s (bouwen; energie, energietransitie
*Let op: in dit percentage zijn de intragemeentelijke verplaatsingen meegenomen.
Op het niveau van BRE Flevoland werken economische partijen met
en duurzaamheid; natuur en leefomgeving). •
Op subregionaal niveau is er een enkele samenwerking waaraan partijen uit het ERE deelnemen, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit (Mobiliteit en Infrastructuur Test Centrum).
19
Deelvraag 4: Hoe ziet het ERE eruit?
BRE, ERE, MRE en samenspel daartussen Economische structuurkenmerken •
•
Bijna de helft van het totaal aantal bedrijven in BRE Flevoland is
landelijk gemiddelde en is de afgelopen jaren ook flink gestegen.
gevestigd in Almere. Overeenkomstig met de landelijke cijfers heeft
Vooral in de collectieve- en zakelijke dienstverlening en in de handel
Flevoland vooral veel zakelijke dienstverlening. Daarnaast heeft BRE
zijn veel banen en ook heeft BRE Flevoland vergeleken met het
Flevoland relatief veel bedrijven die actief zijn in de landbouw/visserij. •
De arbeidsparticipatie ligt in het BRE Flevoland hoger dan het
Het aandeel praktisch opgeleiden ligt in BRE Flevoland iets hoger dan het landelijk gemiddelde, terwijl het aandeel theoretisch opgeleiden
landelijk gemiddelde meer banen t.o.v. het aantal inwoners. •
De werkloosheid ligt in BRE Flevoland boven het landelijk gemiddelde,
maar is de afgelopen jaren wel gedaald.
juist lager ligt dan het landelijk gemiddelde. •
De gemiddelde afstand tot een hoofdverkeersweg is in BRE Flevoland gelijk aan het landelijk gemiddelde (2 km), terwijl de afstand tot een treinstation hoger is dan het landelijk gemiddelde (12 km t.o.v. 7 km). Met de Lelylijn liggen er overigens wel plannen om het BRE en de gemeenten daarbinnen beter te ontsluiten met andere gebieden in Nederland. Ook de gemiddelde woon-werk afstand is in BRE Flevoland hoger (30 km) dan het landelijk gemiddelde (23 km).
20
Organisatie en draagvlak Verbindingen tussen de ecosystemen •
We hebben totaal 32 netwerken geïdentificeerd die we naar thema
Organisatie •
(uitgaven aan gemeenschappelijke regelingen als percentage van de
het MRE het meeste vertegenwoordigd. Het ERE is relatief weinig netwerken die zich richten op economie & arbeidsmarkt, energie &
totale lasten) dragen Zeewolde en Urk het meeste bij. •
•
Maatschappelijke partijen die aan relatief veel netwerken deelnemen
Draagvlak •
zijn de drie onderwijsinstellingen ROC van Flevoland, Aeres Hogeschool en Hogeschool Windesheim Flevoland, gevolgd door de zorg- en
•
Het aantal fte dat naar regionale samenwerking gaat is het hoogste in Almere, waarvan het grootste deel naar de MRA gaat.
duurzaamheid en welzijn & sociaal. Het MRE is met name vertegenwoordigd in netwerken die zich richten op welzijn en sociaal.
Almere draagt, als grootste gemeente, in absolute zin het meeste bij aan gemeenschappelijke regelingen in Flevoland, maar in relatieve zin
hebben geclusterd. In de netwerken zijn het BRE en in mindere mate
vertegenwoordigd. Het BRE is met name vertegenwoordigd in de
Deelvraag 6 en 7: Welke organisatorische capaciteit is er? In hoeverre is er draagvlak voor het BRE?
De provincie wordt door 80% van de inwoners gezien als de ‘regio’ waarin ze wonen.
•
Flevolanders zijn vooral trots op Nederland, en in mindere mate op
welzijnsorganisaties Coloriet, Zorggroep Oude en Nieuwe Land en
Europa, hun stad of dorp en hun buurt of wijk. Zij schamen zich wel
Icare.
eens voor Europa en voor Nederland. Ze schamen zich het minste voor
Netwerken die er qua hoeveelheid deelnemers en overlap tussen
de provincie en de regio.
deelnemers het meeste uitspringen zijn HCA ZWF, Zorgtafel Flevoland en Werkplaats Sociaal Domein (thema welzijn en sociaal).
Intern vertrouwelijk
•
In vergelijking met andere BRE-regio’s valt op dat inwoners uit Flevoland het minst trots zijn op hun regio.
21
Publieke waarde
Deelvraag 5: Welke publieke waarde wordt er in de regio gerealiseerd?
1. Welzijn
3. Gezondheid
Brede Welvaart indicatoren
Brede Welvaart indicatoren
• Flevolanders zijn overwegend tevreden met hun leven. Tegelijkertijd scoort de COROP-regio Flevoland relatief laag op dit punt ten opzichte van de rest van Nederland. De COROP-regio Flevoland staat op de 34e plaats van ranglijst van de totaal 40 COROP-regio’s in Nederland. De tevredenheid met vrije tijd scoort met een 13e positie een stuk hoger. Opvallend is de stijging op dit punt ten opzichte van 2015 (34e positie).
• De ervaren gezondheid is de afgelopen jaren toegenomen en ligt boven het landelijke gemiddelde. Dit lag in 2015 nog (fors) onder het landelijk gemiddelde.
2. Samenleving
4. Veiligheid
Brede Welvaart indicatoren
Brede Welvaart indicatoren
• Het contact met familie, vrienden en buren dat Flevolanders hebben en het vrijwilligerswerk dat zij doen is, net als landelijk, de afgelopen jaren afgenomen. De coronacrisis speelt hier mogelijk een rol in.
