D09 02 Eindrapportage_digitaal+samenvatting.pdf

‘ De Lelylijn is belangrijk voor wat meer reuring in onze regio; meer banen, meer woningen, meer jongeren die blijven in plaats van wegtrekken.’ - Quote deelnemer PWE

Randstad. Een belangrijke uitkomst van deze raadpleging was dat inwoners van heel Nederland een forse investering van belastinggeld acceptabel vinden als de Lelylijn veel tijdwinst oplevert. Volgens de deelnemers moet de Lelylijn een snelle verbinding zijn, die rekening houdt met de natuur, goed is voor het klimaat, de economie versterkt en banen dichterbij brengt.

Pag. 77

d. 1e helft 2024: Adviesraad Lelylijn, Landbouw & Natuur, Jongeren en focusgroepen Brede Welvaart

standpunten van jongeren te vergelijken met die van andere groepen. Hieruit bleek

Adviesraad Lelylijn, Landbouw & Natuur, Jongeren en focusgroepen Brede Welvaart

- Jongeren zien meer voordelen van de Lelylijn t.o.v. andere leeftijdsgroepen;

In het tweede jaar van het MIRT- en NOVEX onderzoek Lelylijn zijn we meer concreet in contact getreden met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en specifieke doelgroepen als jongeren, landbouw en natuurorganisaties. Aangezien een belangrijke doelstelling van de Lelylijn economische structuurversterking

het volgende:

- Jongeren hechten aan een betere bereikbaarheid en benadrukken het belang van OV; - Jongeren willen de kloof tussen het Noorden en de rest van Nederland kleiner maken; - Jongeren benadrukken het belang van snelle besluitvorming, transparante burgerparticipatie en toekomstgerichte keuzes.

voor (Noordelijk) Nederland is, zijn verschillende vertegenwoordigers van het bedrijfsleven gevraagd om in de Adviesraad Lelylijn plaats te nemen. Ook maatschappelijke organisaties, zoals landbouw- en natuurorganisaties, onderwijs- en zorginstellingen, en openbaar vervoer aanbieders zijn uitgenodigd in de Adviesraad. De meeste genodigden hebben hier ook gevolg aan gegeven. Zij konden zo zelf aangeven wat hun belang is, wat zij wel of niet aan een Lelylijn kunnen hebben en reacties geven op de onderzoeksresultaten. Onze producten werden hierdoor beter en meer gedragen. De

‘ Ik wil graag in de regio blijven wonen maar bijna alle banen voor mij zijn in Utrecht of verder.’ - Quote jongere

Adviesraad is in 2024 vier keer bij elkaar gekomen. In gesprekken met natuur- en landbouworganisaties zijn verschillende aandachtspunten meegegeven. Zowel vanuit de agrarische sector, als vanuit natuur- en waterbelangen komt het signaal om op gebiedsniveau aan de slag te gaan. De Lelylijn wordt

‘ Voor het aantrekken van talent is de Lelylijn hard nodig, vaak wordt een baan nu afgezegd omdat de partner het te ver weg vindt.’

hier vooral als een bedreiging gezien vanwege de ruimte die er voor een Lelylijn nodig is. Natuurorganisaties erkennen dat de trein duurzamer is dan de auto en dat daarom investeringen in het openbaar vervoer nuttig zijn, maar hebben moeite met de mogelijke aantasting van het landschap. In het gesprek met landbouworganisaties is ingegaan op het nut van een Landbouw Effect Rapportage voor de volgende fase.

- Quote deelnemer Adviesraad

De aanleg van de Lelylijn zal pas op zijn vroegst rond 2040 starten. De jongeren van nu zijn dan de gebruikers, daarom zijn jongeren actief bevraagd tijdens verschillende soorten bijeenkomsten. Zo zijn presentaties verzorgd voor scholieren, waarna zij discussieerden over het belang van de Lelylijn. Daarnaast namen jongeren deel in de focusgroepen Brede Welvaart en is de Studenten Advies Commissie (SAC) uit Groningen gevraagd om de standpunten van jongeren over de Lelylijn verder te onderzoeken.

‘ Voor wie doen we dit? Onze kracht zit in water, rust, ruimte, erfgoed en het platteland.’ - Quote deelnemer Adviesraad

Dit hebben zij gedaan op basis van de uitkomsten van de Lelylijn raadpleging door de Pag. 78

Focusgroepen Brede Welvaart

e. 2e helft 2024: Delen resultaten en ophalen aanbevelingen

De Lelylijn is meer dan een spoorverbinding. De lijn moet niet alleen bijdragen aan

Eind 2024 zijn de onderzoeken afgerond en de onderzoeksresultaten opgeleverd

economische versterking en verbetering van bereikbaarheid, maar aan de totale brede

in opmaat naar besluitvorming over het vervolg. De belangrijkste resultaten zijn in

welvaart in Noordelijk Nederland. Daarom zijn we over brede welvaart het gesprek

september en oktober 2024 gepresenteerd aan colleges, volksvertegenwoordigers en

aangegaan met inwoners uit de noordelijke regio’s. In hoofdstuk 5 Brede Wel-

de Adviesraad Lelylijn. De reacties die zijn opgehaald in deze laatste maanden worden

vaart zijn de uitkomsten van deze gesprekken weergegeven. De deelnemers aan deze

meegegeven aan de bestuurders in de Stuurgroep Lelylijn ten behoeve van de besluit-

zogeheten ‘focusgroepen brede welvaart’ waardeerden het om op deze manier met

vorming over het vervolg van de Lelylijn.

