D03 01 Bijlage bij Nota - Regioplan IZA Flevoland.pdf
Tekst van het document
1
Inhoudsopgave
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Regioplan IZA Flevoland Samen werken we aan een zorgzame samenleving in een gezond Flevoland
Voorwoord
Inhoud
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
2
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Lieve mensen van Flevoland, Lieve inwoners, lieve zorgprofessionals, lieve beleidsmakers, lieve bestuurders, Voor anderen zorgen zit mij in het bloed. In onze familie houden we van zorgen vóór en omkijken naar. Mensen helpen zodat ze zich senang voelen met wie ze zijn, in welke situatie zij zich ook bevinden. Zelfs met mijn chronische ziekte MS probeer ik mijn steentje bij te dragen, me in te zetten voor anderen.
FOTO: MERLIJN DOOMERNIK
Ik maak me zorgen Maar nu máák ik me zorgen. Zorgen om wat ik om me heen zie en hoor. Ik zie mensen die elkaar niet meer groeten op straat, laat staan elkaar een handje helpen. Ik zie ouderen alleen. Vereenzaming. Ik zie veel kinderen die opgroeien in een stressvolle thuissituatie, en die vervolgens wel moeten presteren op school. Ik zie mensen die meer (na)zorg nodig hebben,
3
Voorwoord
Regioplan IZA Flevoland
maar zijn ‘uitbehandeld’. Ik zie mensen vastlopen en vervolgens de weg kwijtraken bij de zoektocht naar hulp of zorg. Want waar moet ik naartoe met mijn vragen? Ik zie zorgprofessionals die zo hard werken dat ze zichzelf vergeten. Ik zie veel jongeren die zich depressief voelen. En het raakt me, als mensen niet zo gezond en gelukkig zijn. Terwijl ik diep van binnen weet dat dit wel mogelijk is. Als de juiste hand wordt aangereikt en mensen met behoud van eigen regie, eigen autonomie op de juiste wijze worden gezien, gehoord en ondersteund of behandeld. Op een wijze die aansluit bij wie ze zijn, bij hun eigen netwerk en bij wat ze meemaken.
andere dingen gaan inzetten, onze blikken verbreden en de verbinding met elkaar zoeken. Laten we mild zijn voor onszelf en elkaar en loslaten waarvan we dachten dat het zou werken. We hebben niet gefaald. We hebben het geprobeerd. Nieuwe rondes met kansrijke oplossingen.
Nieuwe rondes met kansrijke oplossingen We kunnen er niet langer omheen draaien. We moeten samen erkennen dat we niet zijn op het punt waar we hoopten te zijn met bepaalde inzichten of beleid. Om me heen zie ik heel veel problemen. En ik weet dat we niet alles in één keer kunnen oplossen, maar met niets doen gebeurt er simpelweg niets. Laten we samen dan besluiten dat we het geprobeerd hebben en dat we nu
Zorgzaam Flevoland 2023
Dromen van een zorgzaam Flevoland Ik droom van een zorgzaam Flevoland en ik geloof dat we dat samen kunnen creëren. En dat dit Regioplan ons daarbij kan helpen. Laten we leren samenwerken. Je hoeft het niet alleen te doen. Ook niet als bestuurder, beleidsmaker of professional. Zoek elkaar echt op. Parkeer je trots en ego zodat je je helder en doelgericht kunt inzetten voor de samenleving. Leer van en met elkaar. Neem de tijd en ga echt met elkaar in gesprek. Leer écht luisteren. Luister níet om direct te reageren of te adviseren. Luister om het perspectief van de ander te ontdekken. Er zijn verschillende invalshoeken. Durf aan te reiken aan elkaar. Waar kun je iemand een helpende hand bieden? Want opnieuw het wiel uitvinden betekent
4
Voorwoord
Regioplan IZA Flevoland
vaak vertragen en verergeren. En dat kan niet langer meer!
duwtjes in de rug krijgen met passende ondersteuning en begeleiding om ze te kunnen laten floreren in het leven op élk gebied: mentaal, psychisch, emotioneel, financieel. Laten we zorgen dat iedereen, jong en oud, op weg geholpen kan worden met hun hulpvraag op dat moment.
Bruggen bouwen Als we echt naar een inclusieve zorgzame maatschappij toe willen, kunnen we nog heel veel aan elkaar geven en van elkaar leren. Over de grenzen van domeinen en regio’s heen. Alles is er al. We zitten te veel op ons eilandje. Laten we meer bruggen bouwen. Laten we beter zichtbaar maken wat er al is. Zodat we zorgen dat iedereen weet waar de mensen zijn, die bereid zijn om je mee te nemen in dat zorgzame. Laten we zorgen dat alle loketten en alle informatiebronnen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn. Zorg dat iedereen weet dat je bijvoorbeeld in de bibliotheek terecht kunt als je hulp nodig hebt bij je belastingzaken. Of dat je niet eenzaam thuis hoeft te zitten als je afhankelijk bent van thuiszorg. Weet dat er wandelmaatjes zijn of mensen die je kunnen helpen met je administratie. Dat er naast mantelzorg ook respijtzorg bestaat. Dat jongeren en jongvolwassenen dé toekomst zijn. Laten we zorgen dat zij de juiste
Zorgzaam Flevoland 2023
Zorg goed voor jezelf en voor anderen Zorg goed voor jezelf zodat je daarna ook goed voor anderen kunt zorgen. Loop eens binnen bij je buurthuis, vraag eens wie ze zijn en wat ze doen. Vraag eens wat je zelf zou kunnen bijdragen. Maaltijden rondbrengen, een koffieochtend bijwonen, een luisterend oor zijn, mensen helpen om een formulier in te vullen. Kijk waar jij in jouw wijk een helpende hand kunt uitsteken. Doe eens een keer een boodschapje voor een buur. Maak een praatje met mensen. Zie naar elkaar om. Dat kan al heel veel betekenen! Het gevoel van erkenning dat je ertoe doet en erbij hoort, dat is essentieel voor jouw bestaansrecht en kwaliteit van leven.
5
Voorwoord
Regioplan IZA Flevoland
Wijs jezelf of anderen niet af als er fysieke of mentale tegenslag is. Kijk mild naar jezelf zodat je ook mild naar anderen kunt kijken. Iedereen heeft iets moois in zich en kan op zijn of haar manier inbreng hebben in onze samenleving, op kleine of grote schaal. We ZIJN én KUNNEN meer, dan dat wat we nu zien en aannemen. Iedereen verdient een plek en een doel in de samenleving.
Lieve groet,
Dat wens ik iedereen in Flevoland toe. We doen ertoe, we zijn geen BSN-nummer, maar een mens. Je mag er zijn, met dat wat jij brengt. Al het moois dat in je zit mag je delen zonder er direct iets voor terug te verwachten. Wanneer jij zelf ooit hulp in welke vorm dan ook nodig hebt, zul je op de juiste momenten door de juiste mensen worden bijgestaan. Gun dat aan elkaar. Want dat is het mooiste dat je je omgeving kan geven. Zo zorgen we samen voor een zorgzaam Flevoland.