•
• Het vertrouwen in anderen en in instituties is in de COROP-regio Flevoland relatief laag. Op de vier indicatoren neemt COROP-regio Flevoland de plaatsen 34, 37, 35 en 34 (van de 40) in. Wat opvalt is de daling tussen 2015 en 2020 op de indicator ‘contact met familie, vrienden en buren’ (van plek 23 naar 34).
• Het aantal inwoners met langdurige ziekten of aandoeningen laat per gemeente een verschillend beeld zien. In Dronten, Lelystad, Noordoostpolder en Urk is er sprake van een toename.
Het aantal geregistreerde misdrijven is in Flevoland afgenomen, op Urk en Zeewolde na, waar een lichte stijging was. Het aantal ondervonden delicten is in heel Flevoland gedaald in de periode 2015-2020. Flevolanders voelen zich echter wel vaker onveilig in de buurt.
22
22
Publieke waarde
Deelvraag 5: Welke publieke waarde wordt er in de regio gerealiseerd?
5. Milieu
7. Arbeid & vrije tijd
Brede Welvaart indicatoren
Brede Welvaart indicatoren
• De particuliere zonne-energie is in alle Flevolandse gemeenten enorm toegenomen in de afgelopen jaren. Dronten en Zeewolde hebben het hoogste aantal particuliere zonne-energie hebben.
• De bruto- en netto arbeidsparticipatie zijn de afgelopen jaren toegenomen en liggen boven het landelijk gemiddelde. Op de ranking neemt Flevoland respectievelijk een 13e en 14e plek in. De werkloosheid laat een dalende trend zien, al staat Flevoland met een 33e plek wel laag in de ranking.
• De broeikas emissies per inwoner liggen in Flevoland hoger dan het landelijk gemiddelde. Men name in Dronten, Lelystad en Zeewolde is er sprake van een toename.
• Het aandeel natuur- en bosgebieden en het natuurgebied per inwoner is in Flevoland heel licht afgenomen. Alleen in de Noordoostpolder en op Urk is er een stijging van het aandeel natuur- en bosgebieden.
• Ook het aandeel hoogopgeleide bevolking steeg, behalve in Urk. Op de ranking daalde Flevoland echter wel van plaats 26 in 2015 naar plaats 30 in 2020. • De tevredenheid met reistijd van en naar werk is toegenomen, m.u.v. Lelystad.
6. Materiële welvaart Brede Welvaart indicatoren
8. Wonen
• De gemiddelde schuld per huishouden is in Flevoland van 2015 tot 2020 toegenomen, maar ligt onder het landelijk gemiddelde. Uitzondering hierop is Lelystad: daar daalde de gemiddelde schuld per huishouden.
Brede Welvaart indicatoren • Flevoland scoort onder het landelijk gemiddelde wat betreft de afstand tot een basisschool en café. Ook in de ranking staat de regio met respectievelijk een 24e en 36e plek relatief laag.
23
1.3 Opgavenprofiel
Intern vertrouwelijk
Inleiding •
Op basis van de beantwoording van de voorgaande deelvragen komen
Sociaalmaatschappelijke opgaven
we samengevat tot een opgavenprofiel. In het opgavenprofiel
• Demografische opgaven • Gezondheid en welzijn
schetsen we de voornaamste opgaven die zich de komende jaren voor de regio aandienen, afgezet tegen de bestuurlijke ambities die de regio weergave van álle opgaven en ambities voor de regio. De schaal van de
• Voorzieningen en leefbaarheid • Arbeidsmarkt en onderwijs • Economie
opgave voegen we toe in de eindrapportage, na de gesprekken in de
Ruimtelijke opgaven
tweede fase van het onderzoek.
• • • • •
daarop wil realiseren. Het opgavenprofiel bevat dus geen uitputtende
•
Sociaalmaatschappelijke/Economische opgaven
We onderscheiden sociaalmaatschappelijke, economische en ruimtelijke, met daaronder een aantal thema’s (zie hiernaast). Deze opgaven staan natuurlijk niet los van elkaar, maar dienen in
Toekomst van het landelijke gebied Wonen Energie en klimaat Natuurrecreatie en toerisme Bereikbaarheid
samenhang bekeken te worden. Met name de demografische opgaven hebben doorgaans een grote invloed op de andere sociaalmaatschappelijke, economische en ruimtelijke opgaven.
25
Opgavenprofiel Sociaalmaatschappelijke opgaven
Schaal
Sociaalmaatschappelijke/Economische opgaven
Schaal
Demografische opgaven Opgaven: Flevoland kent een relatief hoge groene en lage grijze druk. Desondanks wordt voor komende jaren in alle gemeenten vergrijzing verwacht. Dit brengt opgaven met zich mee op gebied van bijvoorbeeld woningbouw, zorg en voorzieningen. Daarnaast heeft de enorme (verwachte) bevolkingsgroei, met name in Almere, invloed op alle andere opgaven die we hierna schetsen. Bijvoorbeeld ruimtelijk en economisch, maar ook sociaalmaatschappelijk. Wanneer bijvoorbeeld de voorzieningen niet meestijgen met de bevolkingsgroei, dan heeft dat invloed op de leefbaarheid in het gebied. Dit geldt ook voor bereikbaarheid. Als de infrastructuur niet meegroeit met de groei van het aantal mensen, dan heeft dat invloed op de bereikbaarheid van het BRE. Ambitie: geen (voor zover bij ons bekend).
Invullen o.b.v. de gesprekken
Voorzieningen en leefbaarheid Opgaven: De bevolkingsgroei en toename van het aantal woningen leidt tot druk op voorzieningen. De afstand tot voorzieningen is in sommige delen van het BRE relatief groot. Ambities: Flevoland werkt aan de doorontwikkeling van een samenleving waarin leefbaarheid en vitaliteit voorop staan (Samen maken we Flevoland). Ook hebben Flevolandse overheden de ambitie om onveiligheid aan te pakken, ondermijning te bestrijden en in te zetten op een redzame samenleving (Veiligheidsregio Flevoland en Gooi & Vechtstreek).