elkaar in gesprek te gaan. Sommige deelnemers gaven aan nieuwe inzichten te hebben opgedaan, anderen gaven aan in een vervolgfase graag opnieuw mee te praten, bijvoorbeeld over routes en stationslocaties. Tot slot is in het eerste half jaar van 2024 opnieuw een ronde met bestuurlijke gesprekken en bestuurlijke informatiebijeenkomsten gehouden. Bestuurders hebben gereageerd op de ‘Denkrichtingen voor het Ontwikkelperspectief Lelylijn’ en hebben kennisgenomen van de eerste resultaten van het onderzoek naar de Lelylijn-alternatieven en de resultaten van de hierboven beschreven focusgroepen brede welvaart.

‘ Brede welvaart is meer dan een wandeling in het bos. Investeringen in mensen en in verbindingen zijn nodig.’ - Quote deelnemer Adviesraad

‘ Ik dacht dat de Lelylijn vooral een snelle trein naar de Randstad was, maar ik zie nu dat de Lelylijn ook de bereikbaarheid binnen de regio enorm verbetert.’ - Quote deelnemer focusgroep Brede Welvaart

Pag. 79

Uit de dialoog met de omgeving In de vele gesprekken met bestuurders, volksvertegenwoordigers, organisaties

• De vervlechting van de Lelylijn in de landelijke dienstregeling kan de baten

en bewoners is informatie opgehaald. Hieronder een selectie van aandachts-

voor heel Nederland, inclusief de Randstad, versterken. Dit is iets om in de

punten, zorgen en kansen die zijn benoemd in deze gesprekken en die in de

volgende fase goed uit te zoeken.

vervolgfase aandacht behoeven. • Vanuit de agrarische sector, natuurorganisaties en waterschappen komt het signaal om op gebiedsniveau aan de slag te gaan met de verdere uitwerking

• Zorg ervoor dat de ontwikkelingen rondom de 380 kV en de uitbreidingsplannen van Defensie de Lelylijn volgens het Bundelingsalternatief, met bijbehorende gebiedsontwikkeling, niet belemmeren.

van de Lelylijn. Dit om de vele opgaven met elkaar in samenhang te bekij-

• Start de volgende fase opnieuw met een online raadpleging. Hiermee werd

ken. Denk aan water en bodem sturend, opgaven in het landelijk gebied,

breed informatie gekregen over (mogelijke) initiatieven en ideeën uit de om-

natuurontwikkeling en Natura2000 gebieden en inpassing in het landschap.

geving. Ook de Omgevingswet vraagt om een duidelijke rol van participatie

• Het onderliggende openbaar vervoer en hoe dit te behouden, en met de LelyLijn te versterken, is belangrijk voor zowel dicht bij de Lelylijn als verder weg gelegen kernen.

en breed ophalen van ideeën en initiatieven. • Er is in korte tijd veel informatie opgehaald en op verschillende manieren verwerkt en/of vastgelegd. Maak hiervan gebruik in de volgende fase.

• Belangrijk is dat de Lelylijn niet alleen een snelle, en directe, verbinding met de Randstad is, maar ook binnen de regio de bereikbaarheid verbetert. Door stations te realiseren in plaatsen die nu niet aan het spoor liggen, kunnen nieuwe verbindingen en kortere reistijden worden gerealiseerd.

‘ Alzijdige ontsluiting van Flevoland is belangrijk. Inwoners van Noord-Flevoland kunnen nu heel veel niet.’ - Quote deelnemer Adviesraad

Pag. 80

8 | CONCLUSIES

Pag. 81

8. Conclusies Hieronder zijn de conclusies opgenomen vanuit de Lelylijn-onderzoeken, gekoppeld aan de doelstellingen van het project. De resultaten van de onderzoeken zijn samengevat in de tabel in paragraaf b.

a. Doelstellingen, opgaven, bijdrage Lelylijn

Doelstelling 1: de Lelylijn als backbone van de versterking van de economie van (Noordelijk) Nederland. • Betere aansluiting op het economisch netwerk: Versterkt de verbinding met de rest van Nederland. Positieve agglomeratie-effecten door meer concentratie en bedrijvigheid, vooral in de steden langs de Lelylijn. • Kortere reistijden: Mensen kunnen sneller reizen, wat tijd bespaart voor werk en vrije tijd. Dit verhoogt levenskwaliteit en arbeidsparticipatie. • Meer werkgelegenheid: Vergroot toegang tot een bredere arbeidsmarkt, leidt tot

zijn positief en breed, relatief klein, maar niettemin voor Noordelijk Nederland en voor Nederland wel van betekenis.

