8.1 Adviesrapport BMC - Onderzoek huurtarieven sportaccommodaties Noordoostpolder.pdf

BMC YACHT GROUP

Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties Gemeente Noordoostpolder

Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties Rapport Gemeente Noordoostpolder

| 2 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Inhoudsopgave Samenvatting

4

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding van het onderzoek 1.2 Vraagstelling van het onderzoek

8 8 9

H2 | Deel 1 - Impact huurverhoging binnen- en buitensportaccommodaties 2.1 Inzicht in mate van kostendekkendheid (binnen- en buitensportaccommodaties) gemeente Noordoostpolder

11 11

2.2 Analyse financiële positie onderzochte verenigingen gemeente Noordoostpolder + duiding kwantitatieve impact van de scenario's huurverhoging 16 2.3 Duiding van de kwalitatieve impact van de scenario's huurverhoging 2.4 Inzicht in de reële ruimte om tarieven te verhogen op basis van de benchmark

18 20

H3 | Deel 2 - Differentiatie in huurtarieven van de buitensportaccommodaties 3.1 Resultaten onderzoek onder benchmarkgemeenten 3.2 Duiding impact van differentiatie van de huurtarieven

26 26 27

H4 | Conclusies & aanbevelingen

30

4.1 Conclusies 4.2 Aanbevelingen

30 33

Colofon

36

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

| 3 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Samenvatting Aanleiding van het onderzoek Net als veel gemeenten in Nederland, dient de gemeente Noordoostpolder als gevolg van de tekorten in het Sociaal Domein te bezuinigen. Eén van de maatregelen binnen dit bezuinigingspakket betreft het verhogen van huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties voor verenigingen in de gemeente. Bij deze bezuinigingsmaatregelen is een toezegging gedaan dat er eerst een grondig onderzoek plaatsvindt ten aanzien van de impact van het verhogen van de huurtarieven voor sportaccommodaties. Op basis daarvan kan het bestuur van de gemeente een weloverwogen afweging maken. Het onderzoek bestaat uit twee delen: 1. Inzicht in de impact van de verhoging van de huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder. 2. Inzicht in de mogelijkheden en impact voor een differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties. Vraagstelling en onderzoeksmethode De volgende vraagstelling is van toepassing bij de twee onderzoeksdelen: 1. Inzicht in de impact van de verhoging van de huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder. a. Wat is de huidige stand van zaken ten aanzien van de kostendekkendheid van de binnen- en buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder (inzicht in exploitatielasten C+ indirecte lasten), huurinkomsten per accommodatie)? b.

Welke impact heeft het verhogen (ingroeipad: (A) 5,950Zo, (B) 11,90Zo en (C) 19,840Zo verhoging) van de huurtarieven voor de sportaccommodaties voor de verenigingen in de gemeente? Impact wordt hierbij vertaald als effect op de financiële positie van de verenigingen (risico ten aanzien van 'omvallen' (faillissement)) en effect op de hoogte van de contributie. c. Hoe verhoudt de situatie ten aanzien van kostendekkendheid en impact van de gemeente Noordoostpolder zich tot die van goed vergelijkbare gemeenten ^ benchmark)? Bovengenoemde percentages (op basis van de totale inkomsten sportaccommodaties, exclusief golfbaan en ijsbaan) zijn berekend langs de opgave om C 33.000,— structureel als extra inkomsten op te halen in 2022, waarbij dit bedrag oploopt naar C 66.000,— in 2023 en C 110.000,— in 2024. Zie hiervoor Perspectiefnota 2021-2024 van de gemeente Noordoostpolder. Medio 2021 is de opgave verlicht door de extra inkomsten (C 33.000,—) in 2022 te schrappen. 2. Inzicht in de mogelijkheden en impact voor een differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties a. Wat is de huidige stand van zaken ten aanzien van huurtarieven buitensportaccommodaties?