Invullen o.b.v. de gesprekken
Gezondheid en welzijn Opgaven: De gemiddelde tevredenheid met het leven en ervaren gezondheid van Flevolanders is benedengemiddeld, maar in de periode 2015-2020 wel (licht) toegenomen. De gemiddelde afstand tot een ziekenhuis is, uitgezonderd Almere en Lelystad, in Flevoland relatief groot: in Noordoostpolder en Urk zelfs meer dan 30 km. Ambities: De regio streeft naar meer verkracht in de samenleving en een hogere participatiegraad, zowel wat betreft werk als andere vormen van maatschappelijke participatie. De Flevolandse overheden willen de gezondheid van inwoners verhogen, door kwetsbare groepen te ondersteunen en beschermen middels preventie. Gezondheid wordt gekoppeld aan welzijn, bijvoorbeeld door in te zetten op een gezonde leefstijl en leefomgeving en deelname aan vrijetijdsactiviteiten (Samen maken we Flevoland; GGD Flevoland).
Arbeidsmarkt en onderwijs Opgaven: De regio kent een overwegend praktisch opgeleide beroepsbevolking. Het BRE heeft dan wel 9 Mbo- en 4 Hbo-instellingen, maar geen universiteit. Opgave voor de regio is om, mede ingegeven door de bevolkingsgroei, voldoende gekwalificeerd personeel aan te blijven trekken en te behouden. Ambities: De Flevolandse overheden zetten in op een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en meer theoretisch opgeleiden. Ook investeert de regio een Flevo Campus, een kennisinstituut dat wetenschap, onderwijs, ondernemerschap en beleid aan elkaar koppelt en helpt oplossingen te verzinnen voor taaie (stedelijke) voedselvraagstukken (Samen maken we Flevoland; HCA ZWF; Flevo Campus). Economie Opgaven: De grootste economische sector in Flevoland is de zakelijke dienstverlening, al concentreert deze zich vooral in Almere en Lelystad. Verder zijn, vergeleken met andere regio’s, de sectoren landbouw, bosbouw & visserij en vervoer, informatie & communicatie groot. Voor de landelijke gemeenten is landbouw een belangrijke sector, voor Urk de visserij. Uitdagingen liggen vooral op het gebied van het aantrekken van voldoende gekwalificeerd personeel. Ambities: Flevoland heeft de ambitie te werken aan een circulaire economie in zowel de landbouwsector als in andere sectoren. Er komt ruimte voor innovatie in pilots en scale-ups.
En er worden structurele maatregelen getroffen voor een duurzame en minder conjunctuurgevoelige economie (Samen maken we Flevoland).
26
Opgavenprofiel Ruimtelijke opgaven
Schaal
Ruimtelijke opgaven
Schaal
Toekomst van het landelijk gebied Opgaven: Flevoland kent een door landbouw gedomineerd landschap en heeft een hoog percentage bodemgebruik voor agrarisch terrein (69% t.o.v. 54% landelijk gemiddeld) en relatief veel bos en open natuurlijk terrein (17% t.o.v. 12%). Dit brengt opgaven met zich mee op het gebied van natuurinclusieve landbouw en de toekomst van het landelijk gebied (balans tussen landbouw en andere maatschappelijke opgaven op het gebied van wonen, energietransitie, mobiliteit, natuur en recreatie). Ambities: Flevoland zet in op verduurzaming van de landbouw en wil een uitstootvrije, natuurinclusieve en circulaire landbouw realiseren waar zo min mogelijk gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, de vruchtbare bodem wordt beschermd en waar boeren ook goed aan kunnen verdienen. Flevoland heeft de ambitie in Nederland voorloper te zijn in de duurzame akkerbouw, tuinbouw en bosbouw (Samen maken we Flevoland).
Invullen o.b.v. de gesprekken
Energie en klimaat Opgaven: Flevoland loopt voorop in de energietransitie. De regio zal echter door de enorme verwachte bevolkingsgroei de toenemende vraag naar duurzame energie, woningen, economie en mobiliteit moeten blijven bijbenen. Ambities: Flevoland stelt zich tot doel een flinke bijdrage te leveren aan de duurzame energiedoelstellingen van Nederland. Daarnaast is er de ambitie om de bestaande windmolens te vervangen door nieuwe, die meer energie opwekken (RES Flevoland, Regioplan Windenergie)
Invullen o.b.v. de gesprekken
Wonen Opgaven: Flevoland heeft een relatief grote woonvoorraad en lage huizenprijzen, ondanks dat de prijzen afgelopen tijd flink zijn gestegen. Volgens de prognose (en de Flevolandse ambitie) is het aantal woningen in Flevoland in 2050 met 46% gegroeid, en in Almere zelfs met 61%. De uitdaging is om te zorgen dat deze woningen kwalitatief goed (duurzaam) zijn en aansluiten bij de woonbehoeften in de samenleving, denk bijvoorbeeld aan vergrijzing. Daarnaast is het zaak dat ook andere beleidsterreinen met de bevolkingsgroei meebewegen, zoals de voorzieningen, de bereikbaarheid en de arbeidsmarkt. Ambities: Flevoland heeft de ambitie om 100.000 tot 140.000 extra woningen te bouwen, die uitgaande van de huidige plancapaciteit met name in Almere (60.000-85.000) en Lelystad (15.000-40.000) terecht zullen komen. Dit heeft effect op tal van andere opgaven zoals arbeidsmarkt, bereikbaarheid, leefbaarheid, energie en voorzieningen (Routekaart programma 100.000+ woningen/Flevoland bouwt aan Nederland; inventarisatie plancapaciteit per individuele gemeente). Flevoland zet ook in op het ontwikkelen van een divers cultureel aanbod, om de regio aantrekkelijker te maken als woongebied. Daarnaast wil Flevoland een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor zowel theoretisch als praktisch geschoolde werknemers.
