D05 04 Bijlage bij AVA HVC 4 - HVC Contextanalyse najaar 2022.pdf

4. HVC Contextanalyse najaar 2022

HVC Contextanalyse najaar 2022

Inhoud 0.

1.

Samenvatting .................................................................................................................................. 5 0.1

Energie en CO2 ........................................................................................................................ 5

0.2

Afval- en grondstoffen ............................................................................................................ 5

0.3

Afvalwater en zuiveringsslib ................................................................................................... 6

Energie en CO2 ................................................................................................................................ 7 1.1.

Algemeen ................................................................................................................................ 7

1.1.1

Klimaatverandering breekt nieuwe records ................................................................... 7

1.1.2

Aantal klimaatzaken in 5 jaar verdubbeld ...................................................................... 7

1.1.3

Warmtewet mei volgend jaar naar Kamer...................................................................... 8

1.2

Ontwikkelingen energiemarkt ................................................................................................ 8

1.2.1

Ontwrichting energiemarkt door ‘Oekraïne’. ................................................................. 8

1.2.2

Martkontwikkelingen energie ....................................................................................... 10

1.2.3

Faillissementen energiebedrijven. ................................................................................ 11

1.3

Van gas los ............................................................................................................................ 11

1.3.1

Aardgasvrij .................................................................................................................... 11

1.3.2

Uitbreiding aantal proeftuinen. .................................................................................... 12

1.3.3

Toenemende rol warmtenetten ................................................................................... 12

1.3.3

Duurzaamheid warmtenetten. ..................................................................................... 12

1.3.4

NieuweWarmteNu! ....................................................................................................... 13

1.3.5

Warmtepompen............................................................................................................ 14

1.4

Ontwikkelingen m.b.t. CO2.................................................................................................... 14

1.4.1

Prijsontwikkeling CO2-emissierechten .......................................................................... 14

1.4.2

CO2-heffing ................................................................................................................... 15

1.4.3

Urgendadoel gehaald .................................................................................................... 15

1.5

SDE++ .................................................................................................................................... 16

1.6

Duurzame energieproductie ................................................................................................. 16

1.7

Duurzame energiebronnen ................................................................................................... 17

1.7.1

Zon-PV ........................................................................................................................... 17

1.7.2

Wind-op-zee .................................................................................................................. 19

1.7.3

Wind-op-land ................................................................................................................ 19

1.8

Milieu-impact zonnepanelen en windturbines ..................................................................... 20

1.9

Waterstof .............................................................................................................................. 21

1.9.1

Algemeen ...................................................................................................................... 21

1.9.2

Sterke groei aantal projecten voor groene waterstof .................................................. 21

1.9.3

Waterstofbackbone ...................................................................................................... 21 2

1.9.4

Plannen voor grootschalige installaties ........................................................................ 22

1.9.5

Pilotprojecten met waterstof in bebouwde omgeving stap dichterbij ........................ 23

1.10 2.

Afval- en grondstoffen .................................................................................................................. 25 2.1

Algemeen .............................................................................................................................. 25

2.1.1

Export RDF Verenigd Koninkrijk .................................................................................... 25

2.1.2

Kamervragen rol afvalenergiecentrales ........................................................................ 25

2.1.3

SER pleit voor afrekenbare doelen m.b.t. grondstoffentransitie ................................. 26

2.1.4

Kabinetsbeleid Circulaire economie ............................................................................. 26

2.1.5

Earth Overshoot Day ..................................................................................................... 26

2.1.6

Uitgebreide producenten verantwoordelijkheid. ......................................................... 27

2.1.7

Afvalpreventie ............................................................................................................... 27

2.2

Ontwikkelingen inzameling ................................................................................................... 28

2.2.1

Martkontwikkeling inzameling...................................................................................... 28

2.2.2

Diftar/recycletarief........................................................................................................ 28

2.2.3

Verduurzamen afvalinzameling .................................................................................... 30

2.2.4

Zwerfafval ..................................................................................................................... 31

2.3

Kunststoffen .......................................................................................................................... 31

2.3.1

Statiegeld ...................................................................................................................... 31

2.3.2.

Mechanische vs. chemische recycling........................................................................... 32

2.3.3

Export plasticafval ......................................................................................................... 32

2.3.4

Plannen grootschalige verwerkingsinstallaties ............................................................. 33

2.4

Ontwikkelingen afvalverbranding ......................................................................................... 33

2.4.1

PBL-studie naar minder uitstoot voor Nederlandse verbranders ................................. 33

2.4.2

CO2-afvang .................................................................................................................... 34

2.4.3

Bodemassen .................................................................................................................. 34

2.4.4

Stikstof-emissies............................................................................................................ 35

2.5

Marktontwikkelingen (secundaire) grondstoffen. ................................................................ 36

2.5.1

Ferro en non-ferro ........................................................................................................ 36

2.5.2

Oud papier en karton .................................................................................................... 37

2.5.3

Afvalhout ....................................................................................................................... 37

2.6

3.

Ontwikkelingen arbeidsmarkt ............................................................................................... 23

Ontwikkeling bedrijven ......................................................................................................... 38

2.6.1

AEB ................................................................................................................................ 38

2.6.2

Twence .......................................................................................................................... 38

(Afval-)water en zuiveringsslib ...................................................................................................... 40 3.1

Beleidsmatige ontwikkelingen .............................................................................................. 40 3

3.1.1

Energietransitie en klimaatadaptatie............................................................................ 40

3.1.2

UPV voor medicijnen..................................................................................................... 40

3.1.3

Impact aquathermie op aquatische organismen .......................................................... 41

3.1.4

Hergebruik waterijzer voor behandeling afvalwater .................................................... 41

3.1.5

Waterschappen willen duurzamere polymeren op de rwzi.......................................... 41

3.2

Specifieke ontwikkelingen bedrijf/RWZI ............................................................................... 42

3.2.1

EEW start bouw vierde verbrandingslijn voor rioolslib ................................................ 42

3.2.2

Rijnland gaat lachgas meten bij waterzuiveringen ....................................................... 42

3.2.3

Aanpassing zuivering HHR Rijnland in Velsen. .............................................................. 42

4

0. Samenvatting 0.1

Energie en CO2

Ondanks externe omstandigheden (w.o. ‘corona’) en getroffen maatregelen, is er nog geen significant effect op de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. In steeds meer landen worden juridische procedures aangespannen tegen zowel overheden als bedrijven om meer inspanningen af te dwingen. Het merendeel van de klimaatzaken is succesvol. De oorlog in Oekraïne heeft geleid tot een ontwrichting van de energiemarkt. De prijsontwikkeling van m.n. gas en elektriciteit vertoont zowel een enorme en onvoorspelbare ‘dynamiek’ als extreem hoge prijzen. Zowel op internationaal als nationaal niveau worden maatregelen getroffen om minder afhankelijk te worden van Russische fossiele brandstoffen (gas en olie). Daarnaast worden maatregelen getroffen om de negatieve effecten van de hoge energieprijzen voor zowel particulieren als bedrijven te beperken. De inspanningen om te komen tot energiebesparing worden geïntensiveerd. Het grootste deel van de Nederlandse nieuwbouwwoningen wordt ondertussen ‘aardgasvrij’ gerealiseerd. Voor het verwarmen van woningen worden in toenemende mate warmtepompen geïnstalleerd terwijl ook het aantal aansluitingen op warmtenetten geleidelijk toeneemt. De CO2uitstoot van via warmtenetten geleverde warmte wordt in de toekomst aan eisen onderhevig. De HVC-warmtenetten ‘Alkmaar’ en ‘Dordrecht’ voldoen nu al aan de toekomstige eisen.

