D10 02 Bijlage 2 bij Nota - Eindrapport Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland.pdf

vrijwilligerswerk doet is gemiddeld vergeleken met de

van samenwerking met actoren uit het bestuurlijke (BRE) en/

landelijke cijfers. Overigens zijn er wel grote verschillen

of economische ecosysteem (ERE) geven we dit aan. Het gebied

tussen gemeenten. In Almere en Lelystad doen relatief

dat vanuit het perspectief van inwoners doorgaat als ‘de regio’

weinig en op Urk juist relatief veel mensen aan

is niet in deze tabel opgenomen. De tabel richt zich uitsluitend

vrijwilligerswerk.

op de verbinding tussen maatschappelijke actoren. In de

•

De sociale cohesie verschilt sterk per gemeente. De sociale

paragraaf hierna volgt een toelichting, evenals een beschrijving

cohesie is het laagste in Almere en Lelystad en het hoogste

van het gebied dat vanuit het perspectief van inwoners doorgaat

op Urk.

als ‘de regio’.

38

Verplaatsingen van inwoners binnen en buiten BRE

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

Figuur 16. In- en externe mobiliteitsstromen (als % van alle mobiliteit van, naar of binnen de regio).

Flevoland •

Van het totaal aantal verplaatsingen binnen de regio vindt 93% binnen een gemeente (intragemeentelijk) en 7% tussen twee gemeenten (intergemeentelijk) plaats28. Het eerstgenoemde percentage is relatief hoog vergeleken met andere BRE’s. Deze percentages liggen tussen de 67 en 82%.

•

Almere is binnen het BRE een duidelijke hub en deelt de meeste wederzijdse vervoersstromen met Lelystad.

•

65% van alle bewegingen van en naar Flevoland blijft binnen de regio29. Dit percentage is laag vergeleken met andere BRE’s, waar de percentages tussen de 72 en 92% liggen.

•

Als we de intragemeentelijke verplaatsingen buiten beschouwing laten (en dus alleen kijken naar verplaatsingen tussen gemeenten), zien we dat 11% binnen het BRE blijft. Dat percentage is zeer laag vergeleken met andere BRE’s, waar de percentages tussen de 30 en 73% liggen.

•

Er is een zeer grote intergemeentelijke stroom tussen Almere en Amsterdam. Van alle bewegingen, naar en binnen Flevoland, maakt deze stroom meer dan 21% van het totale aantal uit. Ter vergelijking: in andere BRE casus-regio’s lag dit percentage nooit boven de 2%.

Figuur 15. Mobiliteitsstromen tussen gemeenten (als % van alle mobiliteit binnen de regio).

5.3.3 Het Economische Regionale Ecosysteem (ERE) Wat bedoelen we met het economisch ecosysteem? Het economisch ecosysteem bestaat enerzijds uit de economische kenmerken van het gebied en anderzijds uit de belangrijkste economische actoren in de regio. Economische kenmerken De economische kenmerken brengen wij in beeld op basis van de entrepreneurial ecosystems-benadering zoals ontwikkeld door prof. Erik Stam. Deze benadering vertrekt vanuit de gedachte dat regio’s voor hun economische ontwikkeling gebaat zijn bij productief ondernemerschap, in de vorm van nieuwe groeiende ondernemingen en ondernemend gedrag in bestaande organisaties. Productief ondernemerschap resulteert in waardecreatie op allerlei vlakken, zoals werkgelegenheid, groei in toegevoegde waarde of welzijn. Om dit productief ondernemerschap te laten floreren, is een effectief ecosysteem nodig, waarin verschillende elementen (actoren en factoren) samenwerken om de condities te scheppen voor ondernemerschap.