Natuurrecreatie en toerisme Opgaven: Flevoland beschikt over veel ruimte en wil inzetten op natuurrecreatie en toerisme. De opgave is om de kwaliteit van het landschap te behouden. De (ruimtelijke) balans tussen recreatie, landbouw, economie en natuur verhoudt zicht in sterke mate tot de klimaatopgave en de toekomst van het landelijk gebied. Ambities: Flevoland zet in op het creëren van een aantrekkelijke recreatie en toerisme sector, met het thema ‘nieuw land op zeebodem’ (Beleidsplan Recreatie & Toerisme Flevoland). Bereikbaarheid Opgaven: Binnen de regio bestaan grote verschillen in hoe gemeenten ontsloten zijn, zeker op gebied van openbaar vervoer. Er liggen grote opgaven in bereikbaarheid en de ontsluiting van de dorpen en kernen op het platteland, zeker in relatie tot de enorme verwachte bevolkingsgroei. Ambities: Provincie Flevoland heeft de ambitie te fungeren als schakelregio tussen het Noorden en de Randstad. De komst van de Lelylijn is één van de dragers van deze ambitie en wordt gezien als de katalysator voor sociaaleconomische ontwikkeling (Deltaplan Noord-Nederland).
27
Deel B
Intern vertrouwelijk
Hoofdstuk 2. Gebiedskenmerken
Intern vertrouwelijk
Inleiding: kenmerken van de regio Waarom brengen we de kenmerken van de regio in kaart?
Lastiger meetbaar maar minstens zo relevant, is de invloed van een
Een BRE acteert binnen een bepaalde context: naar analogie van de
gedeelde regionale identiteit en de (politiek-bestuurlijke) cultuur op de
ecosysteem-metafoor, de biotoop. Elke biotoop heeft bepaalde kenmerken
kwaliteit van de samenwerking.
die lastig te veranderen zijn. Deze hebben betrekking op de fysieke omgeving (hoe ziet het gebied eruit), de demografie (hoeveel inwoners heeft het gebied en wat zijn hun kenmerken), economische structuurkenmerken en identiteit van de regio. Het is van belang om deze gebiedskenmerken in kaart te brengen, omdat ze de publieke waardecreatie in het BRE beïnvloeden. Bepaalde (combinaties) van gebiedskenmerken geven een BRE een meer of minder gunstige uitgangspositie. Bijvoorbeeld: regio’s die economisch floreren, blijken vaak een gezonde beroepsbevolking en aantrekkelijke woonomgevingen hebben (Raspe e.a. 2017). Uit onderzoek blijken inwoners van Drenthe het gelukkigst van Nederland dankzij de ‘rust en ruimte’ in het gebied (Atlas voor de gemeenten, 2017). Ook in het verleden gemaakte keuzes zijn van
Welke kenmerken brengen we in kaart? Op basis van openbare en eigen databronnen brengen we in kaart: 1.
Ontstaansgeschiedenis Flevoland
2.
Demografie
3.
Geografie
4.
Wonen
5.
Voorzieningenniveau
6.
Regionale identiteit
De economische en maatschappelijke gebiedskenmerken komen aan de orde in de hoofdstukken over het Economische en Maatschappelijke Ecosysteem.
invloed: zo doen regio’s met een mainport (zoals Schiphol of de Rotterdamse haven) het economisch vaak goed. Afhankelijk van de gebiedskenmerken kunnen sterktes en zwaktes in termen van publiekewaardecreatie dus steeds in dezelfde regio’s neerslaan (Raspe & Stam 2019).
30
Ontstaansgeschiedenis Flevoland Zuiderzee, met paar
Drooglegging
eilanden waaronder Urk
Noordoostpolder, waarmee
Instelling gemeente
en Schokland. Deze horen
Urk en Schokland hun
Noordoostpolder, horend
bij Noord-Holland.
eilandstatus verliezen.
bij de provincie Overijssel.
1900
1918
1936-1942
1950
1962
1950-1968
Zuiderzeewet wordt aangenomen,
Urk wordt
Drooglegging van
waarin het besluit tot inpoldering
Overijssels.
het oostelijk en
staat. Dit dient twee doelen: bedwingen
zuidelijke deel
van de Zuiderzee en het creëren van
van Flevoland.
meer landbouwgrond en woongebied.
Intern vertrouwelijk
31
Ontstaansgeschiedenis Flevoland Instelling gemeenten Almere en Zeewolde.
Plannen tot
Almere was eerst niet voorzien, maar werd
inpoldering
Instelling gemeente
gebouwd om de bevolkingsgroei in
Markermeer
Dronten.
Amsterdam en het Gooi op te vangen.
definitief van tafel.
1972
Intern vertrouwelijk
1980
1984
1986
Instelling gemeente Lelystad, de hoofdstad
Instelling provincie Flevoland, met
van Flevoland die tegen 2000 minstens
Lelystad als hoofdstad. Het Overijsselse
100.000 inwoners zou moeten tellen. De
Urk en Noordoostpolder worden
komst van Almere, met een ligging dichter
Flevolands. Plannen tot drooglegging van
bij Amsterdam, heeft dit verhinderd.
het Markermeer worden stilgelegd.
