D01 01 Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland

T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 31

Aanbodpiramide | en verrijken. Dit segment vormt ongeveer | dichtbij en verder weg en draagt bij aan een De aanbodpiramide is ons leidende model | 20 tot 35% van het aanbod en draagt bij | hoogwaardige bezoekersbeleving. voor de ontwikkeling van het aanbod. Het | aan de aantrekkelijkheid van Schokland als maakt onderscheid in schaal, bereik en | jaarrond bestemming. | Een aantrekkelijke bestemming ontstaat impact, en zorgt voor een samenhangend | uit de juiste balans tussen de gekozen geheel. Bij de ontwikkeling wordt op alle | Basisaanbod: Dit betreft de essentiële voor- | doelgroepen en de drie niveaus van de niveaus rekening gehouden met het onder- | zieningen die de beleving ondersteunen en | aanbodpiramide. Iconische onderdelen scheidende profiel voor Museumeiland | die vaak onmisbaar zijn voor zowel inwoners | zetten Schokland op de kaart, speciaal Schokland zodat de ontwikkelingen in lijn | als bezoekers. Denk aan goed onderhouden | aanbod zorgt voor afwisseling en dynamiek, met elkaar zijn. | fiets- en wandelpaden, duidelijke informatie | -en basisaanbod vormt de gastvrije basis. voorziening/infoborden, bankjes, horeca en De aanbodpiramide kent drie niveaus: | kleinere activiteiten.

Dit basisaanbod vormt | De checklist met hulpmiddelen zorgt ervoor Iconisch aanbod: Dit is het topaanbod met | met circa 50 tot 65% het fundament van de | dat dit aanbod van hoge kwaliteit, persoon- bovenregionale aantrekkingskracht en een | piramide. Het is gericht op bezoekers van | lijk en levendig wordt. Door deze aanpak duidelijk onderscheidend vermogen. Het zijn de iconen die je in de ‘etalage’ zet: de grote trekkers die een ‘reason to travel’ vormen | Positionering Museumeiland Schokland en die bezoekers van verder weg aantrek- ken. Iconisch aanbod is uniek voor de regio en vertegenwoordigt ongeveer 5 tot 15% | 5-15% van het totale aanbod. Voor Schokland | Iconisch gaat het sowieso om het voormalige eiland | aanbod als geheel, maar ook om het Museum Schokland en de UNESCO -status, die het | 20-35% erfgoed internationaal zichtbaar maken. | Speciaal Speciaal aanbod: Dit zijn bijzondere voor | -aanbod zieningen en activiteiten die Schokland aantrekkelijk maken, maar minder groots | 50-65% en uniek zijn dan het iconische aanbod. Het | Basis- kan gaan om culturele festivals, openlucht- | aanbod voorstellingen of educatieve programma’s | Figuur 6 die het verhaal van Schokland verdiepen | Model Aanbodpiramide 32 Museumeiland Schokland.

V oor alle ontwik- kelingen geldt dat er aandacht moet zijn voor de randvoorwaarden natuurkwaliteit vanuit NNN, de eisen vanuit UNESCO en de overige beleidskaders. Daarnaast zijn voor een goede bezoekersbeleving een veilige beleving/ infrastructuur, goede kwaliteit infrastructuur, aandacht voor inclusiviteit en toegankelijk en meertaligheid in Duits en Engels van belang. te hanteren, groeit Schokland uit tot een levendige, toekomstbestendige bestem- ming, voor zowel inwoners als bezoekers. Op de volgende pagina’s benoemen we per niveau (iconisch, speciaal en basis) de projec- ten passend bij de gekozen doelgroepen, die we willen gaan uitvoeren de komende jaren en die bijdragen aan één sterk merk voor Project Omschrijving Ontwikkeling Werelderf­ goedcentrum Schokland In de komende jaren worden de plannen voor het realiseren van een Werelderfgoedcentrum verder geconcretiseerd. De projecten uit dit T oekomstplan die de komende vijf jaren worden gerealiseerd én Werelderfgoedcentrum moeten elkaar versterken tot één sterk merk Museum- eiland Schokland. Ontwikkeling Schokland Land Art Om het verhaal van Schokland beter beleef- baar te maken, kan kunst een krachtige ver- beelder en iconische trekker zijn. Land Art kan bezoekers vanuit heel Nederland en daar buiten trekken, mits er voor een Instagrammable Land Art-object wordt gekozen.