| 4 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

b. Welke differentiatie in de huurtarieven is mogelijk en welke impact heeft dat? c. Hoe verhoudt de situatie ten aanzien van huurtariefdifferentiatie en impact van de gemeente Noordoostpolder zich tot die van goed vergelijkbare gemeenten ^ benchmark)? Voor het onderzoek zijn drie onderzoeksmethoden toegepast: (1) Documentenanalyse (2) Interviews intern (functionarissen van de gemeente Noordoostpolder) en extern (met acht verenigingen) en (3) een benchmarkonderzoek onder aangrenzende en/of vergelijkbare gemeenten. Conclusies Wij trekken op basis van het onderzoek de volgende conclusies. Deel 1 - Impact huurverhoging binnen- en buitensportaccommodaties 1. Er is financieel-technisch gezien ruimte om de tarieven te verhogen. Op basis van de interne cijfers van de gemeente Noordoostpolder en de gegevens van de benchmarkgemeenten is er financieel-technisch gezien ruimte om de tarieven te verhogen. Dit is gebaseerd op de volgende constateringen: ^ Kostendekkendheid lager dan 100o7o; De gemiddelde kostendekkendheid per accommodatie ligt tussen de 8,7107o (gymzalen) en de 54,1107o (tennisbanen). Dit is exclusief de kapitaallasten, die momenteel niet worden meegerekend door de gemeente Noordoostpolder.

Als naar de gemiddelde kapitaallasten van de benchmarkgemeenten wordt gekeken, dan vallen de percentages ten aanzien van kostendekkendheid van de binnensportaccommodaties 1 à 207o lager uit. Het nastreven van 1007 kostendekkendheid is een onhaalbare kaart, omdat er taken (plus onderliggende afspraken) vanuit de gemeente zijn die het instandhouden van een gymzaal of sporthal noodzakelijk maken (streefwaarde is 78,457). ^ Gehanteerde huurtarieven zijn lager dan bij de benchmarkgemeenten; Voor zowel de binnen- als de buitensportaccommodaties geldt dat de huurtarieven van de gemeenten Noordoostpolder lager liggen dan de gemiddelde huurtarieven van de benchmarkgemeenten (op een enkele uitzondering na). 2. Maatschappelijk gezien zijn er bezwaren tegen het substantieel verhogen van de huurtarieven. In onze visie is de hoogte van het huurtarief een uitkomst van inhoudelijke redenen (wat wil je bereiken ten aanzien van sport, hoe belangrijk vindt de gemeente duurzame verenigingen, et cetera?) afgezet tegen de financiële belangen van de gemeente (toepassen profijtbeginsel, realiseren bezuinigingsopgave et cetera).

Op basis van de gesprekken met de sportverenigingen zijn er de volgende argumenten tegen het substantieel verhogen van de huurtarieven: ^ de draagkracht van de verenigingen staat onder druk (COVID-19 heeft een grote impact gehad); ^ een huurverhoging heeft een kwantitatieve en kwalitatieve impact voor de verenigingen. Voor elke vereniging geldt dat een huurverhoging leidt tot een grotere opgave om de exploitatie sluitend te krijgen (kwantitatieve impact). Bijna elke vereniging zal een eventuele huurverhoging moeten doorzetten in een

| 5 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

contributieverhoging. Een contributieverhoging betekent ook een negatieve impact op de groei van het aantal leden. De sport wordt duurder en minder bereikbaar voor de inwoners van de gemeente Noordoostpolder (kwalitatieve impact). Deel 2 - Differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties 3. Differentiatie is mogelijk - inrichting is bepalend voor gebruik en daarmee opbrengst Uit de benchmark blijkt dat differentiatie ten aanzien van incidentele verhuur in vier van de tien gevallen wordt toegepast. Daarbij wordt het òf in eigen beheer door de gemeente uitgevoerd òf neergelegd bij de verenigingen. Het gebruik van incidentele verhuur gebeurt incidenteel en alleen in de gevallen waarbij het bijvoorbeeld bij een sportparkmanager (actief najagen) is neergelegd is het gebruik hoger. Aanbevelingen Op basis van de conclusies doen wij de volgende aanbevelingen. Deel 1 - Impact huurverhoging binnen- en buitensportaccommodaties 1. Maak een afweging tussen het financieel en maatschappelijk oogpunt ten aanzien van de huurverhoging. De afweging voor het niet of wel (en dan in welke mate) van de huurverhoging dient gebaseerd te zijn op een afweging tussen het rendement voor de gemeente (C 33.000,— tot C 110.000,—) en de impact in kwantitatieve en kwalitatieve zin voor de verenigingen. Dit is een politiek-bestuurlijke afweging en keuze. 2.