2003
32
Demografie •
Er wonen ruim 435.000 inwoners in het BRE
Prognose bevolkingsgroei 2020-2050
Prognose bevolkingsgroei 2050 (t.o.v. 2021)
Flevoland. Ongeveer de helft hiervan is woonachtig in Almere, 18% in Lelystad, 11% in
Almere
53,9
Noordoostpolder, 10% in Dronten, 5% in Zeewolde en ook 5% op Urk. •
27,6
Het werkgebied van het waterschap Zuiderzeeland bevindt zich op de bodem van de vroegere Zuiderzee en valt samen met het BRE.
•
Dronten
De bevolkingsprognose is dat het BRE Flevoland qua inwoneraantal tussen 2020 en 2050 fors zal
Lelystad
30,3
Noordoostpolder
17
Urk
26,9
groeien. Terwijl de Nederlandse bevolking naar verwachting groeit met 5%, neemt de bevolking
Zeewolde
8,5
in het BRE Flevoland toe met 39%. Vooral in de gemeente Almere wordt er een flinke groei
Flevoland
39,1
verwacht (54%). Ter vergelijking: in 2050 heeft een Nederlandse gemeente naar verwachting gemiddeld 48.525 inwoners, terwijl dit in
Nederland
11,5 0
10
20
30
40
50
60
Flevoland naar verwachting 82.633 inwoners is.
33
Demografie •
In het BRE Flevoland is er sprake van een relatief
Grijze druk* (2020)
Prognose grijze druk* (2020)
lage mate van vergrijzing. De grijze druk* in het
18,7
Almere
BRE Flevoland is met 25% lager dan het landelijke gemiddelde (38%) en dit percentage
29,3 34,4 30,8
Dronten
ligt op Urk (18%) en in Almere (18%) zelfs nog lager dan het BRE-gemiddelde. De grijze druk is het hoogste in Dronten (30,7%) en Astitel
gemiddelde. •
De prognose is dat de grijze druk in het BRE
grijze druk in BRE Flevoland nog fors lager ligt dan het landelijk gemiddelde. Alleen in Dronten ligt de grijze druk in 2040 naar verwachting hoger dan het landelijk gemiddelde.
18
Urk
* De grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.
23,4
Flevoland
39,4 44
23,8 28,1 21,4
Zeewolde
Flevoland toeneemt, net als in alle Flevolandse gemeenten. De prognose is wel dat in 2040 de
31,3
Noordoostpolder
percentages liggen nog onder het landelijk
50,1
30,7 34,8 37,2
Lelystad
Noordoostpolder (30,6%), maar ook deze
41,4
33,8 37,4 32,4 37 33,1
Nederland
0
10
20
30
40
40,5
47
50
60
In % 2020
2030
2040
34
Demografie •
In het BRE Flevoland is er sprake van een relatief
Groene druk* (2020)
Prognose groene druk * (2020)
hoge mate van vergroening. De groene druk* in het BRE Flevoland is met 46% hoger dan het landelijke gemiddelde (39%) en op Urk is de groene druk zelfs 69%. In Almere is de groene druk het laagste met 40,5%, al ligt dit percentage
Almere
40,2 41 44,3
Dronten
40,9 40,4 44,2
Lelystad
41,9 38,7 41,1
nog steeds boven het landelijk gemiddelde. •
De prognose is dat de groene druk in het BRE
44,2 43,7 48,1
Noordoostpolder
Flevoland richting 2030 licht afneemt en richting 2040 vervolgens weer toe. De prognose is ook dat in 2040 de groene druk in BRE Flevoland
Lelystad is de groene druk in 2040 naar verwachting gelijk aan het landelijk gemiddelde.
39,6 36,6 41,5
Zeewolde
hoger ligt dan het landelijk gemiddelde, net als in bijna alle Flevolandse gemeenten. Alleen in
68,1 64,1 63,9
Urk
* De groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaar.
42,2 41,6 44,8
Flevoland
37 37,5 41,1
Nederland 0
20
40
60
80
In % 2020
2030
2040
35
Demografie •
Gemeenten in het BRE Flevoland hebben
Gemiddelde huishoudensgrootte (2021)
Groei aantal huishoudens 2050 (t.o.v. 2021)
gemiddeld genomen een hoger aantal personen per huishouden (2,4) dan het landelijke
Almere
54,8
gemiddelde (2,2). We zien hier overigens wel grote verschillen binnen het BRE Flevoland. Urk is een uitschieter naar boven (3,3) en Lelystad
Dronten
32,8
Lelystad
35
kent het laagste aantal personen per huishouden (2,3), al ligt dit aantal nog wel hoger dan het
Noordoostpolder
18,1
landelijke gemiddelde. •
In het BRE Flevoland neemt het aantal
Urk
37,4
huishoudens, vergeleken met het landelijke
gemiddelde, naar verwachting fors toe. Namelijk
Zeewolde
11
met 41,7% ten opzichte van 14,5% landelijk. We zien overigens ook hier weer grote verschillen binnen het BRE Flevoland. Almere is een uitschieter naar boven (54,8%), terwijl Zeewolde een uitschieter naar beneden (11%) is.
Flevoland
41,7
Nederland
14,5 0
10
20
30
40
50
60
36
Geografie •
Het BRE Flevoland heeft met gemiddeld 1.057
Gemiddeld aantal adressen per km² (2020)
adressen/km² een relatief lage adressendichtheid ten opzichte van het landelijk gemiddelde (1.154 adressen/km²). De adressendichtheid is in Almere het hoogste met
1.601 adressen/km². Gevolgd door Lelystad (1.369) en Urk (1.064). Zeewolde (806), Dronten (761) en Noordoostpolder (741) hebben een relatief lage adressendichtheid. Dit is te verklaren, omdat bijvoorbeeld Noordoostpolder qua landoppervlakte één van de grootste gemeenten van Nederland is.
