D01 01 Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland

T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 Inhoudsopgave Managementsamenvatting | 3 | 4. | Uitvoeringsagenda | 28 4.1 | Strategielijnen: Ontwikkeling onderscheidend profiel | 29 1. | Inleiding | 7 | 4.2Aanbodontwikkeling | 30 1.1 | Uitwerking Managementplan Schokland | 6 | 4.3 | Iconisch aanbod | 33 1.2 | Opbouw | Toekomstplan | Bestemming | 4.4 | Speciaal aanbod | 34 UNESCO Werelderfgoed Schokland | 9 | 4.5 | Basis aanbod | 36 1.3Leeswijzer | 10 | 4.6Vraagontwikkeling | 36 2. | Analyse Schokland | 115. | Monitoring | 38 2.1 | Geschiedenis van Schokland | 12 2.2 | Bezoek en gebruik | 126. | | Samenwerking en organisatie: 2.3 | Organisatie en eigenaarschap | 13 | aanstellen aanjager | 39 2.4 | Trends en ontwikkelingen | 14 2.5 | Publieksreis Schokland | 167. | Financiën | 41 2.6Beleidskaders | 16 2.7 | Rode draad vanuit gesprekken stakeholders | 19 | Bijlages | 44 2.8 | SWOT analyse confrontatiematrix | 19 2.9 | Conclusie analyse | 21 3. | Ambitie en doelstellingen | 22 3.1 Ambitie | 23 3.2 | Doelstellingen 2026–2030 | 24 3.3 | Strategielijnen en doelgroepen | 24 3.4Strategielijnen | 25 3.5 | Doelgroepen en markten | 26 2 Management­ samenvatting 3 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 Vanuit deze kern groeit Schokland uit tot een levendige bestemming.

Een plek: • die lokale inwoners bindt; • waar Schokkernazaten zich thuis voelen; • die bezoekers inspireert; • die ondernemers stimuleert. Met betekenisvolle activiteiten en ont- moetingen bouwen we samen aan levend erfgoed. Dit vormt de basis voor een unieke identiteit, van prehistorische bewoners en eilandleven tot polderpioniers, geworteld in het verleden en gericht op de generaties van morgen. Managementplan Werelderfgoed Schokland en omgeving 2020–2028, waarin afspraken zijn gemaakt over behoud, beheer en publieksontsluiting. Regionale beleidskaders sluiten hierbij aan. Analyse Onderzoek en gesprekken laten zien dat Schokland wordt gewaardeerd vanwege rust, ruimte en geschiedenis. T och blijven erfgoedstructuren beperkt zichtbaar, is de UNESCO-status niet erg bekend en missen bezoekers duidelijke duiding. De verbinding tussen museum en landschap is versnipperd en het aanbod voor gezinnen beperkt. T egelijkertijd groeit de behoefte aan bete- kenisvolle “slow culture” en erfgoedbeleving, actieve buitenbeleving en duurzame ontwik- kelingen. Deze trends vormen kansen. Ambitie UNESCO Werelderfgoed Schokland komt tot leven met het museumeiland als klop- pend hart, waar erfgoed, landschap en mensen samenkomen. Het is dé plek waar iedere bezoeker het verhaal van leven met water beleeft en het verleden richting geeft aan de toekomst.

Zo ontwikkelt Schokland zich in vijf jaar tijd tot een van de vijf best gewaardeerde UNESCO-Werelderfgoed- sites van Nederland. De oude én nieuwe grond van Schokland is doordrenkt met verhalen. Dit voor- malige eiland vormt een unieke plek in Nederland, waar meer dan 10.000 jaar bewonings geschiedenis samenkomt en zichtbaar wordt hoe Nederlanders altijd hebben geleefd met het water. Als eerste UNESCO-Werelderfgoed van Nederland bezit Schokland een internationaal kwali- teitslabel dat kansen biedt voor een sterke bezoekersbeleving, sociale cohesie en regionale economie. T egelijkertijd is dit rijke verhaal niet altijd af te lezen aan het huidige landschap. Met dit Toekomstplan zetten de gezamenlijke partners gerichte stappen om het verhaal van Schokland beter zichtbaar en beleefbaar te maken. Het T oekomstplan is opgesteld in samen- hang met de ontwikkeling van het toekom- stige Werelderfgoedcentrum Schokland, als gezamenlijke, centrale bezoekersontvangst. De voorgestelde ontwikkelingen vormen een opmaat naar die realisatie en leggen fundamenten in landschap, beleving, merk en publieksbereik. Zo sluiten beide trajecten straks goed op elkaar aan en versterken ze samen één sterk merk Schokland. Dit T oekomstplan UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 vormt een programmatische uitwerking van het T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 4

6. Jaarrond culturele en landschappelijke programmering om de levendigheid terug te brengen op het museumeiland; 7. Regiosamenwerking (o.a. Urk, Water- loopbos, Nagele) en verblijfsverlenging; 8. V eilige bereikbaarheid, heldere signing en gastvrije entree. Aanbodontwikkeling V oor de verdere ontwikkeling van de bestemming Schokland zetten we in op het realiseren van relevant en onderscheidend aanbod dat aansluit bij de gekozen doel- groepen (lokale inwoners en bezoekers: Inzichtzoekers en Harmoniezoekers, samen- werkingspartners) en het onderscheidende profiel van Museumeiland Schokland. Een waardevolle bezoekersbeleving vormt daarbij het vertrekpunt. Om die beleving duurzaam en samenhangend te ontwik- kelen, werken we vanuit het model van de aanbodpiramide. Dit model helpt ons keu- zes te maken in schaal, impact en prioriteit. • Iconisch aanbod Realisatie van het Werelderfgoedcentrum en een mogelijk Land Art dat eilandlijnen verbeeldt en iconische aantrekkingskracht heeft. • Speciaal aanbod Zet in op zowel blijvend aanbod gericht op gezinnen met kinderen en aanbod dat de verhalen van het voormalige vertelt.

Doelstellingen 2026–2030 In 2030: • behoort Schokland tot de vijf meest gewaardeerde UNESCO-Werelderfgoed- sites in Nederland; • beoordeelt ≥80% van de bezoekers de totale ervaring als goed of uitstekend; • zijn bestedingen in de directe omgeving van Schokland met 20% gegroeid; • blijft 25% bezoekers langer dan een halve dag; • zijn er ≥5 nieuwe duurzame belevingen gerealiseerd; • is er een structureel partnerschap met duidelijke rolverdeling tussen erfgoed-, natuur en ondernemerspartijen; • is het aantal vrijwilligers dat zich bindt aan Schokland met 20% gestegen. Strategische lijnen De uitvoering richt zich op: 1. Eén verhaal en één positionering als sterk merk voor Museumeiland Schokland; 2. Benutten van de UNESCO-kwaliteit; 3. Beleefbaar erfgoed en archeologie in het landschap; 4. Aanstellen van een aanjager die namens de betrokken partners de uitvoering van het T oekomstplan trekt; 5. Samenwerking met instellingen, onder- nemers, inwoners en Schokkernazaten; T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 5

Daarnaast wordt ingezet op culturele en landschappelijke programmering en het stimuleren van ondernemers. • Basisaanbod Verbeterde bebording, meertalige infor- matie, gastvrijheidstraining, vrijwilligers- ontwikkeling en verwijzingen naar omlig- gende bestemmingen. Vraagontwikkeling De vraagontwikkeling richt zich op: • één gezamenlijke huisstijl, • één centrale website, • strategische cross-promotie. Marketing richt zich primair op Nederlandse Inzicht- en Harmoniezoekers en secundair op Duitse en Vlaamse bezoekers. Commu- nicatie richting inwoners versterkt trots en participatie. Samenwerking en organisatie De uitvoering vraagt om structurele sturing. Het advies is daarom een aanjager te benoemen namens de betrokken partners. Na realisatie van het Werelderfgoed- centrum verschuift de programmatische organisatie naar deze nieuwe structuur. Conclusie Met dit T oekomstplan bundelen partners hun inzet om het verhaal van Schokland, van prehistorische bewoning, via eilandleven, tot polderpioniers, zichtbaar, beleefbaar en betekenisvol te maken. De ontwikkeling van het toekomstige Werelderfgoedcen- trum en de projecten uit dit plan versterken elkaar en bouwen samen aan één sterk merk Schokland. Zo blijft de oude én nieuwe grond leven, voor ons én voor toekomstige generaties. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 6