Indien gekozen wordt voor een huurverhoging, pas dan een evenredige opbouw van de tarieven toe. Indien gekozen wordt voor een huurverhoging adviseren wij om ook de opbouw van de tarieven aan te passen. Momenteel hanteert de gemeente Noordoostpolder geen evenredige opbouw tussen de verschillende verhuurders (sportverenigingen, particulieren en commerciële huurders) per accommodatiesoort (gymzalen en sporthallen). Zo is het verschil tussen de huur van de gymzalen en de sporthallen voor de sportverenigingen en particulieren groter, dan voor de commerciële huurders. Door de tarieven evenredig op te bouwen kan een deel van de huurverhoging worden gerealiseerd. 3. Indien gekozen wordt voor een huurverhoging, kijk dan ook naar alternatieve invullingen om het draagvlak bij de verenigingen te vergroten. Een huurverhoging wint qua draagvlak door als gemeente Noordoostpolder na te denken over alternatieve oplossingen om de huurverhoging te voorzien van een 'zachte landing'. Voorbeelden zijn: (1) Adviseer in het versterken van de maatschappelijke functie van verenigingen; (2) Adviseer in mogelijkheden ten aanzien van duurzaamheid voor verenigingen en (3) Kijk naar alternatieven voor of in aanvulling op een huurverhoging. Deel 2 - Differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties

| 6 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

4. Geef buitensportverenigingen de ruimte om de sportvelden, die zij als hoofdgebruiker huren van de gemeente, onder te verhuren. Indien gekozen wordt voor deze mogelijkheid adviseren wij het via de hoofdgebruikers van de buitensportaccommodaties te laten verlopen. Verhuur via de gemeente zelf levert te weinig op in verhouding tot de te maken kosten (ureninzet versus gebruik). Het doorvoeren van een differentiatie van huurtarieven via de hoofdgebruiker geeft de gebruikers de mogelijkheid om extra inkomsten te genereren, waarmee een eventuele huurverhoging en/of andere extra kosten opgevangen kunnen worden. Hiervoor dienen afspraken te worden gemaakt over de voorwaarden voor verhuur en het onderhoud.

| 7 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding van het onderzoek Net als veel gemeenten in Nederland, dient de gemeente Noordoostpolder als gevolg van de tekorten in het Sociaal Domein te bezuinigen. Op 29 juni 2020 heeft de raad van de gemeente Noordoostpolder bij de vaststelling van de perspectiefnota ingestemd met een bezuinigingsopgave om de begroting 2021 structureel sluitend te krijgen. Eén van de maatregelen binnen dit bezuinigingspakket betreft het verhogen van huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties voor verenigingen in de gemeente. De gemeente denkt hierbij een bedrag van ongeveer C 33.000,— tot C 110.000,— aan extra inkomsten te realiseren1*2. In de gemeente Noordoostpolder zijn de huurtarieven voor de sportaccommodaties namelijk niet kostendekkend. Bij deze bezuinigingsmaatregelen is een toezegging gedaan dat er eerst een grondig onderzoek plaatsvindt ten aanzien van de impact van het verhogen van de huurtarieven voor sportaccommodaties. Op basis van het onderzoek weegt de gemeente af of het gefaseerd verhogen van de huurprijzen realistisch is. De fractie GroenLinks Noordoostpolder heeft bijvoorbeeld door middel van een amendement aangegeven dat het verhogen van de tarieven van onder andere sport, er niet voor mag zorgen dat deze voorzieningen onbetaalbaar worden voor de inwoners van de gemeente Noordoostpolder3.

De impact van het verhogen van de huurtarieven voor de sportaccommodaties vertaalt zich in verhoogde kosten voor de verenigingen die gebruikmaken van deze voorzieningen. In hoeverre dit speelt en hoe groot de aanpalende gevolgen zijn, is onderwerp van dit onderzoek (deel 1 van het onderzoek). Daarnaast ziet de gemeente Noordoostpolder verschillende ontwikkelingen ten aanzien van differentiatie van huurtarieven van de buitensportaccommodaties. Deze ontwikkelingen hebben betrekking op een vraag uit de markt naar uur- en dagtarieven voor het incidentele gebruik van buitensportaccommodaties. De gemeente Noordoostpolder kent voor de buitensportaccommodaties nu alleen een jaarlijks huurtarief, terwijl bij de binnensportaccommodaties sprake is van onderscheid tussen een huurtarief voor uur- en dagdelen en er wordt onderscheid gemaakt tussen huurtarieven voor verenigingen, particulieren en commerciële partijen. De gemeente wil graag inzicht hebben in hoeverre een dergelijke differentiatie ook toepasbaar is op de buitensportaccommodaties, welke impact dit heeft en of het mogelijk is om hiermee extra middelen te genereren ten gunste van de breedtesport in de gemeente. Dit heeft betrekking op deel 2 van dit onderzoek.

