D02 01 Bijlage bij Nota - Rapport-ImpactanalyseLelylijn.pdf

samenwonen en gezinsvorming, zich gaandeweg ruimtelijk meer concentreren in de centrale stad Emmeloord. Het gaat hierbij om flinke aantallen, die veel groter zijn dan geldt voor de relatief beperkte uitstroom uit de polder van hoger opgeleide werkers die eerder besproken is. Deze lokale concentratietrend vormt letterlijk en figuurlijk een opstap naar meer functionaliteit van een treinstation in Emmeloord— voor- en natransport voor een ruimtelijk verspreide bevolking is immers een nadeel voor de trein—maar bedreigt anderzijds ook de sociale vitaliteit van de kleinere kernen in de polder. Het zal daarom veel beter zijn voor Noordoostpolder als Emmeloord kan groeien door significante instroom van buiten de polder. Dat is nu nog niet het geval. Kan de Lelylijn daarvoor zorgen? De laatste hamvraag kan in principe een positief antwoord krijgen, mits ook aan een aantal andere voorwaarden kan worden voldaan. Een aantal trends wat betreft woonvoorkeuren van vooral jonge en hoger opgeleide mensen spelen een toekomstige stationslocatie in Emmeloord in de kaart. Jonge hoger opgeleide (kennis-)werkers laten steeds meer de auto staan en reizen met de trein, voor werk en sociale activiteiten. Stationslocaties met snelle verbindingen naar grote(re) steden ondervinden daarom toenemende aantrekkingskracht op deze groeiende groep.

De groep omvat relatief veel huishoudens met twee hoger opgeleide verdieners. Voor deze belangrijke subgroep zijn centrale uitvals(woon-)locaties, van waaruit veel mogelijke werkplekken zijn te bereiken, extra aantrekkelijk.

7a Verhuizingen in de periode 2015-2018 (abs.)

7b Verschil tussen de periode 2011-14 en 2015-2018 85

IMPACTANALYSE LELYLIJN SITE MUST REGIOPLAN

8 — BIJLAGEN

Kaart 8. Verhuizingen vanuit en naar postcode-4 gebieden, vanuit, naar en binnen Noordoostpolder Toelichting: dikte en kleurintensiteit geeft de omvang van pendelstromen (zie legenda). De kleuren van postcodes geven het saldo van in- en uitgaande pendel aan: blauw is per saldo inkomend, rood per saldo uitgaand (zie ‘Chropleeth’ in de legenda). Bron: microdata CBS Sociaalstatistisch Bestand 2007-2018

De ontsluiting van de Lelylijn zorgt ervoor dat vanuit Emmeloord zowel de as Almere-Amsterdam als de as Drachten-Heerenveen-Groningen binnen een uur reistijd kunnen worden bereikt. Gegeven de redelijke OV-bereikbaarheid van Zwolle krijgt Emmeloord aldus een groot potentiaal aan met OV bereikbare banen. De betreffende reistijden vanuit Emmeloord zijn ook weer niet echt kort. Het treinstation is een noodzakelijke maar geen voldoende voorwaarde voor aantrekkingskracht als woonlocatie. Het woonklimaat van Emmeloord zal nadrukkelijk ook andere stimulansen moeten kunnen bieden. Om die te kunnen identificeren en te ontwikkelen is een nadere segmentering van interessante doelgroepen essentieel. Gegeven de ruimte, de groene omgeving en cultuurhistorische kwaliteit van Noordoostpolder zijn vooral ruimtezoekers en jonge gezinsvormers die graag betaalbaar wonen in ruime huizen een interessante doelgroep. Dit marktsegment wordt met name bevolkt door hoger opgeleiden met een beta-achtergrond—alfa’s en gamma’s zoeken doorgaans eerder de grotere steden op. Als Emmeloord hoger opgeleide beta’s kan trekken heeft dit meteen ook grote waarde voor de lokale bedrijvigheid, dat immers zit te springen om hoger opgeleid personeel met een technische en biowetenschappelijke achtergrond.

Dat betekent dat op zo kort mogelijke afstand van het station ruimte moet worden gevonden voor ontwikkeling van ruime gezinswoningen en appartementen met veel omringend groen en goede voorzieningen voor jonge kinderen, waarbij die

ontwikkeling zeer gefaseerd gestalte moet kunnen krijgen—een toekomstige instroom zal zich alleen geleidelijk ontwikkelen. Betaalbaarheid is essentieel. Naarmate aldus een zekere instroom van nieuwe bewoners op gang kan komen wordt Emmeloord ook meer interessant als vestigingsplaats voor (kennis-) werkgevers en gespecialiseerde voorzieningen, die zich mede vanwege de treinverbinding niet alleen op de lokale arbeids- en afzetmarkt kunnen richten maar ook op de veel grotere interregionale markt. Aldus kan een zekere lokale spiraalwerking op gang komen. De kracht van deze spiraal moet ook weer niet te hoog worden ingeschat: in het eerste decennium na gereedkomen van de verbinding zal het zeker niet gaan om vele duizenden nieuwe inwoners en werkplekken. Tenzij zich als toevalstreffer een grote nieuwe werkgever vestigt—dat kan natuurlijk niet worden uitgesloten.

8a Verhuizingen van 23-19 jarigen, 2015-2018

3. Bijdrage aan economische structuurversterking Dit essay sluit af met een korte beschouwing van de mogelijke betekenis van de Lelylijn voor verdere versterking van de economische structuur van Noordoostpolder, dit buiten de hierboven reeds geanalyseerde betekenis voor de arbeidsmarkt. We richten ons hierbij op twee bewezen sterke en innovatieve clusters in de lokale economie, de agrofoodsector en de metaalnijverheid, en op een cluster met nog onbewezen potentie, de toeristisch-recreatieve sector.