37
Geografie Provinciegrenzen Flevoland
•
Bodemgebruik incl. binnen- en buitenwater (2015)
Het BRE Flevoland kent een door landbouw gedomineerd landschap en heeft ten opzichte van het landelijk gemiddelde een fors hoger percentage bodemgebruik voor agrarisch terrein (70%), dat ongeveer 16% procentpunt
boven het landelijk gemiddelde van 54% ligt. Ook heeft het BRE Flevoland relatief veel bos en open natuurlijk terrein (16% t.o.v. 12% landelijk). Het aandeel bebouwd terrein ligt Bodemgebruik excl. binnen- en buitenwater (2015)
gemiddeld dan weer iets lager. (6% t.o.v. 8,7%
80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
landelijk). •
In de grafiek rechtsonder laten we het bodemgebruik, excl. binnen- en buitenwater zien. Als we binnen- en buitenwater wel meenemen, dan heeft het BRE relatief veel binnenwater (42% t.o.v. 9% landelijk). Het BRE grenst immers aan o.a. het IJsselmeer, Markermeer, IJmeer, Gooimeer en Veluwemeer en al deze wateren vallen ook (deels) binnen de provinciegrenzen. Flevoland Nederland
38
Geografie •
Verwachte bodemdaling tot 2030
De kaart rechts toont de verwachte bodemdaling tot 2030. Door inklinking van de bodem sinds de inpoldering heeft zich in Flevoland een flinke daling voorgedaan die met de jaren in snelheid afneemt. In de gebieden met veen in de ondergrond zet de bodemdaling zich als gevolg van oxidatie van het veen echter onverminderd door. Bodemdaling is lastig te beheersen, maar de
grondwaterstand is hiervoor wel een belangrijke sturende factor. •
Bodemdaling is tegenwoordig een urgente opgave, omdat de cumulatieve aard van bodemdaling tot een steeds lagere ligging leidt, wat samen met de stijgende zeespiegel leidt tot steeds grotere risico’s die gemitigeerd moeten worden tegen hoge maatschappelijke kosten. Daarnaast wonen en werken er
steeds meer mensen in Nederland wat zijn weerslag heeft op de bodembeweging. Ook kennis en bewustzijn over bodemdaling is de afgelopen jaren toegenomen. Dit alles heeft ervoor gezorgd dat er steeds meer initiatieven ontstaan om bodemdaling tegen te gaan.
Bron: https://www.bodemplus.nl/onderwerpen/bodem-ondergrond/bodemdaling/ + https://geo3.flevoland.nl/viewer/app/bodematlas?bookmark=179fc6391f13485ab2e13799a785f1c2
39
Geografie •
De grafiek hieronder en de kaart rechtsonder tonen de ontwikkeling in de stikstofdeposities op Flevolandse natuurgebieden. De grafiek laat een dalende trend zien voor 2019 en 2020 ten opzichte van 2018. Een verklaring hiervoor is de landelijke dalende trend voor Nox-emissies als gevolg van het schoner worden van het wagenpark, (incidenteel) versterkt door een drastische afname in het wegverkeer als gevolg van corona.
•
In Flevoland vormen verkeer en vervoer de belangrijkste bron van Nox-emissies en landbouw van NH3-emissies (zie tabel hieronder).
Ontwikkeling in de stikstofdeposities
Aandeel Flevolandse sectoren in stikstofuitstoot
Bron: Flevolandse aanpak stikstof Voortgangs- en monitoringsrapportage maart 2022, Provincie Flevoland.
40
Wonen •
Gemiddelde huizenprijzen (2020)
Het aantal koopwoningen als aandeel van de totale
Prijsontwikkeling (2022 t.o.v. 2021)
woonvoorraad ligt in het BRE Flevoland (65%) boven het Nederlands gemiddelde (57%). Het aandeel woningen in eigendom van woningcorporaties is in Flevoland lager (26%) dan het landelijk gemiddelde (29%). Net zoals het aantal woningen in eigendom van
overige verhuurders (8% t.o.v. 13%). •
De gemiddelde huizenprijs ligt in het BRE Flevoland met 286.951 euro structureel onder het landelijke gemiddelde (335.849 euro). In de Noordoostpolder is de gemiddelde huizenprijs het laagste (226.690), in
Woningvoorraad Nederland (2020)
Woningvoorraad Flevoland (2020)
Almere (294.248) en Zeewolde (275.729) het hoogste. De huizenprijzen zijn in Flevoland overigens wel met 23,2% gestegen (2022 t.o.v. 2020), wat meer is dan landelijk gemiddeld (13,7%). •
Almere kent het grootste aantal huurwoningen (31723) en Urk kent het minst aantal huurwoningen (1488).
41
Wonen •
De gemiddelde woningvoorraad ligt in Flevoland
(28.206) hoger dan het landelijk gemiddelde (22.014). Overigens zijn er wel grote verschillen
Gemiddelde woningvoorraad (2020)
Prognose gemiddelde woningvoorraad (2050) Almere
60,5%
tussen de Flevolandse gemeenten. De woningvoorraad is het laagste op Urk (6663) en in
Dronten
33%
Zeewolde (8678). De Noordoostpolder (20134) en
Dronten (17390) kennen en vergelijkbare voorraad. De voorraad is het hoogste in Lelystad (33385) en Almere (85977). •
De prognose voor 2050 laat daarnaast ook zien dat
Lelystad
38,7%
Noordoostpolder
24,3%
Urk
41,4%
Flevoland naar verwachting een groei kent van 46%
ten opzichte van 18% landelijk. Voor Almere wordt
Zeewolde
14%
zelfs een groei van 61% voorspeld, gevolgd door Urk (41%). Zeewolde is een uitschieter naar beneden. Voor Zeewolde wordt een groei van 14% voorspeld.