Zorgzaam Flevoland 2023
Marcia Taroenoredjo mooi mens, moeder van een dochter en bonuszoon, inwoner Almere, chronisch MS-patiënt
6
Voorwoord
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
7
Inhoudsopgave
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Inhoudsopgave Voorwoord Inhoudsopgave H1 Inleiding H2 Flevoland in beeld: regio en opgaven H3 Gezamenlijke ambitie H4 Bouwstenen H5 Fundamenten H6 Aan de slag H7 Monitoring en samen leren Woordenlijst Colofon
H1 Inleiding
2 7 8 13 19 30 78 96 104 108 115
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
8
Inleiding
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Hoofdstuk 1. Inleiding
We willen dat inwoners in Flevoland gelukkig en gezond zijn. En dat ondersteuning en zorg voor mensen die dat nodig hebben goed, toegankelijk en betaalbaar blijft. Maar de zorg staat onder druk: er is steeds meer vraag, terwijl er steeds minder zorg beschikbaar is. Er zijn echt te weinig mensen beschikbaar om goede zorg te leveren voor iedereen. Daarom willen we met elkaar aan de slag. Door meer samen te doen, en door dingen ook écht anders te doen.
Eerst een gezamenlijk beeld Vanuit de landelijke overheid hebben de gemeenten en zorgverzekeraars de opdracht gekregen om, samen met allerlei partijen die zorg en ondersteuning bieden, te werken aan een gezamenlijk Regioplan. Een plan met heldere doelen en afspraken over de manier waarop we samen de ondersteuning en zorg toegankelijk houden voor de mensen in Flevoland die
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
9
Inleiding
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
dat nodig hebben. Maar daar gaat een belangrijke stap aan vooraf. Voordat we echt samen kunnen werken aan concrete doelen en een andere inrichting van ondersteuning en zorg, hebben we een gezamenlijk beeld nodig. Een gezamenlijk beeld van wat we willen (moeten) doen en hoe we daarbij willen samenwerken. Daarom hebben we in 2023 eerst gewerkt aan het bepalen van onze gezamenlijke ambitie en de opgaven voor Flevoland (hoofdstuk 3). Daar is met enorme inzet en betrokkenheid van heel veel mensen aan gewerkt. Met een bijzondere rol voor inwoners, die tijdens meerdere bijeenkomsten actief hebben meegedacht en meegewerkt.
H1 Inleiding
‘Ik vond het een waardevolle avond, een avond waarbij ik sinds een lange tijd het gevoel kreeg echt van betekenis te kunnen zijn.’
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
10
Inleiding
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Regioplan geeft richting In dit Regioplan beschrijven we wat nodig is om samen te werken aan de transformatie van ondersteuning en zorg. En samen te ‘bouwen’ aan een Flevoland waarin de gezondheid van inwoners centraal staat. Dit plan geeft richting voor een zorgzame samenleving in een gezond Flevoland. In dit plan beschrijven we welke bouwstenen we nodig hebben om echt een verschil te kunnen maken (hoofdstuk 4). En ook welke fundamentele veranderingen of randvoorwaarden we nodig hebben om te zorgen voor een goede voedingsbodem voor de gezamenlijke ambitie en de bouwstenen (hoofdstuk 5). Want zonder stevige fundamenten is het veel lastiger om te werken aan de bouwstenen en zo samen een toekomstbestendige zorgzame en gezonde samenleving te bouwen. Het Regioplan is gebaseerd op de opbrengsten van meerdere werksessies van zes werkgroepen
met professionals uit diverse sectoren1, inwonerbijeenkomsten, gesprekken met beleidsadviseurs van gemeenten en bijeenkomsten van bestuurders die samenkomen in De Verbindende Coalitie. Door de strakke tijdsplanning vanuit het Rijk en de daaruit volgende tijdsdruk was het nog niet mogelijk om de formele route van besluitvorming te doorlopen voor bijvoorbeeld colleges of Raden van Bestuur of Toezicht. Dit wordt meegenomen in het vervolg.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring 1) Waaronder ziekenhuizen, huisartsen, paramedie, verpleeg -en thuiszorg, zorgverzekeraar, gemeenten, welzijnsorganisaties, publieke gezondheid / GGD, patiënten- en inwonerorganisaties, GGz Centraal.
Woordenlijst
11
Inleiding
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
12
Inleiding
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Belangrijke eerste stap Met dit plan zetten we een belangrijke eerste stap voorwaarts; we slaan de handen ineen om op basis van een gezamenlijke ambitie samen tot oplossingen te komen. We onderschrijven met elkaar dat er (domeinoverstijgende) transformaties nodig zijn om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. Daarvoor zijn niet alleen veranderingen in de zorg nodig, maar doen we ook een beroep op inwoners zelf en hun netwerk en partijen die actief zijn in het sociaal domein. We realiseren ons ook dat de financiers van zorg en ondersteuning samen zullen moeten kijken hoe zij de transformatie financieel mogelijk kunnen maken. Wat kan binnen bestaand (financieel) beleid en wat is er mogelijk onder de aanvullende afspraken voor extra middelen voor gemeenten (zoals SPUK GALA en SPUK IZA)? En met welke middelen kunnen zorgverzekeraars de transformatie faciliteren (zoals de transformatiemiddelen)? We streven naar duurzame financiering en als we vastlopen in belemmerende
wet- en regelgeving schakelen we naar landelijk niveau. Tegelijkertijd zijn er ook nog veel vragen die in 2024 uitgewerkt moeten worden. Hoe gaan we de zaken die we in dit plan noemen precies vormgeven? Wat verbindt ons daarbij regionaal? En waar kunnen we leren van elkaars kennis en ervaring maar ook van elkaars verschillen? In 2024 gaan we aan de slag om dit Regioplan uit te werken tot een transformatieagenda met operationele doelen. Met het Regioplan hebben we een gezamenlijk vertrekpunt. Zo kunnen we eerste stappen zetten en benoemen en benutten we inspiratie van ‘voorlopers’ voor de verdere inrichting van de beweging die we gezamenlijk inzetten richting een gezond en zorgzaam Flevoland. Ons uitgangspunt is daarbij steeds: zelf als het kan, digitaal als het kan, thuis als het kan en verder weg als het nodig is.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
13
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Hoofdstuk 2. Flevoland in woord en beeld: regio en opgaven
Flevoland in woord Waar eens de zeebodem was, vind je nu de jongste provincie van ons land: Flevoland. Hier hebben pioniers van water land gemaakt. Hier zijn mensen met lef naar toe gekomen om op nieuw land een toekomst op te bouwen. Omringd door dijken en doorkruist door lange rechte wegen. Met de zoevende wieken van windmolens en het klotsende water dat nooit ver weg is. Met drie polders met elk een eigen identiteit: de Noordoostpolder (gemeenten Noordoostpolder en Urk), Oostelijk Flevoland (Lelystad en Dronten) en Zuidelijk Flevoland (Almere en Zeewolde*). Met een Mondriaanse lappendeken van stad en land. Met onder andere de tuinstad Almere, het Lelystad van Cornelis van Eesteren, wonen óp voormalig eiland Urk, het door dorpskernen omringde Emmeloord, en de drie dorpen Dronten, Biddinghuizen en Swifterbant. In Flevoland woont ruim de helft van de inwoners in Almere en een
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
*) Zeewolde sluit aan bij het Regioplan Noord-Veluwe, vanwege bestaande samenwerking.