Inleiding 1 7 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 1.1 Uitwerking Management­ plan Schokland Het T oekomstplan bouwt voort op het Managementplan Werelderfgoed Schokland en omgeving 2020-2028. Het managementplan is tot stand gekomen door gezamenlijke afspraken en bestuurlijke maatregelen. Hierin zijn de taken en verant- woordelijkheden voor het behoud, beheer en de toegankelijkheid van Werelderfgoed Schokland en zijn omgeving vastgelegd. De doelen van het managementplan zijn: • het behouden, versterken en verder ontwikkelen van de cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke waarden van Schokland en omgeving; • Schokland als Werelderfgoed beter zichtbaar en bekender maken bij een breed publiek; • het stimuleren van de lokale economie door toekomstperspectief te bieden aan grondgebruikers en door activiteiten zoals streekproducten, recreatie en toerisme te bevorderen. De oude én nieuwe grond van Schokland is doordrenkt met verhalen en maakt dit voormalige eiland tot een unieke plek in Nederland. Niet voor niets werd Schokland het eerste UNESCO Werelderfgoed van ons land. Hier ligt meer dan 10.000 jaar bewoningsgeschiedenis opgeslagen en wordt zichtbaar hoe Nederland altijd heeft geleefd met het water. Maar deze rijke geschiedenis lees je lang niet altijd in het landschap dat wij anno nu zien.

Als overheden, organisaties en inwo- ners hebben we de verantwoordelijkheid om de verhalen van Schokland te bewaren, zichtbaar te maken en door te geven. Alleen zo blijft deze oude én nieuwe grond leven, niet alleen voor onszelf, maar ook voor toekomstige generaties. Dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 helpt ons om het verhaal van Schokland beter zichtbaar en beleefbaar te maken voor zowel bezoekers, inwoners uit de provincie Flevo- land en zeker ook voor de Schokkernazaten. Uitzonderlijke Universele Waarde Schokland als UNESCO Werelderfgoed Criterium (iii): Schokland en zijn omge- ving bewaren het laatst overgebleven bewijs van een prehistorische en vroeg- historische samenleving die zich heeft aangepast aan het kwetsbare bestaan in moerasnederzettingen, voortdurend blootgesteld aan de dreiging van tijde- lijke of blijvende overstromingen door de zee. Criterium (v): Schokland maakt deel uit van het agrarische landschap dat tot stand kwam door de drooglegging van de voormalige Zuiderzee – een uitdruk- king van de voortdurende strijd van de Nederlanders tegen het water en een van de grootste en meest visionaire prestaties van de twintigste eeuw. De geschiedenis van dit gebied wordt op voortreffelijke wijze weerspiegeld in dit kleine gebied, met zijn nederzettingen, begraafplaatsen, terpen, dijken en ver- kavelingssystemen.

T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 8

een plek. We zetten zo in op de ontwikkeling van de gehele bestemming Schokland en kijken zowel naar de ontwikkeling van aanbod dat past bij het verhaal en de doelgroep van Schokland, maar ook naar infrastructuur, signing, bezoekersmanage- ment, vermarkting en organisatie. Op basis van onderzoek en data wordt een ambitie voor de bestemming Schokland geformuleerd. Vandaaruit wordt met 1.2 Opbouw Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland Dit T oekomstplan is ontwikkeld vanuit het gedachtegoed van het model Leidraad Bestemmingsmanagement van het Neder- lands Bureau voor T oerisme en Congressen (NBTC). Dit model geeft aan welke stappen gezet moeten worden om te komen tot duurzaam bestemmingsmanagement van Daarnaast geeft het plan duidelijkheid over de rolverdeling tussen de betrokken par- tijen. Daarmee is het een breed gedragen document met een gedeelde visie op de toekomst van Werelderfgoed Schokland. Het vormt de basis voor gezamenlijke inzet op activiteiten, organisatie en financiering. Als één van de betrokken partners gaf de provincie Flevoland opdracht voor het opstellen van dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026- 2030, waarin de afspraken uit het manage- mentplan voor het onderdeel Recreatie en T oerisme concreet worden uitgewerkt voor de komende jaren.

Dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland wordt gedragen en is tot stand gekomen door de gezamenlijke partners Provincie Flevoland, Gemeente Noordoost- polder, Het Flevo-landschap, Cultuurbedrijf Noordoostpolder en Visit Flevoland. Naast de ontwikkeling van dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 wordt er tegelij- kertijd in het najaar van 2025 gewerkt aan de Businesscase en conceptontwikkeling Werelderfgoedcentrum Schokland als als gezamenlijke, centrale bezoekersontvangst en planvorming Schokkerringweg. relevant aanbod AMBITIE LEVENDIGE BESTEMMING organisatie strategielijnen onderscheidend profiel waardevol bezoek aanbodontwikkeling vraagontwikkeling ONDERZOEK & DATA - positionering - doelgroepen - doelmarkten - doelgroepen - marketing communicatie + iconisch speciaal basis Figuur 1 Bewerking Model Leidraad Bestemmings- management, NBTC T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 9

gen en beleidskaders. Samengevoegd in een SWOT-analyse halen we de kansrijke ontwikkelingen naar voren en krijgen we zicht op ontwikkelpunten. Vanuit de analyse gaan we in hoofdstuk 3 in op de ambitie, doelstellingen en de strategische lijnen. In hoofdstuk 4 gaan we in op de uitvoe- ringsagenda met aanbodontwikkeling en vraagontwikkeling. Hoofdstuk 5 gaat in op de monitoring, hoofdstuk 6 op samenwer- king en in hoofdstuk 7 komen we tenslotte tot de scenario’s voor financiering. het T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 en de ontwikkeling van het Werelderfgoed- centrum versterken elkaar zodat gezamen- lijk wordt toegewerkt naar één sterk merk Schokland. 1.3 Leeswijzer In dit T oekomstplan gaan we allereerst in de analyse van hoofdstuk 2 in op de geschiede- nis van het voormalige eiland en bespreken we de relevante data, trends, ontwikkelin- strategielijnen gezocht naar een onder- scheidend profiel voor Schokland. Hierbij geven positionering en doelgroepen de richting voor het onderscheidende profiel. Vanuit dat onderscheidende profiel wordt het aanbod verder ontwikkeld, zodat het ontwikkelde aanbod bijdraagt aan het eenduidige merk Schokland. Vervolgens wordt vanuit het onderschei- dende profiel en het relevante aanbod ingezet op vermarkting richting de gekozen doelgroepen, zodat dit waardevolle bezoe- kers oplevert.

Dit alles ontstaat natuurlijk niet vanzelf. Een gedegen samenwerking tussen de stakeholders is de basis voor een succesvolle ontwikkeling van de bestemming Schokland. We nemen daarbij een voor- beeld aan de aloude Schokkerdans waarbij je: ‘Elkaar moet vastpakken om verder te komen.1’ In dit T oekomstplan willen we samen verder komen. Daarom zetten we de uitvoerings- agenda uit dit plan in om de komende vijf jaren stappen te zetten om het verhaal van Schokland zichtbaarder en beleefbaarder te maken. We doen dit in aanloop naar de realisatie van een nieuw Werelderfgoed- centrum voor Schokland. De projecten uit 1 Citaat Ivar van Veen, bezoeker van Schokland, september 2025 ‘ Je moet elkaar vastpakken om verder te komen.’ Ivar van Veen, bezoeker Schokland T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 10

Analyse Schokland2 11 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 Deze analyse is een weergave van des- | voormalige eiland nog steeds zichtbaar in | in de winter gemiddeld rond de honderd per | ‘ Waarom | hebben kresearch, enquêtes, bijeenkomsten en | het landschap. Op en rond Schokland liggen | dag, met uitschieters naar duizend, en in de | we dit niet op interviews. De resultaten van de interviews | vele sporen van bewoning: prehistorische | zomer oplopend van 250 tot soms 5.000 | school geleerd, die gehouden zijn met overheden, instellin- | nederzettingen, terpen, dijken en meer | bezoekers op één dag. Een aanzienlijk deel | zeggen bezoekers gen, toeristisch ondernemers, attracties en | dan 160 archeologische vindplaatsen. Ook | van het publiek (40%) komt meerdere keren | als ik ze vertel over historici zijn verwerkt in de resultaten van de | kerken, ruïnes, oude boerderijen en haven- | per jaar terug (2 tot 5 keer per jaar), terwijl | de geschiedenis SWOT. Hieronder is een beknopte weer- | resten vertellen het verhaal van dit gebied. | 45% Schokland eenmalig bezoekt. Als we | van Schokland.’ gave te vinden van de analyse.