Doelstelling 2: de Lelylijn als een snelle en rechtstreekse betrouwbare spoorverbinding tussen Noordelijk Nederland en de Randstad (Groningen/ Leeuwarden – Lelystad), waarbij de bereikbaarheid in de Noordelijke regio’s verbetert en een betere verbinding met Duitsland mogelijk wordt gemaakt.

meer banen en inkomensgroei. • Aantrekkelijk voor bedrijven: Regio wordt interessanter voor vestiging van bedrijven,

• Tweede toegangspoort naar Noordelijk Nederland: Vermindert kwetsbaarheid van

versterkt de economie.

huidige verbindingen.

• Stimulans voor innovatie: Meer bedrijven en concurrentie bevorderen innovatie.

• Fors kortere reistijd: Tot ruim 45 minuten sneller tussen Randstad en Groningen/

• Grotere arbeidsmarkt: Bedrijven kunnen makkelijker geschikt personeel vinden door

Leeuwarden.

een groter zoekgebied.

• Verbeterde regionale verbindingen: Bijvoorbeeld Drachten-Groningen van 45 naar

• I mpuls voor campusontwikkeling: Groei van economische clusters en behoud van talent.

13 minuten.

• Behoud van talent: Jongeren en hoogopgeleiden blijven eerder in de regio wonen en

• Meer recreatiemogelijkheden: Makkelijker ondernemen van vrijetijdsactiviteiten

werken met meer kansen en voorzieningen.

binnen en buiten de regio.

• Stimulans voor toekomstgerichte sectoren: Water, gezondheid, circulariteit, maak-

• Betere toegang tot zorg en voorzieningen: Snellere reistijden naar ziekenhuizen,

industrie, agrofood en landbouw.

onderwijsinstellingen en andere voorzieningen.

• Verwachte groei van banen: Extra groei van 30.000 tot 70.000 banen bovenop de

• Emmeloord en Drachten op het spoornetwerk: Nieuwe stations versterken deze

autonome groei van 62.000 banen tussen 2022 en 2050, in een situatie met gebieds-

plaatsen als groeikernen.

ontwikkeling.

• Internationale verbindingen: Verbeterde connecties met Duitsland - Scandinavië

• Meer economische diversiteit en toekomstbestendigheid: Noordelijk Nederland

(noordoosten) en België - Frankrijk (zuiden) worden mogelijk gemaakt.

wordt aantrekkelijker als vestigingsplaats voor bedrijven en instellingen.

• Aantrekken van talent en studenten: Verbindt universiteitssteden en maakt regio

•N  ederland profiteert: De Lelylijn draagt bij aan de economie en economische struc-

aantrekkelijker voor hoogopgeleiden.

tuurversterking van Noordelijk Nederland en aan Nederland als geheel. De effecten Pag. 82

Doelstelling 3: de Lelylijn zorgt voor een betere ontsluiting van de huidige woningbouw en verwachte groei van de woningbouw die gepaard kan gaan met realisatie van de Lelylijn. • Realisatie van nieuwe woningen: Extra groei tussen 55.000 en 115.000 woningen

• Vitaliteit van dorpen en steden: Meer bewoners en activiteiten houden kernen levendig. • Meer diversiteit: Instroom van nieuwe bewoners leidt tot een meer diverse samenleving. • Rechtvaardigheid en vertrouwen: Investering in de regio wordt gezien als rechtvaardig. Overheid en politiek kunnen hiermee hun betrouwbaarheid tonen.

bovenop de autonome groei van 66.000 woningen, in een situatie met gebiedsontwikkeling.

Doelstelling 5: de Lelylijn draagt bij aan het bevorderen van een duurzame vervoerswijze en kan daarmee een bijdrage leveren aan de klimaatdoelen.

• Nieuwe woonmogelijkheden: Meer keuzevrijheid bij het zoeken naar een woning in zowel steden als kleinere kernen. •W  aardestijging van woningen: Lokale bewoners kunnen profiteren van prijsstijgingen; vermindert regionale verschillen in huizenprijzen. Voor niet-huizenbezitters/ lagere inkomens kan dit een negatief effect hebben. • Behoud van jongeren en tegengaan van vergrijzing: Meer woningen helpen om jongeren in de regio te houden. • Herstructurering en leefbaarheid: Bouwen in hogere dichtheden verbetert verouderde woningen en buurten. • Bescherming van natuur en landbouw: Geconcentreerde bouw vermindert de druk op natuur- en landbouwgrond. • Goed voor omliggend platteland: Groei van steden ondersteunt voorzieningen in omliggende gebieden.

• Duurzaam vervoer: Biedt inwoners meer keuze voor collectief en duurzaam transport. • Vermindering van autogebruik: Creëert nabijheid van voorzieningen, waardoor minder grote afstanden worden afgelegd. • Ondersteuning van openbaar vervoer: Meer reizigers houden onderliggend OV op peil. • Vermindering van wegverkeer: Minder druk op wegen, mogelijk minder uitbreiding van wegcapaciteit nodig. • Meer beweging en gezondheid: Mensen lopen of fietsen vaker naar het station, wat gezondheidsvoordelen heeft. • Terugdringen van vervoersarmoede: Vergroot mobiliteit voor mensen zonder auto of rijbewijs, 26% heeft geen auto of rijbewijs.