28 29

Let op: verplaatsingen naar gemeenten buiten de regio Flevoland zijn in deze percentages niet meegenomen. Let op: in dit percentage zijn de intragemeentelijke verplaatsingen meegenomen

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

39

De benadering maakt onderscheid tussen randvoorwaarden die

Hoe het BRE Flevoland eruitziet

niet op korte termijn te beïnvloeden zijn en iets gemakkelijker

•

Door economische partijen wordt er met name

beïnvloedbare systeemelementen. Dit zijn als het ware de

interregionaal samengewerkt. De belangrijkste schalen/

knoppen waaraan kan worden gedraaid om het ecosysteem

gebieden waarin dit gebeurt zijn Metropoolregio Amsterdam

te versterken. We zijn benieuwd naar deze variabelen in Flevoland. We brengen verschillende indicatoren in beeld.

en de regio Zwolle. •

Op het niveau van BRE Flevoland werken economische

Daarvoor moeten we data op gemeenteniveau aggregeren naar

partijen met name samen op de fysieke thema’s (bouwen;

regioniveau. Helaas is niet voor elke variabele gemeentelijke

energie, energietransitie en duurzaamheid; natuur en

data voorhanden.

leefomgeving). •

Wat we wel in beeld kunnen brengen, zijn: • •

Op subregionaal niveau is er een enkele samenwerking waaraan partijen uit het ERE deelnemen, bijvoorbeeld op

Systeemelementen: talent, nieuwe kennis en intermediaire

het gebied van mobiliteit (Mobiliteit en Infrastructuur Test

diensten

Centrum).

Randvoorwaarden: ondernemerschapscultuur, fysieke infrastructuur en vraag

Economische structuurkenmerken •

Bijna de helft van het totaal aantal bedrijven in BRE

In de foto (bijlage) hebben we een overzicht opgenomen

Flevoland is gevestigd in Almere. Overeenkomstig met

met voor elk van deze variabelen een beschrijving en de

de landelijke cijfers heeft Flevoland vooral veel zakelijke

bijbehorende indicatoren en databron. We vullen deze data

dienstverlening. Daarnaast heeft BRE Flevoland relatief veel

aan met data over de sectorstructuur. Door sectoren in kaart

bedrijven die actief zijn in de landbouw/visserij.

te brengen, ontstaan meer mogelijkheden om te differentiëren

•

tussen regio’s.

Het aandeel praktisch opgeleiden ligt in BRE Flevoland iets hoger dan het landelijk gemiddelde, terwijl het aandeel theoretisch opgeleiden juist lager ligt dan het landelijk

Economische actoren In de regio werken naast overheden ook bedrijven en kennis­

gemiddelde. •

De gemiddelde afstand tot een hoofdverkeersweg is in

instellingen, individueel en samen (bijvoorbeeld in triple helix

BRE Flevoland gelijk aan het landelijk gemiddelde (2 km),

samenwerkingen), aan maatschappelijke opgaven, waaronder

terwijl de afstand tot een treinstation hoger is dan het

de groei van de bedrijvigheid.

landelijk gemiddelde (12 km ten opzichte van 7 km). Met de Lelylijn liggen er overigens wel plannen om het BRE en

In deze paragraaf beschrijven we het economisch ecosysteem

de gemeenten daarbinnen beter te ontsluiten met andere

(ERE). In de tabel in de ‘foto’ (bijlage) (slide 86tot en met 87)

gebieden in Nederland. Ook de gemiddelde woon-werk-

geven we weer hoe dit ERE op de verschillende schaalniveaus

afstand is in BRE Flevoland hoger (30 km) dan het landelijk

eruitziet. We schetsen in de tabel per schaalniveau alleen de voornaamste ERE’s. Daar waar sprake is van samenwerking

gemiddelde (23 km). •

De arbeidsparticipatie ligt in het BRE Flevoland hoger

met actoren uit het bestuurlijke (BRE) en/of maatschappelijke

dan het landelijk gemiddelde en is de afgelopen jaren

ecosysteem (MRE) geven we dit aan. In de paragraaf hierna

ook flink gestegen. Vooral in de collectieve en zakelijke

volgt een toelichting en zoomen we verder in op de regionaliteit

dienstverlening en in de handel zijn veel banen en ook heeft

van het ecosysteem en beschrijven we systeemelementen en

BRE Flevoland vergeleken met het landelijk gemiddelde

randvoorwaarden.

meer banen ten opzichte van het aantal inwoners. •

De werkloosheid ligt in BRE Flevoland boven het landelijk gemiddelde, maar is de afgelopen jaren wel gedaald.

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

40

Figuur 17.

Sectorstructuur Flevoland en Nederland.