Nederland
18%
Flevoland
46,2%
De prognoses passen overigens in de ambitie om in de gehele provincie Flevoland fors bij te bouwen, namelijk zo’n 100.000 woningen (Motie Koerhuis).
,%
20,%
40,%
60,%
80,%
42
Voorzieningen •
BRE Flevoland scoort gemiddeld op de toegankelijkheid tot voorzieningen. Wel zijn er grote verschillen tussen gemeenten. Voor de meeste voorzieningen geldt dat deze voor inwoners van Almere en Lelystad vergeleken met andere Flevolandse gemeenten relatief dichtbij zijn.
•
De afstand tot een ziekenhuis is in het BRE
Flevoland groter (17 km) dan gemiddeld (10 km). In Almere en Lelystad ligt de afstand
Ziekenhuis (2020) *
Kinderdagverblijf (2020)
Bioscoop (2020)
onder de 5 km. Terwijl in Noordoostpolder (32,9 km) en op Urk (30,8 km) de afstand tot een ziekenhuis meer dan 30 km is.
•
De afstand tot een kinderdagverblijf is in het BRE Flevoland gemiddeld vergeleken met het landelijke gemiddelde (1 km).
•
De afstand tot een bioscoop is in het BRE Flevoland (18 km) groter dan het landelijk gemiddelde (9 km). Afgezien van Almere (4,9 km) moeten andere inwoners gemiddeld zo’n 12 (Zeewolde) tot 29,1 km
* De groene bollen geven de ziekenhuizen aan
(Urk) reizen.
43
Voorzieningen •
De afstand tot een grote supermarkt is in het BRE Flevoland gemiddeld vergeleken met het landelijke gemiddelde (1 km).
•
De afstand tot een basisschool is in Flevoland gemiddeld 3 km. Dit komt tevens overeen met het landelijk gemiddelde. Op Urk hoeft er zelfs maar 0,9 km afgelegd worden om een basisschool te bereiken. In Dronten en Noordoostpolder is dit ongeveer 4,4 km.
•
De afstand tot podiumkunsten is in Flevoland ook gelijk aan het
Grote supermarkt (2020)
Basisschool (2020)
Podiumkunsten (2020)
landelijk gemiddelde van 7 km. In Lelystad (2,5 km), Almere (4,4 km), Dronten (4,9 km) en de Noordoostpolder (5,6 km)
is deze afstand relatief het kleinste. De afstand is relatief het grootste op Urk (12,3 km) en in Zeewolde (12,4 km).
44
Voorzieningen 9 MBO scholen in Flevoland - Almere = 3 - Dronten = 2 - Lelystad = 2 - Noordoostpolder = 2 4 HBO scholen in Flevoland - Almere = 3 - Dronten = 1 Dagattracties - 11 Beaufort - Aviodrome - Dutch Digital Art Museum Almere - Erfgoedpark Batavialand - Het Grote Kabouterbos Dronten - Museum Het Oude Raadhuis - Orchideeën Hoeve - Walibi - Werelderfgoed/museum Schokland
Evenementen - Lowlands - Defqon
Deze kaart laat de volgens visitflevoland.nl meest vooraanstaande dagattracties en evenementen van BRE Flevoland zien. Ook geeft de kaart de Flevolandse onderwijsinstellingen weer. BRE Flevoland huisvest geen universiteit, maar wel 9 Mboen 4 Hbo-instellingen. Kijkend naar het bereik van de Flevolandse dagattracties dan valt overigens geen enkele dagattractie in de Nederlandse top 50. Dit geldt wel voor de twee festivals, Lowlands en Defqon, die beide in de Nederlandse top 15 staan.
45
Regionale identiteit De enquête onder inwoners laat zien dat vooral het karakteristieke landschap van Flevoland en in mindere mate de saamhorigheid en verbondenheid bijdragen aan de identiteit van de regio. Opvallend is verder dat de gedeelde geschiedenis van de gemeenschap (“nieuw land”) niet zo veel bijdraagt aan de regionale identiteit dan misschien te verwachten is van een nieuwe provincie.
In welke mate dragen de volgende zaken voor u bij aan de identiteit van uw regio? Saamhorigheid en verbondenheid
Een karakteristiek landschap
Gezamenlijke rituelen en symbolen
Gedeelde geschiedenis van de gemeenschap
Een (streek)taal en/of dialect
0 Draagt helemaal niet bij
50
100 Draagt niet erg bij
150 Neutraal
200 Draagt redelijk bij
250 Draagt sterk bij
300
350
400
450
Weet ik niet/geen mening
46
Regionale identiteit In welke mate dragen de volgende zaken voor u bij aan de identiteit van uw regio? In vergelijking met andere BRE-regio’s valt op dat in Flevoland het
6
karakteristieke landschap in sterke mate bijdraagt aan de identiteit van de regio. Alleen in Friesland vinden inwoners dat het
5
landschap sterker bijdraagt aan de regionale identiteit. 4
De gedeelde geschiedenis van de gemeenschap draagt in Flevoland volgens inwoners meer bij aan de regionale identiteit dan
3
in Zuid-Holland Zuid, Noord-Holland Noord en Noordoost-Brabant, maar niet zoveel als in Groningen en Friesland.
2
1
0 Een karakteristiek landschap
Een gedeelde geschiedenis van de gemeenschap
Noordoost-Brabant
Friesland
Groningen
Noord-Holland Noord
Zuid-Holland Zuid
Flevoland
47
Hoofdstuk 3. BRE, MRE en ERE en samenspel daartussen
Intern vertrouwelijk
3.1 Het Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE)
Intern vertrouwelijk
Inleiding Wat is een BRE?