Woordenlijst
14
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
vijfde van de inwoners woont in Lelystad. Daarmee kent Flevoland zowel sterk stedelijke als juist heel erg landelijke gebieden. Op het man made land van de Flevolandse polders wonen mensen met een grote verscheidenheid aan achtergronden. Omdat veel jonge gezinnen in de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw naar Flevoland verhuisden, is de bevolking lange tijd relatief jong geweest. De ambitie van Flevoland is om de komende decennia ongeveer 100.000 woningen bij te bouwen. Tot 2035 komen er 22% huishoudens bij en wordt een bevolkingsgroei van 16% verwacht. Toch wonen er ook in Flevoland steeds meer oudere mensen. In 2035 is maar liefst ongeveer 1 op de 5 Flevolanders 65 jaar of ouder. De regio, de wijken, woningen en voorzieningen in Flevoland zijn destijds vooral gebouwd en ingericht voor (jonge) gezinnen. Daarmee zijn woningen en voorzieningen in Flevoland (nog) niet voldoende ingericht voor de ouder wordende inwoners. En dat terwijl in Nederland de zorg in instellingen (intramurale zorg)
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
15
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
wordt afgebouwd en mensen langer zelfstandig thuis (moeten) blijven wonen. Flevoland is een jonge provincie: dat betekent ook iets voor de zorg in Flevoland. Veel zorgen welzijnsorganisaties zijn ook jong, of hebben een hoofdkantoor in een andere regio. Ook voor bijvoorbeeld spoedzorg en verloskundige zorg moeten inwoners deels afreizen naar andere regio’s. Daarnaast is het jonge karakter van de regio verbonden met een aantal kenmerkende eigenschappen van mensen die in Flevoland wonen en werken. Flevolanders zijn over het algemeen pragmatisch, ontwikkelingsgericht, willen pionieren en hebben de blik vooruit.
Grensgebieden Dit Regioplan is opgesteld voor een vastgesteld geografisch gebied dat is bepaald op basis van de samenwerkingsschaal van de deelnemende gemeenten. We zijn ons er volledig van bewust
dat deze schaal veelal niet overeenkomt met het werkgebied van verschillende zorgverleners en aanbieders uit het sociaal domein en de (medische) zorg. Het werkgebied van aanbieders overschrijdt soms ook de grenzen van de vastgestelde geografische regio. Gemeenten en andere partijen uit het sociaal domein en de zorg buiten dit vastgestelde geografische gebied waren geen partij bij de totstandkoming en besluitvorming van dit Regioplan. In de concretisering van aanpakken en uitwerking in transformatieplannen die betrokkenheid vragen van deze gemeenten en andere partijen gaan we op dat moment in gesprek. Zo zorgen we ervoor dat elk concreet plan op de juiste schaal en met de juiste partijen wordt vastgesteld en uitgewerkt.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
16
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Flevoland in beeld: regionale opgaven In het Regiobeeld hebben we op basis van beschikbare databronnen de belangrijkste regionale knelpunten in Flevoland in kaart gebracht. Deze knelpunten hebben we samengevat in zes thema’s: gezonde inwoner, mentale gezondheid, kwetsbare inwoners, gezond ouder worden, gezond opgroeien en acute zorg. Bovendien zien we drie overkoepelende regionale opgaven: demografische groei, vergrijzing en arbeidsmarkt. Het Regiobeeld en een toelichting op de belangrijkste opgaven is hier te vinden.
H1 Inleiding
+ 22%
+ 16%
H2 In beeld
H3 Ambitie
2023
2035
HUISHOUDENS
2023
2035
INWONERS
In 2035 is maar liefst ongeveer 1 op de 5 Flevolanders 65 jaar of ouder.
65+
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
17
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Voorwoord
Zorgzaam Flevoland 2023
Inhoud
De opgaven uit het Regiobeeld zijn aangevuld door inwoners en professionals. Belangrijke aanvullingen zijn onder andere: - Gezond opgroeien gaat ook over kinderen in de basisschoolleeftijd en over jongeren tot en met 21 jaar. - Bij gezond opgroeien is de gezinscontext belangrijk. - De arbeidsmarktkrapte voor professionals in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in Flevoland is relatief gezien het hoogst van alle sectoren, terwijl de vraag naar GGZ sterker toeneemt dan in de rest van Nederland. - Het aantal meldingen van onbegrepen gedrag bij de GGD (gemeentelijke gezondheidsdienst) stijgt vanaf 2015 doorlopend. In 2022 betrof het 709 meldingen.
H1 Inleiding
H2 In beeld
+ 34%
+ 21%
45.000
41.500
FLEVOLAND
NEDERLAND
NODIG
BESCHIKBAAR
TOENAME ZORGVRAAG VAN 2023 TOT 2032
ZORGPROFESSIONALS
Toename zorgvraag in Flevoland in 2032 is 34%. Dat ligt hoger dan het landelijk gemiddeld verwachte toename van 21%. Om die zorg te kunnen bieden zijn er 45.000 zorgprofessionals nodig. Er zijn tegen die tijd waarschijnlijk 41.500 beschikbaar.
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
18
Flevoland in beeld: regio en opgaven
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Samengevat zien we dat de vraag naar ondersteuning en zorg steeds meer toeneemt, omdat er meer mensen zijn, die over het algemeen minder gezond zijn en zich minder gezond voelen, zowel fysiek als mentaal. Bovendien zijn er steeds meer oudere mensen. Terwijl de vraag toeneemt, is er minder ondersteuning en zorg beschikbaar, onder andere door krapte op de arbeidsmarkt.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
19
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Hoofdstuk 3. Gezamenlijke ambitie
Gezamenlijke ambitie Onze gezamenlijke ambitie in Flevoland is een zorgzame samenleving in een gezond Flevoland. We zijn ervan overtuigd dat we met deze ambitie kunnen werken aan de regionale transformatieopgaven. Deze ambitie betekent voor ons dat we als samenleving goed voor onszelf en elkaar zorgen in een gezond Flevoland. Zodat zoveel mogelijk mensen lekker in hun vel zitten, zich gezond voelen, gezond zijn en blijven. Door in te zetten op vroegsignalering, preventie, welzijn, een draagkrachtige samenleving en eigen regie. Zodat alle mensen in Flevoland de dingen kunnen doen die hun leven betekenis geven. Zodat we zorg waar mogelijk voorkomen. ‘Zorg’ en zorgen voor doen we samen, met elkaar. Met inwoners, met bewonersinitiatieven, met een sterke verbinding tussen informele zorg en formele zorg, en tussen het sociale en (medische) zorg domein. Door sociale en technologische innovaties in te zetten.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
20
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
21
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Een zorgzaam Flevoland betekent voor ons een zorgzame samenleving waarin we naar elkaar omzien. Waarin we met inwoners en professionals op een zorgzame manier met elkaar samenwerken zodat we het verschil kunnen maken voor alle Flevolanders. En vooral voor de mensen en gezinnen in Flevoland en rondom de thema’s waar we het grootste verschil kunnen maken. Daarbij richten we ons in eerste instantie op de groepen die door de Verbindende Coalitie als extra belangrijk zijn benoemd: 1) ouder wordende inwoners, 2) inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden, en 3) inwoners met psychische problemen. We werken aan de gezamenlijke ambitie door aan de slag te gaan met drie met elkaar samenhangende transformatieopgaven, die samen bijdragen aan een zorgzaam en gezond Flevoland. De eerste twee transformatieopgaven gaan over de twee gezamenlijke doelen die we hebben (WAT) en de derde transformatieopgave gaat over hoe we die doelen samen willen bereiken (HOE):
- TRANSFORMATIEOPGAVE 1: een sterkere individuele en sociale basis in zorgzamere en draagkrachtigere gemeenschappen. - TRANSFORMATIEOPGAVE 2: toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning, hulp en zorg. - TRANSFORMATIEOPGAVE 3: we werken met lef en een brede blik vanuit dezelfde opgaven.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