In samenwerking met Land Art Flevoland wordt een nieuw Landmark ontwikkeld dat het verhaal en de eilandlijnen van Schokland meer zichtbaar en beleefbaar maakt. Verbeelding van locaties waar vroeger huizen stonden tijdens de Schokkerdag 2025 4.3 Iconisch aanbod T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 33

4.4 Speciaal aanbod Project Omschrijving Ontwikkelen vast aanbod: Ontwikkeling aanbod voor gezinnen met kinderen Om jonge inwoners van Flevoland meer een band te laten opbouwen met Schokland, vinden het we belangrijk dat zij herinneringen maken op het voormalige eiland. Deze ontwikkeling is de afgelopen jaren al ingezet via educatieprogramma’s (er komen gemiddeld al twee tot drie klassen per week) en programmering. We willen dit verder versterken. We willen bijvoorbeeld het spelen en struinen op het museum- eiland versterken. De objecten die gerealiseerd worden hebben een link met de geschiedenis van het eiland en zetten aan tot actief zijn als gezin, maar ook tot nadenken over hoe het honderden jaren geleden was om te leven op een eiland. V oorbeelden van object ideeën: Schokkerdans, palenschermen bouwen, water tegenhouden, speelschip, nabouwen hoe groot een huis was en hoe groot je slaapkamer zou zijn, selfiespot op de foto als Schokker etc. Ontwikkelen vast aanbod: Het verhaal van Schokland zichtbaar en beleefbaar maken Om het erfgoedverhaal van Schokland jaarrond zichtbaar en beleefbaar te maken, versterken we het vaste aanbod in het landschap. Hiermee vergroten we de herkenbaarheid van het voormalige eiland en het eilandgevoel en bieden we bezoekers de mogelijkheid om het verhaal zelfstandig te ontdekken, ook buiten openingstijden.

We onderzoeken verschillende ruimtelijke en landschappelijke ingrepen om de voormalige eilandgrenzen en historische bebouwing beter zichtbaar te maken. Mogelijke voorbeelden zijn aangepast maaibeheer, het inzaaien van bloemenmengsels, het markeren van bebouwingslijnen met speciale klinkers of het gedeeltelijk plaatsen van palenschermen. De meest geschikte vorm moet onderzocht worden net als het onderhoud. Tot slot denken we aan het ontwikkelen van Bultbikes (elektrische familiefietsen) en een fiets- of wandelroute op basis van het boek Het eiland van Anna van Eva Vriend. Aan de hand van personages en locaties ontdekken bezoekers de geschiedenis van Schokland in het landschap, ondersteund door informatieborden en routegids. Ontwikkelen tijdelijk aanbod: Culturele en landschappelijke programmering De afgelopen jaren is al flink ingezet op programmering op en rond het museumeiland. Dit willen we verder versterken met jaarrond programmering in samenwerking met inwoners. Van natuur- en landschapsexcursies en theatervoorstellingen tot concerten, oogstdagen, Pannenkoekdagen, Schokkerdagen en kindermiddagen. We richten ons daarbij allereerst op de inwoners van de regio met als doel dat ze meer band met Schokland opbouwen, maar daarnaast ook voor breder publiek uit Nederland.

In de programmering zorgen we voor een inhoudelijke link met de historie van Schokland en de polder waarbij ook een link gemaakt kan worden met actuele thema’s als migratie, gemeenschapsvorming, natuurontwikkeling en klimaatverandering. > vervolg op volgende pagina T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 34

Project Omschrijving Stimuleren nieuw aanbod door ondernemers We verkennen actief of het mogelijk is om nieuw aanbod door ondernemers te realiseren. Er kan gedacht worden aan de ontwikkeling van een erfgoed-B&B op een Schokkererfgoed- locatie zoals bv de lichtwachterswoning of pastoriewoning zodat je sinds lange tijd weer kan overnachten op het voormalige eiland. Ook kan gekeken worden naar bijzondere overnachtingsplekken in een straal van 5 km van het museumeiland. Denk bijvoorbeeld aan offgrid cabiners of boomtenten. Een bijzondere gelegenheid om als Schokkernazaat weer op de oude grond van de voorouders te overnachten. Natuurlijk is het ook voor reguliere bezoekers een geweldige belevenis om op deze bijzondere plek te overnachten en het eiland in de avond in alle verlatenheid te ervaren. Daarnaast verkennen we of we een productlijn met Schokkerstreekproducten en een streek- markt kunnen realiseren samen met agrariërs in de omgeving van Schokland waar het oude en nieuwe land samenkomen. Bestaande voor- beelden: Schokkerhoning en Schokkermoppen. Deze kunnen verder worden uitgebreid en van een eenduidige huisstijl worden voorzien. vervolg Speciaal aanbod ‘Gebruik universele thema’s als migratie en klimaatverandering om te verbinden met de Schokkerhistorie.’ Eva Vriend T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 35