Doelstelling 4: de Lelylijn draagt bij aan het dichter bij elkaar brengen van de regio's in Nederland.

• Instandhouding van voorzieningen in landelijke gebieden: Betere bereikbaarheid ondersteunt lokale faciliteiten.

• Brengt regio's dichter bij elkaar: Verbeterde verbindingen versterken sociale cohesie. • Nabijheid van voorzieningen: Makkelijkere toegang tot wonen, werken, onderwijs, zorg en sociale contacten. • Meer kansen en keuzevrijheid: Grotere mogelijkheden in opleidingen en banen. •T  oegang tot culturele en sociale voorzieningen: Vergroot deelname aan samenleving en welzijn. • Verbondenheid met Nederland: Versterkt gevoel onderdeel te zijn van het hele land. Pag. 83

b. Samenvatting van de resultaten

Legenda

In onderstaande tabel worden de effecten van de Lelylijn weergegeven. De lijst met indicatoren is vastgesteld door de Stuurgroep Lelylijn (in oktober 2023). Per indicator zijn scores toegekend. Het betreft een (kwalitatieve) beoordeling gebaseerd op de onderliggende en hiervoor beschreven onderzoeken. De effecten zijn te onderscheiden in: overwegend positieve effecten, gemengde effecten, overwegend negatieve effecten of geen effect. Alle effecten zijn terug te leiden naar de onderzoeken waar deze Eindrapportage op is gebaseerd.

Overwegend positief effect Gemengd effect Overwegend negatief effect Geen effect

Economie Indicator

Score

Economische effecten - directe en indirecte effecten - effecten naar clusters en sectoren

Directe effecten: - Aanzienlijke werkgelegenheidsgroei, met name in Groningen en Leeuwarden - Extra banen als gevolg van extra woningbouw en extra inwoners - Extra vraag naar kantoren, bedrijventerreinen in gemengd stedelijk gebied - Ruimtelijke concentratie rond stations en in de stadscentra, minder daarbuiten - In totaal 30.000 tot 70.000 extra banen als gevolg van de Lelylijn en bijbehorende gebiedsontwikkeling (t.o.v. autonome ontwikkeling: 62.000 extra banen zonder Lelylijn) - Meer banen en beter passende banen binnen bereik voor inwoners van de Noordelijke regio en de Randstad - De bouw van de Lelylijn en de bijbehorende gebiedsontwikkeling (tijdelijk hogere economische groei) Indirecte effecten: - Positieve agglomeratie-effecten in steden én tussen steden, wel bescheiden van omvang - Behouden en aantrekken van talent - Toename besteedbare inkomens - Brede welvaartseffecten (verminderen vervoersarmoede en instandhouding voorzieningenniveau) Clusters/sectoren: - Kansen voor de vrijetijdseconomie - Bedrijfsleven en organisaties in Noordelijk Nederland kunnen makkelijker personeel aantrekken - Meer kennisuitwisseling (campussen) en versterking innovatieve clusters (water, gezondheid, circulariteit, agrofood, maakindustrie) - Concentratie kennisintensieve sectoren rondom stations

Effecten op agglomeratiekracht en knooppuntontwikkeling

-

Grote(re) plaatsen met een nieuw station zien hun regionaal BBP toenemen (Drachten, Emmeloord, en ook Heerenveen) Agglomeratiekracht van Groningen – Leeuwarden en Amsterdam neemt toe De overige steden profiteren van nabijheid grotere plaatsen met voorzieningen en banen (borrowed size effect) Stations vormen (nieuwe) knooppunten en vergroten aantrekkingskracht steden

Effecten op kleinere plaatsen zonder station

- Risico op verliezen bedrijvigheid door trek naar grotere stad met station - Meer banen en voorzieningen nabij

Pag. 84

Effect op bereikbaarheid van banen

- Meer banen binnen 45 min of een uur met openbaar vervoer - Door gebiedsontwikkeling komen er meer banen in de regio beschikbaar

Effect op toerisme & recreatie

- Meer en betere bereikbaarheid van Noordelijk Nederland vergroot kansen voor en aantrekkingskracht op toerisme en recreatie

Effect op Besteedbaar inkomen

- Positief vanwege (bereikbaarheid van) meer en betere banen en hogere huizenprijzen voor huizenbezitters - Jongeren verwachten duurdere huizen wat een negatief effect op het besteedbaar inkomen kan hebben

Effect op goederenvervoer

- Goederenvervoer wordt niet onmogelijk gemaakt, vooralsnog weinig potentie op deze route

Effect op landbouw en grondbeslag als gevolg van Lelylijn

- Aanleg Lelylijn vereist ruimte in zowel landelijk als stedelijk gebied

Effect op landbouw en grondbeslag als gevolg van gebiedsontwikkeling

- Gebiedsontwikkeling en woningbouw meer geconcentreerd dan in een situatie zonder Lelylijn