Basis in gemeenschappen
Toegankelijk aanbod Verbindende principes
Samenwerken met lef
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
22
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
In het hart van onze gezamenlijke ambitie beschrijven we welke verbindende principes we omarmen in Flevoland. Hóe willen we met elkaar samenwerken? Deze verbindende principes geven richting aan onze samenwerking in en voor het Regioplan op verschillende niveaus. Dat samenwerken doen we in Flevoland in een netwerk. We gaan in Flevoland aan de slag met deze gezamenlijke ambitie en transformatie door te werken aan bouwstenen en fundamenten. Zowel professionals als inwoners geven aan dat we een verschil maken als we samenwerken aan een aantal bouwstenen. Daarnaast zijn er fundamentele zaken in de omgeving die grote invloed hebben op onze manier van werken. Die fundamenten hebben we nodig voor een omgeving waarin de bouwstenen en gezamenlijke ambitie vorm kunnen krijgen. Fundamenten kun je zien als ‘langere, doorlopende lijnen’. Het gaat om opgaven waar je elkaar bij uitstek regionaal en landelijk nodig hebt om kaders uit te
denken, kennis uit te wisselen, van elkaar te leren en samen op te trekken in een lobby voor transformatief landelijk beleid. Zonder afbreuk te doen aan onze eigen ambitie voor de regionale opgaven, vragen we ook een aantal zaken van de wetgever om het regionale proces van transformatie te faciliteren en versnellen.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
23
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Inhoud
Bouwstenen en Fundamenten Denken en doen vanuit Positieve Gezondheid
Wijkgericht werken in een toegankelijk aanbod
Zorgzame, draagkrachtige gemeenschappen in wijken en buurten
Proactief en tijdig werken aan gezondheid en welzijn
Samen slimmer coördineren van ondersteuning en zorg
Slim inzetten van toegankelijke technologie en hulpmiddelen
Voorwoord
H1 Inleiding
Sterkere basisvaardigheden en individuele basis
Eenduidige & begrijpelijke taal en communicatie
H2 In beeld
H3 Ambitie
Toekomstige arbeidsmarkt Zorg & Welzijn
H4 Bouwstenen
Digitale gegevensuitwisseling en gegevensbescherming Gezonde leefomgeving Datagedreven werken aan gezondheid en zorg Domeinoverstijgend samenwerken Maatschappelijke dialoog: we nemen iedereen mee
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
24
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Verbindende principes Tijdens de inwonerbijeenkomsten, de werksessies met professionals en de bijeenkomsten van de Verbindende Coalitie zijn uitgangspunten en voorwaarden voor samenwerking genoemd; Wat vinden we echt belangrijk bij samenwerking en wat verbindt ons in Flevoland? Deze uitgangspunten en voorwaarden beschrijven we hier als onze verbindende principes. De volgende verbindende principes helpen ons als een kompas om richting te geven aan hoe we de komende tijd met elkaar samenwerken. - We stellen mensen centraal en praten niet over, maar met inwoners. - We hebben oog voor en houden rekening met verschillen tussen inwoners, tussen gemeenten en locaties, tussen sectoren en tussen organisaties - We willen van en met elkaar leren en maken ruimte voor proberen. We delen good practices en mislukken mag.
- We werken vanuit vertrouwen en maken tijd en hebben aandacht voor elkaar. - We bouwen voort op wat er al is. - We sluiten aan bij de lokale behoeften en mogelijkheden. - We werken regionaal samen op dat wat ons bindt en waarbij we samen meer impact kunnen maken. - We kijken met een brede blik naar mensen en de wereld en werken vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. - We werken transparant en nemen iedereen mee. - We hebben oog voor complexiteit en paradoxen: die horen bij ons en bij onze opgaven. Ons uitgangspunt is steeds: zelf als het kan, digitaal als het kan, thuis als het kan en verder weg als het nodig is. We nemen daarbij ook de verantwoordelijkheid om elkaar aan te spreken op het naleven van deze principes. Ter illustratie worden hieronder twee verbindende principes verder toegelicht.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
25
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
26
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
De mens centraal Een belangrijk verbindend principe is dat we mensen centraal stellen. Dat betekent onder andere dat we de zorgen, behoeften en ideeën van inwoners een centrale plek geven bij de ontwikkeling en de uitvoering van het Regioplan. De transformatie van zorg en welzijn kan alleen slagen als er breed draagvlak is in de samenleving én zorg en welzijn goed aansluiten bij de leefwereld van mensen. Dat bereiken we alleen door inwoners fundamentele en structurele invloed te geven op de keuzes die gemaakt worden in de transformatie: voorwaarde voor ‘samen zorgen dat...’ is ‘samen kiezen voor...’. Daarin hebben we de komende tijd met elkaar belangrijke stappen te zetten. Om tot dit Regioplan te komen hebben de inwoners2 inbreng gehad in een drietal sessies. Met grote betrokkenheid en inzet hebben inwoners input en 2) Flevolandse Patiëntenfederatie (FPF) als vertegenwoordigers van patiënten en gehandicaptenorganisaties, leden van adviesraden sociaal domein en het Flevernetwerk van ervaringsdeskundigen en inwoners en burgerinitiatieven
feedback gegeven en meegedacht. Daarnaast hebben de Flevolandse Patiëntenfederatie (FPF) en Flever bestuurlijk zitting in de Verbindende Coalitie. Voor het vervolg blijven we een brede vertegenwoordiging van inwoners zorgvuldig en structureel betrekken. Daarbij zorgen we voor een gelijkwaardige samenwerking met andere betrokkenen, zoals beleidsmakers, bestuurders en professionals. We vinden de volgende uitgangspunten belangrijk: - gebruik duidelijke en toegankelijke communicatie - zorg dat iedereen zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelt Bijvoorbeeld adviesgroepen, consultatie-sessies, burgerpanels of co-creatieprojecten. Per vraagstuk kan de best passende vorm gekozen worden.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
27
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
We bouwen voort op wat er al is In Flevoland wordt al op diverse plekken gewerkt aan anders denken en doen en de beweging van ziekte en zorg naar mens en maatschappij en gezondheid en gedrag. We willen daarom niet het wiel opnieuw uitvinden of dingen dubbel gaan doen met dit Regioplan, maar juist nadrukkelijk voortbouwen op en verbreden wat er al is. Zo is er een sterke verbinding tussen de bouwstenen en fundamenten in dit Regioplan en de strategische doelen van het programma Positief Gezond Almere (PGA). Zulke verbindingen willen we zoveel mogelijk benutten. Dat helpt om ervoor te zorgen dat het Regioplan zoveel mogelijk aansluit op de lokale behoeften en mogelijkheden. Onder andere bij de bouwstenen ‘wijkgerichte samenwerking’ en ‘draagkrachtige gemeenschappen’ is de lokale context en invulling erg belangrijk.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
28
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Samenwerken in een netwerk Onder begeleiding van een externe partij (Common Eye) werken we aan de inrichting van een duurzaam netwerk waarbinnen we de regionale opgaven met elkaar aan kunnen pakken. We zullen samenwerkingsafspraken moeten maken over (netwerk)leiderschap, regie en verantwoordelijkheden. In gesprekken met de Verbindende Coalitie onderzoeken we hoe deze afspraken vorm moeten krijgen. De organisaties en partijen die deelnemen aan het netwerk komen in ieder geval uit de zorg, het sociale en gemeentelijke domein en een vertegenwoordiging van inwoners en patiëntenorganisaties. De Verbindende Coalitie is inmiddels vier keer samengekomen en gaat in 2024 verder met elkaar aan de slag in werksessies.