1 Gemeente Noordoostpolder, 2021, Raadsbesluit: Verzachten Bezuinigingen, 30 maart 2021, p. 1-5. 2 Gemeente Noordoostpolder, 2020, Perspectiefnota 2021-2024 Koers uitzetten in onzekere tijden, 29 juni 2020, p. 1-44. 3 GroenLinks Noordoostpolder, 2021, Amendement 2021-04-16b Onderwerp: Verzachten bezuiniging, 28 april 2021, p. 1.

| 8 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

1.2 Vraagstelling van het onderzoek Dit onderzoek valt uiteen in twee delen, met bijbehorende onderliggende vragen: 1. Inzicht in de impact van de verhoging van de huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder a. Wat is de huidige stand van zaken ten aanzien van de kostendekkendheid van de binnen- en buitensportaccommodaties (exclusief golfbaan en ijsbaan) van de gemeente Noordoostpolder (inzicht in exploitatielasten C+ indirecte lasten), huurinkomsten per accommodatie)? b. Welke impact heeft het verhogen (ingroeipad: (A) 5,950Zo, (B) 11,90Zo en (C) 19,840Zo verhoging) van de huurtarieven voor de sportaccommodaties voor de verenigingen in de gemeente? Impact wordt hierbij vertaald als effect op de financiële positie van de verenigingen (risico ten aanzien van 'omvallen' (faillissement)) en effect op de hoogte van de contributie. c. Hoe verhoudt de situatie ten aanzien van kostendekkendheid en impact van de gemeente Noordoostpolder zich tot die van goed vergelijkbare gemeenten ^ benchmark)? Bovengenoemde percentages (op basis van de totale inkomsten sportaccommodaties (exclusief golfbaan en ijsbaan)) zijn berekend langs de opgave om C 33.000,— structureel als extra inkomsten op te halen in 2022, waarbij dit bedrag oploopt naar C 66.000,— in 2023 en C 110.000,— in 2024.

Zie hiervoor Perspectiefnota 2021-2024 van de gemeente Noordoostpolder. Medio 2021 is de opgave verlicht door de extra inkomsten (C 33.000,—) in 2022 te schrappen. 2. Inzicht in de mogelijkheden en impact voor een differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties a. Wat is de huidige stand van zaken ten aanzien huurtarieven buitensportaccommodaties? b. Welke differentiatie in de huurtarieven is mogelijk en welke impact heeft dat? c. Hoe verhoudt de situatie ten aanzien van huurtariefdifferentiatie en impact van de gemeente Noordoostpolder zich tot die van goed vergelijkbare gemeenten ^ benchmark)?

1.3 Methodologie Om antwoord te geven op de onderzoeksvragen zijn de volgende onderzoeksmethoden ingezet. Documentenanalyse Bij de gemeente Noordoostpolder zijn verschillende documenten en informatie opgevraagd om een beeld te krijgen van de mate van kostendekkendheid van de opbouw van de huurtarieven van de binnen- en buitensport in de gemeente.

| 9 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Daarnaast zijn vijftien binnen- en buitensportverenigingen binnen de gemeente Noordoostpolder benaderd om te participeren in het onderzoek. Hierbij is gezocht naar een spreiding qua soort sport, spreiding over de verschillende kernen van de gemeente, en verdeling qua binnen- en buitensport. De verenigingen zijn gevraagd informatie te verstrekken over de financiële positie en deel te nemen aan een verdiepend interview met de onderzoekers. Uiteindelijk hebben negen verenigingen geparticipeerd in het onderzoek. Het betreft een vertegenwoordiging van verenigingen uit de kern Emmeloord en de omliggende kernen, binnen- en buitensportverenigingen, kleine en grote verenigingen en verenigingen met meerdere takken van sport (omnisportverenigingen) en verenigingen voor één tak van sport. Van deze verenigingen hebben de onderzoekers documenten ontvangen aangaande de financiële positie van de vereniging, alsmede vaak een inhoudelijk toelichting. Interviews Met acht verenigingen is een verdiepend interview gehouden voor deel 1 van het onderzoek. Daarnaast hebben de onderzoekers gesproken met functionarissen van de gemeente Noordoostpolder. Benchmarking Voor onderzoeksvraag c van deel 1 en deel 2 van het onderzoek is een benchmarkonderzoek uitgevoerd.