| Vanaf 1986 kreeg Schokland de status van | een schatting maken van de frequentie | Ton, Vrijwillige Boswachter natuurgebied mede om het erfgoed zo | van bezoekers komen we uit op een totaal | op Schokland voor 2.1 Geschiedenis van Schokland | goed mogelijk te beschermen. | aantal van 333.000 bezoekers op jaarbasis | Het Flevo-landschap Schokland en zijn omgeving bewaren het | (inclusief terugkerende bezoekers). Het laatst overgebleven bewijs van een prehis- | Schokland staat symbool voor de eeuwen- | merendeel van de bezoekers komt per fiets torische en vroeghistorische samenleving | oude strijd tegen het water, maar ook die zich heeft aangepast aan het kwetsbare | voor de veerkracht en vindingrijkheid van bestaan in moerasnederzettingen, voort | -de bewoners. Het is een unieke plek waar durend blootgesteld aan de dreiging van | duizenden jaren menselijke geschiedenis tijdelijke of blijvende overstromingen door | samenkomen, en waar duidelijk zichtbaar de zee. Schokland laat dit verhaal duidelijk | is hoe cultuur en landschap steeds opnieuw zien. Ooit was het een schiereiland, maar | zijn aangepast aan veranderende omstan- vanaf ongeveer 1100 werd het door de | digheden3. Dit gebied is zo bijzonder dat het zee afgesneden en veranderde het in een | in 1995 als eerste UNESCO Werelderfgoed eiland2. De eilandbewoners leefden voorna- | van Nederland werd aangemerkt.

melijk van de visserij en hadden het zwaar | 2.2 Bezoek en gebruik door weinig inkomsten en de regelmatige overstromingen van het eiland. Door deze | Schokland trekt jaarlijks veel bezoekers. In voortdurende overstromingen moest het | de periode van augustus 2024 tot augustus uiteindelijk in 1859 worden ontruimd. | 2025 bezochten ruim 108.000 ‘unieke’ gasten4 het gebied. Dit gaat met name Na de inpoldering van de Zuiderzee in | om de wandelaars en fietsers, het aantal | 2 Poptma et.al 2020 de jaren veertig van de twintigste eeuw, | bezoekers aan het Museum Schokland | 3 Uit: Managementplan Werelderfgoed Schokland en omgeving 2020-2028 werd Schokland weer onderdeel van het | wordt apart benoemd. Het aantal wande - | 4 Resono data, provincie Flevoland, augustus 2025 (unieke bezoekers, vasteland. Toch zijn de contouren van het | laars en fietsers varieert sterk per seizoen: | terugkerende bezoekers niet meegerekend) 12 (60%), gevolgd door wandelaars (26%) en gemotoriseerd verkeer (15%). De belangrijk- ste drijfveren zijn rust en ruimte, maar ook nieuwsgierigheid, plezier en verbinding. Naast de wandelaars en fietsers op het eiland, trok het museum in 2024 45.000 bezoekers (5.000 meer dan in 2023) en de Gesteentetuin zo’n 10.000 bezoekers. De bezoekers van de Gesteentetuin zijn al ver- werkt in het aantal ‘unieke’ gasten dat hier- boven is genoemd.

De bezoekers van het museum zijn hierin niet meegenomen als ze alleen het museum hebben bezocht. In een jaar tijd komen er dus in totaal zo’n 390.000 bezoekers op het voormalige eiland én | Figuur2 Geholpen bekendheid Werelderfgoed, Kantar Public, 2022 museum en Gesteentetuin. Vanuit een in de zomer van 2025 gehouden enquête | 5 onder van de bezoekers van het museum komt met bezit rijkspercelen die worden verpacht aan bezoekers van het museum, blijkt dat 80% | partner. 15% komt met vriend/vriendin en | agrariërs. Het Flevo -landschap beheert van de bezoekers het bezoek aan Schokland | 10% komt alleen en ook 10% komt met gezin. | het natuurgebied, dit is deels in eigendom combineert met een andere activiteit op het | en deels in eeuwigdurende erfpacht van voormalige eiland (Gesteentetuin (12,5%), | Opvallend is dat in 2022 slechts 34% van de | Staatsbosbeheer. De gemeente Noord- fietsen/wandelen (30%), horecabezoek | Nederlanders wist dat Schokland Werelderf- | oostpolder is eigenaar van onder meer de (35%)) of in de omgeving met name Urk | goed is, wat laat zien dat er nog veel te winnen | terp Middelbuurt, de Lichtwachterswoning (7,5%) en 17,5% blijft ook overnachten. Voor | valt in zichtbaarheid en positionering6. Eind | en de Misthoorn. Daarnaast zijn er parti- iets meer dan 40% van de bezoekers is het | 2025 is de volgende meting te verwachten.

| culiere eigenaren, waaronder bewoners en een meerwaarde dat Schokland UNESCO | agrariërs met grond en bedrijfsgebouwen in Werelderfgoed is. Woorden die bij bezoe - | 2.3 Organisatie en | het gebied. Het museum op de Middelbuurt kers opkomen als ze aan Schokland denken | eigenaarschap | wordt beheerd door Cultuurbedrijf Noord- zijn: historisch, hard bestaan, strijd tegen | oostpolder (Museum Schokland). het water. Bezoekers komen met name uit | Binnen het Werelderfgoed Schokland zijn heel Nederland met een kleine oververte - | gronden en gebouwen in handen van ver- | 5 Bezoekers enquête Museum Schokland 2025 (41 deelnemers) genwoordiging vanuit Overijssel. De helft | schillende partijen. Het Rijksvastgoedbedrijf | 6 Kantar Public, 2022, geholpen bekendheid UNESCO Werelderfgoed 13 2.4 Trends en ontwikkelingen Hieronder zijn de trends en ontwikkelingen zichtbaar die een betekenis kunnen hebben voor Schokland en omgeving. Trend / Ontwikkeling7 Toelichting en betekenis voor Schokland UNESCO Wereld erfgoed als kwaliteitslabel Sinds 1995 is Schokland werelderfgoed, als eerste werelderfgoed van Nederland. Daarmee is Schokland onderdeel van een kwaliteitslabel van 1.200 werelderfgoedsites in de wereld. Deze ontwikkeling benadrukt de unieke, betekenisvolle en verbindende waarde van Schokland voor de wereld.

UNESCO Werelderfgoed is als kwaliteitslabel een kans voor verdieping van het verhaal en heeft een aantrekkende werking voor bezoekers uit binnen- en vooral buitenland. Terug naar de roots: erfgoed en identiteit Mensen hechten steeds meer waarde aan hun herkomst en zoeken naar verhalen die laten zien waar we vandaan komen. Erfgoed wordt gezien als collectief geheugen en bron van identiteit. Schokland is voor de Schokkernazaten sterk identiteitsvormend. Dit ligt anders bij de huidige inwoners van de gemeente Noordoostpolder, zij voelen niet een hele sterke band met de oude grond van Schokland, maar zien het zeker wel als bijzonder erfgoed. Het is een kans om de band met het bijzondere erfgoed van Schokland verder uit te bouwen. Erfgoed beleefbaar maken Vanuit het Verdrag van Faro wordt de mens en de samenleving centraal gesteld in hun relatie met erfgoed. Erfgoed wordt beleefbaar gemaakt en ingezet als maatschappelijke en verbindende waarde waar je iets kan leren. Deze ontwikkeling vanuit het verdrag om erfgoed beleefbaar te maken is tegelijkertijd ook te herkennen als trend. Dit is ook voor gezinnen met kinderen een interessante ontwikkeling als tegenhanger van de ballenbakuitjes.