Vanuit de Verbindende Coalitie wordt daarbij aandacht gevraagd voor doelgroepen zoals de ouder wordende inwoner, inwoners met lage gezondheidsvaardigheden, thema’s als positieve gezondheid en mentaal welbevinden, en regionaal verbindende thema’s zoals arbeidsmarkt en digitale gegevensuitwisseling. We hebben bij de ontwikkeling van het netwerk oog voor en bouwen voort op de al bestaande (regionale) samenwerkingstafels. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Preventiecoalitie Flevoland Gezond & Wel, de Zorgtafel, Taskforce Wachttijden GGZ, Positief Gezond Almere en Bestuurlijk Overleg Flevoland rondom het thema Ouderen.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
29
Gezamenlijke ambitie, samenwerking en verbindende principes
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Paradoxen > Transformatie-opgaven zijn complexe processen waarbij nog niet altijd duidelijk is waar we naartoe gaan en wat er nodig is om daar te komen. Tegelijkertijd wordt gevraagd om in het Regioplan met concrete en SMART omschreven doelstellingen, monitoringsplannen te komen. > We stellen vast dat we in dit Regioplan nog niet transformatief genoeg zijn, maar vinden het lastig hoe we onze plannen binnen de bestaande kaders transformatiever kunnen maken. > Voor de ontwikkeling en uitvoering van het Regioplan is draagvlak van alle betrokkenen en meedenken en meedoen van inwoners heel belangrijk. Dat zijn echter processen die veel tijd en aandacht kosten, terwijl het Regioplan op heel korte termijn en onder hoge druk ontwikkeld moet worden. > In alle groepen en in meerdere regio’s wordt gehamerd op de noodzaak en het belang van ontschotting, domeinoverstijgende samenwerking
en integraal beleid en financiering. Tegelijkertijd stellen we vast dat met alle verschillende nationale en regionale plannen en financieringsstromen juist ín het (transformatie)systeem die schotten en gescheiden domeinen sterk aanwezig zijn en ons beperken.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
30
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Hoofdstuk 4. Bouwstenen voor een Zorgzaam Flevoland
We werken de komende tijd samen aan onze gezamenlijke ambitie en de transformatieopgaven door in te zetten op de door ons gekozen bouwstenen en fundamenten. Bouwstenen zijn relatief concrete oplossingsrichtingen waarmee we in Flevoland echt het verschil kunnen maken voor onze inwoners; ze vormen onze werken denkwijze voor een zorgzame samenleving in een gezond Flevoland.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
31
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Inhoud
Bouwstenen Denken en doen vanuit Positieve Gezondheid
Wijkgericht werken in een toegankelijk aanbod
Voorwoord
H1 Inleiding
Zorgzame, draagkrachtige gemeenschappen in wijken en buurten
Proactief en tijdig werken aan gezondheid en welzijn
Samen slimmer coördineren van ondersteuning en zorg
Slim inzetten van toegankelijke technologie en hulpmiddelen
Toekomstbestendige arbeidsmarkt Zorg & Welzijn
Sterkere basisvaardigheden en individuele basis
Eenduidige & begrijpelijke taal en communicatie
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
Digitale gegevensuitwisseling en gegevensbescherming Gezonde leefomgeving Datagedreven werken aan gezondheid en zorg Domeinoverstijgend samenwerken Maatschappelijke dialoog: we nemen iedereen mee
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
32
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Denken en doen vanuit Positieve Gezondheid In Flevoland willen we als inwoners, professionals, beleidsmakers en bestuurders werken vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, waarbij we een betekenisvol leven van mensen centraal stellen. Dat gaat over veerkracht, eigen regie en het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Dat sluit goed aan bij de beweging van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag en mens en maatschappij.
Met een brede blik Denken en doen vanuit Positieve Gezondheid betekent voor ons ook dat we met een brede blik naar (hulp- en zorg)vragen van inwoners kijken, en dat we kwaliteit van leven voorop stellen. We nemen ook altijd het
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
33
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
systeem en netwerk om de inwoner mee. Wat iemand alleen niet meer lukt, kan misschien nog wel met hulp van een vriend of familielid. Wat de inwoner belangrijk vindt en wil veranderen staat centraal. We kijken steeds eerst wat iemand zelf of met hulp van zijn of haar naasten nog kan (zoals ook gebruikelijk bij stepped care). Door te denken en doen vanuit Positieve Gezondheid versterken we de eigen regie van mensen en zorgen we er samen voor dat inwoners door verschillende professionals op een vergelijkbare manier benaderd worden. Op deze andere manier kijken betekent ook dat we bepaalde dingen niet meer doen.
Van kennis naar doen Veel organisaties en professionals kennen het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Maar het dagelijks in de praktijk toepassen van dit gedachtegoed is niet altijd eenvoudig. We beginnen in Flevoland niet op nul en kunnen voortbouwen op
bestaande initiatieven.We benutten die kennis en ervaring om Positieve Gezondheid sneller concreet vorm te geven bij zo veel mogelijk organisaties in Flevoland. We gaan aan de slag met de volgende stappen: > We vergroten de kennis van professionals, beleidsmakers, bestuurders en inwoners over Positieve Gezondheid3. > We versterken het Flevolandse netwerk rondom Positieve Gezondheid zodat professionals elkaar beter weten te vinden en de inwoner de juiste ondersteuning op het juiste moment ontvangt. > We werken in Flevoland samen vanuit Positieve Gezondheid en passen Positieve Gezondheid toe in beleid en de dagelijkse praktijk. Daarbij is het essentieel dat ook voor inwoners Positieve Gezondheid betekenis krijgt. Tijdens de inwonerbijeenkomsten is aangegeven dat Positieve Gezondheid nu nog (te) groot is voor inwoners.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
3) Een aandachtspunt is dat de financiering van WEL in Flevoland door de provincie binnenkort stopt.
Woordenlijst
34
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Het wordt gelabeld als complex. Daar kunnen we bijvoorbeeld mee aan de slag door meer in te zoomen op wat het betekent en hoe de inhoud van Positieve Gezondheid bijdraagt aan bijvoorbeeld bestaanszekerheid, of gevoel van eigenwaarde, eigen regie en inclusiviteit.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
35
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Voorlopers Kennis vergroten over Positieve Gezondheid: WEL in Flevoland WEL in Flevoland vervult op regionaal en lokaal niveau een rol bij het vergroten van kennis van inwoners en professionals over Positieve Gezondheid, onder andere door de trainingen die zij verzorgen. WEL in Flevoland is het bestaande platform in Flevoland rondom Positieve Gezondheid. WEL ‘verbindt, faciliteert en inspireert alle Flevolanders, gemeenten, bedrijven en instellingen met een hart voor positieve gezondheid’. Met de WEL Academie helpen zij professionals, beleidsmakers en organisaties die aan de slag willen met Positieve Gezondheid.