De stelregel die is gehanteerd is dat een samenwerkingsverband onderdeel
De Nederlandse staatsinrichting lijkt op het eerste gezicht overzichtelijk:
van het BRE is als er afspraken zijn gemaakt over doel, samenstelling en
Rijk, provincies en gemeenten, aangevuld met waterschappen, elk met hun
frequentie van bijeenkomen. Gestructureerd-informeel overleg wordt dus
eigen taken en bevoegdheden. De praktijk is echter veel complexer. Naast de
wel meegeteld; ad hoc-informeel overleg niet. Vervolgens hebben wij de
drie formele bestuurslagen wordt er veelvuldig samengewerkt in ‘de regio’:
Ambtelijke Contactgroep (ACG) gevraagd om de lijst met samenwerkings-
op het schaalniveau boven de gemeente en onder de provincie. Dit netwerk
verbanden te verifiëren. Op basis van deze geüpdatete lijst hebben we een
van bestuurlijke samenwerkingsverbanden in een regio noemen wij het
visualisatie gemaakt van het BRE Flevoland. Kwantiteit zegt overigens niets
Bestuurlijk Regionale Ecosysteem (BRE). Het aantal samenwerkings-
over kwaliteit. Dit onderzoeken we in fase 2 van het onderzoek.
verbanden verschilt per BRE. Ook de mate van congruentie in samenwerking binnen BRE’s loopt sterk uiteen.
Vanuit de empirie beschouwen wij de schaal van Flevoland als één BRE. Dit is dan ook de geografische scope voor het onderzoek. Binnen deze scope
Hoe brengen we het BRE Flevoland in beeld?
hebben wij ook aandacht voor inter- en bovenregionale en subregionale
De dataset ‘interbestuurlijke samenwerkingsverbanden 2020’ vormt ons
samenwerking en de positie van provincie en waterschap. In de tabel op de
vertrekpunt. Deze dataset is gebaseerd op een inventarisatie die is gedaan in
volgende pagina’s geven we weer hoe er op de verschillende schaalniveaus
opdracht van het ministerie van BZK. Ook hebben wij zelf een aantal
bestuurlijk wordt samengewerkt en welke Flevolandse overheden
bewerkingen gedaan. De lijst omvat (min of meer) geïnstitutionaliseerde
deelnemen. Voor de inter- en bovenregionale samenwerking geldt dat we
samenwerkingsverbanden. Dat zijn bijvoorbeeld gemeenschappelijke
alleen de Flevolandse deelnemers weergeven. We schetsen in de tabel per
regelingen, maar zeker ook samenwerkingen op basis van een convenant of
schaalniveau de voornaamste samenwerkingsverbanden. Op de slides erna
bestuurlijke tafels.
volgt een korte toelichting.
50
Hoe ziet het BRE Flevoland eruit? Almere
Boven- en interregionaal
Lelystad
Dronten
Noordoostpolder
X
X
Urk
Zeewolde
Flevoland
Zuiderzeeland
Integraal Regio Zwolle Metropoolregio Amsterdam
X
X
X
Gemeenschappelijke regeling Meerinzicht
X
X
X
X
X
Afval Afvalzorg Holding
X
X
X
ROVA
X
Belastingen
Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus Tricijn
X
X
Economie en arbeidsmarkt Amsterdam Economic Board
X
X
Arbeidsmarktregio Stedendriehoek en Noordwest-Veluwe Sociale Recherche Gooi- en Vechtstreek
X X
Energie, energietransitie en duurzaamheid Huisvuilcentrale Alkmaar - HVC groep
X
X
X
X
Green Deal Visserij voor een Schone Zee Green Deal Aardgasvrije Wijken
X X
X
X
Bestuurlijk Platform Visserij
X
X
Fysiek domein Omgevingsdienst Flevoland en Gooi- en Vechtstreek (OFGV)
X
Coöperatie Gastvrije Randmeren
X
X
X X
X
X
X X
X X
51
Hoe ziet het BRE Flevoland eruit? Boven- en interregionaal
Almere
Lelystad
X
X
Dronten
Noordoostpolder
Urk
Zeewolde
Flevoland
Zuiderzeeland
Natuur en leefomgeving Stuurgroep Markermeer IJmeer
X
Ondersteunende processen Inkoopsamenwerking Noord Veluwe
X
Sociaal domein Factor werk
X
Sociale Recherche IJssel-Vechtstreek
X
Impact
X
Talentenregio
X
Werkvoorzieningschap Tomingroep
X
Sociale werkvoorziening Werkvoorzieningschap Kampen - Dronten
X
Veiligheid Samen Veilig Midden-Nederland
X
X
X
X
X
X
RIEC Midden-Nederland (veiligheidscoalitie)
X
X
X
X
X
X
Samenwerkende Veiligheidsregio's en GGD'en
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Samen Maken We Flevoland
X
X
X
X
X
X
X
X
VNG Flevoland
X
X
X
X
X
X
Water Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO) Rijn-Oost BRE Flevoland
Integraal
52
Hoe ziet het BRE Flevoland eruit? BRE Flevoland
Almere
Lelystad
Dronten
Noordoostpolder
Urk
Technofonds - Horizon B.V.
X
X
X
X
X
Arbeidsmarktregio Flevoland
X
X
X
X
X
Flevoland Werkt!
X
X
X
X
X
Zeewolde
Flevoland
X
X
Zuiderzeeland
Economie en arbeidsmarkt
Economic Board Flevoland Flevofood
X
X
X
X
X
X
X
Flevolandse Energie Agenda (RES Flevoland)
X
X
X
X
X
X
X
X
Duurzaam Door
X
X
X
X
X
Platform Circulair Flevoland