Duurzaamheid en lokaal geproduceerde producten Bezoekers verwachten dat bestemmingen bijdragen aan een duurzame wereld, bijvoorbeeld via natuurbehoud, circulair gebruik van materialen en lokaal geproduceerde voeding. Streekproducten versterken niet alleen de beleving, maar ook de band tussen bezoeker en omgeving. Schokland kan dit vertalen naar duurzame voorzieningen en samenwerking met lokale producenten, zodat erfgoed en duurzaamheid elkaar versterken. Rust, ruimte en ‘slow culture’ In een drukke samenleving groeit de behoefte aan plekken waar je kunt onthaasten en vertragen. Bezoekers zoeken ervaringen die meer diepgang bieden en waar kwaliteit belangrijker is dan snelheid of massaliteit. Schokland kan zich juist met rust, natuur en cultuur positioneren als zo’n ‘slow culture’-bestemming. 7 T rends en ontwikkelingen zijn opgehaald vanuit diverse bronnen: T rendpublicatie 2025, NBTC, Prognose verblijfstoersime 2035 NBTC & CELTH, 2025, De waarde van Cultureel Erfgoed voor de Samenleving, 2021, Pretwerk.nl. > vervolg op volgende pagina T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 14

Trend / Ontwikkeling Toelichting en betekenis voor Schokland Vergrijzing en groei van de 65+ doelgroep Het aantal ouderen neemt toe en zij beschikken vaak over tijd en middelen om op pad te gaan. Deze groep waardeert cultuur, natuur en goede voorzieningen, zoals veilige paden en zitplekken. V oor Schokland betekent dit dat investeringen in toegankelijkheid en comfort de aantrekkelijkheid voor deze doelgroep vergroten. Gezondheid en actieve beleving (wandelen, fietsen, educatie) Steeds meer mensen zien recreatie als manier om gezond en actief te blijven. Wandelen, fietsen en educatieve activiteiten passen daar goed bij. Schokland biedt volop mogelijkheden om cultuur en natuur te combineren met gezonde, actieve beleving zowel voor inwoners als bezoekers van verder weg. Groei e-bikes en langere fietsroutes, combinatiebezoek De e-bike maakt langere afstanden toegankelijk voor een breed publiek. Dit vergroot de aantrekkelijkheid van regionale fietsroutes en verbindingen. Voor Schokland biedt dit kansen om onderdeel te zijn van grotere fietslussen in Flevoland en de omliggende regio’s en verbinding andere attracties. V erschoven vakan­ ties (meer buiten hoogseizoen, meer korte verblijven) Bezoekers spreiden hun vakanties vaker over het jaar en kiezen steeds vaker voor korte trips dicht bij huis. Dit maakt bestemmingen aantrekkelijk die jaarrond iets te bieden hebben.

V oor Schokland is dit een kans om ook buiten de zomer een waardevolle bestemming te zijn met winterharde activiteiten. Toename buiten­ landse bezoekers, vooral uit Duitsland en België Het aantal buitenlandse bezoekers groeit en Duitsland en België zijn de belangrijkste herkomstlanden. Zij zijn vaak geïnteresseerd in cultuur, landschap en de Nederlandse omgang met water. Schokland heeft met zijn UNESCO-status en bijzondere verhaal veel potentie om deze groep te trekken. Druk op betaalbaar­ heid van recreatie door hogere btw-tarieven De verhoging van btw-tarieven zet de prijzen van toeristische voorzieningen onder druk. Dit kan de toegankelijkheid beperken, zeker voor gezinnen en herhaalbezoekers. V oor Schokland vraagt dit om slimme keuzes, bijvoorbeeld door laagdrempelige buitenbeleving te combineren met betaalbare voorzieningen. Groei digitalisering Digitalisering biedt kansen voor storytelling en bezoekersmanagement. vervolg T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 15

• Aankomst en welkom: zet in op duidelijke verwijzing naar parkeerplaatsen en meer informatie/verwijzingsborden. • Beleving in het museum: een introductie die het verhaal van Schokland kadert, scherpere keuzes in verhalen en meer belevingsobjecten zijn gewenst. • Beleving op het eiland: zet in op meer informatieve en beleefborden, markering van historische structuren, betere koppe- ling met het museum, goed onderhouden paden en duidelijke horeca-informatie. • V ertellen en delen: zet in op stimuleren van herhaalbezoek, inzet op sociale media en versterking van streekproducten. 2.6 Beleidskaders Schokland staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van bredere beleidsontwikkelingen. De ontwikkelingen op Schokland komen voort vanuit het Managementplan Wereld- erfgoed Schokland en omgeving 2020– 2028. Dit plan is tot stand gekomen op basis van gezamenlijke afspraken en bestuurlijke maatregelen. Hierin zijn de taken en verant- woordelijkheden voor het behoud, beheer en de toegankelijkheid van Werelderfgoed Schokland vastgelegd. • Scherpe positionering: er is één positio- nering/merkverhaal nodig voor het gehele voormalige eiland inclusief het museum. • Inspiratie en informatie: zet in op één gezamenlijke website voor museum en eiland, bereikbaar via meerdere domein- namen.

• V oorbereiding: betere bebording is nodig met duidelijke UNESCO-verwij- zingen, veiligere toegangswegen en een OV-verbinding (bushalte). 2.5 Publieksreis Schokland De Verkenning Publieksreis Bestemming Schokland8 in de zomer van 2025 met pro- fessionals uit verschillende sectoren, leverde waardevolle inzichten op. Zij benadrukten dat Schokland met recht het UNESCO-predicaat draagt: het gebied heeft een indrukwekkend en rijk verhaal dat veel verder teruggaat dan op het eerste gezicht zichtbaar is. T egelijker- tijd kwamen diverse verbeterpunten naar voren bij de publieksreis: 8 Verkenning Publieksreis Bestemming Schokland, 2025, Stoit Erfgoed T oerisme T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 16

partners. Deze kaders versterken elkaar: zij geven richting aan natuurbeleving, publieksontsluiting, recreatieve ontwikkeling en erfgoedprofilering, en dragen zo bij aan een samenhangend toekomstplan voor Schokland. Hieronder worden deze beleids- kaders kort toegelicht. Museum Schokland werkt vanuit het Jaarplan Cultuurbedrijf Noordoostpolder 2026 aan de verdere vernieuwing van het expositiebeleid, waarin natuur, cultuur, erfgoed en archeologie samenkomen en het publiek actief wordt betrokken. De collectie wordt gedigitaliseerd en de samenwerking met Het Flevo-landschap en regionale partners wordt versterkt, als opmaat naar het toekomstige Werelderfgoedcentrum De doelen van het managementplan zijn: • het behouden, versterken en verder ontwikkelen van de cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke waarden van Schokland en omgeving; • Schokland als Werelderfgoed beter zichtbaar en bekender maken bij een breed publiek; • het stimuleren van de lokale economie door toekomstperspectief te bieden aan grondgebruikers en activiteiten zoals streekproducten, recreatie en toerisme te bevorderen. De uitvoering van deze ambities krijgt vorm binnen aansluitende beleidskaders van lokale uitvoeringsorganisaties, de gemeente, de provincie en landelijke Schokland.