Positieve Gezondheid als uitgangspunt voor samenwerking In Flevoland zijn al meerdere samenwerkingsverbanden waarbij Positieve Gezondheid als uitgangspunt voor de samenwerking is gekozen. Zo werken in Positief Gezond Almere de gemeente Almere, Elaa en ruim tien stedelijke zorg-, welzijns- en inwonersorganisaties samen vanuit Positieve Gezondheid. Positieve Gezondheid is het fundament onder PGA. In Lelystad is ook een stevige samenwerking tussen huisartsen, wijkverpleging en welzijn met onder andere Welzijn op Recept en preventieve huisbezoeken, waarbij Positieve Gezondheid de basis is. In de gemeente Noordoostpolder en op Urk hebben zorgpartijen binnen Het Vlie ook voor een stevig samenwerkingsverband gekozen waarbij Positieve Gezondheid het uitgangspunt is.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
36
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Wijkgericht samenwerken in een toegankelijk aanbod We stellen wijkgericht samenwerken voorop. Dat betekent dat we samen werken aan een toegankelijk en laagdrempelig aanbod van preventie, hulp, ondersteuning en zorg4 in de wijk. Zo organiseren we het aanbod dichter bij onze inwoners. Daarbij zien we welzijn en (medische) zorg als aanvullend op elkaar. We creëren een wijknetwerk met professionals vanuit verschillende domeinen. Denk daarbij onder andere aan wijkteams, welzijn, huisartsen, wijkverpleging, casemanagers, verpleegkundige specialisten, specialisten ouderengeneeskunde, physician assistants, apothekers, fysio- en ergotherapeuten, diëtisten en andere paramedici en professionals uit jeugdgezondheidszorg. We werken daarin nauw. 4) we gebruiken verder in het Regioplan ‘ondersteuning en zorg’ en bedoelen dan zowel preventie, hulp, ondersteuning en zorg. Daarbij gaat het om informele en formele zorg.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
37
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
samen met informele ondersteuning en zorg en met inwonersinitiatieven. Hoe we dit met elkaar doen hangt heel erg af van de lokale context en samenwerking. Wijkgericht samenwerken betekent lokaal doen, waarbij we regionaal van elkaar kunnen en willen leren.
Eén wijknetwerk Door te werken met één wijknetwerk, is het voor iedereen in de wijk duidelijk waar informele én formele ondersteuning en zorg te vinden is. Daarbij willen we alle mooie initiatieven in de wijken om gezondheid en welzijn te bevorderen beter voor het voetlicht brengen. Met het wijknetwerk dragen we bij aan het ontlasten van huisartsen. Dat doen we concreet door met/in het wijknetwerk te kijken naar taken die door andere eerstelijns zorgprofessionals, zoals apothekers, paramedische professionals, wijkverpleging of JGZ-artsen, kunnen worden overgenomen (taakherschikking). Bovendien draagt een wijknetwerk bij aan het vroegtijdig signaleren van
inwoners die ondersteuning of hulp kunnen gebruiken. Zo kunnen we met elkaar en met de inwoner samen de krachten bundelen en inwoners samen integraler en tijdig ondersteunen bij hulpvragen. Waarmee we zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners te maken krijgen met een stapeling van zorgvragen en problemen (versterken vroegsignalering) en de inwoners zelf in regie zetten. Bovendien helpt het professionals om elkaar eerder en beter te vinden, domeinoverstijgend samen te werken en informele zorg te vinden en in te zetten.
Lokaal passend Wijkgericht samenwerken richten we in passend bij de lokale behoeften en mogelijkheden. Bijvoorbeeld door een centraal fysiek ‘loket’ in de wijk of door de inzet van een bus in kleinere gemeenten of wijken. Een wijknetwerk is uitnodigend, laagdrempelig en beschikbaar en nadrukkelijk onderdeel van een wijk. Bovendien kan een wijknetwerk zorgen voor een
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
38
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
centraal aanspreekpunt voor alle wijkbewoners en professionals. Door de samenwerking in te richten op wijkniveau werken we ook aan een stevige verbinding tussen informele en formele zorg en tussen welzijn en (medische) zorg. Daarbij kunnen mensen met hun hulpvragen terecht voor een gesprek. In zo’n gesprek (ook wel keukentafelgesprek genoemd) zoek je als inwoner en professional samen uit wat de hulpvraag is, welke belangrijke dingen er spelen in iemands leven en welke ondersteuning iemand nodig heeft.
Verbindende professionals en sleutelfiguren De verbindende professional heeft een cruciale rol in het wijkgericht werken. Hij of zij heeft overzicht over alle domeinen, kan beoordelen wat nodig is, kent de weg door verschillende domeinen en houdt, samen met de inwoner, de regie. Zo’n verbindende professional heeft een brede blik en werkt vanuit Positieve Gezondheid. Ter illustratie zijn er een aantal
concrete voorbeelden voor specifieke thema’s en doelgroepen genoemd: - Een welzijnscoach, wijkverpleegkundige of casemanager dementie voor oudere inwoners. - Een centrale zorgverlener zoals in de ketenaanpak voor kinderen met overgewicht. - De cliëntondersteuner van MEE. - De wijkadviseur van de GGD voor mensen met onbegrepen gedrag . Er is niet één professional die deze rol vervult voor alle inwoners en hulpvragen. We werken daarom verder uit welke professionals binnen het wijkgericht werken een rol kunnen vervullen. Daarnaast zien we ook het belang van sleutelfiguren in een wijknetwerk. Sleutelfiguren binnen een wijk kennen de meeste inwoners in hun wijk en weten goed wat er speelt in een wijk. Denk bijvoorbeeld aan buurtvaders en buurtmoeders, die in een wijk een aanspreekpunt zijn voor jongeren, kinderen en ouders. Samenwerken met deze sleutelfiguren helpt professionals om de gezinnen en bewoners van de
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
39
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
wijk echt te leren kennen. Met elkaar zorgen we er bovendien voor dat het voor onze inwoners en professionals ook duidelijk is welke activiteiten er worden georganiseerd in de wijk, bijvoorbeeld op het gebied van opvoeden, gezonde voeding, ontmoeten of bewegen. We sluiten daarbij aan bij de (sociale) wijkteams die zijn voortgekomen uit de transities in het sociale domein.