4.5 Basis aanbod Project Omschrijving Signing en informatie­ voorziening Om bezoekers gastvrij te ontvangen en hen zelfstandig het verhaal van Schokland te laten ontdekken, versterken we de eenduidige signing en informatievoorziening op en rond het voormalige eiland. We richten ons daarbij op een heldere oriëntatie, meertalige duiding en een herkenbare huisstijl in de openbare ruimte. We plaatsen middelen die het landschap leesbaar maken, zoals doorkijkpanelen, aanvul- lende informatieborden bij thema’s als religieuze grenzen en archeologische vindplaatsen, en welkomstpanelen op parkeerplaatsen. Daarnaast verbeteren we de bewegwijzering van parkeerlocaties en zorgen we voor een herkenbare Schokland-uitstraling, onder andere via vlaggen, banieren en herkenbare kleding voor gidsen en museummedewer- kers. V oor informatieborden geldt dat ook het eigendom en onderhoud geregeld moet worden. Om de kwaliteit van de bezoekersontvangst verder te versterken, organiseren we jaarlijks een basiscursus voor medewerkers en ondernemers in de omgeving en een gevorderde gidsencursus gericht op gastvrijheid, gebiedskennis en storytelling. Daarnaast werken we aan het samenvoegen van de vrijwilligerspools van Het Flevo-landschap en Museum Schokland tot één duurzame, flexibel inzetbare groep. De huidige gezamenlijke pilot met vrijwillige boswachters vormt hiervoor de basis.

Met deze maatregelen versterken we de duiding, professionele uitstraling en gastvrijheid van Schokland, waardoor bezoekers zich eenvoudiger oriënteren, het erfgoedverhaal beter begrijpen en zich welkom voelen op deze bijzondere plek. Samenwerking met andere vrijetijds- bestemmingen We willen de samenwerking met andere vrijetijdsbestemmingen versterken om het verblijf in de regio te verlengen. Dit kan versterkt worden via signing (tip op infobord: bezoek ook eens…op 5km hier vandaan), verbindende fietsroutes, verwijzing op website en flyers. 4.6 Vraagontwikkeling Je kunt prachtig aanbod ontwikkelen, maar als niemand weet dat het bestaat, is het zonde van je geïnvesteerde geld. We willen binnen deze uitvoeringsagenda het ont- wikkelde aanbod dan ook zichtbaar maken via marketing en communicatie zodat we de vraag verder ontwikkelen en nog meer mensen UNESCO Werelderfgoed Schokland gaan ontdekken. Eén sterk merk Vanuit onze ambitie willen we dat meer bezoekers Schokland waarderen én dat Schokland bekender wordt als bestemming. Een belangrijke voorwaarde daarvoor is het werken vanuit één sterk merk en een eenduidige positionering voor het Museum- eiland Schokland inclusief het te ontwikkelen Werelderfgoedcentrum. Een merk is meer dan een logo of een huis- stijl. Het gaat om de associaties die mensen hebben met een plek, gevormd door wat zij zien, horen en ervaren.

Een merk is sterk wanneer die associaties gedeeld worden door veel mensen én wanneer ze passen bij de kernwaarden en de positionering die we als bestemming willen uitdragen.11 V oor Schokland betekent dit dat we toe- werken naar één herkenbare uitstraling als Museumeiland: één positionering, één ‘ Waar het verhaal van Schokland ophoudt in 1859 na de ontruiming, gaat het voormalige eilandleven verder in Urk, daar kun je dat nog beleven.’ Janneke Zwaan, Urker en medewerker bij Museum Schokland 11 Carlijn Leenders, Merkgids UNESCO Werelderfgoed Koninkrijk der Nederlanden, 2024 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 36