Daarmee bereidt het museum zich inhoudelijk en organisatorisch voor op de volgende fase in de ontwikkeling van Schokland als levendige UNESCO- bestemming. Het Flevo-landschap wil met het Natuurbelevingsplan Het Flevo-landschap 2021–2026 mensen verbinden met de natuur door beleving centraal te stellen. Bezoekerscentra fungeren als toegangs- poorten met informatie, horeca en activi- teiten, terwijl zonering kwetsbare gebieden beschermt. Schokland wordt geclassificeerd als A-categorie, met hoge bezoekers- intensiteit, voorzieningen en uitbreiding van natuurbelevingsmogelijkheden. Het Beheerplan Schokland richt zich op het ‘ Programmeren op Schokland is pionieren: gewoon doen en kijken wat werkt.’ Marcel Jansen, Directeur Cultuurbedrijf Noordoostpolder T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 17

beheer van natuurgebied Schokland, | 2025 – 2030 sluit voor wat betreft desti- | De Stichting Werelderfgoed Nederland onderdeel van het Natuurnetwerk Neder- | natiemanagement aan bij het Beleidsplan | verenigt dertien UNESCO -werelderfgoed- land (NNN), en op duurzaam behoud van | Recreatie en Toerisme van de gemeente. | sites in Nederland. In het Meerjarenbeleids- geologische, archeologische, cultuurhisto - | Erfgoed kan een meerwaarde zijn om | plan 2024–2030 staan bewustwording, rische en landschappelijke waarden binnen | mensen naar Noordoostpolder te brengen | bescherming en toegankelijkheid centraal, het UNESCO Werelderfgoed. Hydrologisch | en ze daar te laten verblijven. Daarnaast | met thema’s als klimaatverandering, beheer ondersteunt natuurkwaliteit en | kan erfgoed gekoppeld worden aan bredere | energietransitie, inclusie en digitalisering. conservering van het bodemarchief. | maatschappelijke opgaven en zo bijdragen | De stichting zet in op kennisdeling, educatie, Recreatie en educatie worden zorgvuldig | aan een aantrekkelijke omgeving om te | publieksbereik en vrijwilligersbetrokkenheid, gefaciliteerd, met periodieke monitoring en | wonen, werken en recreëren. Erfgoed vormt | om werelderfgoed levend en betekenisvol evaluatie in samenwerking met gebieds- | een deel van de gezamenlijke identiteit en | te houden. Daarnaast gelden de eisen die partners.

De richtlijnen vanuit NNN zijn van | trots. Dit wil men als gemeente Noordoost- | UNESCO stelt aan het behoud en de ontwik- toepassing op het natuurgebied Schokland. | polder doorgeven aan volgende generaties. | keling van Werelderfgoedsites. Schokland kan in haar ontwikkeling gebruikmaken van De gemeente Noordoostpolder stelt in h et | De provincie Flevoland heeft in Perspectief | deze collectieve kennis en netwerken. Beleidsplan Recreatie en Toerisme 2026- | 2030 de ambitie uitgesproken dat iedere 2030 dat recreatie en toerisme bijdragen | Flevolander profiteert van toerisme, aan- aan een vitale economie, een sterke samen- | sluitend op Bestemming Nederland 2030. leving en een aantrekkelijke leefomgeving. | Belangrijke thema’s zijn watererfgoed, De focus ligt op beleef bare gebieden | agro & food, nieuwe natuur en vernieuwend en verhalen, versterking van imago en | ontwerp. Schokland kan hierop aansluiten samenwerking en het stimuleren van nieuwe | door verhalen, zichtbaarheid en beleving kleinschalige voorzieningen. Schokland geldt | verder te versterken. Imago - onderzoek als toeristische parel die het profiel van | toont aan dat bezoekers de polder posi- de gemeente kan versterken door 10.000 | tiever beoordelen na een bezoek. In het jaar bewonersgeschiedenis te verbinden | erfgoedprogramma Erfgoed van de met eigentijdse routes en beleving.

Deze | Toekomst beschouwt de provincie erfgoed visie sluit aan bij de Omgevingsvisie Noord- | als identiteitsdrager en inspiratiebron voor oostpolder 2050, waarin wordt ingezet op | ruimtelijke ontwikkeling, met Schokland als verbindende corridors (o.a. Urk–Schokland), | bijzonder UNESCO -symbool van het Zuider- recreatieve ontwikkeling en betere beleef- | zeeverleden. De provincie blijft betrokken baarheid van polderverhalen. Ook het | via de siteholdersgroep en stimuleert Beleidsplan Erfgoed in Noordoostpolder | publieksbereik, participatie en kennisdeling. 18 kenbare eilandlijnen in het landschap, door samenwerking met de regio en door actuele thema’s als klimaatverandering en migratie te verbinden aan de historie van het eiland. De uitkomsten uit deze gesprekken zijn meegenomen als input voor de SWOT en de verdere uitwerking van dit toekomstplan. In de bijlage is een lijst opgenomen van geïnterviewde personen. 2.8 SWOT analyse confrontatiematrix Op basis van de gevoerde interviews, deskresearch, bijeenkomsten en trends en ontwikkelingen is er een SWOT analyse opgesteld. In deze SWOT analyse zijn de Sterken en Zwakten van Schokland weergegeven en is daarnaast vanuit de externe factoren gekeken naar de Kansen en Bedreigingen.

Hieronder is de confron- tatiematrix weergegeven waarbij gekeken is naar de mogelijke strategieën als je de sterken en kansen en sterkten en bedrei- gingen met elkaar combineert en naar de strategieën als je de zwakten en kansen en de zwakten en bedreigingen met elkaar combineert. 2.7 Rode draad vanuit gesprekken stakeholders Als input voor dit T oekomstplan is gespro- ken met een diverse groep personen. Er is informatie opgehaald bij inwoners en toeristisch ondernemers, bij de Schokker- vereniging, historici als Eva Vriend, bij omliggende attracties als Waterloopbos, Museum Nagele, Urk en Batavialand. Daarnaast is gesproken met direct betrok- kenen vanuit gemeente Noordoostpolder, Het Flevo-landschap, Provincie Flevoland, Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland) en Visit Flevoland9. Uit de gevoerde gesprekken komt naar voren dat Schokland breed wordt erkend als een bijzondere en betekenisvolle plek, maar dat de zichtbaarheid en beleving van het verhaal nog versterking vragen. Betrokkenen benadrukken dat er meer samenhang en gezamenlijke richting nodig is: één verhaal, één merk, meer marketing- kracht en een duidelijke aanjager om ideeën daadwerkelijk om te zetten in uitvoering. Ook wordt het belang onderstreept van persoonlijke verhalen, kunst en cultuur als verbindende kracht en een hechtere band met inwoners, die als ambassadeurs kunnen bijdragen aan trots.

Schokland wordt gezien als levend erfgoed dat opnieuw lading moet krijgen: door meer beleving en her- 9 V oor een lijst van geïnterviewde personen en de reacties van het Werelderf goedcafé Schokland, 19 november 2025 zie bijlage T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 19

• Benut UNESCO-status en rijk verhaal om Schokland te profileren als nationale en internationale slow culture-bestemming. • Ontwikkel meerdaagse fiets- en wandelroutes met storytelling, aansluitend op de e-bike-trend en behoefte aan rust en ruimte. • Verbind museum en landschap via digitale en fysieke middelen (signing/bebording) • Combineer Schokland met omliggende attracties/omgeving (Urk, Waterloopbos, Nagele, Weerribben-Wieden, Woudagemaal, Kampen, Polderverhaal). • Borduur voort op cultuur- & natuureducatie, programmering en exposities die nu al worden georganiseerd. • Gebruik UNESCO-status om draagkracht en bezoekzonering vast te leggen: rustzones versus belevingszones. • Zet monitoring en educatie in om klimaat- en natuuruitdagingen zichtbaar te maken. • Versterk Schokland als waardevolle bestemming om concurrentie met drukkere toeristische hotspots te vermijden. • Positioneer centrale ligging als voordeel ondanks OV-knelpunten, door inzet van verschillende typen vervoermiddelen en slimme parkeeroplossingen. • Investeer structureel in infra- structuur en fiets- en wandelpaden om veiligheid, onderhoud en kwaliteit te waarborgen. • Borg betaalbaarheid door gratis buitenbeleving te combineren met laagdrempelige arrangementen. • V oorkom versnippering van het aanbod door samenwerking en gezamenlijke programmering.