Wijkgericht voor mentale gezondheid Ook voor inwoners die niet lekker in hun vel zitten en het mentaal lastig hebben, is een wijkgerichte samenwerking en een verbinding van welzijn en (medische) zorg waardevol. Dat kan op verschillende manieren ingevuld worden. Bijvoorbeeld door te werken met Welzijn op Recept / Ondersteuning op Recept. Daarbij kan een huisarts of andere eerstelijns professional wijkbewoners die niet lekker in hun vel zitten doorverwijzen naar bijvoorbeeld een welzijnscoach. Daarmee maken we welzijn
toegankelijker en dragen we bij aan de gelijkwaardige waardering van welzijn en (medische) zorg. Dat past bij uitstek in het gedachtegoed van Positieve Gezondheid.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
40
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Ecosysteem Mentale Gezondheid Een goede kapstok voor wijkgericht samenwerken aan mentale gezondheid is het Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM). GEM versterkt met haar ecosysteembenadering in de mentale gezondheidszorg ook het samenwerken en de samenhang in de wijk. Door de GEM verschuift de focus van puur medisch naar bredere context, waarbij rekening wordt gehouden met de complexe interactie tussen individuen en hun omgeving. Een voorbeeld van de wijze waarop samenwerking kan worden vormgegeven is ‘Samen Sterker in de Wijk’ (SSidW www.ssidw.nl). SSidW is een wijkaanpak voor inwoners met psychosociale problematiek. Door GEM en SSidW in te zetten kunnen we de samenwerking in het ecosysteem rondom geestelijke gezondheidszorg in Flevoland versterken. Dit kunnen en willen we verder brengen naar andere gemeenten en kan daarmee ook een model zijn voor andere doelgroepen en thema’s. SSidW werkt al met haar werkwijze met zorgorganisaties
en gemeenten in Almere en Dronten voor inwoners met psychosociale problematiek. Gezamenlijk doorontwikkelen in bestaande en andere gemeenten is daarbij de ambitie. Een bestaand vergelijkbaar concept op Urk is de Proeftuin “Mit Eenkanger, samen de dag door”. Deze proeftuin heeft als doel een vrij toegankelijke dagbesteding tot stand te brengen, waar formeel en informele zorg dichter bij elkaar komen. Deelnemers van de proeftuin komen terecht in een levendige, fijne en beschutte plek, maar wel in verbinding met andere inwoners op Urk. Het idee is dat deelnemers verspreiden binnen de samenleving op Urk, zodat inclusiviteit en participatie binnen de samenleving wordt bevorderd. De Proeftuin in Urk is gericht op inwoners met een beperking, niet aangeboren hersenletsel of een GGZ-achtergrond. ‘Samen Sterker in de Wijk’, GEM en De Proeftuin Mit Eenkanger kunnen daarmee ook een model zijn voor wijkgerichte samenwerking voor andere doelgroepen
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
41
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
en thema’s. We willen zulke concepten graag ook naar andere gemeenten brengen.
Datagedreven en met inwoners We kunnen het wijkgericht samenwerken verder vormgeven door gebruik te maken van de Handreiking netwerksamenwerking en gezamenlijk indiceren in de wijk. We kunnen bij het wijkgericht samenwerken ook goed gebruikmaken van het fundament ‘datagedreven werken’. Op basis van de beschikbare data van een wijk kunnen we beter in beeld krijgen welke thema’s voor een wijk nu en in de toekomst belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan een wijk waar nu en in de toekomst relatief veel ouderen wonen. In zo’n wijk is het slim om met elkaar te werken aan een wijkgerichte aanpak rondom het thema ‘dementie’. Verder is het cruciaal om in deze wijkgerichte aanpak vanaf het begin de inwoners een centrale plek te geven. Dan begrijpen we namelijk beter wat we moeten ontwikkelen om er voor te zorgen dat inwoners de juiste informatie
en hulp kunnen vinden en krijgen. Bovendien kunnen inwoners zelf óók een belangrijke rol krijgen in zo’n wijkgerichte aanpak. Immers, als zij het als inwoners voor zichzelf snappen en kunnen regelen, kunnen ze daarna ook hun wijkgenoten helpen bij het vinden en krijgen van de juiste hulp. Daarmee zetten we ook de zorgzaamheid en draagkracht van de wijkbewoners in bij zo’n wijkgerichte aanpak.
Laagdrempelig Bij zo’n wijkgerichte samenwerking in een toegankelijk aanbod is het ook belangrijk om te kijken naar een fysieke en/of digitale plek waar inwoners terechtkunnen met hun zorgen en vragen. Of het nu gaat om vragen over opvoeding, mantelzorg, wonen, schulden of gezondheid. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan bestaande wijkcentra, multifunctionele centra of gezondheidscentra. Het is dan belangrijk dat het een laagdrempelige plek is waar inwoners gemakkelijk binnen kunnen lopen met
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
42
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
‘Laat ouderen samenwonen op knarrenhofjes, met de benodigde zorg dichtbij georganiseerd. Dit gaat eenzaamheid tegen en maakt het voor de thuiszorg ook efficiënter.’
verschillende soorten vragen. Zo’n fysieke plek waar ervaringsdeskundigen, vrijwilligers en professionals beschikbaar zijn om inwoners te helpen, draagt ook bij aan de integrale samenwerking tussen informele en formele zorg en aan de domeinoverstijgende samenwerking vanuit de blik van Positieve Gezondheid. Bovendien hoeven inwoners dan niet eerst zelf te bedenken wat de beste plek of professional is om met een bepaalde vraag naartoe te gaan. Zeker voor kwetsbare inwoners, oudere inwoners en inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden is dat juist heel lastig. Mede daarom zou je woningen dichtbij voorzieningen zoals winkels, zorg en welzijn juist kunnen reserveren voor ouderen en andere kwetsbare inwoners. Zo bouw je zogenaamde ‘woonzorgcirkels’.
Bij het inrichten van fysieke plekken met meerdere professionals en vrijwilligers is de uitdaging om te bepalen welke partijen je onder één dak samenbrengt. Bestaande gebouwen zijn mogelijk nog niet altijd geschikt of voldoende ingericht om meerdere
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
43
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
organisaties een plek te geven. Dan is het belangrijk om te onderzoeken hoe je op andere manieren zorgt voor korte lijnen tussen de verschillende organisaties in het wijknetwerk. Naast de fysieke ontmoeting gaat het ook om het inrichten van digitale mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, met lotgenoten in contact te komen en waar mogelijk ook al een digitaal behandelaanbod te ontvangen. Met name voor mensen met psychische problematiek is inzet op een digitaal platform noodzakelijk als passend aanbod gezien de krapte op de arbeidsmarkt van GGZ-professionals.
Mentaal gezondheidsnetwerk Vanuit het Integraal Zorgakkoord hebben we als regio voor het thema mentale gezondheid de opdracht om specifiek voor inwoners die het mentaal (erg) lastig hebben een mentaal gezondheidsnetwerk in te richten. Onderdeel van een mentaal gezondheidsnetwerk is bijvoorbeeld dat inwoners binnen 1 á 2 weken terecht kunnen voor een
H1 Inleiding
‘We moeten meer bewustwording creëren over het belang van mentale gezondheid.’
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
44
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
zogenaamd verkennend gesprek om hun hulpvraag te verduidelijken. Dit gesprek kan worden gevoerd door een professional uit het sociaal domein, een ervaringsdeskundige of GGZ professional. Een mentaal gezondheidsnetwerk en het verkennend gesprek zijn goede voorbeelden van samenwerking tussen sociaal domein, huisartsen en GGZ-professionals. Waar mogelijk zoeken we verbinding met het bredere wijkgerichte aanbod van preventie, hulp, ondersteuning en zorg. Vanuit de brede blik op gezondheid en het gedachtegoed van Positieve Gezondheid past het immers niet om ‘mentale gezondheid’ los te koppelen van andere domeinen van gezondheid en welbevinden.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
45
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Voorlopers Versterken eerstelijn Flevoland
WachtVerzachter
Bij het wijkgericht samenwerken kunnen we de verbinding maken met Versterking eerstelijnszorg Flevoland. Een aantal organisaties in Flevoland hebben daarvoor kortgeleden een subsidie gekregen en willen deze subsidie benutten om ‘wijkgericht samenwerken’ in Flevoland in te richten.
De WachtVerzachter in Dronten en Lelystad biedt ondersteuning aan mensen met mentale problemen die op de wachtlijst staan, of die naast hun behandeling extra steun kunnen gebruiken.
Het Vlie In Noordoostpolder en op Urk hebben 11 zorgpartijen hun krachten gebundeld in Het Vlie. Samen willen deze partijen zorgen voor een compleet en op elkaar aansluitend aanbod van zorg en behandeling voor de regio Noordelijk Flevoland. De zorgvraag en specifieke situatie, als ook omgeving en fase in het leven van de cliënt/patiënt is daarbij leidend.