Hiervoor zijn zowel aangrenzende alsook gemeenten die qua structuur vergelijkbaar zijn met de Noordoostpolder geselecteerd (vanwege het aantal inwoners, kernen, de oppervlakte et cetera). De selectie van benchmarkgemeenten is samen met de gemeente vastgesteld. De volgende gemeenten zijn betrokken bij het onderzoek: ^ gemeente Dronten; ^ gemeente De Fryske Marren; ^ gemeente Hardenberg; ^ gemeente Harderwijk; ^ gemeente Kampen; ^ gemeente Krimpenerwaard; ^ gemeente Meppel; ^ gemeente Rijssen-Holten; ^ gemeente Steenwijkerland; ^ gemeente Twenterand; ^ gemeente Wierden; ^ gemeente Weststellingwerf; ^ gemeente Zwolle.

| 10 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

H2 | Deel 1 - Impact huurverhoging binnen- en buitensportaccommodaties In dit hoofdstuk presenteren wij onze bevindingen ten aanzien van deel 1 van het onderzoek: inzicht in de impact van de verhoging van de huurtarieven van de binnen- en buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder. Dit hoofdstuk bestaat uit vier onderdelen: ^ Inzicht in de mate van kostendekkendheid van de binnen- en buitensportaccommodaties (exclusief golfbaan en ijsbaan) van de gemeente Noordoostpolder, inclusief vergelijking met andere gemeenten. ^ Analyse van de financiële positie van de onderzochte verenigingen in de gemeente Noordoostpolder + duiding van de kwantitatieve impact van de scenario's huurverhoging. ^ Duiding van de kwalitatieve impact van de scenario's huurverhoging. ^ Inzicht in de reële ruimte om tarieven te verhogen op basis van de benchmark.

2.1 Inzicht in mate van kostendekkendheid (binnen- en buitensportaccommodaties) gemeente Noordoostpolder Voor het bepalen van de mate van kostendekkendheid zijn de baten en lasten aangaande de verschillende soorten accommodaties van de gemeente Noordoostpolder opgevraagd en inzichtelijke gemaakt. Hierbij gaat om: Baten: ^ huurinkomsten; ^ bijdrage onderhoudskosten; ^ overige inkomsten, als inkomsten subsidies et cetera. Lasten: ^ toegerekende personeelskosten ambtelijke organisatie; ^ kapitaallasten; • onderhoudskosten; • belastingen en afdrachten; • kosten verzekering; ^ energielasten, kosten water en afvalverwijdering; • schoonmaakkosten; ^ telefoon- en communicatiekosten. Het volgende overzicht geeft inzicht in de baten en lasten per accommodatiesoort.

| 11 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Lasten

2017

2018

2019

2020

C 106.357

-C 9.703

-C 10.882

-C 13.070

-C 15.314

e 1.161.225 e 1.169.382 C 1.167.265 C 1.186.899

-C 241.492

-C 190.745

-C 251.239

-C 220.550

Hockeyveld/korfbal/ atletiekbaan Sporthallen

Baten

2017

2018

C 91.497

C 73.650

2019

2020

C 103.703

Sportvelden

C 667.674

C 755.671

C 780.761

C 766.792

-C 110.431

-C 113.330

-C 213.204

-C 227.625

Tennisbanen

C 95.846

C 10.214

C 52.618

C 17.675

-C 9.307

-C 8.206

-C 14.741

-C 17.390

Gymzalen

C 752.450

C 820.530

C 787.042

C 844.747

-C 63.199

-C 59.958

-C 81.858

-C 73.676

C 2.768.692 C 2.829.447 C 2.891.389 C 2.922.470

-C 434.132

-C 383.121

-C 574.112

-C 554.555

Totaal

Figuur 1: Baten en lasten per sportaccommodatie in beeld voor de periode 2017 tot en met 2020.

Op basis van figuur 1 wordt tot de volgende percentages gekomen ten aanzien van de mate van kostendekkendheid per sportaccommodatie in de gemeente Noordoostpolder. Kostendekkendheid 2017

2018

2019

2020

Gemiddelde

Hockeyveld/korfbal/atletiekbaan

10,6070

14,787

12,607

14,407

13,100Zo

Sporthallen

20,807

16,317

21,527

18,587

19,3007o

Sportvelden

16,547

15,007

27,317

29,697

22,1307o

Tennisbanen

9,717

80,347

28,027

98,397

54,1107o

Gymzalen

8,407

7,317

10,407

8,727

8,7107o

Figuur 2: Inzicht in de mate van kostendekkendheid (periode 2017-2020 + gemiddelde) per sportaccommodatie van de gemeente Noordoostpolder.