• Versterk governance en samenwerking om ruimtelijke claims tijdig te adresseren. • Ontwikkel een scherpe positio- nering en merkstrategie waarin erfgoed centraal staat. • Verbeter bebording, OV en veilige oversteekplaatsen zodat toeganke- lijkheid toeneemt en de tweedeling van het eiland minder prominent wordt. • Vergroot beleving en zichtbaarheid van erfgoed en archeologie met beleefobjecten, educatie en familieaanbod. • Stimuleer lokale horeca en streekproducten zodat Schokland ook economisch bijdraagt. SO-strategieën (Sterkten × Kansen) ST-strategieën (Sterkten × Bedreigingen) WT-strategieën (Zwakten × Bedreigingen)WO-strategieën (Zwakten × Kansen) T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 20

Het Managementplan Werelderfgoed Schokland en omgeving 2020-2028 en de beleidskaders van gemeente Noordoost- polder, provincie Flevoland, Het Flevo- landschap, Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland) en het landelijke UNESCO-netwerk, bieden een goed draagvlak om deze opgaven gezamenlijk op te pakken. Ze sluiten bovendien aan bij bredere trends, zoals de groeiende vraag naar slow culture, actieve en betekenisvolle belevingen, duurzaamheid en de belang- stelling van (inter)nationale bezoekers. Dat creëert kansen om Schokland sterker te positioneren als betekenisvolle en onder- scheidende bestemming. De conclusie is dat Schokland de komende jaren baat heeft bij een scherpe positione- ring, een betere verbinding tussen museum, landschap en voorzieningen en een sterke, gezamenlijke aanpak van betrokken part- ners. Alleen door deze elementen te com- bineren kan Schokland zijn unieke waarden beschermen én benutten. Hiermee vormt hoofdstuk 2 de basis voor de ambitie en doelstellingen die in het volgende hoofdstuk worden uitgewerkt. 2.9 Conclusie analyse De analyse uit dit hoofdstuk laat zien dat Schokland een unieke bestemming is met een sterke internationale uitstraling dankzij de UNESCO Werelderfgoedstatus en de rijke cultuurhistorie. Het verhaal van meer dan 10.000 jaar bewoning en de eeuwenlange strijd tegen en leven met het water, vormt de kern van dit erfgoed.

T egelijkertijd wordt dui- delijk dat dit verhaal nog niet altijd voldoende zichtbaar, herkenbaar en beleefbaar is voor bezoekers en inwoners. Daarmee benut Schokland zijn potentieel nog maar ten dele. Uit de bezoekerscijfers blijkt dat er grote waardering is voor de kwaliteiten van rust, ruimte en geschiedenis, maar dat de bekendheid van Schokland als UNESCO- Werelderfgoed nog beperkt is. Het aantal bezoekers dat een museumbezoek combi- neert met een fiets- of wandeltocht over het voormalige eiland is beperkt. Ook de infrastructuur, voorzieningen en samenwer- king vragen versterking om de bezoekers- ervaring te verbeteren en herhaalbezoek te stimuleren. De SWOT- analyse benadrukt dat juist hier de belangrijkste ontwikkel- opgaven liggen. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 21

Ambitie en doelstellingen3 22 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 te groeien. Hier zetten we het Toekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland in als aanjager voor die leven- dige bestemming. Het T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland brengt beweging in erfgoed en landschap, stimuleert sociale cohesie en binding onder inwoners en Schokkers, vergroot het de bekendheid en aantrekkingskracht van de plek, en geeft het een impuls aan de lokale economie. Zo groeit Schokland stap voor stap uit tot een Met betekenisvolle activiteiten en ont- moetingen bouwen we samen aan levend erfgoed. Dit vormt de basis voor een unieke identiteit, van prehistorische bewoning en eilandleven tot polderpioniers, geworteld in het verleden en gericht op de generaties van morgen. In figuur 3 is de ambitie schematisch weer- gegeven. Hieruit blijkt dat een levendige bestemming niet ‘zomaar’ ontstaat. Je moet actief aan de slag en hebt een aanjager nodig om naar een levendige bestemming In dit hoofdstuk gaan we in op onze ambitie en de daarbij behorende doelstellingen en strategielijnen. Deze ambitie en doelstel- lingen komen voort vanuit de analyse die in hoofdstuk 2 is uitgewerkt. De ambitie wordt in dit hoofdstuk neergezet als stip op de horizon hoe Schokland zich als bestemming wil ontwikkelen.

Het is een richtinggevende omschrijving waar we als gezamenlijke partners naar toe willen werken in 2030 en die afgestemd is met de ontwikkeling van het toekomstige Werelderfgoedcentrum. 3.1 Ambitie UNESCO Werelderfgoed Schokland komt tot leven met het museumeiland als klop- pend hart, waar erfgoed, landschap en mensen samenkomen. Het is dé plek waar iedere bezoeker het verhaal van leven met water beleeft en het verleden richting geeft aan de toekomst. Zo ontwikkelt Schokland zich in tien jaar tijd tot één van de vijf best gewaardeerde UNESCO-Werelderfgoed- sites van Nederland. Vanuit deze kern groeit Schokland uit tot een levendige bestemming. Een plek: - die lokale inwoners bindt - waar Schokkernazaten zich thuis voelen - die bezoekers inspireert - die ondernemers stimuleert. LEVENDIGE BESTEMMING sociaal maatschappelijke factoren economische factorenecologische factoren LEVENDIGE BESTEMMING T oekomst plan Schokland erfgoed/ landschap erfgoed/ landschap lokale economie lokale economie binding inwoners Schokkers bekend- heid bekend- heid sociale cohesie sociale cohesie binding inwoners Schokkers Figuur 3 Schematische weergave van de ambitie om te komen tot een levendige bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland komt tot leven met het museumeiland als klop- pend hart, waar erfgoed, landschap en mensen samenkomen.

Het is dé plek waar iedere bezoeker het verhaal van leven met water beleeft en het verleden richting geeft aan de toekomst. Zo ontwikkelt Schokland zich in vijf jaar tijd tot één van de vijf best gewaardeerde UNESCO- Werelderfgoed sites van Nederland. Vanuit deze kern groeit Schokland uit tot een levendige bestemming. Een plek: - die lokale inwoners bindt - waar Schokkernazaten zich thuis voelen - die bezoekers inspireert - die ondernemers stimuleert. Met betekenisvolle activiteiten en ontmoetingen bouwen we samen aan levend erfgoed. Dit vormt de basis voor een unieke identiteit, van prehistorische bewoning en eilandleven tot polder- pioniers, geworteld in het verleden en gericht op de generaties van morgen. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 23

• Meer beleefbaar aanbod: In 2030 zijn er tenminste 5 nieuwe duurzame belevingen/ programmeringen gerealiseerd. • Samenwerking: Er is een structureel part- nerschap met duidelijke rolverdeling tus- sen erfgoed-, natuur- en ondernemers- partijen in 2030. • Sociale cohesie: In 2030 is het aantal vrijwilligers dat zich bindt aan Schokland gestegen met 20%. levendige bestemming: een plek die regionale inwoners bindt, waar Schokkernazaten zich thuis voelen, die bezoekers inspireert en ondernemers stimuleert. 3.2 Doelstellingen 2026–2030 Deze onderstaande doelstellingen vertalen de ambitie naar concrete en meetbare resul- taten voor de periode 2026-2030. Ze maken inzichtelijk wat we als gezamenlijke partners willen bereiken op het gebied van waarde- ring van de bestemming, bezoekerservaring, verblijfsduur, bestedingen en samenwerking. In 2026 wordt er gestart met het uitvoeren van een aantal activiteiten. Vanaf 2027 gaan we vanuit de gezamenlijke partners budget reserveren voor de uitvoering van dit T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030. • Waardering: Schokland behoort in 2030 tot de vijf meest gewaardeerde UNESCO- Werelderfgoedsites van Nederland. • Bezoekerservaring: In 2030 beoordeelt minimaal 80% van de bezoekers de totale ervaring als goed of uitstekend. • Bestedingen: De bestedingen op en in de directe omgeving van Schokland groeien met 20% in 2030.

• V erblijfstijd: Het aandeel bezoekers dat langer dan een halve dag blijft groeit met 25% in 2030. 3.3 Strategielijnen en doelgroepen Naast de ambitie en doelstellingen richten we ons in dit hoofdstuk op de concrete stappen richting de uitvoering, waarbij we ingaan op de strategielijnen, doelgroepen en doelmarkten. T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 24

7. Versterk de samenwerking in de regio en verblijfsverlenging: inspelen op e-bike, spreiding en verbinding met de regio (Urk, Waterloopbos, Nagele, Emme- loord, Weerribben-Wieden, Kampen, Woudagemaal) en tegelijkertijd inzetten op zonering en spreiding in tijd en ruimte. Gebruik verbindende verhalen zoals het polderverhaal of eilandverhaal als thematische verbinding bij de samen- werking. 8. Zet in op de verbetering van veiligheid en bereikbaarheid van het eiland met verschillende vervoersmiddelen. 4. Stel een aanjager aan die namens de betrokken partners de uitvoering van het T oekomstplan trekt en coördineert. 5. Versterk de samenwerking: samenwer- king versterken tussen ondernemers, overheden, inwoners, Schokkernazaten en organisaties. Stimuleer streekproduc- ten, horeca en (kleinschalige) verblijfs- recreatie om Schokland economisch en maatschappelijk te versterken. Betrek inwoners bij culturele/landschappelijke programmering en nieuwe ontwikkelin- gen. 6. De hartslag op Schokland versterken: Culturele /landschappelijke program- mering, ontwikkeling fietsen & wandelen, voorzieningen kinderen inzetten als hartslag voor Schokland om zo de identiteit van Schokland op te bouwen.