der te versterken. Ook de afstemming met de Schokkervereniging heeft de aandacht. V oor de Nederlandse markt werken we waar mogelijk samen met Visit Flevoland en Stichting Werelderfgoed Nederland. Daarnaast willen we ook energie steken in de samenwerking met omliggende vrijetijdsbestemmingen om zo elkaar te versterken. Dit kan door folders van elkaars locaties neer te leggen, maar ook door in presentaties en op informatieborden door te verwijzen naar elkaars locaties. Ook willen we kijken of het opzetten van geza- menlijke arrangementen goed werkt. huisstijl en één gezamenlijke website. De betrokken organisaties blijven zichtbaar als partners, maar alleen op een ondersteu- nende manier, bijvoorbeeld in het colofon, in de footer van de website of op de ach- terkant van drukwerk. Zo ontstaat er voor bezoekers één helder en krachtig beeld van Schokland, dat recht doet aan de bijzon- dere status en betekenis van deze plek. Inzet marketingcommunicatie Voor de marketingcommunicatie zetten we in op een mix van communicatiemiddelen zoals dat nu ook al gebeurd vanuit Museum Schokland. We willen deze marketing- communicatie versterkt gaan inzetten op pers en PR, online marketing (o.a. website, social media advertising) en offline marketing (o.a. brochures, verspreiding brochures en advertenties).

De focus voor marketingcommunicatie ligt op de Nederlandse markt omdat de naamsbekendheid in Nederland nog verder versterkt kan worden. V oor de Nederlandse markt richten we de marketingcommu- nicatie met name op de doelgroepen die benoemd zijn in hoofdstuk vier, de inzicht- zoeker en harmoniezoeker. Waarbij we naast de bezoekers vanuit Nederland extra aandacht hebben voor de communicatie richting inwoners van de Noordoostpolder/ Flevoland om hun band met Schokland ver- Project Omschrijving Marketing- communicatie Marketingbudget met de focus op de Nederlandse markt voor doelgroepen regionale inwoners en bezoekers (inzichtzoeker en harmoniezoeker) en secundair de Duitse en Vlaamse markt We leggen de komende jaren niet de nadruk op de buitenlandse markt, maar we willen de Duitse en Vlaamse markt wel voorzichtig verder verkennen. Daarin zoeken we de samenwerking op met Visit Flevoland en het NBTC. ‘ Schokland en Urk zijn allebei voormalige eilanden, dat is wat ons verbindt.’ Jan Verhoeff, Voorzitter Stichting Urk Promotie T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 37

Inleiding 15 Monitoring Project Omschrijving Monitoring doelstellingen We monitoren de doelstellingen op: Bekendheid /waardering, Bezoekerservaring, Bestedingen, Verblijfstijd, Internationaal bereik, Regionale meerwaarde, Meer beleefbaar aanbod, Samenwerking. Jaarlijks verschijnt een factsheet met relevante cijfers over Schokland. Met onze ambitie en doelstellingen willen we resultaat behalen. Om dat op een goede manier te meten, hebben we onze doelstellingen SMART neergezet en willen we de doelstellingen jaarlijks monitoren. Dit zodat we de ontwikkelingen nauwkeurig kunnen volgen en kunnen bijsturen als dat nodig blijkt. ‘ Schokland is een iconisch verhaal. Een onmisbaar hoofdstuk van het verhaal van Flevoland.’ Jacqueline Lijs, directeur Visit Flevoland T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 38

Samenwerking en organisatie: aanstellen aanjager6 39 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 de verantwoordelijkheid om de projecten vanuit het T oekomstplan te coördineren en uit te voeren in samenwerking en nauwe afstemming met de betrokken partners en onderhoudt de contacten met de stake- holders. Het voorstel is om deze aanjager aan te stellen vanuit de organisatie Visit Flevoland als overkoepelende partner. De betrokken partners (Provincie Flevo- land, gemeente Noordoostpolder, Het Flevo-Landschap, Cultuurbedrijf Noord- oostpolder(Museum Schokland) en Visit Flevoland) werken samen in een netwerksa- menwerking en kunnen op ambtelijk niveau als klankbord- en adviesgroep blijven fungeren voor de uitvoeringsplannen die de aanjager coördineert. In dit gremium worden uitvoeringsplannen afgestemd, verfijnd, goedgekeurd en teruggekoppeld. Op bestuurlijk niveau kunnen de betrokken partners tweejaarlijks worden bijgepraat en als eindverantwoordelijke worden betrok- ken bij bestuurlijke keuzes en beslissingen. Deze aanjager wordt aangesteld voor de periode tot de ontwikkeling van een organisatiestructuur voor het Werelderf- goedcentrum vaste vorm krijgt (inzet op 5 jaar). Vanaf dan is het advies om de verdere uitvoering en coördinatie te laten vallen onder de organisatiestructuur van het nieuwe Werelderfgoedcentrum.