8b Verhuizingen van gezinnen, 2015-2018 86

IMPACTANALYSE LELYLIJN SITE MUST REGIOPLAN

Noordoostpolder kent een traditie in pionierend ondernemerschap en pre-competitieve economische samenwerking. De gemeente voert in dit opzicht ook actief economisch ontwikkelingsbeleid. De stuwende lokale economie wordt gekenmerkt door twee sterke clusters, de agrofoodsector waarin vooral gewasveredeling centraal staat en de metaalnijverheid waarbinnen innovatieve constructiebedrijven de boventoon voeren. Binnen en tussen deze clusters is sprake van veel onderlinge toelevering, netwerkvorming en samenwerking op het vlak van techniek, innovatie en marketing. De clusters worden geschraagd door twee gemeenschappelijk gedragen organisaties voor structuurversterking en kenniscirculatie, het Agrofoodcluster en het Innovatiecluster, ieder met een kantoor en faciliteiten voor kennisoverdracht in Emmeloord. Belangrijke vestigingscondities voor de toegepaste activiteiten in de clusters zijn de reeds genoemde ondernemingsgeest en cultuur van samenwerking in de polder, alsmede de beschikbare ruimte en de goede ontsluiting voor goederenvervoer over de weg. Recent is daar ook de havenontsluiting van Lelystad bijgekomen. Voor die toegepaste activiteiten zal de Lelylijn op zich geen grote betekenis krijgen—dit afgezien van de reeds besproken betekenis voor de arbeidsmarkt.

De lijn zal echter wel betekenis kunnen krijgen voor de in belang snel toenemende kenniscomponent, ook los van de besproken aantrekkingskracht op kenniswerkers. Die kenniscomponent zal verder worden gestimuleerd met de vestiging van kennis-ontwikkelende en -overdragende activiteiten en hoogwaardig onderwijs. Wellicht kan hier met onderzoeks- en onderwijsinstellingen elders, zoals Wageningen University, worden samengewerkt. Wellicht dat ook de commerciële advies- en onderzoeksector een grotere rol kan gaan spelen. Voor dergelijke kennisdiensten is treinontsluiting naar grootstedelijke regio’s aantrekkelijk. Het is dan wel zaak de betreffende kennisactiviteiten ruimtelijk nabij het station te clusteren. Die clustering zal ook bijdragen aan kennisuitwisseling, onderlinge bevruchting en zichtbaarheid. Uiteraard verlangt zo’n

ontwikkeling actief beleid. De belangrijkste voorwaarden zijn echter een pionierende geest en een cultuur van samenwerking en gemeenschapszin, en daar wordt in Noordoostpolder ruimschoots aan voldaan.

daarbij op zijn plaats—de MRA doet actief aan internationale toeristische ontwikkeling en marketing, en het historisch, architectonisch en planologisch erfgoed van Noordoostpolder past perfect bij het bestaande aanbod van die regio.

Tenslotte maar niet tenminste kan de Lelylijn betekenis krijgen voor de toeristisch-recreatieve potentie van Noordoostpolder. Die potentie is significant maar nog onvoldoende benut. Schokland is het eerste cultuurhistorisch erfgoed in Nederland dat door Unesco als World Heritage is aangewezen, en niet voor niets: het gaat om een volstrekt uniek gebied. Het nabijgelegen Nagele is in architectonisch en stedenbouwkundig opzicht evenzeer uniek. Urk is uniek. Tenslotte maar niet tenminste is de Noordoostpolder als geheel wereldwijd uniek, niet alleen als grote landreclamatie maar ook en vooral als ensemble van stad en omliggende dorpen die als geheel is ontworpen op basis van de wetenschappelijke theorieën van de beroemde geograaf Walter Christaller. De Noordoostpolder is het oudste en meest zuivere voorbeeld van wetenschappelijke gebiedsplanologie in de wereld. De polder is als geheel daarom zowel een civieltechnisch als toegepast-sociaalwetenschappelijk kunstwerk, een proeve en erfgoed van menselijk kunnen in het midden van de vorige eeuw. Deze eigenschappen kunnen in principe een grote en internationale schare aan geïnteresseerden trekken. De polder is echter momenteel nog niet of nauwelijks opgenomen in de nationale en Europese ‘erfgoedcanon’ en wordt dan ook nauwelijks door nationale organisaties als zodanig in de markt voor toeristische en cultuurhistorische trips gezet.

Een treinontsluiting, ook direct verbonden met Schiphol en Amsterdam, zou het startsein kunnen zijn om dat te veranderen. Overigens is een treinontsluiting ook in dit opzicht niet meer dan een stimulerende voorwaarde; er zijn ook toeristische accommodaties en lokale vervoersmogelijkheden nodig. De ontsluiting van Noordoostpolder voor dag- en verblijfstoeristen verlangt structuurbeleid en lokale en interregionale samenwerking. Wat betreft interregionale samenwerking is een nauwe relatie met de Metropoolregio Amsterdam 87

IMPACTANALYSE LELYLIJN SITE MUST REGIOPLAN

Colofon

SITE Asterweg 20 F1 1031 HN Amsterdam www.site-ud.nl Wouter Onclin Maud Ebbers MUST Ridderspoorweg 140 1032 LL Amsterdam www.must.nl Sebastian van Berkel Rob Giesendorf Regioplan Jollemanhof 18 1019 GW Amsterdam www.regioplan.nl Niek van Ansem Marjon Tijl in opdracht van de Gemeente Noordoostpolder februari 2023 88