3.4 Strategielijnen Op basis van de analyse en ambitie zijn acht strategische lijnen geformuleerd die rich- tinggevend zijn voor de uitvoering van dit Toekomstplan. We zetten in op de volgende acht strategielijnen: 1. Zet in op één verhaal en een sterke positionering voor het hele eiland en betrek daar ook de ontwikkeling van het Werelderfgoedcentrum bij. Ga uit van de OUV van Werelderfgoed en benoem de drie tijdslagen prehistorische periode, eilandperiode en polderperiode. 2. Maak gebruik van kwaliteitsmerk UNESCO-Werelderfgoed. 3. Versterk beleving van verhalen van Schokland: maak erfgoed, archeologie, landschapslijnen en verhalen uit het ver- leden en heden zichtbaar en beleefbaar op het eiland. ‘ Gebruik de culturele sector als motor voor het versterken van het verhaal van Schokland’ Martine van Kampen, Land Art Flevoland T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 25

Inzichtzoekers vormen de afgelopen jaren een belangrijke groep bezoekers aan Schokland. Uit de bezoekersanalyse van het museum blijkt dat er een oververtegen- woordiging van oudere stellen het museum bezoeken en dat zij sterk geïnteresseerd zijn in erfgoed, cultuur en verdieping waar de inzichtzoeker voor staat. Ook in de doelgroepenstrategie van Het Flevo-land- schap en de gemeente Noordoostpolder is de inzichtzoeker een van de speerpunten, waardoor samenwerking en gezamenlijke profilering versterkt worden. Het past daarnaast ook goed bij het profiel van de Schokkernazaten. Door deze doelgroep centraal te stellen, blijft Schokland aantrek- kelijk voor de bezoekers die nu ook al komen en wordt de 50+ doelgroep behouden die waarde hecht aan kwaliteit, educatie en betekenisvolle beleving. 3.5 Doelgroepen en markten Focus in doelgroepen Om op een goede manier de gekozen ambitie waar te kunnen maken, is een focus op doel- groepen van belang. We kiezen ervoor om binnen de doelgroepen onderscheid te maken in inwoners, bezoekers, waaronder ook de Schokkernazaten, partners en betrokkenen. V oor doelgroepen inwoners en bezoekers (van verder weg) maken we gebruik van de doelgroepenbenadering van de Leefstijlvinder voor Vakantie en Vrijetijd van Marketresponse.

De Leefstijlen laten zien waar zowel inwoners als bezoekers van verder weg in hun vrijetijd behoefte aan hebben en heeft op basis daar- van een zevental profielen opgesteld10. Inwoners en bezoekers V oor de verdere ontwikkeling van de bestemming Schokland kiezen we voor inwo- ners en bezoekers een duidelijke focus op de leefstijlen Inzichtzoekers en Harmoniezoe- kers. Deze doelgroepen sluiten het beste aan bij de huidige bezoekersstromen, de ambities van het toekomstplan én bij de keuzes van partners in de regio. De Rustzoeker, die met name in de wandel- en fietsgebieden veel te vinden is en goed vertegenwoordigd is binnen de gemeente Noordoostpolder, is van harte welkom, maar in de ontwikkeling van activiteiten, aanbod en vermarkting ligt de nadruk op de leefstijlen Inzichtzoekers en Harmoniezoekers. 10 www.leefstijlvinder.nl Doelgroep Kenmerken Betekenis voor Schokland Inzichtzoekers Zoeken verdieping, vaak 50+, geïnteresseerd in erfgoed, cultuur en verhalen. Bezoeken vooral het museum, maar gaan ook de natuur in en willen daar ook dingen leren. Behoud en versterking van de kernbezoekers. Investeren in verdieping, storytelling, waardevolle bezoekerservaring. Harmoniezoekers Zoeken gezamenlijke beleving, vaak gezinnen met kinderen. Willen een veilige, gastvrije en laagdrempelige omgeving.

Ontwikkelen van kindvriendelijke voorzieningen, familie-aanbod en kleinschalige culturele pro- grammering om nieuwe generaties te binden. Figuur 4 Leefstijlprofielen van inwoners van gemeente Noordoostpolder, www.leefstijlvinder.nl T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 26

Partners en betrokkenen Naast bezoekers willen we de komende jaren ook extra aandacht vestigen op de versterking van samenwerking met partners en betrokkenen zoals de direct omwonen- den, agrariërs, ondernemers in de regio, Schokkervereniging en de organisaties die vertegenwoordigd zijn in de gebiedscom- missie Schokland (Het Flevo-landschap, Cultuurbedrijf Noordoostpolder (Museum Schokland), gemeente Noordoostpolder, provincie Flevoland, Rijksdienst voor Cultu- reel Erfgoed, Waterschap Zuiderzeeland, Rijksvastgoedbedrijf, Noord-Nederlandse Land- en tuinbouworganisatie). Harmoniezoekers zijn toegevoegd als tweede speerpunt om Schokland aantrek- kelijker te maken voor gezinnen met kinde- ren, Schokkernazaten en nieuwe generaties. Deze groep zoekt gezamenlijke, laagdrem- pelige ervaringen en hecht waarde aan een veilige, gastvrije omgeving. V oor Schokland betekent dit kansen om meer beleving in het landschap te realiseren, kindvriendelijke voorzieningen te ontwikkelen en kleinscha- lige culturele programmering aan te bieden. Dit sluit goed aan bij de wens om inwoners, Schokkernazaten en gezinnen sterker te verbinden met het erfgoed. Met de combinatie van Inzichtzoekers en Harmoniezoekers blijft Schokland trouw aan de huidige doelgroepen en verbreden we tegelijk de basis voor de toekomst.

Zo ontstaat een evenwicht tussen verdieping en samen beleven, en wordt Schokland zowel voor de huidige bezoekers als voor nieuwe generaties een levendig en betekenisvol werelderfgoed. De keuze voor de twee leef- stijlen Inzichtzoekers en Harmoniezoekers wil overigens niet zeggen dat we andere leefstijlen uitsluiten, maar in de ontwikkelin- gen voor de komende jaren zal het aanbod het best aansluiten bij deze twee leefstijlen. Omdat de leefstijlen altijd overlap hebben met elkaar, blijft het te ontwikkelen aanbod ook grotendeels geschikt voor andere leefstijlen. Focus in markten V oor wat de betreft de doelmarkten, richten we ons allereerst op de Nederlandse markt en bovenstaande doelgroepen, waarbij we nadrukkelijk aandacht besteden aan de inwoners uit de directe regio. We willen naast het aantrekken van bezoekers uit Nederland er op zetten dat inwoners meer een band gaan voelen met de oude grond van Schokland. Naast de Nederlandse bezoeker willen we secundair inzetten op de Duitse en Vlaamse markt. We kiezen er daarbij voor om als Schokland te zorgen dat we onze meertaligheid op orde hebben ter plekke op locatie en op de website. V oor de vermarkting gaan we uit van de activiteiten die Visit Flevoland, Stichting Werelderfgoed Nederland en het Nederlandse Bureau voor T oerisme en Congressen ontplooit op de Duitse en Vlaamse markt.