Binnen de bestemming Schokland wordt samengewerkt met een groot aantal gebiedspartners. V oor de uitvoering van het Managementplan UNESCO Werelderf- goed Schokland wordt samengewerkt met gemeente Noordoostpolder (siteholder), Het Flevo-landschap, Waterschap Zuider- zeeland, Rijksvastgoedbedrijf, Noord- Nederlandse Land- en tuinbouworganisatie, Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland) en de provincie Flevoland. Daarnaast is ook de samenwerking met Visit Flevoland, Schokkervereninging, ondernemers en inwoners van essentieel belang. De meer uitvoerende taken liggen voornamelijk bij Het Flevo-landschap en Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland). Om tot een goede uitvoering van dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland te komen, is het advies om een ‘aanjager’ aan te stellen voor de uitvoering van dit T oekomstplan. Een aanjager die niet alleen werk in opdracht van Het Flevo-landschap of Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland), maar in opdracht van de gezamenlijke part- ners die betrokken zijn bij dit T oekomstplan (Provincie Flevoland, gemeente Noordoost- polder, Het Flevo-Landschap, Cultuur bedrijf Noordoostpolder(Museum Schokland) en Visit Flevoland).

Deze aanjager heeft Project Omschrijving Aanjager aanstellen Een aanjager/projectleider aanstellen die uitvoert in opdracht van de gezamenlijke partners T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 40

Financiën 7 41 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 ambitie benoemd waarbij wordt uitgegaan van een wat hoger budget. De optimale ambitie is meest optimale en ambitieuze versie om de beleefbaarheid van Schokland optimaal te vergroten met een groot budget. De dekking voor de investeringsraming wordt gedragen door de gezamenlijke partners. De bijdrage per partner wordt gezamenlijk afgestemd. Daarnaast worden aanvullende fondsen en subsidies verkend , zoals bijvoorbeeld LEADER. V oor de uitvoering van de doelen uit dit To e- komstplan Bestemming UNESCO Wereld- erfgoed Schokland 2026-2030 wordt gewerkt met projectfinanciering. Omdat de dekking voor de uitvoering grotendeels nog niet beschikbaar is, wordt gewerkt met scenario’s. Er wordt onderscheid gemaakt in een basis scenario waar het minimale budget is opgenomen om te werken aan de basisambitie van dit T oekomstplan. Hier zijn de activiteiten benoemd die minimaal moeten worden opgepakt. Vervolgens is de gewenste ontwikkeling bij een medium Hoewel het onderhoud van fiets- en wan- delpaden, groenonderhoud en de veiligheid van wegen van belang zijn voor een goede bezoekersbeleving, zijn deze posten niet opgenomen in deze investeringsraming omdat ze binnen andere investerings- en onderhoudsprogramma’s vallen.

Daarnaast is het beheer en onderhoud van voorzienin- gen niet in deze investeringsraming opge- nomen. Het beheer en onderhoud komt te liggen bij de eigenaren van betreffende voorzieningen/projecten. ‘ Schokland is een verborgen parel, het heeft heel veel potentie om als het gehele eiland te vermarkten.’ Anneke Ellen, Gastvrij Schokland T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 42

CONCEPT Investeringsraming | Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 (excl. bestaande middelen en excl. BTW) Project | Basis scenario Medium scenario Optimale scenario (2026-2030) | (2026-2030) | (2026-2030) Onderscheidend profiel Ontwikkeling Merkgids incl. huisstijlversterking en beeld | € 25.000,00 | € 25.000,00 | € 25.000,00 Aanbodontwikkeling Iconisch Ontwikkeling Werelderfgoedcentrum | PM | PM | PM Ontwikkeling Schokland Landmark | €500.000,00 Aanbodontwikkeling Speciaal Ontwikkelen vast aanbod: gezinnen met kinderen | € 75.000,00 | € 225.000,00 | €400.000,00 Ontwikkelen vast aanbod: verhaal zichtbaar en beleef baar | € 75.000,00 | € 225.000,00 | € 450.000,00 Culturele en landschappelijke jaar programmering totaal | €440.000,00 | € 690.000,00 | €940.000,00 Stimuleren nieuw aanbod door ondernemers | € 40.000,00 | € 100.000,00 Aanbodontwikkeling Basis Signing en informatievoorziening | € 116.500,00 | € 136.500,00 | € 136.500,00 Samenwerking andere vrijetijdsbestemmingen | € 10.000,00 | € 20.000,00 | € 20.000,00 Vraagontwikkeling Marketingcommunicatie | € 90.000,00 | € 290.000,00 | € 790.000,00 Monitoring Monitoring doelstellingen | € 5.000,00 | € 5.000,00 | € 5.000,00 Samenwerking en organisatie Aanjager voor uitvoering Toekomstplan 1,5 tot 3 dagen per week | €300.000,00 | €400.000,00 | €500.000,00 Totaal | €1.136.500,00 | €2.056.500,00 |