30% Percentage regio

Percentage Nederland

5.4.1 Organisatie •

Almere draagt, als grootste gemeente, in absolute zin het meeste bij aan gemeenschappelijke regelingen in Flevoland,

20%

maar in relatieve zin (uitgaven aan gemeenschappelijke regelingen als percentage van de totale lasten) dragen Zeewolde en Urk het meeste bij. Het aantal fte dat naar

10%

regionale samenwerking gaat is het hoogste in Almere, waarvan het grootste deel naar de MRA gaat.

0%

Zakelijke Vervoer, Nijverdienst- informatica heid en verlening en energie communicatie

Landbouw bosbouw en visserij

Handel Financiële Cultuur en diensten en recreatie horeca onroerend overige goed diensten

•

Verschillende gesprekspartners geven aan dat het vrijmaken van voldoende capaciteit en middelen voor regionale samenwerking soms onder druk staat. Tegelijkertijd hebben we van niemand gehoord dat hier echt grote discussies

5.3.4 Verbindingen tussen de ecosystemen •

over bestaan of dat de uitvoeringskracht hieronder lijdt.

We hebben totaal 32 netwerken geïdentificeerd die we naar

Voor de toekomst en de duurzaamheid van de regionale

thema hebben geclusterd. In de netwerken zijn het BRE en

samenwerking is dit echter wel een aandachtspunt.

in mindere mate het MRE het meeste vertegenwoordigd. Het ERE is relatief weinig vertegenwoordigd. Het BRE is met

5.4.2 Draagvlak

name vertegenwoordigd in de netwerken die zich richten

•

op economie & arbeidsmarkt, energie & duurzaamheid en welzijn & sociaal. Het MRE is met name vertegenwoordigd •

‘regio’ waarin ze wonen. •

Flevolanders zijn vooral trots op Nederland, en in mindere

in netwerken die zich richten op welzijn en sociaal.

mate op Europa, hun stad of dorp en hun buurt of wijk. Zij

Maatschappelijke partijen die aan relatief veel netwerken

schamen zich wel eens voor Europa en voor Nederland. Ze

deelnemen zijn de drie onderwijsinstellingen ROC van

schamen zich het minste voor de provincie en de regio.

Flevoland, Aeres Hogeschool en Hogeschool Windesheim

•

Flevoland, gevolgd door de zorg- en welzijnsorganisaties Coloriet, Zorggroep Oude en Nieuwe Land en Icare. •

De provincie wordt door 80% van de inwoners gezien als de

In vergelijking met andere BRE-regio’s valt op dat inwoners uit Flevoland het minst trots zijn op hun regio.

•

Gesprekspartners geven aan dat het draagvlak voor de

Netwerken die er qua hoeveelheid deelnemers en overlap

samenwerking in het BRE onder inwoners ingewikkeld is,

tussen deelnemers het meeste uitspringen zijn HCA ZWF,

omdat het voor hen vooral een ‘ver van hun bed show’ is.

Zorgtafel Flevoland en Werkplaats Sociaal Domein (thema

De samenwerking in SMWF lijkt onder inwoners ook niet

welzijn en sociaal).

echt te leven. •

Wij krijgen de indruk dat dit laatste ook geldt voor economische en maatschappelijke partijen. Van

5.4 Organisatie en draagvlak

gesprekspartners horen we dat SMWF, zeker in het begin, vooral een ‘overheidsfeestje’ was, waarbij het ERE en

In het Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem wordt gewerkt aan het

MRE nauwelijks een rol speelde. Hier komt inmiddels

realiseren van publieke waarde. Hiervoor is capaciteit nodig;

verandering, met bijvoorbeeld het project ‘Samen de boer

dat wil zeggen input in de vorm van mensen en (financiële) middelen welke worden ingezet voor het versterken van

op’. •

Net zoals in veel andere BRE-regio’s zien we dat

regionale samenwerking. Harde data over regionaal beschikbare

het draagvlak voor regionale samenwerking ook in

capaciteit is beperkt voor handen. Onderstaande informatie

gemeenteraden ingewikkeld is. Gesprekspartners leggen

komt dan ook voornamelijk voort uit de interviews en

uit dat gemeenteraden ervaren dat zij weinig grip hebben

focusgroepen.

op de samenwerking en willen graag concreet zien welke meerwaarde de samenwerking heeft (‘what’s in if for me?’).