De hoeveelheid duurzaam geproduceerde elektriciteit neemt sterkt toe. Dit komt zowel door de forse toename van het aantal geplaatste zonnepanelen als door de toename van windvermogen, zowel op land als op zee. De salderingsregeling voor particulieren wordt naar verwachting vanaf 2025 afgebouwd. Wel komt er een wettelijke regeling op grond waarvan huishoudens recht hebben op een redelijke terugleververgoeding. De Nederlandse ambities voor wind op zee zijn fors: van ca. 21 GW in 2030 naar ca. 50 GW in 2040 om in 2050 70 GW aan opgesteld vermogen te realiseren.

0.2

Afval- en grondstoffen

De dalende tendens van de export van RDF uit de UK zet door. Er zijn kamervragen gesteld over o.a. de impact van de importheffing op de (internationale) CO2-uitstoot en de visie van het kabinet op de rol van afvalenergiecentrales in Nederland en Europa. In het najaar van 2022 verschijnt het Nationaal Programma Circulaire Economie. Hierin worden circulaire doelen op productgroepniveau geformuleerd en voor 2030 en 2050 uitgewerkt. De Ser vindt dat het kabinet concrete en afrekenbare doelen op het gebied van de grondstoffentransitie moet vastleggen en dat met wet- en regelgeving de grondstoffentransitie veel meer worden uitgedragen. NVRD samen met de VNG maar ook de Vereniging Afvalverwerkers zijn voorstanders om alle betrokken ketenpartners actiever en in een eerder stadium bij de totstandkoming van uitgebreide producentenverantwoordelijkheden te betrekken. Met betrekking tot afvalpreventie wordt o.a. in het kader van de herziening van de EU-Kaderrichtlijn afvalstoffen aangedrongen op het formuleren van kwantitatieve doelstellingen. In steeds meer gemeenten wordt een betaalsysteem voor restafval (diftar, recycletarief) ingevoerd. In alle gemeenten waar een degelijk systeem is ingevoerd, leidt dit tot een forse reductie van de hoeveelheid restafval. Inzamelbedrijven zetten volop in op het verduurzamen van de afvalinzameling o.a.

door elektrificatie, inzet biobrandstoffen en optimalisatie inzamelroutes b.v. door de inzet van vulgraadsensoren.

5

In steeds meer landen wordt statiegeld op verpakkingen ingevoerd. De invoer van statiegeld op kleine plastic flesjes heeft in Nederland geleid tot een aantoonbare reductie van de hoeveelheid plastic flesjes in het zwerfafval. Er komen in Europa steeds met initiatieven voor het verwerken van kunststofafval. Initiatieven gericht op chemische recycling lijken zich vooralsnog te richten op een relatief ‘schone’ en ‘éénduidige’ inputstroom. Vrijwel alle Nederlandse AEC’s hebben plannen om te komen tot de afval van CO2. Vooralsnog hebben alleen initiatieven gericht op de toepassing van de afgevangen CO2 in de glastuinbouw, waaronder die van HVC, zicht op realisatie doordat deze initiatieven subsidie toegezegd hebben gekregen. De bijdrage van de sector Industrie, Energie en Raffinaderijen aan de emissies van stikstofoxiden is ruim 13% . Van de 42 miljoen kg. stikstofoxiden die de sector uitstoot, is ca. 0,4 miljoen kg afkomstig van HVC. Evenals bij de ontwikkeling van de energiemarkt, is ook de markt voor (secundaire) grondstoffen een markt met een hoge dynamiek. Ook hier speelt de oorlog in Oekraïne en de impact daarvan op o.a. de economische ontwikkeling een belangrijke rol. Er is nog steeds geen ‘groen licht’ voor de definitieve overname van AEB door AVR. De Autoriteit Consument & Markt gaat de geplande overname van AEB door AVR verder onderzoeken.

AEB gaat haar scheidingsinstallatie ook inzetten voor het verwerken van afval afkomstig uit o.a. winkels en kantoren (kwd-afval). De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft het handhavingsverzoek van AVR tegen de gemeenten die aandeelhouder zijn van afvalverwerker Twence afgewezen. Een haalbaarheidsonderzoek naar een nascheidingsinstallatie bij Twence heeft bij diverse Twentse gemeenten tot de conclusie geleid dat nader onderzoek naar nascheiding niet nodig is. Zij willen de bronscheiding in stand houden.

0.3

Afvalwater en zuiveringsslib

Zowel energietransitie als klimaatadaptatie vragen om investeringen in de openbare ruimte. Alhoewel een koppeling voor de hand ligt is dit koppelen vooralsnog pionieren en maatwerk. De Unie van Waterschappen steunt een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) van farmaceutische bedrijven voor medicijnen. Uit literatuuronderzoek in opdracht van STOWA blijkt dat de effecten van het winnen van warmte uit oppervlaktewater op populatie- en ecosysteemniveau in grote dynamische wateren mogelijk beperkt zijn. Voor een meer duurzame behandeling van afvalwater, onderzoeken waterschappen o.a. de mogelijkheden voor de inzet van ijzerzouten die ontstaan bij de drinkwaterproductie en de inzet van polymeren t.b.v. de ontwatering van zuiveringsslib met een lagere CO2-footprint. Afvalenergiebedrijf EEW is begonnen met de bouw van de verbrandingslijn voor zuiveringsslib in Delfzijl. De installatie moet het rioolslib van drie waterschappen gaan verwerken en moet in 2024 operationeel zijn STOWA en de waterschappen doen op rioolwaterzuiveringen onderzoek naar de uitstoot van broeikasgassen, zoals lachgas en methaan. Ook wordt er gekeken hoe de uitstoot van deze broeikasgassen op de zuiveringen kan worden verminderd.

6

1.

Energie en CO2

1.1.

Algemeen

1.1.1 Klimaatverandering breekt nieuwe records Een rapport van de Amerikaanse Klimaatdienst NOAA constateert dat ondanks het feit dat de uitstoot van broeikasgassen door de pandemie in 2020 een dip vertoonde, in 2021 de concentratie van broeikasgassen “de hoogste in ten minste de laatste miljoen jaar op basis van paleoklimatologische gegevens” was. De maatregelen om de klimaatcrisis af te wenden hebben tot op heden nog geen effect op de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. Ook de zeespiegelstijging breekt records. De zeespiegel staat nu 9,7 centimeter hoger dan het gemiddelde in 1993, toen de satellietmetingen begonnen. Het peil is daarmee voor het tiende opeenvolgende jaar naar een recordhoogte gestegen. En de aarde blijft steeds warmer worden. Vorig jaar was een van de zes warmste jaren sinds het begin van de metingen medio negentiende eeuw. De jaren van 2015 tot 2021 waren de zeven warmste ooit gemeten.

1.1.2 Aantal klimaatzaken in 5 jaar verdubbeld De eerste klimaatzaak ter wereld tegen een regering was in Nederland. In 2013 riep milieuorganisatie Urgenda samen met 900 mede-eisers de Staat ter verantwoording en vroegen om meer maatregelen te nemen om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan. Na een juridische procedure die in totaal zeven jaar duurde werd de Nederlandse overheid door de rechter verplicht om in het jaar 2020 25 procent minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Maatregelen tegen klimaatverandering worden steeds vaker in de rechtszaal afgedwongen. Een trend die naar verwachting de komende jaren alleen maar zal toenemen. In slechts vijf jaar tijd is het aantal rechtszaken over het klimaat wereldwijd verdubbeld tot een totaal van 2000. Een kwart daarvan werd de afgelopen twee jaar aangespannen. Vooral het aantal juridische procedures tegen overheden stijgt sterk. Sinds 2017 is een record aantal van 30 zaken aangespannen tegen overheden wereldwijd. Met name in Duitsland is de juridische route populair: hier werd de overheid in 2021 maar liefst 15 keer voor de rechter gedaagd. In Nederland waarschuwde Milieudefensie begin dit jaar 29 bedrijven waaronder Unilever, DSM en AholdDelhaize in een brief voor juridische stappen als zij niet binnen drie maanden duidelijk zouden maken hoe zij voor 2030 hun CO2 emissies met 45 procent zouden verminderen.

Overheden en bedrijven Rechtszaken tegen de overheid verschillen van andere klimaatzaken, omdat zij zich richten op de ambities van overheden of de implementatie daarvan in wetgeving. Op die manier beïnvloeden dit soort rechtszaken het tempo waarin overheden overgaan tot klimaatactie. Naast overheden moeten grote olie- en gasbedrijven ook steeds vaker voor de rechter verschijnen. Ook hier liep Nederland voorop in de wereld met de klimaatzaak die Milieudefensie in 2018 aanspande tegen Shell. Na drie jaar procederen oordeelde de rechter dat Shell zijn CO2 uitstoot sneller moest terugbrengen. Een uitspraak waartegen Shell in beroep is gegaan. Klimaatzaken succesvol Klimaatrechtszaken zijn een belangrijk instrument geworden om overheden en bedrijven te houden aan hun klimaatdoelen of ze te verplichten doelen te stellen. En het merendeel van de

7

aangespannen zaken is succesvol: van de acht rechtszaken waarin al een uitspraak is gedaan waren zes in het voordeel van klimaatactie. Voor de komende jaren wordt een verdere toename van rechtszaken verwacht waarbij bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. In Nederland sorteert Milieudefensie hier al op voor. De milieuorganisatie stuurde een brief aan het bestuur en de aandeelhouders van Shell met daarin de waarschuwing dat zij aansprakelijk zijn voor het niet uitvoeren van het gerechtelijke vonnis.

1.1.3 Warmtewet mei volgend jaar naar Kamer De Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) gaat in mei volgend jaar naar de Kamer. Naar verwachting treedt hij dan in januari 2024 in werking. Dit is een half jaar later dan gepland. Er wordt nog gekeken met gemeentes, provincies, warmtebedrijven en netwerkbedrijven hoe publieke betrokkenheid bij de warmtenetten en het publiek belang kan worden vormgegeven. Op basis van onderzoeken en gespreken wordt het wetsvoorstel waar nodig aangepast waarna het naar de Raad van State gaat voor advies. Jetten wil voorkomen dat dit proces leidt tot vertraging van de energieen warmtetransitie. Via deze wet wordt ook de ontkoppeling van de energieprijs voor warmtenetten en de gasprijs geregeld.

1.2

Ontwikkelingen energiemarkt

1.2.1 Ontwrichting energiemarkt door ‘Oekraïne’. De oorlog in Oekraïne en de daarop volgende acties van zowel de Europese Unie als Rusland hebben tot een ontwrichting van de internationale energiemarkt geleid. Met name de gas- en elektriciteitsprijzen zijn explosief gestegen en vertonen een zeer hoge en onvoorspelbare dynamiek. Deze ontwikkelingen hebben een enorme impact op de gehele maatschappij, zowel voor bedrijven als particulieren. Voor particulieren leiden deze ontwikkeling met name tot een toenemende mate van energiearmoede; de situatie waarbij een huishouden een relatief te groot deel van het inkomen moet besteden aan het betalen van de energiefactuur. Voor een deel betreft dit huishoudens die in oudere en slecht geïsoleerde (vaak huur-) woningen wonen. Voor bedrijven gaat dit om relatief energie intensieve bedrijven waar de sterke stijging van de energielasten leidt tot aanzienlijke kostprijsverhoging voor geleverde producten die die niet (volledig) aan de eindafnemer is door te berekenen. Het gaat daarbij o.a. om zowel grootschalige industriële activiteiten zoals de chemische en basismetaal industrie, de glastuinbouw als relatief energie-intensieve mkb-bedrijven zoals bakkers, slagers, restaurants, etc. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot het (tijdelijk) stilleggen van (een deel van) de productiecapaciteit tot het volledig stopzetten van de onderneming.

Europese maatregelen Met nieuwe wetgeving voor de opslag van gas wil de Europese Unie de continuïteit van de gasvoorziening in de Europese Unie voor de komende en daaropvolgende winters versterken. In het licht van de Russische dreiging om de aanvoer te verstoren, bepaalt de EU-gasopslagverordening dat de Europese gasreserves vóór de winter van 2022 moeten worden aangevuld en dat het beheer ervan tegen inmenging van buitenaf moet wordt beschermd. De nieuwe regels van de EUVerordening 2022/1032 inzake gasopslag vereisen met name dat de 18 EU-lidstaten de ondergrondse gas opslagfaciliteiten tot 80 procent van hun capaciteit opvullen tegen 1 november van dit jaar en tot 90 procent in de daaropvolgende jaren. Gasopslagfaciliteiten worden voortaan als kritieke infrastructuur beschouwd en alle opslagexploitanten in de Europese Unie zullen een nieuw certificeringsproces moeten doorlopen om het risico op inmenging van buitenaf te beperken. 8

Begin september heeft de Rijksoverheid bekend gemaakt dat op dat moment de gasopslagen in Nederland voor ruim 80% waren gevuld waarmee werd voldaan aan de Europese eis. Daarnaast heeft de Europese Commissie heeft tijdelijke plannen gepresenteerd met het doel de energierekening voor Europeanen te verlagen. Er komt een prijsplafond van €180 per MWh op “overwinsten”, een verplicht besparingsdoel voor lidstaten van 10%, plus een besparingsdoel van 5% voor uren met een hoge vraag, en een solidariteitsbijdrage voor fossiele energiebedrijven. Het plafond “mag alleen gelden voor gerealiseerde marktinkomsten”. De Commissie wil hiermee onder meer windparken ontzien die via afnamecontracten (PPA's) hun stroom voor de lange termijn tegen een vaste prijs hebben verkocht en op die manier niet profiteren van de huidige hoge elektriciteitsprijzen. Nationaal steunpakket voor huishoudens en bedrijven De sterk verhoogde energielasten leiden tot financiële problemen voor zowel huishoudens als bedrijven. Op Prinsjesdag is daarom een steunpakket voor huishoudens aangekondigd waarvan de effecten m.i.v. 1 november 2022 voor de huishoudens zichtbaar moeten zijn via een verlaagde energienota. Dit steunpakket gaat bestaan uit het vastzetten van de prijs voor gas en elektriciteit voor waarschijnlijk een gemiddeld verbruik tot 1.200 kubieke meter gas en 2.400 kilowattuur stroom.

Voor al het verbruik boven deze grenzen wordt wel de op dat moment geldende marktprijs berekend. Het kabinet schat dat huishoudens hierdoor 190 euro korting per maand krijgen. Een steunpakket voor het bedrijfsleven, m.n. de energie-intensieve mkb-bedrijven, wordt in november verwacht. Aandacht voor energiebesparing en verduurzaming De sterk toegenomen kosten voor energie leiden bij zowel particulieren als bedrijven tot een sterk toegenomen belangstelling voor het uitvoeren van energiebesparende maatregelen en/of het installeren duurzame technieken zoals warmtepompen en zonnepanelen. Dit leidt tot lange wachttijden voordat de installatie daadwerkelijk kan worden gerealiseerd. Bedrijven die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³aardgas(equivalent) verbruiken, zijn sinds de jaren negentig van de vorige eeuw wettelijk verplicht om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder uit te voeren. Daarnaast moeten alle inrichtingen die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht, eens per vier jaar rapporteren over de door hen geïmplementeerde energiebesparende maatregelen. De eerste keer moest dit voor 1 juli 2019 gebeuren. De volgende rapportageronde staat voor 1 juli 2023 op de agenda.

In de Kamerbrief van de minister van Klimaat en Energie van 4 juli 2022 is een verdere aanscherping van de huidige energiebesparingsplicht aangekondigd. De (voorgenomen) aanscherpingen betreffen o.a.: •

• •

uitbreiding van de energiebesparingsplicht naar vergunningsplichtige (type C) inrichtingen en EU ETS inrichtingen per 2023. Het totale energieverbruik dat onder de energiebesparingsplicht valt, wordt zo drie keer hoger, omdat er dan tien keer zoveel industrieel energiegebruik onder valt. verkenning van een uitbreiding van de energiebesparingsplicht naar glastuinbouwbedrijven die deelnemen aan het CO₂ vereveningssyteem voor die bedrijfstak. actualisatie van de 'Erkende Maatregelenlijsten voor energiebesparing' naar de laatste stand van de techniek, investerings- en energieprijzen. Hierdoor komen er meer

9

•

•

•

energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd lager dan 5 jaar onder de energiebesparingsplicht te vallen. verbreding van de energiebesparingsplicht naar CO₂-reducerende maatregelen. Hiermee worden ook maatregelen voor het produceren van duurzame energie en elektrificatiemaatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder toegevoegd aan de energiebesparingsplicht. toevoeging van de energiebesparingsplicht aan het basistakenpakket van de omgevingsdiensten samen met extra middelen voor meer toezicht- en handhaving(capaciteit) op de naleving daarvan. onderzoek naar de mogelijkheid om in de Omgevingswet te bepalen dat energiegebruiksgegevens op aanvraag met de toezichthouders moeten worden gedeeld, zodat de koppeling tussen de energiebesparingsplicht en verbruiksgrenzen duidelijker (handhaafbaar) wordt.

1.2.2 Martkontwikkelingen energie Alhoewel in 2021 al sprake was van het geleidelijk oplopen van elektriciteits- en gasprijzen, zijn deze ontwikkelingen in 2022 extreem en onvoorspelbaar (fig. 1 en fig. 2). Zelfs bij een eventuele stabilisatie van de huidige prijzen, zal er sprake zijn van een verveelvoudiging van de prijzen t.o.v. een jaar geleden. Alhoewel maar een deel van de elektriciteit wordt geproduceerd m.b.t. aardgas, is de koppeling tussen gas- en elektriciteitsprijzen duidelijk te zien. Het Nederlandse kabinet is bezig met een wetsvoorstel voor ontkoppeling, maar dat is waarschijnlijk pas in 2023 klaar. Ontkoppeling kan leiden tot een halvering van de elektriciteitsprijs en misschien nog wel meer (Martien Visser1).

Figuur 1. Ontwikkeling elektriciteitsprijzen voor levering in 2023 resp. 2024.

1

https://nos.nl/artikel/2442718-komt-er-een-einde-aan-de-marktprijs-voor-elektriciteit

10

Figuur 2. Ontwikkeling gasprijzen voor levering in 2023 resp. 2024.

HVC en ontwikkeling energiemarkt.. Als netto-producent van energie heeft de ontwikkeling van de energiemarkt een positieve impact op het resultaat van HVC. Tegelijkertijd neemt het financiële risico voor HVC toe als b.v. door een storing in de installatie de door HVC te leveren energie niet zelf geproduceerd kan worden en op de markt moet worden ingekocht. Daarnaast gebruikt HVC o.a. ten behoeve van de rookgasreiniging in de AEC’s een aanzienlijke hoeveelheid aardgas waarvoor de hogere marktprijzen betaald moeten worden.

1.2.3 Faillissementen energiebedrijven. De ontwikkelingen op de energiemarkt hebben geleidt tot diverse faillissementen van energieleveranciers met name in 2021 (7 vergunninghouders minder o.a. door faillissement (6)) en Ook trekken we(1samen met gemeenten op met om te komen tot een structurele vanConsument beperkt in 2022 faillissement). In verband deze ontwikkelingen gaat de aanpak Autoriteit en nieuwe zwerfafval. Gemeenteenergiebedrijven Dordrecht en Medemblik zijnopleggen. hier voorbeelden van. endumpingen Markt (ACM) en bestaande extra eisen Van de toezichthouder moeten energiebedrijven hun financiële continuïteit en de houdbaarheid van hun bedrijfsplan beter onderbouwen. Ook moeten ze aantonen dat ze hun risicomanagement op orde hebben. Daarmee moeten de leveranciers van gas en elektriciteit weerbaarder worden tegen plotselinge inkoopprijsstijgingen op de energiemarkt.

1.3

Van gas los

1.3.1 Aardgasvrij Sinds het schrappen van de gasaansluitplicht op 1 juli 201831 worden steeds meer woningen gebouwd zonder aansluiting op het gasnet. In heel 2021 werd 91 procent van de nieuwbouwwoningen zonder aansluiting op het gasnet gerealiseerd (fig. 3). Dit percentage zal de komende jaren richting de 100 procent groeien. In het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III is 11

afgesproken dat tussen 1 juli 2018 en eind 2021, 75 procent van de nieuwbouw aardgasvrij moet zijn opgeleverd. Dit doel lijkt te worden gehaald.

Figuur 3. Ontwikkeling percentage aardgasvrije aansluitingen bij nieuwbouwwoningen.

1.3.2 Uitbreiding aantal proeftuinen. In maart j.l. werden uit 47 aanvragen om in aanmerking te komen als proeftuin in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken, 14 geselecteerd. Twee projecten in resp. Leidschendam-Voorburg en in Anjum in de gemeente Noardeast-Fryslan, die in het voorjaar door gebrek aan budget als reserveproject werden aangemerkt, zijn nu alsnog hieraan toegevoegd. Het totaal aantal proeftuinen staat nu op 66.

1.3.3 Toenemende rol warmtenetten Het aantal huishoudens dat is aangesloten op een warmtenet, neemt al jaren geleidelijk toe (fig. 4). Met het ‘van-gas-los’ maken, waarbij aansluiten op een warmtenet in veel situaties een reële optie is, zal dit aantal naar verwachting de komende jaren nog verder stijgen.

Figuur 4. Ontwikkeling aantal aansluitingen op een warmtenet.

1.3.3 Duurzaamheid warmtenetten. Warmtenetten worden gevoed met een grote diversiteit aan duurzame en niet-duurzame warmtebronnen. Afhankelijke van de ingezette warmtebron(nen) wordt daarmee een bepaalde CO2prestatie per geleverde hoeveelheid warmte gerealiseerd (fig. 5). In de Wet collectieve warmtevoorziening (Wcw) worden normen opgenomen met een maximale CO2-emissie per GJ 12

warmte. Deze norm zal naar verwachting in de loop van de jaren verder worden aangescherpt. Een verdere toename van de inzet van duurzame warmtebronnen zal voor veel warmtenetten noodzakelijk zijn om aan de toekomstige eisen te kunnen voldoen. De HVC-warmtenetten in Alkmaar en Dordrecht voldoen nu al aan de in de toekomst gestelde eisen (fig. 5).

Figuur 5. Ontwikkeling CO2-uitstoot per GJ warmte voor grootschalige warmtenetten in Nederland

1.3.4 NieuweWarmteNu! HVC en de andere partners in NieuweWarmteNu! (NWN!) gaan met 200 miljoen uit het Nationaal Groeifonds 26.000 huizen en gebouwen en ruim 800 hectare glastuinbouw van het aardgas af halen. De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft besloten het advies van de Groeifondscommissie over te nemen om 12 concrete collectieve warmteprojecten en de demonstratie van 6 innovaties (waaronder grootschalige seizoensopslag van warmte) van NWN! te ondersteunen. Met deze toekenning uit het Nationaal Groeifonds worden verschillende restwarmte, aquathermie-, zonthermie- en geothermieprojecten in een stroomversnelling gebracht. Dit leidt tot een snellere afname van het gebruik van aardgas én een aanzienlijke CO2-reductie. En dat tegen acceptabele kosten. Deze toekenning betekent mooi nieuws voor HVC, want warmtenet Gorinchem én Warmte Netwerk Westland (samenwerking HVC en Capturam) zijn onderdeel van de 12 collectieve warmteprojecten in NieuweWarmteNu!. De daadwerkelijke toekenning van de gereserveerde bedragen wordt naar verwachting in juli 2023 definitief. Mochten er nog projecten afvallen, staat ook warmtenet Den Helder op de reservelijst. Een mooie stap naar het aardgasvrij maken van woningen en het bijdragen aan de CO2-afname.

Voor warmtenet Gorinchem betekent de toekenning dat duizenden woningen van zowel corporaties, VvE's, als particulieren kunnen worden aangesloten op het warmtenet met een duurzame aquathermie bron. Voor Warmte Netwerk Westland betekent dit dat er stappen gemaakt kunnen worden naar het uitbreiden en het verbinden van verschillende warmtenetten in het Westland. Met behulp van een eerdere toekenning van de subsidie van het ministerie van 13

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, kan hierdoor een toekomstbestendig systeem worden aangelegd, waar meerdere duurzame warmtebronnen op aangesloten kunnen worden. Zoals bijvoorbeeld de restwarmte uit de Rotterdamse Haven van WarmtelinQ.

1.3.5 Warmtepompen Het aantal warmtepompen bij zowel woningen als niet-woningen neemt snel toe. In nieuwbouwwijken waar geen aardgasnet meer wordt aangelegd, zijn warmtepompen één van de manieren voor gasloze verwarming. De voorgenomen forse uitbreiding van het jaarlijks te installeren aantal warmtepompen, met mogelijk 2 miljoen hybride warmtepompen tot 2030, kan mogelijk wel leiden tot (extra) knelpunten op het elektriciteitsnet. De hybride warmtepomp wordt vanaf 2026 de standaard worden voor het verwarmen van woningen. Huiseigenaren zijn dan verplicht om bij vervanging van de cv-ketel over te stappen op een hybride warmtepomp of op een ander duurzaam alternatief, zoals aansluiting op het warmtenet.

Figuur 6. Ontwikkeling aantal opgestelde warmtepompen bij zowel woningen als niet-woningen

1.4

Ontwikkelingen m.b.t. CO2

1.4.1 Prijsontwikkeling CO2-emissierechten Alhoewel de prijs van CO2-emissierechten in 2022 ook aan sterke schommelingen onderhevig was, is de gemiddeld opgaande lijn ook in 2022 doorgezet. Terwijl de gemiddelde prijs in 2021 rondom de € 60 per ton schommelde, was dit in 2022 rondom de € 80 per ton (fig. 7).

14

Figuur 7. Ontwikkeling CO2-prijs in het kader van de Europese Emissiehandel

1.4.2 CO2-heffing Per 1 januari 2023 wordt een oplopende CO2-minimumprijs voor de industrie geïntroduceerd. Deze minimumprijs zorgt ervoor dat er een nationale belasting wordt geheven zodra de EU ETStermijnkoers onder een bepaald minimum zakt. Dezelfde methodiek (minimumprijs met aftrek van ETS-prijs) gaat ook voor AEC’s gelden. Daarnaast wordt de huidige CO2-heffing voor de industrie aan de marge aangescherpt om 4,85 miljoen ton extra CO2 in 2030 te realiseren. Hiervoor wordt het aantal dispensatierechten afgebouwd via verlaging van de reductiefactor. De reductiefactor voor 2023 is 1,213 en neemt ieder daaropvolgend kalenderjaar af met 0,078.

1.4.3 Urgendadoel gehaald Op grond van de uitspraak in de ‘Urgenda-rechtzaak’ moest in 2020 de uitstoot van broeikasgassen tenminste 25 procent onder het niveau van 1990 liggen. Ook in de jaren na 2020 mag deze ondergrens voor het klimaatbeleid niet worden overschreden. De Nederlandse uitstoot van broeikasgassen daalt dit jaar fors. Toch liggen de emissies nog niet ‘structureel’ 25% onder het niveau en waren ‘externe omstandigheden’ nl. de coronacrisis voor 2020 en de oorlog in Oekraïne in 2022 voor een groot deel verantwoordelijk voor de sterk afgenomen broeikasgasemissies. In 2022 leidde de sterk gedaalde gasvraag tot een reductie van 6,9 Mton CO2 terwijl een relatief warme winter en een aanzienlijke toename van de hoeveelheid duurzame energie eveneens een substantiële bijdrage aan de emissiereductie hebben geleverd (fig. 8). De extra inzet van steenkolen leidde tot een relatief beperkte toename van de CO2-emissies. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) constateert in haar Klimaat- en Energieverkenning 2023 dat het kabinet bij lange na niet op schema ligt om de o.a. in het regeerakkoord opgenomen klimaatdoelen voor 2030 te halen.

15

Figuur 8. Ontwikkeling broeikasgasemissies per maand in 2022 t.o.v. 2021.

1.5

SDE++

De Subsidieregeling Duurzame Energie (SDE++) wordt vanaf 2023 aangepast door het plaatsen van ‘hekjes’. Een ‘hekje’ zorgt ervoor dat technieken met een hogere subsidie-intensiteit eerder aan bod komen, doordat voor technieken binnen een ‘hekje’ budget wordt gereserveerd. Hierbij wordt gewerkt met een budget voor de domeinen waar zich nu knelpunten bevinden: lagetemperatuurwarmte, hogetemperatuurwarmte en moleculen (onder andere groen gas, geavanceerde hernieuwbare brandstoffen en waterstofproductie). Voor elk van deze domeinen wordt een budget van € 750 miljoen gereserveerd, bij een referentie-openstellingsbudget van € 5 miljard. Voor CO2-afvang, -opslag of -gebruik (CCS/CCU) en hernieuwbare elektriciteit wordt geen budget gereserveerd. Daarnaast wordt binnen de hekjes de maximale subsidie-intensiteit verhoogd van € 300 per ton CO2 naar € 400 per ton CO2, om meer ruimte te creëren voor technieken met een hogere subsidie-intensiteit (zoals aquathermie, zonthermie en restwarmte). De uitwerking hiervan en het verkrijgen van staatssteungoedkeuring van de Europese Commissie vindt de komende tijd plaats. De uiteindelijke invulling van de hekjes is onder voorbehoud van deze goedkeuring. De hoogte van de hekjes en verhoging van de maximale subsidie-intensiteit worden na de openstellingsronde van 2023 geëvalueerd.

1.6

Duurzame energieproductie

In 2022 zal waarschijnlijk een record aan duurzame elektriciteit worden geproduceerd (fig. 9). In de eerste 8 maanden van 2022 is door een toename van het aantal zonnepanelen en het grote aantal zonuren dit jaar al meer elektriciteit geproduceerd dan in heel 2021. Ook voor elektriciteit uit wind wordt verwacht dat die de jaarproductie van 2021 gaat overschrijden.

16

Figuur 9. Jaaropbrengsten voor de elektriciteitsproductie m.b.v. zon resp. wind.

1.7

Duurzame energiebronnen

1.7.1 Zon-PV Nederland Koploper. Met een jaarlijkse groei van het aantal zonnepanelen met ca. 50%, is Nederland ondertussen uitgegroeid tot Europees koploper t.a.v. het aandeel zon-PV in de elektriciteitsmix (fig. 10). Een verklaring voor deze snelle toename in Nederland t.o.v. de overige Europese landen is met name de op dit moment nog erg gunstige salderingslevering. Bij de huidige hoge elektriciteitsprijzen en relatief lage kosten voor zonnepanelen (fig. 11), leidt dit tot een korte terugverdientijd. NB Door hogere grondstofprijzen, energieprijzen en duurder transport zijn zonnepanelen voor het eerst in 10 jaar sinds 2021 weer duurder geworden.

Figuur 10. Ontwikkeling aandeel zonPV in de elektriciteitsmix in Nederland en diverse EU-landen.

17

Figuur 11. Ontwikkeling kostprijs zonnepanelen. Salderen en terugleververgoeding Huishoudens met zonnepanelen op hun dak zullen regelmatig meer stroom produceren dan hun eigen gebruik op dat moment. Het overschot wordt automatisch geleverd aan het energienet, het zgn. terugleveren. Energieleveranciers zijn wettelijk verplicht de zonnestroom die je teruglevert op jaarbasis te verrekenen met je verbruik uit het elektriciteitsnet. Dit heet salderen. Het kabinet is al enige tijd voornemens om de salderingsregeling jaarlijks stapsgewijs af te bouwen. Het eerdere plan om met deze afbouw in 2023 te starten bleek niet haalbaar. In de meest recente plannen (Prinsjesdag 2022) wordt uitgegaan van een stapsgewijze afbouw die begint in 2025. In 2031 zal de salderingsregeling ook in de nieuwe plannen volledig zijn afgebouwd. Bij deze afbouw van de salderingsregeling wordt het voor particulieren financieel steeds interessanter om de stroom te gaan gebruiken op het moment dat deze daadwerkelijk wordt geproduceerd. Ook de opslag d.m.v. accu’s kan op termijn voor particulieren aantrekkelijker worden.

Figuur 12. Voorgenomen afbouw salderingsregeling o.b.v. Kabinetsplannen Prinsjesdag 2022. Om huishoudens te beschermen, wil het kabinet in de wet opnemen dat huishoudens recht hebben op een redelijke terugleververgoeding van minstens 80% van de marktprijs (exclusief belastingen). Ook wil het kabinet de redelijke vergoeding van een absoluut maximum voorzien. De waarde van door zonnepanelen opgewekte stroom op een zonnige dag, bijvoorbeeld rond lunchtijd, is laag. Een absoluut maximum van de redelijke vergoeding beschermt energieleveranciers tegen het verplicht inkopen van stroom tegen een aanzienlijk hogere prijs dan de waarde daarvan op het moment van productie. Zonder dit absoluut maximum maken leveranciers kosten die ze zullen doorberekenen aan alle klanten, ook diegenen zonder zonnepanelen. Op dit moment is er nog geen wettelijk 18

vastgelegde terugleververgoeding en zijn er grote verschillen in de hoogte van deze terugleververgoeding2 tussen de verschillende energieleveranciers. BTW-vrijstelling aanschaf en installatie zonnepanelen EU-lidstaten mogen sinds december 2021 het btw-nultarief op zonnepanelen toepassen. Mede n.a.v. een in 2022 uitgevoerde internetconsultatie heeft het Kabinet besloten dat particulieren niet langer btw hoeven te betalen bij de aankoop en plaatsing van een zonnepanelen-installatie. Vanaf 1 januari 2023 geldt een 0% btw-tarief op zowel losse als in het dak opgenomen zonnepanelen.Nu betalen huiseigenaren nog 21% btw op zowel de aanschaf- als plaatsingskosten waarbij zij een groot deel van de btw kunnen terugvorderen bij de Belastingdienst.

1.7.2 Wind-op-zee Ambities wind op zee De 9 Europese Noordzeelanden, verenigd in de North Seas Energy Cooperation, zijn overeen gekomen om gezamenlijk 260 gigawatt windvermogen op de Noordzee te bouwen tot 2050. In mei dit jaar werd ook al overeengekomen dat Denemarken, Duitsland, België en Nederland nauw gaan samenwerken op de Noordzee. De geplande energieknooppunten van deze landen zullen onderling verbonden gaan worden. Op dit moment zijn de Nederlandse ambities voor wind op zee om in 2030 ca. 21 gigawatt aan vermogen te hebben gerealiseerd. Hiermee zou ongeveer 75% van het huidige elektriciteitsverbruik van ons land kunnen worden geproduceerd. Het kabinet heeft de plannen gepresenteerd voor de verdere groei van windenergie op zee tot 2050. Hierbij wordt uitgegaan om in 2040 zo’n 50 gigawatt aan windvermogen op te wekken en in 2050 te mikken op zo’n 70 gigawatt. Om de industrie en samenleving in Nederland snel te kunnen verduurzamen moet windenergie op zee na 2030 flink doorgroeien, vandaar dat gepland wordt voor het maximum van wat gedacht wordt nodig te zijn. Op dit moment werkt het kabinet al toe naar zo’n 21 gigawatt rond 2030, dit is ongeveer 75% van het huidige elektriciteitsverbruik van ons land. Naast de opwekking van elektriciteit plant het kabinet ook voor grootschalige waterstofproductie op de Noordzee.

Hiermee zal een flink deel van de industrie over kunnen stappen van gas naar groene waterstof. Vanaf 2030 zal windenergie op zee vooral in verder gelegen gebieden op de Noordzee komen, honderden kilometers van de kust. Het kabinet wil in deze verre gebieden grootschalige energieknooppunten op zee realiseren. Hierdoor hoeven niet alle windparken apart verbonden te worden met het elektriciteitsnet op land, maar kunnen meerdere windparken op het energieknooppunt aangesloten worden om daar ook waterstof op zee te maken. De energie kan dan deels als elektriciteit en deels als waterstof naar land getransporteerd worden.

1.7.3 Wind-op-land De windprojecten die in 2021 op land zijn opgeleverd, hebben een totaal vermogen van 1.109 MW. Dit is de grootste stijging in één jaar tot nu toe. De verwachting is dat Nederland eind 2023 in totaal 6.190 MW aan windvermogen heeft. De doelstelling uit het Energieakkoord wordt hiermee behaald. De monitor Wind op Land 20213 geeft per provincie de resultaten voor windenergie op land (fig. 11). De provincies Groningen en Zuid-Holland hebben de doelstelling nog niet binnen handbereik met 2

https://www.consumentenbond.nl/nieuws/2022/consumentenbond-wil-minimum-terugleververgoedingvoor-zonnestroom 3

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2022-05/Monitor-wind-op-land-2021_0.pdf

19

het reeds gerealiseerd vermogen en de projecten die momenteel gebouwd worden. Beide provincies hebben projecten nog in bouw in voorbereiding, procedure en voortraject waarmee het gerealiseerd vermogen wel ver boven de provinciale doelstelling zal liggen. De provincies Drenthe, Noord-Brabant en Utrecht hebben hun doelstelling nog niet bereikt en met de projecten die momenteel gebouwd worden zal de doestelling ook niet gehaald worden. Met de projecten in voortraject zou de doelstelling wel gehaald kunnen worden, de kans is echter klein dat deze uiterlijk 2023 tot uitvoer komen.

Figuur 11. Windvermogen in ontwikkeling per provincie naar procesfase Naast resultaten per provincie, geeft de monitor voor het eerst ook inzicht in de resultaten per Regionale Energiestrategie (RES)-regio. Het valt op dat er grote verschillen zijn tussen regio’s. Bij projecten met SDE(+)(+)-subsidie laat de monitor daarnaast de verwachte productie per project zien, op basis van windrapporten. Tot slot geeft de monitor een overzicht van de verwachte opwek (TWh) per RES-regio. Windpark Zeewolde, het grootste omgevingswindpark ter wereld, geopend In augustus is Windpark Zeewolde geopend. Het windpark van 83 windturbines is volledig eigendom van de directe omgeving. En daarmee is het windpark in het buitengebied van Zeewolde het grootste omgevingswindpark ter wereld. Ruim tweehonderd huishoudens in het projectgebied van 300 km2 hebben samen het initiatief genomen en investeerden een half miljard in de ontwikkeling en realisering van het windpark. Met 320 MW opgesteld vermogen, produceert het windpark duurzame elektriciteit voor omgerekend zo’n 300.000 huishoudens. Windpark Zeewolde is het grootste windpark op land in Nederland. De stroom is de komende vijftien jaar verkocht aan Vattenfall. In het gebied staan al 220 kleinere windturbines, die worden uiterlijk eind 2026 gesaneerd.

1.8

Milieu-impact zonnepanelen en windturbines

80 procent van de zonnepanelen die we in Nederland gebruiken, worden geproduceerd in China. Bij die productie komt veel CO2 vrij. De vervuiling die bij de productie vrijkomt, kan weer worden gecompenseerd door de CO2 die je door het gebruik van de zonnepanelen bespaart. De terugverdientijd van Chinese zonnepanelen bedraagt op dit moment ca. 4 – 5 jaar. Productie in 20

Europa, met gemiddeld een ’schonere’ stroommix dan in China, kan tot een verdere verlaging van deze terugverdientijd leiden. Ook het optimaliseren van de recycling leidt tot een verdere verlaging van deze terugverdientijd. Het produceren, transporteren, onderhouden en verwijderen van een windturbine kost een bepaalde hoeveelheid energie. Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de vraag hoe lang het duurt voordat een windturbine de energie die de productie heeft gekost zelf heeft geproduceerd. Afhankelijk van een aantal uitganspunten wordt deze terugverdientijd berekend op 4,5 – 10,5 maanden4. Voor zowel zonnepanelen als windturbines geldt dus dat de CO2 -impact van het productieproces ruimschoots wordt terugverdiend binnen de gebruikelijke levensduur.

1.9

Waterstof

1.9.1 Algemeen In de plannen voor de verduurzaming van Nederland speelt waterstof een belangrijke rol als alternatief voor fossiele brandstof. Het gas wordt gezien als dé manier om onder meer de zware industrie van olie, kool en gas af te krijgen. De energiedrager kan duurzaam worden geproduceerd via elektrolyse, waarbij water wordt gesplitst in waterstof en zuurstof. Daar is heel veel groene stroom voor nodig. Voor de huidige ambities rond waterstof wordt de productie van wind op zee al verdubbeld tot 21 GW in 2031. Nederland moet de huidige inspanningen rond de duurzame productie van waterstof verdubbelen. Om in 2030 in Europa op dit vlak voorop te lopen, moet het subsidiesysteem voor duurzame initiatieven begin volgend jaar al op de schop. De Tweede Kamerfracties van VVD en D66 willen dat er in 2030 voor 8 gigawatt (GW) aan groene waterstof in Nederland geproduceerd kan worden. Het doel van het vorige kabinet lag met 3 tot 4 GW veel lager. Het kabinet wil dat toekomstige overschotten aan groene energie, bijvoorbeeld van de windparken op de Noordzee, worden ingezet om waterstof te maken. In 2030 moet er 3 à 4 gigawatt aan waterstoffabrieken staan.

1.9.2 Sterke groei aantal projecten voor groene waterstof Er is sprake van een sterke groei van het aantal projecten voor groene waterstof in Nederland maar de financiering ervan blijft een probleem. Het overgrote deel van de initiatieven bevindt zich nog op de tekentafel. Het aantal groenewaterstofprojecten in Nederland is het afgelopen jaar met meer dan 25% toegenomen, zo blijkt uit de cijfers van TKI Nieuw Gas, een organisatie binnen de Topsector Energie. In 2020 waren er nog 99 van dit soort projecten, medio 2022 zijn dat er 165. Maar slechts sporadisch gaat er een schep de grond in voor de bouw van een waterstoffabriek.

1.9.3 Waterstofbackbone Hynetwork Services, een 100% dochteronderneming van de N.V. Nederlandse Gasunie, is verantwoordelijk voor de zogeheten waterstofbackbone. Dit is een netwerk van ondergrondse buizen die onder andere industrieën, waterstofopslagen, productielocaties in Nederland en de ons omringende landen met elkaar verbindt.

4

https://windopzee.nl/onderwerpen/wind-zee/waarom/

21

1.9.4 Plannen voor grootschalige installaties RWE krijgt vergunning voor bouw elektrolyser in Eemshaven Met het toekennen van de volledige omgevingsvergunning door de provincie Groningen is RWE een belangrijke stap dichter bij de realisatie van een elektrolyser voor de productie van groene waterstof in de Groninger Eemshaven. De volgende noodzakelijke stappen om het innovatieve project ‘Eemshydrogen’, dat RWE sinds 2020 ontwikkelt, te laten slagen zijn een spoedige aansluiting op de waterstofbackbone en toekenning van de benodigde subsidie. De nog te bouwen elektrolyser heeft een vermogen van minimaal 50 megawatt en afhankelijk van verdere regelgeving en markontwikkelingen zal dit verder worden opgeschaald. Door de elektrolyser rechtstreeks aan te sluiten op RWE-windpark Westereems is de productie van groene waterstof verzekerd, waarmee het elektriciteitsnet wordt ontlast. Met de geproduceerde groene waterstof kan over de totale levensloop meer dan 250.000 ton CO2 uitstoot vermeden worden. Een mogelijke afnemer van de groen waterstof is BioMCN, producent van (bio)methanol. Ook zij willen met groene waterstof hun bedrijfsprocessen verder verduurzamen en zo groene E-methanol produceren, voor onder andere duurzame scheepvaart.

Naar verwachting zal RWE begin volgend jaar een definitieve investeringsbeslissing nemen voor het project, waarna in 2025 de productie van groene waterstof kan beginnen. Naast het project Eemshydrogen werkt RWE ook aan de ontwikkeling van onshore en offshore waterstofprojecten, zoals H2opZee, NortH2 en FUREC, die allen bijdragen aan het koolstofvrij maken van de industrie. Shell start in Rotterdam met bouw grootste waterstoffabriek van Europa Shell bouwt in Rotterdam de grootste waterstoffabriek van Europa. De Holland Hydrogen I is naar verwachting in 2025 operationeel. De fabriek wordt gebouwd op de Tweede Maasvlakte in de Rotterdamse haven De fabriek van Shell krijgt een vermogen van 0,2 gigawatt en produceert 60.000 kilogram hernieuwbare waterstof per dag. De hernieuwbare stroom voor de zogeheten elektrolyser komt van Hollandse Kust (noord), het windpark op zee dat deels eigendom van Shell is. Plannen HyCC in regio Amsterdam Met Tata Steel en de Amsterdamse haven werkt HyCC al een waterstoffabriek van 100 megawatt om de staalfabrieken te verduurzamen. Daarnaast heeft het bedrijf plannen aangekondigd voor een grootschalige installatie met een capaciteit van 500 megawatt. Die installatie zou in 2027 in bedrijf moeten zijn. Een eerste haalbaarheidsstudie is achter de rug.

Nu begint het bedrijf met de zoektocht naar een geschikte locatie, het aanvragen van vergunningen het sluiten van overeenkomsten met afnemers van de waterstof. Als toepassingsgebied voor de groene waterstof denkt het bedrijf in de eerste plaats aan de industrie die uitkijkt naar een alternatief voor aardgas en de transportsector. Waterstof kan ook een bestanddeel worden voor synthetische kerosine als duurzame vliegtuigbrandstof. Ruim 100 miljoen vanuit EU voor waterstofproject RWE Europa trekt 108 miljoen euro uit voor het waterstofproject Furec van energiebedrijf RWE op bedrijvenpark Zevenellen in Haelen en het Chemelot-terrein in Geleen. RWE wil huishoudelijk afval volledig recyclen naar groene waterstof. RWE heeft een optie genomen op gronden op bedrijvenpark Zevenellen, direct aan de haven. In de geplande installatie wordt afval inpandig gesorteerd, verkleind en verwerkt tot korrels of pellets. Via schip en vrachtauto worden de pellets naar Chemelot in Geleen vervoerd om via een chemisch proces tot waterstof verwerkt te worden. De waterstof is onder meer bestemd voor de kunstmestfabrieken van OCI Nitrogen. Het aardgasverbruik op Chemelot zou op die manier dalen met ruim 280 miljoen kuub per jaar. 22

1.9.5 Pilotprojecten met waterstof in bebouwde omgeving stap dichterbij De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft haar gedoogkader voor de waterstofpilots van de netbeheerders gepubliceerd. Dit is een belangrijke stap om, vooruitlopend op nieuwe wetgeving, met de waterstofpilots te kunnen starten. Dit brengt de uitvoering van de waterstofpilots weer een stap dichterbij. De ACM geeft met het Tijdelijk kader waterstofpilots netbeheerders en energieleveranciers de ruimte om vooruitlopend op nieuwe wetgeving alvast ervaring op te doen met het gebruik van waterstof voor de verwarming van huizen. Parallel aan dit Tijdelijk kader werkt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) aan de benodigde wijziging van de Gaswet. Waterstof kan op termijn, samen met andere hernieuwbare gassen als groen gas, een alternatief worden voor de verwarming van woningen in wijken waar all-electric of warmtenetten niet mogelijk zijn. De gezamenlijke netbeheerders hebben de belangrijkste onderzoeksvragen geformuleerd om straks de hoofdvraag goed te kunnen beantwoorden: hoe kan het huidige aardgasnet ingezet worden voor transport en distributie van (groene) waterstof. Door het uitvoeren van pilots, willen de netbeheerders inzicht krijgen in het effect van de omschakeling naar waterstof.

Op meerdere plekken in Nederland realiseren de netbeheerders verschillende pilots met waterstof als opslagmedium en vervanger van aardgas. Netbeheerders delen de kennis die wordt opgedaan, zodat iedere pilot weer een stap verder kan zetten. Deze pilots zijn een essentieel onderdeel van hoe we gezamenlijk de komende jaren de energietransitie gaan vormgeven. Om de pilotprojecten met waterstof daadwerkelijk te kunnen starten is het ministerie van EZK bovendien bezig met het opstellen van een beleidskader voor de veiligheid van waterstofpilots. Ook zal het ministerie een toezichthouder op de veiligheid bij waterstofpilots aanwijzen. Later dit jaar, in oktober 2022, is de start van de waterstoflevering van de eerste waterstofpilot in Lochem gepland. Binnenkort gaat in het Gelderse Lochem een pilot met waterstof van start. Daar wordt vanaf oktober een deel van de woningen in de wijk Berkeloord verwarmd met waterstof. Het is voor het eerst dat in bestaande, bewoonde woningen waterstof via het aardgasnet naar de woningen wordt gebracht. Mede daarom leidde netbeheerder Liander monteurs op om vakkundig en veilig met waterstof aan de slag te kunnen gaan.

1.10 Ontwikkelingen arbeidsmarkt Evenals in veel andere bedrijfssectoren in Nederland, is ook in zowel de energie- als in de afvalsector de krapte op de arbeidsmarkt voelbaar. Bij vacatures die samenhangen met de energietransitie is op grond van onderzoek van ABN AMRO maar liefst 36 procent van deze vacatures onvervulbaar, waar dit eind 2021 nog 24 procent was (fig. 12). Het tekort aan gekwalificeerd personeel vormt daardoor een beperkende factor in een verdere versnelling van de energietransitie. In de afvalsector kan een tekort aan personeel leiden tot o.a. een verminderde dienstverlening, b.v. door het afschalen van de inzamelfrequentie.

23

Figuur 12. Percentage onvervulbare enerrgie-transitie gerelateerde vacatures

HVC en arbeidsmarkt. Oók HVC merkt uiteraard de schaarste op arbeidsmarkt waardoor (sommige) vacatures lastiger zijn in te vullen of dat invulling langer duurt. Door het bieden van goede primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden, waaronder salaris, werkomgeving, balans tussen werk en privé, streeft HVC naar een goed werkgeverschap en het minimaliseren van ongewenste uitstroom. Tegelijkertijd investeert HVC in verbeterde arbeidsmarktcommunicatie zodat we steeds beter zichtbaar en vindbaar zijn voor onze doelgroepen. De krapte op de arbeidsmarkt heeft bij HVC nog niet geleid tot een vermindering van de dienstverlening.

24

2.

Afval- en grondstoffen

2.1

Algemeen

2.1.1 Export RDF Verenigd Koninkrijk De in 2017 ingezette dalende tendens m.b.t. de export van afval (RDF) uit het Verenigd Koninkrijk, zet zich ook in 2022 door. Naar verwachting daalt de export met ca. 18% t.o.v. 2021 (fig. 13). De twee belangrijkste exportlanden zijn Zweden (38% van het totaal) en Nederland (27% van het totaal). De drie grootste importeurs zijn wel allemaal Nederlandse afvalbedrijven nl. AVR Afvalverwerking (143.407 ton), Attero (139.680 ton) en EEW Delfzijl (121.653 ton)5.

Figuur 13. Ontwikkeling export RDF uit UK en verdeling naar bestemming (2022).

2.1.2 Kamervragen rol afvalenergiecentrales Henri Bontenbal, Agnes Mulder (beiden CDA) en Erik Haverkort (VVD) hebben in september Kamervragen gesteld aan de minister voor Klimaat en Energie en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de rol van afvalenergiecentrales in Nederland en Europa. Aanleiding vormt het rapport van Royal Haskoning van mei 2022 dat was opgesteld in opdracht van AVR, Attero en EEW. Met het rapport willen deze bedrijven verschillende aannames van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat voor de invoering van de importheffing ontkrachten. Het ministerie voerde de importheffing in om de CO2-uitstoot van afvalverwerking te verlagen en wil uiteindelijk toewerken naar een afbouw van de verbrandingscapaciteit in Nederland. Volgens de bedrijven draagt de importheffing echter niet bij aan een lagere CO2-uitstoot en kan die zelfs een hogere uitstoot over de grens in de hand in werken. De kamerleden hebben in totaal 14 vragen aan de bewindslieden gesteld. Zo willen ze o.a. weten hoe die de conclusie van het rapport beoordelen dat de afvalimportheffing er weliswaar voor heeft gezorgd dat er minder afval werd geïmporteerd, maar dat er door deze heffing niet minder afval werd verbrand in de AEC’s en de CO2-uitstoot zelfs licht toenam.