€3.866.500,00 TOTAAL GEMIDDELD INVESTERINGSBEDRAG PER | JAAR (5 | JAAR) | € | 227.300,00 | € | 411.300,00 | € | 773.300,00 Waarvan eenmalige middelen | € | 301.500,00 | € | 631.500,00 | € | 1.531.500,00 Waarvan structurele middelen (programmering en marketing) | € | 535.000,00 | € | 1.025.000,00 | € | 1.835.000,00 Waarvan projectmanagementuren (aanjager) | € | 300.000,00 | € | 400.000,00 | € | 500.000,00 43 Bijlages 44 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 Literatuurlijst | Geïnterviewde personen • | Beheersplan Schokland, Het Flevo -landschap, concept 2025 | • | Aukje van der Molen, Erfgoedvereniging Emmeloord • | Beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder 2025–2030 | • | Carlijn Leenders, For the love of place • | Beleidsplan Recreatie en Toerisme 2026–2030, | • | Eva Vriend, historicus en schrijver van o.a.

Het Eiland van Anna gemeente Noordoostpolder | • | Henk Romkes en Marcella Marinelli, gemeente Noordoostpolder • | Bestemming Nederland 2030, NBTC | • | Henk van Voornveld en | Jacqueline Lijs, Visit Flevoland • | De waarde van Cultureel Erfgoed voor de Samenleving, RCE, 2021 | • | Jan Verhoeff, voorzitter Stichting Urk Promotie • | Erfgoed van de toekomst, provincie Flevoland | • | Lisette Moerdijk, Museum Nagele • | Jaarplan Cultuurbedrijf Noordoostpolder 2026 | • | Marcel Jansen, Bas Visscher en Elina Rol, • | Managementplan Werelderfgoed Schokland en omgeving | Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland) 2020–2028 | • | Mark Kwakman, secretaris Schokkervereniging • | Meerjarenbeleidsplan Stichting Werelderfgoed Nederland | • | Mevr.

Meurs, Camperplekken afslag Nagele 2024–2030 | • | Meta Knol, kwartiermaker Werelderfgoedcentrum Schokland • | Merkgids UNESCO Werelderfgoed Koninkrijk der Nederlanden, | • | Norbert Kwint, Het Flevo -landschap 2024 | • | Robert Waagmeester, Museum Batavialand • | Natuurbelevingsplan Het Flevo -landschap 2021–2026 | • | Ronald Klappe, Schokkernazaat • | Omgevingsvisie Noordoostpolder 2050 | • | Shanna Buijsman, Restaurant Schokland • | Perspectief 2030, provincie Flevoland | • | Tim Kreetz, Natuurmonumenten, Waterloopbos •Pretwerk.nl | • | William Vercraeye, Toerisme Schokland • | Prognose verblijfstoerisme 2035, NBTC & CELTH, 2025 • | Resono data 2025 • | Trendpublicatie 2025, NBTC • | Verkenning Publieksreis Bestemming Schokland, 2025 45 • Meer landelijke bekendheid voor Schokland door TV en campagnes. • Er komen nu veel dagelijkse bezoekers wandelaars met honden naar Schokland. Daar ook in voorzien qua parkeren en rustplekken. • Fietsroute naar Nagele met verhalen over historie. • Zorg ervoor dat ‘je stoep geveegd is’: zorg voor de lange termijn voor nieuwe vlaggen, rechte vlaggenmasten en gemaaide bermen. • Idee om een B&B in Schoklandstijl in te richten. • Idee voor een vogelkijkhut tussen de Zuidert en de Zuidpunt Wat wil je voorkomen: • Geen grote kunstobjecten in het landschap. • Behoud de oorsprong: geen pretpark, maar een spannend beleven van de geschiedenis.

• Geen kunst, laat alles van Schokland in de spotlight staan en niet iets wat daarvan afleidt. Het past ook niet bij de sobere mensen die er vroeger leefden. • Zorg ervoor dat er nu wel iets wordt gerealiseerd en dat de plannen niet in de la belanden (4x aangegeven) Werelderfgoedcafé Gemaakte individuele reacties vanuit omwonenden en toeristisch ondernemers tijdens het Werelderfgoedcafé van 19 november 2025, Restaurant Schokland Wat wil je graag ontwikkelen op Schokland: • Ondernemers hebben behoefte aan verbindende fietsroutes rondom Schokland: o.a. Schokkerhaven en Nagele. • Idee om een houten routepaaltje met een koffiekopje te introduceren met een pijltje welke kant de horeca op is. • Graag een tunnel onder de Schokkerringweg door voor wandelaars en fietsers. • Vroeger stond er een bord van National Geographic bij de Oud Emmeloorderweg. Dat was een trekker, er stopten daar veel bussen en bruidsparen om op de foto te gaan. Daar graag weer een bord of doorkijkpaneel neerzetten. • Maak het verhaal van Schokland zichtbaar voor Nederlanders en Buitenlandse bezoekers. • Bredere fietspaden zijn gewenst. • Uitkijktoren als landmark, ook voor vogelaars. • Regelruimte: niet te veel belemmerd worden door regelgeving. • Meer beleving hoe mensen vroeger leefden, een geheel ingericht huisje om te bezoeken, gerechtjes aanbieden van wat mensen vroeger aten.

• Meer aandacht voor lokale ondernemers. • Ambitie verder uitwerken: voor welke doelgroep, hoeveel mensen, werkgelegenheid etc. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 46

SWOT & confrontatiematrix Sterkten(intern) • UNESCO-status (eerste van NL) geeft Schokland internationaal profiel en kwaliteitslabel. • Rijk en uniek verhaal van 10.000 jaar bewoning en de eeuwenlange strijd tegen het water. • Centrale ligging in Nederland en goede aansluiting op fiets- en wandelnetwerken. • Sterke betrokkenheid van erfgoedgemeenschap (Schokkervereniging, nazaten). • Zomerprogrammering en tijdelijke exposities zijn succesvol. • Bewezen bezoekerspotentieel (ruim 100.000 unieke bezoekers en 45.000 museumbezoekers in 2024). • Combinatiemogelijkheden met omliggende attracties mogelijk. • Ecologische vluchtheuvel voor die- ren en planten. • Geen toeristische druk (wordt niet ervaren door inwoners). • Er zijn al bestaande organisaties waar op verder gebouwd kan wor- den. • Cultuureducatie is sterk ontwikkeld. Zwakten(intern) • Samenwerking en organisatie- kracht tussen partijen zijn nog niet optimaal. • Verhaal, erfgoed en archeologie onvoldoende zichtbaar en beleef- baar in het landschap. • Geen scherpe positionering voor Schokland. • Onveilige oversteekplaatsen Schokkerringweg en de weg deelt het eiland in tweeën. • Infrastructuur en voorzieningen (bebording, OV, horeca (diner mogelijkheid)) zijn beperkt. • Museum heeft gesloten uitstraling, aanbod voor kinderen en gezinnen is nog beperkt.

• Versnipperd recreatief aanbod; weinig koppeling tussen museum en buitengebied. • Veel mensen ‘rijden erlangs’. • Staat van de fiets- en wandelpaden is niet optimaal (wegen zelf en maai- beleid) en financiering is onzeker. • De huidige inwoners van Noord- oostpolder hebben weinig histo- rische band met Schokland, wat identiteitsvormend lastig kan zijn. Kansen(extern) • UNESCO-kwaliteitslabel trekt (inter)nationale bezoekers; groei- ende vraag naar erfgoed, storytel- ling en de koppeling met identiteits- versterking. • Duurzaamheid en vraag naar lokaal geproduceerde producten (streek- producten, circulair, agrotoerisme). • Behoefte aan rust, ruimte en slow culture groeit in de samenleving. • Vergrijzing en opkomst e-bike ver- groten vraag naar toegankelijke, lan- gere routes en veilige voorzieningen. • Vakanties worden korter, meer gespreid en vaker buiten het hoogseizoen; buitenlandse bezoekers (vooral DE/BE) groeien. • Beleidsmatige steun: gemeente (T oekomstvisie R&T) en provincie (Perspectief Flevoland 2030) zetten in op beleefbare verhalen, samenwerking en watererfgoed. • Digitalisering bied kansen voor storytelling en bezoekers- management. Bedreigingen (extern) • Spanningen tussen natuurdoelen en erfgoed/recreatie; draagkracht van landschap en natuur staan onder druk. • Klimaatverandering kan archeologische waarden aantasten.

• Matige OV-bereikbaarheid en verkeers(on)veiligheid blijven structurele knelpunten. • Ruimtelijke druk door infrastructuur en defensieclaims in de regio. • Betaalbaarheid van recreatie staat onder druk door stijgende btw en prijsniveau. • Concurrentie met andere erfgoed- en recreatiebestemmingen in Flevoland en Nederland. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 47

Strategieën • Benut UNESCO-status en rijk verhaal om Schokland te profileren als nationale en internationale slow culture-bestemming. • Ontwikkel meerdaagse fiets- en wandelroutes met storytelling, aansluitend op de e-bike-trend en behoefte aan rust en ruimte. • Verbind museum en landschap via digitale en fysieke middelen (signing/bebording) • Combineer Schokland met omliggende attracties/omgeving (Urk, Waterloopbos, Nagele, Weerribben-Wieden, Woudagemaal, Kampen, Polderverhaal). • Borduur voort op cultuur- & natuureducatie, programmering en exposities die nu al worden georganiseerd. • Gebruik UNESCO-status om draagkracht en bezoekzonering vast te leggen: rustzones versus belevingszones. • Zet monitoring en educatie in om klimaat- en natuuruitdagingen zichtbaar te maken. • Versterk Schokland als waardevolle bestemming om concurrentie met drukkere toeristische hotspots te vermijden. • Positioneer centrale ligging als voordeel ondanks OV-knelpunten, door inzet van verschillende typen vervoermiddelen en slimme parkeeroplossingen. • Investeer structureel in infra- structuur en fiets- en wandelpaden om veiligheid, onderhoud en kwaliteit te waarborgen. • Borg betaalbaarheid door gratis buitenbeleving te combineren met laagdrempelige arrangementen. • V oorkom versnippering van het aanbod door samenwerking en gezamenlijke programmering.

• Versterk governance en samenwerking om ruimtelijke claims tijdig te adresseren. • Ontwikkel een scherpe positio- nering en merkstrategie waarin erfgoed centraal staat. • Verbeter bebording, OV en veilige oversteekplaatsen zodat toeganke- lijkheid toeneemt en de tweedeling van het eiland minder prominent wordt. • Vergroot beleving en zichtbaarheid van erfgoed en archeologie met beleefobjecten, educatie en familieaanbod. • Stimuleer lokale horeca en streekproducten zodat Schokland ook economisch bijdraagt. SO-strategieën (Sterkten × Kansen) ST-strategieën (Sterkten × Bedreigingen) WT-strategieën (Zwakten × Bedreigingen)WO-strategieën (Zwakten × Kansen) T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 48

Niets van deze uitgave mag vermenigvuldigd of gepubliceerd worden zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. De betrokken partijen aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele onjuistheden en/of wijzigingen. Colofon December 2025 Dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland is ontstaan vanuit de samenwerking tussen Provincie Flevoland, gemeente Noordoostpolder, Cultuurbedrijf Noordoostpolder, Het Flevo-landschap en Visit Flevoland. Foto’s Museum Schokland, Het Flevo-landschap, Schokkervereniging, Elizabeth Stoit, Ernst Dirksen Fotografie, Martin Hoogebeen, Michel v.d. Klooster, Pim van der Maden en Sjors Evers. Tekst Stoit Erfgoed T oerisme Vormgeving HaasDesign Klankbordgroep Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland Yvette Burnier en Annerieke Veldkamp (Provincie Flevoland), Henk Romkes (Gemeente Noordoostpolder), V osse de Hilster en Norbert Kwint (Het Flevo-landschap), Elina Rol (Cultuurbedrijf Noordoostpolder, Museum Schokland), Jacqueline Lijs en Henk van Voornveld (Visit Flevoland). T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 49