‘ We hebben behoefte aan aantrekkelijke verbindende fietsroutes om bezoekers meer te laten ontdekken van de Noordoostpolder’ Tim Kreetz, Coördinator Natuurbeheer Natuurmonumenten, Waterloopbos T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 27

Uitvoeringsagenda 4 28 T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 In de vorige hoofdstukken hebben we onze ambitie en doelstellingen neergezet en aangegeven met welke strategielijnen en doelgroepen we toe willen werken naar de ambitie. In dit hoofdstuk gaan we in op de projecten die we de komende vijf jaren in aanloop naar de ontwikkeling van het Werelderfgoedcentrum willen uitvoeren om onze ambitie te behalen. We richten ons daarbij op zowel strategielijnen en aanbo- dontwikkeling, als op vraagontwikkeling, zoals dit ook in het schema rechts is aange- geven. Bij alle projecten is een afstemming met de ontwikkeling van het Werelderf- goedcentrum van belang. Dit zodat de beide trajecten (T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026- 2030 en Werelderfgoedcentrum) verster- kend aan elkaar werken en er, voorafgaand aan de realisatie van het Werelderfgoed- centrum, verder kan worden gebouwd aan het zichtbaar en beleefbaar maken van het verhaal van Schokland. Om op een goede manier invulling te kunnen geven aan de aanbodontwikkeling en vraagontwikkeling, is het van belang om allereerst de focus te leggen op punt één van de strategielijnen: de ontwikkeling van één onderscheidend profiel: de positionering voor Schokland.

relevant aanbod AMBITIE LEVENDIGE BESTEMMING organisatie strategielijnen onderscheidend profiel waardevol bezoek aanbodontwikkeling vraagontwikkeling ONDERZOEK & DATA - positionering - doelgroepen - doelmarkten - doelgroepen - marketing communicatie + iconisch speciaal basis als UNESCO Werelderfgoed is geformu- leerd. Dit is echter een wetenschappelijk onderbouwd profiel dat niet één op één te gebruiken is voor aanbodontwikkeling en vermarkting. Ook vanuit de gesprekken met stakeholders wordt ervaren dat het verhaal van Schokland niet eenduidig is en dat er behoefte is aan meer afstemming en focus in het verhaal. Er is behoefte aan één Merkgids voor Museumeiland Schokland waar de positionering en gezamenlijke 4.1 Strategielijnen: Ontwikke­ ling onderscheidend profiel De basis voor alle nieuwe ontwikkelingen en vraagontwikkeling (zowel voor de projecten uit dit T oekomstplan als voor de ontwikkeling van het Werelderfgoed- centrum) is het onderscheidende profiel dat we voor Schokland willen neerzetten. Daarbij gaan we uit van de Uitzonderlijke Universele Waarde die voor de erkenning Figuur 5 Bewerking Model Leidraad Bestemmings- management, NBTC T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 29

Hulpmiddelen voor beleving De checklist op de volgende pagina kan aanvullend worden gebruikt bij het ontwikkelen van projecten binnen de aanbodpiramide. Het biedt richting bij het vormgeven van een kwalitatieve, betekenisvolle beleving. De aanbodpiramide bepaalt wat we ontwikkelen en de hulpmiddelen geven inspiratie in hoe we dat kunnen doen. 4.2 Aanbodontwikkeling V oor de verdere ontwikkeling van Museum- eiland Schokland zetten we in op het realiseren van relevant en onderscheidend aanbod dat aansluit bij de gekozen doel- groepen (lokale inwoners en bezoekers: Inzichtzoekers en Harmoniezoekers, partners en betrokkenen) en het onder- scheidende profiel van Museumeiland Schokland. Een waardevolle bezoekers- beleving vormt daarbij het vertrekpunt. Om die beleving duurzaam en samen- hangend te ontwikkelen, werken we vanuit het model van de aanbodpiramide. Dit model helpt ons keuzes te maken in schaal, impact en prioriteit. Als ondersteunend hulpmiddel gebruiken we een checklist met aandachtspunten die helpen om betekenis, kwaliteit en levendigheid in een beleving te versterken. merkwaarden worden vastgesteld. Deze merkgids kan tevens worden gebruikt als beoordelingskader voor de te ontwikkelen activiteiten, aanbod (waaronder ook het Werelderfgoedcentrum) en marketingcom- municatie.

Dit zodat nieuwe communicatie uitingen en nieuw aanbod de gezamenlijke positionering en onderliggende merk- waarden versterken en bijdragen aan het opbouwen van één sterk merk als Museum- eiland Schokland. Omdat vanuit de huidige onderzoeken (enquête, interviews) blijkt dat de doelgroe- pen regionale inwoners en bezoekers van verder weg een duidelijk andere interesse hebben, is het waarschijnlijk dat er voor de doelgroep regionale inwoners een andere insteek voor het verhaal wordt gekozen dan bij bezoekers van verder weg. Bij de regionale inwoners lijkt de insteek vanuit het verhaal van de polderpioniers het meest kansrijk, terwijl bij bezoekers van verder weg het verhaal van de eilanders het meest raakt. Dit zal verder moeten worden uitge- werkt in samenwerking met de betrokken partners waarbij er nadrukkelijk rekening moet worden gehouden met de positio- nering van omliggende regionale bestem- mingen zoals Museum Nagele, Poldertoren Emmeloord en Waterloopbos. Project Omschrijving Ontwikkeling Merkgids inclusief huisstijlversterking en beeld. Samen met betrokken partners in een merkgidstraject de merkwaarden, positione- ring, merkverhaal (beeld)taal, doelgroepen vaststellen. Daarnaast wordt de huisstijl verbeterd om zo te komen tot één huisstijl voor Museumeiland Schokland. Ook wordt geïnvesteerd in fotografie en video passend bij de merkwaarden.

T oekomstplan Bestemming UNESCO Werelderfgoed Schokland 2026-2030 30

Hulpmiddel Omschrijving 3D’s: Decor, Duiding, Dynamiek Een evenwichtige mix van Decor, Duiding en Dynamiek draagt bij aan een waardevolle beleving. Het decor vormt het landschap en de historische context; de duiding zorgt voor betekenis, zichtbaarheid en herkenning, bijvoorbeeld via informatieborden en routes; en de dynamiek voegt levendigheid toe door middel van evenementen, programmering en horeca. Deze combinatie maakt dat bezoekers zich meer verbonden voelen met de plek en dat Schokland groeit als bestemming die uitnodigt tot herhaalbezoek. Inclusieve beleving Bij de ontwikkeling is het van belang dat de beleving inclusief is en toegankelijk voor doelgroepen met een beperking en anderstaligen. Denk bijvoorbeeld aan het aanbieden van een beleving in zowel tekst, pictogrammen als audio op een drempelvrije manier of de vertaling van teksten in Duits en Engels Goudklompjes zoeken (emotionele storytelling) Een goede beleving wordt versterkt als bezoekers zich geraakt voelen door verhalen, groot en klein. Het vinden van aansprekende verhalen is als het zoeken van goudklompjes: van welke verhalen krijgen bezoekers een schittering in de ogen? Het is een zoeken van verhalen die: • Persoonlijk zijn; • Herkenbare emoties oproepen als trots, verlies, moed; • Een menselijke maat hebben; • Zich koppelen aan iets typisch Schoklands.

Doe het samen Bij de ontwikkeling van aanbod kan het draagvlak vergroot en het resultaat sterker als het aanbod ontwikkeld wordt samen met stakeholders zoals omwonenden, regionale inwoners, Schokkervereniging, historici en andere betrokken organisaties vanuit de gebiedscommissie. Het levert nieuwe perspectieven op en zorgt voor eigenaarschap en verbinding. Tijdelijk én vast aanbod V oor een goede beleving van een bestemming is het verstandig om een goede mix te hebben van tijdelijk aanbod, zoals culturele/landschappelijke events en vast aanbod dat altijd te bezoeken is en bijvoorbeeld ook te bezoeken is op de tijden dat het museum gesloten is. Denk bijvoorbeeld aan fiets- en wandelroutes en informatieborden. Deze mix vergroot de jaarrond relevantie, spreidt bezoek en stimuleert herhaalbezoek. Zintuigelijke beleving van ‘levend erfgoed’ Een beleving wordt rijker wanneer meerdere zintuigen worden aangesproken zoals het proeven van streekproducten, de geur van zee, veen of bos het geluid van water of wind of zelf ambachten uitvoeren. Dit zorgt ervoor dat de verhalen emotieel meer raken en blijven hangen in het geheugen. Immersieve Storytelling In deze ‘onderdompeling’ in verhalen wordt vaak gebruik gemaakt van digitale middelen of toneel, voorbeelden zijn theatrale routes, augmented reality en AI-videobeleving bij exposities.