Bereikbaarheid Indicator

Score

(Gemiddelde) rijtijd tussen Noorden en de Randstad per OV/trein

Bundelingsalternatief - Groningen-Amsterdam Zuid: 70 à 83 minuten, afhankelijk van variant Heerenveen en aantal stops (winst 36 à 49 minuten) - Leeuwarden-Amsterdam Zuid: 74 à 81 minuten, afhankelijk van variant Heerenveen en aantal stops (winst 40 à 47 minuten) Zuidelijk Alternatief - Groningen-Amsterdam Zuid: 87 minuten (winst van 32 minuten) - Leeuwarden-Amsterdam Zuid: 80 minuten (winst 41 minuten) Afsluitdijkalternatief - Groningen-Amsterdam Centraal: 107 minuten (winst 17 minuten) - Leeuwarden-Amsterdam Centraal: 78 minuten (winst 47 minuten)

Vervoerwaarde (aantal ritten)

-  Bundelingsalternatief: 35.000 - 52.000 reizigers per dag, waarvan 19.000 - 26.000 nieuwe reizigers per dag (t.o.v. referentiesituatie zonder Lelylijn) - Zuidelijk Alternatief: 28.000 reizigers per dag, waarvan 10.000 nieuwe reizigers per dag (t.o.v. referentiesituatie zonder Lelylijn) - Afsluitdijkalternatief: 17.000 reizigers per dag, waarvan 7.000 nieuwe reizigers per dag (t.o.v. referentiesituatie zonder Lelylijn)

Bereikbaarheid in de regio

- Vooral het Bundelingsalternatief draagt bij aan betere verbindingen en kortere reistijden in de regio (Lelystad-Emmeloord: nu 40 minuten, straks 13 minuten en Drachten-Groningen: nu 45 minuten, straks 13 minuten IC, 18 minuten stoptrein) - Het Afsluitdijkalternatief en Zuidelijk Alternatief dragen nauwelijks bij aan betere verbindingen binnen de regio. - Alle alternatieven hebben de mogelijkheid tot 1 of meerdere nieuwe stations in de regio - De bereikbaarheid in de regio kan verder verbeteren als het onderliggend OV goed wordt aangetakt op de Lelylijn

Pag. 85

Robuustheid van het nationale spoornetwerk

- Met de Lelylijn ontstaat een tweede verbinding tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland, waardoor bij storingen een gelijkwaardig alternatief mogelijk is

Effecten op internationale (reistijd + robuustheid) verbinding(en)

- De verbinding Groningen - Bremen kan worden versneld met de Lelylijn - Het verwachte aantal reizigers is niet heel groot - Uit de analyse van reizigersaantallen blijkt dat er meer potentie is voor een internationale verbinding richting het zuiden, vanuit Groningen en de noordelijke provincies naar Antwerpen, Brussel en verder naar Frankrijk.

Wonen Indicator

Score

Extra aantallen woningen met komst Lelylijn

- In totaal 55.000 tot 115.000 extra woningen als gevolg van de Lelylijn en bijbehorende gebiedsontwikkeling (bovenop autonome ontwikkeling tot 66.000 woningen)

Effecten op de woningmarkt

- Grond- en huizenprijzen stijgen door een veelheid aan oorzaken: krapte, mismatch, bouwtekort en plaatswaarde. Door de aanleg van Lelylijn zal de plaatswaarde stijgen, met als gevolg een (lichte) opwaartse druk op huizenprijzen - De (extra) stations in Emmeloord, Drachten en waarschijnlijk Heerenveen komen waarschijnlijk buiten de bestaande kernen te liggen vlakbij de snelweg. Deze locaties bieden de ruimte tot flinke gebiedsontwikkeling en woningbouw. Daarom is hier veel potentie. - Door waardestijging vastgoed ontstaat de mogelijkheid tot herstructurering binnen de kernen. Dit is vooral voor Drachten en Heerenveen relevant. - Een stijging van de huizenprijzen leidt tot meer woningbouw en geeft inwoners meer mogelijkheid om te verhuizen binnen en buiten de regio, dit leidt tot meer dynamiek op de woningmarkt. - Jongeren en niet-huizenbezitters kunnen moeilijker aan een huis komen. Huizenprijzen kunnen (licht) stijgen in plaatsen met een station

Effect tevredenheid woning en leefomgeving

- Meer keuzevrijheid t.a.v. wonen en werken door betere verbindingen - De bereikbaarheid van voorzieningen/voorzieningenniveau neemt toe - Gemeenschap, lokale (sport)voorzieningen blijven behouden

Effect balans wonen & werken

- Prettiger werk, prettiger wonen door meer keuze en meer voorzieningen

Effect op verhuisbewegingen

- Als gevolg van de Lelylijn neemt het aantal verhuisbewegingen naar Noordelijk Nederland toe

Effect op voorzieningenniveau

-

Voorzieningen in stedelijke gebieden met stations nemen toe of worden behouden Voorzieningen in stedelijk gebied beter bereikbaar Voorzieningen in dorpen en kleine kernen kunnen mogelijk behouden blijven door extra woningbouw Voorzieningen kunnen ook afnemen door concentratie in omliggende kernen, maar blijven dan nog wel bereikbaar