Bij draagvlak voor het BRE gaat het erom in hoeverre het

Dit geldt overigens zowel voor regionale samenwerking

BRE legitimiteit geniet in de ogen van stakeholders (politiek-

binnen Flevoland als voor interregionale samenwerking in

bestuurlijk en inwoners). We kijken daarbij naar fundamentele

de MRA, de regio Zwolle en EHZ. Vooral de vraag waar er

legitimiteit voor het BRE (steun voor het BRE omdat wordt

gebouwd gaat worden ligt gevoelig. In het traject SMWF zijn

geloofd in de meerwaarde) en instrumentele legitimiteit (steun

de gemeenteraden tot nu toe voornamelijk geïnformeerd,

voor het handelen en de uitkomsten van het BRE).

maar hebben zij verder (nog) nauwelijks een rol gespeeld.

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

41

Tegelijkertijd horen we ook dat gemeenteraden, zeker

•

5.5 Publieke waarde

van de kleinere gemeenten, zich beseffen dat zij niet alles alleen aankunnen en de samenwerking nodig hebben.

Publieke waarde gaat over de korte en lange termijneffecten van

Gesprekspartners geven aan dat, in ieder geval in een aantal

het handelen door (samenwerkende) overheidsorganisaties. Of

gemeenten, de raden de laatste tijd meer open lijken te

die effecten van waarde zijn, bepaalt het publiek: individuele

staan voor regionale samenwerking.

burgers die handelen vanuit hun eigen overtuiging over wat

Figuur 18. Inwonersenquête: In hoeverre bent u trots op uw regio? 0%

10%

20%

30%

40%

50%

Flevoland

60%

70%

80%

90% 100%

goed en rechtvaardig is en die in maatschappelijke processen collectief besluiten (middels volksvertegenwoordiging, maar ook door zich te verenigen in maatschappelijke organisaties of burgerinitiatieven) welke publieke waarde de overheid moet nastreven – en of ze dat goed doet. Wij beschrijven de publieke

Zuid-Holland zuid

waarde aan de hand van brede welvaartsindicatoren.

Noord-Holland noord

Het realiseren van publieke waarden beschrijven we aan de hand van zeven brede welvaartsindicatoren: Welzijn & gezondheid, veiligheid, wonen, materiële welvaart, arbeid,

Groningen

milieu en samenleving. Daarvoor gebruiken we de cijfers vanaf 2015 tot de meest recente cijfers. Hiermee kunnen we

Friesland

de ontwikkelingen in kaart brengen. De welvaarsindicatoren hebben we geordend langs twee thema’s, namelijk: sociaal/

Noordoost-Brabant

maatschappelijk en fysiek/ruimtelijk/economisch.

Helemaal niet

Redelijk

Geografie van brede welvaart

Een beetje

Zeer

Het Coöperatief Convenant van RaboResearch heeft onderzoek gedaan naar geografie van brede welvaart. Ze hebben de scores van alle regio’s op de regionale brede welvaart index in een vergelijk over tijd (2013 en 2019) onderzocht. In het kwadrant linksboven staat BRE Flevoland. BRE Flevoland scoorde in 2013 tussen de 0,62 en de 0,63. In 2019 is dit bijna 0,67 geworden. Dit is dus een groei van bijna 0,04. Rabo Research geeft daarbij de volgende definitie van dit type regio: ‘regio met een lage brede welvaart in 2013 die sterk groeiden en in 2019 bovengemiddeld op brede welvaart scoorden.’

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

42

Figuur 14. Regionale brede welvaartsindex, Coöperatief Convenant Rabo Research. NL = 0,645

0,72

0,71 Utrecht

0,70

ZW-Friesland M-Limburg

N-Overijssel O-Zuid-Holland Alkmaar e.o. Kop van Noord holland

Brede welvaart 2019

0,69

0,68

N-Limburg

Zuid-holland Twente N-Friesland

Flevoland

0,67

N-Drenthe

Veluwe Overige Zeeland ZW-Overijssel ZO-Friesland Leiden-Bollenstreek Z-Vlaanderen ZW-Drenthe Aggl. Haarlem

NO-Brabant

Delft en Westland ZW-Gelderland ZO-Brabant

NL = 0,665

Overige Groningen

0,66

W-Brabant Arnhem/ Nijmegen

Z-Limburg

0,65

0,64

ZO-Drenthe

O-Groningen Zaanstreek

Groot-Amsterdam Groot-Rijnmond

Delfzijl e.o.