Inlooppunten in Lelystad, Emmeloord en Almere STIP Lelystad is een mooi voorbeeld van een plek waar inwoners binnen kunnen lopen voor een luisterend oor, informatie en ondersteuning. De inlooppunten zijn vier ochtenden per week open, er zijn korte lijntjes met het sociaal wijkteam. Bovendien zijn er vrijwilligers en ervaringsdeskundigen en kunnen inwoners hersteltrainingen volgen.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
De Bouwerskamp in Emmeloord is ook een mooi Woordenlijst
46
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
voorbeeld van een inloopvoorziening: Kwintes, ’s Heeren Loo, Triade, InteraktContour, Philadelphia Zorg en Carrefour hebben de handen ineengeslagen en hebben samen een locatie opgezet. Het is een plek waar diverse activiteiten plaatsvinden en waar iedereen met of zonder hulpvraag terecht kan. Een plek waar mensen makkelijk geholpen kunnen worden omdat de organisaties hun kwaliteiten en expertises bundelen.
online chat kunnen jongeren tussen 12 en 25 jaar op een laagdrempelige manier hulp en psychische ondersteuning krijgen. Via een gesprek met leeftijdsgenoten kunnen vragen en zorgen besproken worden: altijd gratis, anoniem als jongeren dat willen, zonder wachtlijst en zo laagdrempelig mogelijk. Het concept is inmiddels ook overgenomen in Nederland. In Nederland kozen jongeren voor de naam @ease.
Ook Bruis in Almere is een mooi voorbeeld van een inloopplek waar mensen hun verhaal kunnen doen. Bruis wordt gerund door ervaringsdeskundigen en vrijwilligers. Zij zijn er onder andere voor mensen die zich mentaal kwetsbaar voelen.
Sociale Kaart Flevoland
@Ease Sinds 2017 is @ease de Nederlandse variant van de succesvolle Australische organisatie Headspace. Via ruim 100 Headspace-inlooplocaties en via een
Met de Sociale Kaart Flevoland heeft GGD Flevoland al een digitale bron ingericht met ‘betrouwbare en actuele informatie over maatschappelijke organisaties en hun aanbod van diensten en activiteiten in het sociale domein’. Ook aanbod vanuit de informele zorg en burgerinitiatieven staan op deze Sociale Kaart. Dit platform zou mogelijk een startpunt kunnen zijn om het aanbod van zorg, hulp en ondersteuning in Flevoland verder in kaart te brengen.
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
47
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
Zorgzame, draagkrachtige gemeenschappen in wijken en buurten We bouwen in Flevoland aan draagkrachtige gemeenschappen in wijken en buurten, waar het vanzelfsprekend is om naar elkaar om te zien en voor elkaar te zorgen. Door boodschappen voor elkaar te doen of een buurman of buurvrouw naar de fysiotherapeut te brengen. Zo kunnen we ook mantelzorgers ontlasten. Dat doen we door community building en het versterken van informele structuren en de sociale cohesie, onder meer door bewonersinitiatieven te ondersteunen en te stimuleren. Denk aan kleinschalige buurtgroepen, verenigingen en gebedshuizen en kerkgemeenschappen. Er zijn in Flevoland grote verschillen in sociale cohesie. Een relatief groot deel van de Flevolanders is niet in Flevoland geboren,
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
48
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
maar vanuit andere regio’s naar Flevoland verhuisd. Daardoor voelen inwoners zich in sommige delen van Flevoland minder verbonden met hun woonplaats. Dat heeft ook impact op de sociale cohesie in wijken en buurten.
Fysieke ontmoetingsplekken Om de sociale cohesie te stimuleren werken we aan fysieke ontmoetingsplekken in de wijk of buurt, waar inwoners van alle leeftijden en met verschillende achtergronden welkom zijn en elkaar kunnen vinden. In zulke buurtkamers, buurtcirkels of wijkcentra kunnen inwoners iets brengen (bijvoorbeeld een knutselmiddag organiseren) en iets halen (hulp vragen of iets meenemen uit een weggeefhoek). Door meerdere doelgroepen onder één dak onder te brengen voorkom je stigmatisering en stimuleer je verbinding en wederzijds begrip. Bovendien geef je kwetsbare inwoners de mogelijkheid om óók op hun eigen manier bij te dragen, bijvoorbeeld
H1 Inleiding
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
49
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
door hun ervaringsdeskundigheid. Die inzet van ervaringsdeskundigheid kan het verschil maken voor mensen met problemen op het gebied van mentale gezondheid. In zulke fysieke ontmoetingsplekken hebben sleutelfiguren een belangrijke rol: zij zijn de ogen en oren van de wijk. Hierbij zoeken we nadrukkelijk de verbinding met de plekken die hierboven genoemd worden bij de bouwsteen wijkgericht samenwerken. Als we echt transformatief willen zijn, dan is het wijkcentrum bijvoorbeeld zowel een plek voor ontmoeting als een plek waar je terecht kunt met al je (sociale én medische) vragen. We zorgen er voor dat deze plekken bij inwoners bekender zijn.
H1 Inleiding
‘Bij ons stelt het wijkcentrum een gedeelde wijkauto beschikbaar aan buurtbewoners.’
H2 In beeld
H3 Ambitie
H4 Bouwstenen
H5 Fundamenten
Fysieke omgeving Ontmoeting en gezond leven worden niet alleen beïnvloed door sociale maar ook door fysieke componenten. Meer nog dan voorheen moeten we bij nieuw te bouwen wijken of buurten rekening houden met de sociale samenhang. Hoe richten we een wijk of
H6 Aan de slag
H7 Monitoring
Woordenlijst
50
Bouwstenen
Regioplan IZA Flevoland
Zorgzaam Flevoland 2023
Voorwoord
Inhoud
buurt zo in dat we ervoor zorgen dat onze inwoners makkelijker met elkaar in contact komen en blijven? Gemeenten en ook de Provincie Flevoland werken hier aan onder het credo: “we bouwen in Flevoland niet alleen huizen maar een samenleving”. Door ook in te zetten op de fysieke component, maken we het samenleven in de wijk fijner en versterken we de sociale samenhang. Daarmee verlagen we de druk op mantelzorgers en op zorgprofessionals. Bovendien draagt een fijne fysieke leefomgeving bij aan zelfstandig thuis wonen door onder andere voorzieningen in de omgeving, makkelijke ontmoeting, en een omgeving die mobiliteit en bewegen stimuleert en uitnodigt tot gezonde keuzes.
ervaringsdeskundigheid dan ook meer ondersteunen en stimuleren, zowel voor jongeren, volwassenen en ouderen. Bijvoorbeeld door Maatschappelijke Stages of Maatschappelijke Diensttijd voor jongeren te verbreden naar de hele regio Flevoland, en uit te breiden qua leeftijd. Voor volwassenen zouden werkgevers bijvoorbeeld uren kunnen vrijmaken (‘vrijwilligerswerkverlof’) om hun werknemers in staat te stellen om vrijwilligerswerk te doen. Ervaringsdeskundigheid wordt nu vooral nog gelinkt aan GGZ-problematiek, maar is heel goed uit te breiden naar andere doelen en doelgroepen. Vrijwilligers kunnen ook belangrijk zijn om mantelzorgers in een wijk te ondersteunen, zodat zij minder belast worden.