Pag. 86

Effect op onderliggend OV

Effect op verkeersveiligheid

De aanleg van de Lelylijn zorgt voor toename en verbetering van treinverbindingen. Dit heeft een effect op het busverkeer, meer treinreizigers betekent meer voor/na transport Parallel lopende buslijnen tussen steden zullen worden verlaagd in frequentie (Extra) Buslijnen naar (nieuwe) stations nodig Effect op busconcessies nader te onderzoeken, vanwege tweeledig effect: o Extra OV-reizigers betekent extra opbrengsten voor busvervoerders o Door het omlaag brengen van frequenties neemt het aantal reizigers op deze lijnen af

- Verkeersveiligheid op bestaand spoor blijft gelijk - De nieuwe spoorlijn bevat geen overwegen - Aanbod treinvervoer neemt toe, trein is veiliger dan auto

Duurzaamheid, natuur en ruimtebeslag Indicator

Score

Effect op modal split

- Kleine daling aantal autoritten - Aanbod duurzaam OV neemt toe

Geluid en trillingen

- Er zal sprake zijn van een toename in geluid en trillingen

Effecten voor natuurgebieden (NNN=natuurnetwerk Nederland)

- Doorsnijding natuurgebied: o Bundelingsalternatief: Natura-2000 4.1 km, NNN 11.5 km o Zuidelijk Alternatief: Natura-2000 ondergronds, NNN 6.1 km o Afsluitdijkalternatief: Natura-2000 33 km, NNN 5 km - Mitigatie en compensatie kunnen deze effecten kleiner maken. - Mogelijk zijn hier meekoppelkansen waardoor de situatie lokaal kan verbeteren

Ruimtebeslag Lelylijn

- 84 - 123 km nieuw spoor, afhankelijk van welk alternatief - Ruimtebeslag van openbaar vervoer (en actief voor- en natransport) is lager dan het ruimtebeslag van autoverkeer (wegen en parkeren)

Ruimtebeslag gebiedsontwikkeling

- Meer geconcentreerde gebiedsontwikkeling bij de grotere kernen met station (wonen en werken) leidt tot een minder groot ruimtebeslag op natuur en landbouw

Kosten Investeringskosten

- Bundelingsalternatief: € 13,8 miljard (bandbreedte € 9,8 - 17,9 miljard) - Zuidelijk alternatief: € 8,2 miljard (bandbreedte € 5,9 - 10,5 miljard) - Afsluitdijkalternatief: € 17,2 miljard (bandbreedte € 12,7 - 21,4 miljard)

Kosten beheer, onderhoud en vervanging

- Bundelingsalternatief: € 210 - 420 miljoen - Zuidelijk alternatief: € 120 - 240 miljoen - Afsluitdijkalternatief: € 255 - 510 miljoen

Exploitatiesaldo

- Bundelingsalternatief 4x per uur: +€55 miljoen tot +€90 miljoen - Zuidelijk alternatief 4x per uur: -€40 miljoen tot -€5 miljoen - Afsluitdijkalternatief 4x per uur: +€10 miljoen tot + €45 miljoen

Pag. 87

9 | AANBEVELINGEN

Pag. 88

9. Aanbevelingen Het MIRT- en NOVEX onderzoek Lelylijn heeft veel informatie opgeleverd. In dit

4. Lelylijn-alternatieven

hoofdstuk zijn de aanbevelingen voor het vervolg opgenomen. Deze aanbevelingen

Uit het onderzoek naar de Lelylijn-alternatieven is het volgende gebleken:

komen uit de verschillende onderzoeken die zijn gedaan, de gesprekken daarover met

a. Het Bundelingsalternatief biedt de meeste meerwaarde en sluit het

b. Het advies is daarom om het Bundelingsalternatief in de volgende fase

bestuurders, volksvertegenwoordigers en de Adviesraad Lelylijn, en de inbreng van bewoners en andere partijen. Het is aan de bestuurders van Rijk en regio om hierover

beste aan bij de projectdoelstellingen.

gezamenlijk een standpunt te bepalen in het Bestuurlijk Overleg MIRT. De belangrijkste

te gebruiken als basis voor de ruimtelijke ontwikkelingen in de

aanbevelingen zijn:

Noordelijke regio.

1. Samenwerking Rijk en regio

c. Vanuit het juridische proces zal in de vervolgfase opnieuw gekeken moeten worden naar andere alternatieven.

Dit MIRT-onderzoek is een samenwerking tussen Rijk en regio. Dit is nuttig gebleken en past bij de politiek-bestuurlijke wil bij regionale en rijksoverheden

5. Brede Welvaart

om dit project verder te brengen. Deze samenwerking voortzetten is daarom

De effecten op de brede welvaart zijn een belangrijk onderdeel van de Lely-

sterk aan te bevelen.

lijn. In de Verkenningsfase is een MKBA verplicht. We roepen op om in een MKBA ook nadrukkelijk de effecten op de brede welvaart mee te nemen,

2. Participatie

conform de aanbevelingen uit Elke Regio Telt.

Het huidige onderzoek is van start gegaan met brede participatie en dat heeft de doelstellingen en inzichten rond de Lelylijn bijzonder verrijkt.

6. Internationaal

Aanbeveling is om dat in de volgende fase opnieuw, en meteen aan het

Vanuit het huidige MIRT Onderzoek van de Lelylijn is naar voren gekomen

begin, te doen. Bewoners hebben aangegeven in een volgende fase graag

dat de potentie richting Duitsland, qua reizigers en effect op brede wel-

mee te denken en de betrokken overheidsorganisaties vinden dit ook erg

vaart, ligt op het stuk tussen Groningen en Bremen. Voor de internationale

belangrijk.

potentie van de Lelylijn is de verbinding naar België en Frankrijk interessant. Maak dit onderdeel van het vervolgonderzoek van de Lelylijn en blijf met

3. Ruimte en infrastructuur in samenhang uitwerken De combinatie van het NOVEX-traject (gebiedsontwikkeling) en het MIRT

oog op de lange termijn rekening houden met een internationale verbinding richting Hamburg.

Onderzoek Lelylijn (infrastructuur) is een hele krachtige gebleken. Maatregelen uit het ene traject (bijvoorbeeld woningbouw en kantoren in de buurt van de stations) zijn cruciaal voor het slagen van het andere traject

7. Financiering De verwachting is dat het vinden van het benodigde budget een van de

(voldoende reizigers in de Lelylijn). Zorg daarom voor een integrale aanpak

grootste uitdagingen is voor de Lelylijn. Werk de mogelijkheden hiervoor uit

van gebiedsontwikkeling, infrastructuur en water en bodem in de volgende

en kijk daarbij ook naar kostenoptimalisaties of een stapsgewijze opbouw

fase.

van de uiteindelijke Lelylijn om de risico’s van een dergelijk groot project beter te kunnen beheersen.

Pag. 89

Meer concrete aanbevelingen Naast de belangrijke, en meer overkoepelende, aanbevelingen die hiervoor zijn benoemd, zijn er ook meer concrete, inhoudelijke aanbevelingen gedaan voor de volgende fase: 1. De landelijke en stedelijke inpassing van de Lelylijn zijn een hoofdopgave in de volgende fasen. Creëer voor zeer complexe gebieden zoals Groningen, Heerenveen en een selectie van natuurgebieden aparte projectgroepen en formuleer specifieke onderzoeksopdrachten voor deze locaties. En start direct vanaf het begin van de komende fase met de uitwerking hiervan. 2. Voor het behalen van hoge reizigersaantallen op de Lelylijn is het cruciaal dat de extra woningbouw in directe nabijheid van stations gerealiseerd wordt. Centreer veel van de extra woningbouw (rond de stations) in de halte locaties Lelystad, Emmeloord, Heerenveen, Drachten, Leeuwarden en Groningen. 3. Kijk bij de gebiedsuitwerking ook naar de zogenoemde meekoppelkansen:

a. Zorg ervoor dat de principes van ‘water en bodem sturend’ bij elke uitwerking vanaf het begin worden meegenomen om verrassingen en mogelijk hoge kosten later te voorkomen.

4. Onderzoek samen met de gemeenten of extra stations zoals Suikerzijde, Werpsterhoeke, Leek, Joure en Lemmer gerealiseerd en door de Lelylijn bediend kunnen worden. In de volgende fase zullen hier definitieve keuzes nodig zijn. 5. Aanbevolen wordt om, in samenwerking met aanbieders van vervoer en regionale overheden, nader te bezien wat er nodig is om de bereikbaarheid per openbaar vervoer, maar ook per auto in combinatie met trein of trein met fiets goed te laten functioneren (hubs). 6. Het inpassen van de Lelylijn op bestaand spoor en in de dienstregeling is onderwerp van de volgende fase. Belangrijk daarbij is de aansluiting van de Lelylijn op het bestaande spoor tussen Lelystad – Amsterdam en het effect van de grote verstedelijkingsambities van Lelystad en Almere. Het meenemen van alle toekomstige plannen leidt tot een hoger aantal reizigers. Dit dient in samenhang te worden bekeken in de vervolgfase. 7. Andere projecten vragen ook ruimte, waarbij vooral de 380 kV Vierverlaten - Ens Diemen veel impact kan hebben. Dit vergt gezamenlijke uitwerking en afstemming tussen alle betrokken overheden.

b. Onderzoek hoe de economische effecten van de Lelylijn voor Noordelijk Nederland een betere spin-off kunnen krijgen, bij specifieke clusters en locaties, en in de rest van Nederland, waaronder de MRA.

c. Neem ook de benodigde herstructurering als opgave mee bij woningbouw en bedrijfsterreinen in stationsomgevingen.

d. Kijk hoe versterking van natuurwaarden en koppeling met wateropgaven en

e. Onderzoek de combinatie met auto infrastructuur opgaven bij Ketelmeer,

landbouw mogelijk is bij Van Oordt’s Mersken, Tsjûkemar en Leekstermeer. Skarster Rien en knooppunt Heerenveen. f. Hou bij grondverwerving rekening met landbouwontwikkeling en de effecten op stikstof en veenweiden.

Pag. 90

Aanbevelingen College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs

Lijst met bijlagen

Het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs heeft een reflectie gegeven

1. Participatieve Waarde Evaluatie, Raadpleging Lelylijn (Populytics)

op het MIRT-onderzoek en het NOVEX Ontwikkelperspectief Lelylijn. Een belang-

2. Onderzoek Lelylijn-alternatieven (Arcadis, Posad Maxwan en Significance)

rijk vertrekpunt van het College is dat echt gekeken moet worden naar de lange

3. Ontwikkelperspectief NOVEX Lelylijn (Studio Bereikbaar)

termijn (de 22e eeuw begint nu), zeker bij een dergelijk grote ingreep. Het College

4. Achtergrondrapport Ontwikkelperspectief NOVEX Lelylijn (Studio Bereikbaar)

doet vijf aanbevelingen voor het Rijk, de gemeenten, provincies en het projectteam:

5. Deelonderzoeken NOVEX:

1. Veranker de inzichten uit het onderzoek en leg de focus op regionale en grensoverschrijdende interconnectiviteit. Dit is de belangrijkste les uit het Lelylijn-onderzoek en sluit goed aan bij de ambitie Elke Regio Telt. 2. Breng de landelijke en regionale opgaven samen in een uitgewerkt ‘Masterplan Noordelijk Nederland’. De ruimtelijke impact van de Lelylijn is van dusdanige omvang dat deze in samenhang met andere nationale en regionale lange termijn opgaven moet worden bezien. 3. Onderzoek de impact van de Lelylijn op andere grote infrastructurele projecten in Nederland. Hierbij benoemt het College verschillende spoorverbindingen waarmee de Lelylijn in verband staat, zowel grensoverschrijdend als binnen Nederland. 4. Doe gebiedsgerichte toekomstverkennningen voor de echt lange termijn.

a. Wonen (Companen) b. Economie (Bureau Buiten) c. Wabos (SWECO) d. Natuur (RHDHV) e. Landbouw (Elzinga & Oterdoom) f. Internationaal vergelijkingsonderzoek (RUG) 6. Brede Welvaart onderzoek (CMO STAMM en Planbureau Fryslân) 7. Brede Welvaarteffecten van de Lelylijn - Samenvattende rapportage (TNO) 8. Lelylijn internationaal Amsterdam – Groningen – Bremen (RHDHV e.a.) 9. Lelylijn internationaal Brede Welvaart (Studio Bereikbaar) 10. Reflectie op het MIRT-onderzoek en het NOVEX Ontwikkelperspectief Lelylijn (College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs) De genoemde bijlagen zijn te downloaden via www.delelylijn.nl/documenten.

Belangrijk om de grote transities op het gebied van klimaat, energie, landbouw en circulaire economie in samenhang te bezien met de Lelylijn, gebiedsontwikkeling en water en bodem. 5. Anticipeer in lokale plannen op de komst van de Lelylijn. De Lelylijn zal in gemeentelijke en provinciale plannen niet onmogelijk moeten worden gemaakt, ondanks nieuwe inzichten en een wisselende politieke context. Het College ziet de meerwaarde van de Lelylijn en acht het verstandig deze in het verband te zien van een veelomvattend plan om de leefbaarheid in Noordelijk Nederland te verbeteren. Tot slot oordeelt het College positief over de gevolgde aanpak in het MIRT- en NOVEX onderzoek, waarbij veel informatie is opgehaald en ook de inbreng van bewoners nadrukkelijk is betrokken.

Pag. 91

Colofon Opdrachtgever: Stuurgroep Lelylijn (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Ministerie van Economische Zaken, Provincie Groningen, Provincie Fryslân, Provincie Flevoland, gemeente Groningen, gemeente Leeuwarden, gemeente Noordooostpolder, Wetterskip Fryslân) Auteurs: Daniëlle Meiboom, David de Vries, Jeske Zijlstra Eindredactie: Daniëlle Meiboom Vormgeving en opmaak: Robbin van Nek, Buro Klei Concept: Robbin van Nek, Ingrid van der Geest (PIT) Uitgave: deze uitgave wordt grotendeels digitaal verspreid Fotografie: fotografie voorzijde en hoofdstukfoto’s Marleen Annema Modellen op foto’s Marleen Annema: Marijn de Boer, Mirte de Ligt, Gijs Bouma Bijlagen: de verantwoordelijke organisaties staan op de bijlagen vermeld

Bijzondere vermeldingen: Speciale dank aan Arcadis, Posad Maxwan, Studio Bereikbaar, CMO STAMM, RHDHV voor het gebruik van kaarten en afbeeldingen. Copyright-informatie: Wilt u iets gebruiken uit deze publicatie neem dan contact op met provincie Groningen via Lelylijn@provinciegroningen.nl. November 2024

Pag. 92

 www.delelylijn.nl