Aggl. Den Haag

0,63

0,62

Het gooi en Vechtstreek

0,60

0,61

0,62

0,63

0,64

0,65

0,66

0,67

0,68

0,69

Brede welvaart 2013

Indicatoren brede welvaart

3. Gezondheid

1. Welzijn

De ervaren gezondheid is de afgelopen jaren toegenomen en

Flevolanders zijn overwegend tevreden met hun leven.

ligt boven het landelijke gemiddelde. Dit lag in 2015 nog (fors)

Tegelijkertijd scoort de COROP-regio Flevoland relatief laag op

onder het landelijk gemiddelde.

dit punt ten opzichte van de rest van Nederland. De COROPregio Flevoland staat op de 34e plaats van ranglijst van de totaal

Het aantal inwoners met langdurige ziekten of aandoeningen

veertig COROP-regio’s in Nederland. De tevredenheid met vrije

laat per gemeente een verschillend beeld zien. In Dronten,

tijd scoort met een 13e positie een stuk hoger. Opvallend is de

Lelystad, Noordoostpolder en Urk is er sprake van een toename.

stijging op dit punt ten opzichte van 2015 (34e positie). 4. Veiligheid 2. Samenleving

Het aantal geregistreerde misdrijven is in Flevoland afgenomen,

Het contact met familie, vrienden en buren dat Flevolanders

op Urk en Zeewolde na, waar een lichte stijging was. Het aantal

hebben en het vrijwilligerswerk dat zij doen is, net als landelijk,

ondervonden delicten is in heel Flevoland gedaald in de periode

de afgelopen jaren afgenomen. De coronacrisis speelt hier

2015-2020. Flevolanders voelen zich echter wel vaker onveilig

mogelijk een rol in.

in de buurt.

Het vertrouwen in anderen en in instituties is in de COROPregio Flevoland relatief laag. Op de vier indicatoren neemt COROP-regio Flevoland de plaatsen 34, 37, 35 en 34 (van de 40) in. Wat opvalt is de daling tussen 2015 en 2020 op de indicator ‘contact met familie, vrienden en buren’ (van 23 naar 34).

43

5. Milieu De particuliere zonne-energie is in alle Flevolandse gemeenten enorm toegenomen in de afgelopen jaren. Dronten en Zeewolde hebben het hoogste aantal particuliere zonne-energie hebben. De broeikas emissies per inwoner liggen in Flevoland hoger dan het landelijk gemiddelde. Men name in Dronten, Lelystad en Zeewolde is er sprake van een toename. Het aandeel natuur- en bosgebieden en het natuurgebied per inwoner is in Flevoland heel licht afgenomen. Alleen in Noordoostpolder en Urk is het aandeel natuur- en bosgebieden gestegen. 6. Materiële welvaart De gemiddelde schuld per huishouden is in Flevoland van 2015 tot 2020 toegenomen, maar ligt onder het landelijk gemiddelde. Uitzondering hierop is Lelystad: daar daalde de gemiddelde schuld per huishouden. 7. Arbeid en vrije tijd De bruto- en netto arbeidsparticipatie zijn de afgelopen jaren toegenomen en liggen boven het landelijk gemiddelde. Op de ranking neemt Flevoland respectievelijk een 13e en 14e plek in. De werkloosheid laat een dalende trend zien, al staat Flevoland met een 33e plek wel laag in de ranking. Ook het aandeel hoogopgeleide bevolking steeg, behalve in Urk. Op de ranking daalde Flevoland echter wel van plaats 26 in 2015 naar plaats 30 in 2020. De tevredenheid met reistijd van en naar werk is toegenomen, met uitzondering van Lelystad. 8.

Wonen Flevoland scoort onder het landelijk gemiddelde wat betreft de afstand tot een basisschool en café. Ook in de ranking staat de regio met respectievelijk een 24e en 36e plek relatief laag.

Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem (BRE) Flevoland | RAPPORT

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl