D0401F~1.PDF

53

43 44 45 46 47 48 49 50 51 52

53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78

NCTV Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (December 2024). Interviews in gemeenten en met veiligheidspartners. Interviews in gemeenten en met veiligheidspartners. Zie https://www.destentor.nl/binnenland/ex-vvder-ronald-l-opgepakt-na-intimideren-journalisten-en-politie-je-kunt-maar-beter-vluchten~ac64159f/ Interviews in gemeenten en met veiligheidspartners. Zie https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/178562/een-op-de-drie-raadsleden-bedreigd-vaak-geen-aangifte Zie https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/300286/flevolandse-politici-vaker-bedreigd-en-geintimideerd-dan-in-rest-van-nederland Interviews gemeente Noordoostpolder. Interviews gemeenten algemeen en interviews met veiligheidspartners. Echter ook in de stedelijke gemeenten zijn anti-institutionele activisten actief. Zie als voorbeeld een bijeenkomst in Almere (2022) met een complotdenker die een zaal met 50 aandachtig luisterende Almeerders toesprak over diverse complotten, waarvan sommigen met een anti-institutionele lading : https://www. almeredezeweek.nl/nieuws/algemeen/54249/complotdenker-andre-kuipers-is-gewoon-een-reptiel Interviews gemeente Dronten. Interviews gemeente Zeewolde. Interviews gemeente Urk. NCTV Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (December 2024). NCTV Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (December 2024). Idem.

https://www.landschap.nl/wp-content/uploads/Landschap1_Mattijsen4-13.pdf Interviews veiligheidspartners. Interviews in gemeenten Lelystad en Almere. Interviews gemeente Lelystad. In een brief werd gesteld dat het gebruik van geweld tegen het raadslid zou zijn toegestaan vanwege zijn standpunt over transgender personen: https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/281680/ almeerse-fvd-er-hadderingh-geschokt-over-oproep-tot-geweld Idem. O.a. bekend van modemerken Zara en Pull&Bear. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/405687/extinction-rebellion-blokkeert-ingang-distributiecentrum-in-protest-tegen-fast-fashion#:~:text=Tientallen%20 leden%20van%20de%20actiegroepen,zo%20goedkoop%20mogelijk%20wordt%20aangeboden. https://www.ad.nl/lelystad/actie-legt-s-lands-grootste-kledingdistributiecentrum-in-lelystad-uren-plat-fastfashion-is-destructief~a1960a4d/ https://lelystad.nieuws.nl/nieuws/klimaatactivisten-blokkeren-fastfashion-gigant-inditex Zie bijvoorbeeld https://www.stichtingreddeveluwe.nl/ ; https://satl-lelystad.nl/ ; https://edesevos.nl/ woest-op-schiphol-nieuwe-laagvliegroute-over-ede/ We geven een beeld van de rol van het online domein op basis van analyse van openbare mediaberichtgeving en de interviews. Zoals eerder gesteld is er geen sociale media analyse uitgevoerd als onderdeel van deze fenomeenanalyse. Interviews gemeente Dronten, Zeewolde, Urk, Noordoostpolder.

https://www.destentor.nl/lelystad/gelukkig-bleef-het-vredig-hier-bij-de-oostvaardersplassen~adaa2497c/ https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/174869/leerlingen-ernstig-bedreigd-door-schoolgenoten-om-coming-out-dag. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/300286/flevolandse-politici-vaker-bedreigd-en-geintimideerd-dan-in-rest-van-nederland. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/178562/een-op-de-drie-raadsleden-bedreigd-vaak-geen-aangifte. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/154640/om-eist-tbs-tegen-gestoorde-hoofdagent-said. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/298820/almeerder-voor-de-rechter-voor-onder-druk-zetten-journalisten. Interviews gemeente Urk, Zeewolde, Dronten. Maatschappelijk onbehagen is “een verzamelterm voor alles waar burgers ontevreden over kunnen zijn. Een teveel aan maatschappelijk onbehagen een negatieve weerslag hebben op de samenleving en (legitimiteit van de) democratische rechtsstaat en is daardoor een risicofactor voor (met name) anti-institutionele radicalisering. Veel maatschappelijk onbehagen leidt er bijvoorbeeld toe dat groepen burgers ervaren dat de overheid en samenleving niet meer aan hun verwachtingen (kunnen) voldoen. Dat kan zorgen voor

79

80 81 82

83 84

85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108

109

maatschappelijke spanningen en de kloof tussen burger en overheid vergroten. Sociaal en Cultureel Planbureau. Somber over de samenleving? Een studie naar verschillen in maatschappelijk onbehagen in Nederland (2023). Nb: de betreffende data over maatschappelijk onbehagen uit het SCP rapport dateren uit 2019-2020 en dienen hierom met enige voorzichtigheid te worden geduid. https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2023/05/24/somber-over-de-samenleving/ Onderzoek+Somber+over+de+samenleving.pdf Ministerie van Financiën - Rijksoverheid. De ontwikkeling van brede welvaart in Nederland | Link: https:// www.rijksfinancien.nl/miljoenennota/2024/2153046 Planbureau Voor de Leefomgeving (2025). Brede welvaart. Link: https://www.pbl.nl/onderwerpen/ brede-welvaart Omroep Flevoland (2024). Minder Flevolanders zijn arm, meeste armoede in Lelystad.

(z.d https:// www.omroepflevoland.nl/nieuws/400888/minder-flevolanders-zijn-arm-meeste-armoede-in-lelystad#:~:text=Lelystad%20heeft%20in%20onze%20provincie,op%203%2C1%20procent%20 ligt Zie verder: CBS Armoede en schulden: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/ armoede-en-schulden?theme=0&location=GM0034 Zie: https://www.destentor.nl/lelystad/duizenden-woningen-in-achterstandswijken-lelystad-krijgen-opknapbeurt-niemand-nam-verantwoordelijkheid~a8336c05/#:~:text=De%20Zuiderzeewijk%2C%20Atolwijk%2C%20Boswijk%20en,slechte%20gezondheid%2C%20of%20combinaties%20ervan. En https:// www.ad.nl/lelystad/armoedeprobleem-in-lelystad-grootste-van-heel-flevoland~ac749e37/ https://www.almere.nl/zorg-en-welzijn/sociale-staat-van-almere/de-sociale-staat-van-almere Interviews gemeenten Lelystad en Almere. Zie ook: https://www.destentor.nl/arnhem/ alarm-om-kloof-in-kwetsbare-wijken-tweedeling-dreigt~a78d7c52/ https://pointer.kro-ncrv.nl/lelystad-bezuinigingen-jeugdwerk-armoedebeleid-donkere-wolk-boven-stad Interviews gemeente Lelystad. Interviews in gemeente Urk. Idem. Idem Zie ook: https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBMNE:2023:1828&showbutton=true&keyword=urk%2B%252b%2Bprotest&idx=2 Zie ook: https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/RechtbankMidden-Nederland/Nieuws/Paginas/Veroordelingen-voor-geweld-tegen-journalisten-bij-kerk-op-Urk.

aspx#:~:text=Twee%20mannen%20van%2028%20en,sloeg%20ook%20nog%20een%20cameraman. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/358849/terugblik-vertrekkend-burgemeester-urk-kreeg-veel-voorde-kiezen Interviews in gemeente Urk. Idem. Idem. https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13858/artikel/2365839-waarom-is-er-zo-vaak-onrust-op-urk-er-is-hier-jarenlang-weggekeken Interviews in gemeente Urk. Idem. Interviews in gemeenten algemeen. Interviews in gemeenten Noordoostpolder en Zeewolde. Idem. https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/291038/kleine-boerenprotestacties-aan-rand-noordoostpolder-vlaggenactie-op-urk https://www.destentor.nl/noordoostpolder/trekkers-in-het-hart-van-emmeloord-boeren-hebben-er-de-balenvan~ade813d4/ Interviews in gemeente Dronten. Interviews gemeente Zeewolde. Idem. Zie ook berichtgeving Boeren Zeewolde hebben buik vol van ‘mooie praatjes’ van Defensie over superkazerne | Zeewolde | destentor.nl en https://www.zeewolde.nl/projecten-in-zeewolde/locaties-in-onderzoek-voor-kazerne-defensie en https://www.ad.nl/binnenland/ boeren-waarschuwen-voor-amerikaanse-taferelen-in-zeewolde-door-komst-superkazerne~ae16ee1e/ Interviews gemeenten algemeen en groepsinterviews.

54

110 111 112 113 114 115 116 117 118 119

120 121 122 123

124 125 126 127 128 129 130

131 132 133

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2024/02/27/noordoostpolder-zoekt-aanvullende-locaties-voor-arbeidsmigranten https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/413216/omwonenden-bang-voor-nog-meer-overlast-bij-uitbreiden-huisvesting-arbeidsmigranten https://www.destentor.nl/noordoostpolder/strengere-regels-voor-arbeidsmigranten-extra-polendorp-moet-echte-dorpen-leefbaar-houden~a515379b/ Idem. Interviews in gemeente Lelystad. Interviews in gemeente Dronten. Interviews in gemeenten algemeen. Gemeente Noordoostpolder. Zie ook: https://www.noordoostpolder.nl/huisvesting-arbeidsmigranten en https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2024/02/27/noordoostpolder-zoekt-aanvullende-locaties-voor-arbeidsmigranten Gemeente Lelystad. Zie ook: https://www.gemeentelelystad.nl/4/Lelystad/Nieuws/2001119-Februari/ Lelystad-start-pilot-huisvesting-mid-stay-arbeidsmigranten.html en https://www.omroepflevoland.nl/ nieuws/422700/lelystad-krijgt-2500-bedden-voor-arbeidsmigranten-in-almere-zijn-het-er-500-werkt-dat In de gemeente Zeewolde zijn ook arbeidsmigranten woonachtig. Uit de interviews die we in deze gemeente hebben gevoerd komt een beeld dat er minder spanningen zijn rond arbeidsmigratie. Een illustratief citaat: “Arbeidsmigranten wonen in Zeewolde ver achter de dorpskern. Achter de dorpskern is een groot industrieterrein, daarachter ligt het AZC en daarnaast staat het arbeidsmigranten complex.

Ook zijn er arbeidsmigranten die op het erf van boeren wonen. Over het algemeen zijn er weinig negatieve sentimenten naar hen bij Zeewoldenaren.” Interviews gemeente Nooroostpolder. Idem. https://www.ad.nl/flevoland/kuinre-klaagt-meer-over-azc-luttelgeest-dan-de-polder-zelf-wij-hebben-er-hetmeeste-last-van~a378bf6e/ https://www.rtl.nl/nieuws/nederland/artikel/5320138/asielzoekers-aanmeldcentrum-azc-luttelgeest-bant-kuinre-flevoland ; https://denoordoostpolder.nl/noordoostpolder/COA-laat-plan-voor-aanmeldcentrum-bij-AZCin-Luttelgeest-varen.-Er-is-te-veel-weerstand-tegen.-Noordoostpolder-nog-niet-helemaal-uit-beeld-27935863.html https://nos.nl/regio/overijssel/artikel/385447-minder-overlast-door-asielzoekers-in-kampen-maar-we-zullen-ermee-moeten-leven en https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/330139/ minder-overlast-van-asielzoekers-in-kampen-door-maatregelen Interviews gemeente Dronten. https://www.lokaleomroepzeewolde.nl/zeewolde-nieuws/politiek-nieuws-uit-zeewolde/ raad-geeft-groen-licht-azc-blijft-voor-onbepaalde-tijd-open https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/124090/zeewolde-protest-tegen-komst-asielzoekers-zeewolde-groeit Interviews gemeente Zeewolde. Zie ook https://www.ad.nl/zeewolde/ waarom-asielzoekers-in-zeewolde-wel-welkom-zijn-die-verschillen-dat-bindt-ons-juist~ad773d70/ Interviews gemeenten Almere en Lelystad.

Tate, een voormalig professionele vechter en controversiële figuur op sociale media, heeft een online aanhang opgebouwd door middel van zijn provocerende en polariserende uitspraken over thema’s als gender, mentale gezondheid en persoonlijke ontwikkeling. De subcultuur rondom Tate en vergelijkbare figuren wordt gekenmerkt door machismo en vaak schadelijke ideeën over mannelijkheid, succes en zelfverbetering (King-Hill, 2023). Voor jongeren die gevoelig zijn voor deze boodschappen, kan de online gemeenschap van Tate een aantrekkelijke maar gevaarlijke ruimte worden, waarin destructieve gedragingen en denkbeelden die botsen met democratische waarden als gelijkheid en solidariteit worden aangemoedigd en genormaliseerd. Dergelijke subculturen kunnen jongeren kwetsbaar maken voor manipulatie, radicalisering en isolatie van gezonde sociale steunnetwerken. Ze kunnen bijdragen aan een cultuur van intolerantie, agressie en gebrek aan empathie, wat kan resulteren in schadelijke gevolgen voor zowel individuen als de bredere democratische samenleving. Interviews in gemeenten algemeen. Zie voor een voorbeeld van een incident rond leerlingen die werden bedreigd omdat zij festiviteiten organiseren op hun school rondom Coming Out Dag: https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/174869/leerlingen-ernstig-bedreigd-door-schoolgenoten-om-coming-out-dag. Interviews in gemeenten algemeen.

Interviews gemeente Urk.

134

135 136

137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149

150 151

152 153 154 155 156

Na de intocht in 2024 trokken jongeren het dorp in, waar ze ongeregeldheden veroorzaakten en vernielingen aanrichtten. Er werd onder meer zwaar vuurwerk afgestoken. Citaat van geïnterviewden: “Er werd met vuurwerk gegooid richting hulpverleners. Er is een bepaalde groep die dit doet, maar er is daarnaast een grote groep meelopers eromheen.” Zie ook: https://www.heturkerland.nl/nieuws/algemeen/47179/ groep-jongeren-relt-hele-zaterdagavond-na-intocht en https://www.destentor.nl/urk/jongeren-krijgen-boetevan-2500-euro-na-uit-de-hand-gelopen-sinterklaasintocht-op-urk~ab103f3e/#:~:text=Twee%20jongeren%20 op%20Urk%20moeten,keer%20in%20de%20fout%20gaan.&text=Sinterklaas%20kwam%20die%20 zaterdagmiddag%20rond,in%20de%20haven%20van%20Urk. Groepsinterview P6. Ook bij de intocht van 2022 waren er ongeregeldheden. Citaat: “Op Urk is zaterdagavond veel politie ingezet om de controle te krijgen over een groep jongeren die voor veel onrust zorgde. (…) De politie probeerde de jongeren met een goed gesprek te bewegen om naar huis te gaan. Toen dat niet gebeurde en er met (zwaar) vuurwerk naar de politie gegooid werd, werd de sfeer grimmiger.” Zie ook https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/310193/politie-ingezet-om-orde-te-herstellen-op-urk Paragraaf 4.1 ‘Landelijke kaders’ overgenomen uit: P. Nanninga, L. de Jonge en F. Valk.

Fenomeenanalyse extremisme, radicalisering en maatschappelijke onrust in IJsselland (Rijkuniversiteit Groningen, 2024). NCTV, ‘Bevorderen, Beschermen, Bestrijden – Nationale Extremismestrategie 2024-2029’. NCTV, ‘Vernieuwde handreiking Lokale Aanpak gepubliceerd’, 2024. NCTV, ‘Fase 2: Persoonsgerichte aanpak radicalisering (PGA)’. https://www.gemeentelelystad.nl/Documenten/Veiligheid/Integraal%20veiligheidsplan%202023-2026%20 Lelystad.pdf Interview Zorg- en Veiligheidshuis. Zie voor meer informatie over het ROR: https://www.tegengaanradicalisering.nl/over-ons Interviews met veiligheidspartners. Interviews met beleidsmedewerkers en uitvoerend professionals in gemeenten. https://raad.noordoostpolder.nl/Vergaderingen/Gemeenteraad/2023/06-maart/19:30/RegionaleVeiligheidsstrategie-Midden-Nederland-2023-2026/10-1-Definitief-concept-Regionale-VeiligheidsstrategieMidden-Nederland-2023-2026.pdf https://openpdc.dronten.nl/wp-content/uploads/2024/05/Integraal-Veiligheidsbeleid-2024-2027-DrontenNoordoostpolder-en-Urk_def.pdf Interviews gemeenten en interviews veiligheidspartners. Een aantal aanbevelingen zijn door de Rijksuniversiteit Groningen eerder gedaan voor de verbetering van de aanpak radicalisering, extremisme en onrust in de regio’s IJsselland en Noord-Nederland.

Deze aanbevelingen nemen wij over vanwege de overeenkomende problematieken en verbeterpunten welke ook relevant zijn voor de gemeenten in de provincie Flevoland. https://www.nctv.nl/actueel/nieuws/2025/04/15/wet-gegevensverwerking-persoonsgerichte-aanpak-radicalisering-en-terroristische-activiteiten-parta-aangenomen#:~:text=Per%201%20juli%202025%20geldt,is%20 gewerkt%20met%20een%20modelconvenant Het is belangrijk om terughoudend te zijn met het gebruiken van het label ‘radicalisering’. Het ‘labelen’ van een gedraging of fenomeen als ‘radicalisering’ kan (negatieve) gevolgen hebben voor alle betrokkenen: de persoon zelf, zijn of haar omgeving en voor de relatie tussen de persoon en bv. zorgprofessionals. Bovendien heeft radicalisering als proces een grote mate van onvoorspelbaarheid, waardoor een label altijd tekort schiet. Zeker jongeren kunnen na een fase van radicalisering bijvoorbeeld ook weer milder worden (wat ook wel ‘deradicaliseren’ wordt genoemd). Ook staan veel jongeren met sterke idealen al vijandig tegenover hoe ze worden benaderd en benoemd. Daarom is de kans groot dat een label olie op het vuur gooit en jongeren zich afsluiten voor contact en hulp.

Bron: Richtlijn Radicalisering voor het Jeugddomein https://www.nji.nl/ richtlijnen/richtlijn-radicalisering Zie voor meer informatie: https://veiligheidscoalitie.nl/nieuws/ bondgenotenmethodiek-krijgt-een-boost-in-midden-nederland https://www.verwey-jonker.nl/artikel/jongeren-weerbaar-maken-tegen-desinformatie-en-eenzijdige-meningsvorming-is-zinvol/ https://www.kennisopenbaarbestuur.nl/documenten/2024/09/26/omgang-met-mensen-die-zich-soevereinverklaren https://vng.nl/artikelen/soevereinen-zijn-vooral-heel-hinderlijk ; https://www.kennisopenbaarbestuur.nl/documenten/2024/09/26/omgang-met-mensen-die-zich-soevereinverklaren

55

157 158 159 160 161 162

Infoblad bijeenkomst 1 leernetwerk polarisatie voor gemeenten: ‘Dilemma’s en uitdagingen uit de lokale praktijk’ | https://www.socialestabiliteit.nl/publicaties/publicaties/2022/10/04/infoblad-bijeenkomst-1-leernetwerk-polarisatie-voor-gemeenten-dilemmas-en-uitdagingen-uit-de-lokale-praktijk J. Verloove, H. Felten en R. van Wonderen. Theorieën en aanpakken van polarisatie (Utrecht: KIS, 2021). R. van Wonderen. Handreiking Van polarisatie naar verbinding (Utrecht: KIS, 2021). B. Brandsma. Denkkader polarisatie: De dynamiek van wij-zij denken (2016). Ondersteuningsnetwerk Maatschappelijke Onrust. Een manier van kijken naar Maatschappelijke onrust en ongenoegen (2025). B. Brandsma. Denkkader polarisatie: De dynamiek van wij-zij denken (2016).

56

COLOFON Auteurs:

Dr. R. van Wonderen F. Deniz, MSC D. Burggraaff, Msc F. Keijzer, Msc Met medewerking van: M. Peeters-Osseyran, Msc G. Verwaijen, MSc Omslag AdobeStock, Naj, 70313113 Uitgave Verwey-Jonker Instituut Giessenplein 59-C 3522 KE Utrecht T (030) 230 07 99 E secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl De publicatie kan gedownload worden via onze website: http://www.verwey-jonker.nl © Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, juni 2025 ISBN: 978-94-6409-364-3 Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on the condition that the source is mentioned. Het gebruik van dit rapport staat iedereen vrij. Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend. In dit rapport wordt verwezen naar verschillende interventies. Dit overzicht van interventies is niet uitputtend. Bovendien zijn niet alle interventies geëvalueerd. Het overzicht van interventies dient daarom vooral ter inspiratie voor de aanpak van lokaal beleid ter preventie van radicalisering en ongewenste polarisatie. In de rapportage wordt verwezen naar webpagina’s. Deze kunnen in de loop van de tijd veranderen.