Ten aanzien van figuur 2 maken wij de opmerking dat de gemeente investeringen rondom sport in het verleden in één keer heeft genomen, en daarom zijn er geen kapitaallasten verwerkt in bovenstaande percentages. De gemeente is voornemens om nieuwe investeringen wel te activeren en daarop af te schrijven, waarbij de kapitaallasten ook in beeld worden gebracht. Dit is in lijn met de voorschriften Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)4. De gemeente Noordoostpolder heeft vorig jaar een Meerjaren InvesteringsPlan (MIP) voor de buitensportaccommodaties laten maken5. Het definitieve investeringsplan vanuit de gemeente volgt nog. Wanneer wij de investeringsbehoefte voor de periode 2021-2025 vanuit dat plan in kaart brengen (actualisatie toegepast in overleg met ambtelijke organisatie gemeente Noordoostpolder) en de kapitaallasten daarop berekenen, ontstaat het volgende beeld, opgenomen in figuur 3. Indien deze kapitaallasten worden doorberekend, dan zal het kostendekkendheidspercentage dalen. 4 https://wetten.overheid.nl/BWBR0014606/2019-07-01 5 B.A.S. Begeleiding en Advies Sportterreinen, 2020, Meerjaren InvesteringsPlan sportcomplexen gemeente Noordoostpolder 2020, Gemeente Noordoostpolder, 7 juli 2020, p. 1-35 + bijlagen.

| 12 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

MIP periode: 2021-2025

2022

2023

2024

2025

Investering totaal

C 44.400

C 402.145

C 707.968

C 1.694.681

Afschrijving

C 1.988

C 29.262

C 49.881

C 124.282

Rente (10Zo)

C 444

C 4.021

C 7.080

C 16.947

C 2.432

C 33.284

C 56.960

C 141.229

Kapitaallasten

Figuur 3: Kapitaallasten berekend op basis van MIP voor periode 2021-2025 buitensport­ accommodaties.

De benchmarkgemeenten hanteren per binnensportaccommodatie qua kapitaallasten een range variërend van: ^ gymzalen: C 9.948 - C 13.795 (gem. C 12.513); ^ sporthallen: C 23.521 - C 52.725 (gem. C 34.398). Wanneer wij deze gemiddelde kapitaallasten van de benchmarkgemeenten fictief doorrekenen voor de gemeente Noordoostpolder (10 gymzalen en 4 sporthallen), dan daalt het kostendekkendheidspercentage voor sporthallen naar gemiddeld 17,270Zo en voor gymzalen naar 7,530Zo. Figuur 2 maakt inzichtelijk dat de gemeente Noordoostpolder aangaande de sportaccommodatie geen kostprijsdekkende tarieven rekent. Indien dit wel het geval zou zijn, dan zouden de huurtarieven (inkomsten) moeten stijgen met een factor 7,64 voor hockeyveld/korfbal/atletiekbaan, een factor 5,18 voor de sporthallen, een factor 4,52 voor de sportvelden en een factor 11,48 voor de gymzalen. Effect van gebruik voor scholen - gymzalen en sporthallen Er moeten een aantal kanttekeningen worden geplaatst bij bovenstaand overzicht. Dit heeft allereerst te maken met het gebruik door scholen van de gymzalen en sporthallen ten gunste van het bewegingsonderwijs.

De wet bepaalt namelijk dat de gemeente ten behoeve van gymnastiekaccommodaties waarvan het eigendom berust bij een schoolbestuur van een niet door de gemeente in stand gehouden school, jaarlijks een vergoeding ter beschikking stelt (zie artikel 117 van de WPO en artikel 115 van de WEC). De hoogte van de vergoeding is gebaseerd op het aantal klokuren. De regel is dat wanneer een school voor speciaal of basisonderwijs geen eigen accommodatie heeft en daarom een beroep moet doen op een accommodatie van een derde, zij in aanmerking komt voor een vergoeding van de gemeente. In de situatie dat een school voor speciaal of basisonderwijs gebruikmaakt van een gemeentelijke sporthal, dan dient de gemeente de accommodatie om niet in gebruik te geven voor het vastgestelde aantal klokuren. De consequentie hiervan is dat de gemeente een sportvoorziening (gymzaal of sporthal) in stand dient te houden ten faveure van het bewegingsonderwijs. Hierdoor is 1000Zo kostendekkendheid voor die voorzieningen nauwelijks mogelijk.

| 13 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Bij scholen in het voortgezet onderwijs, die gebruikmaken van een binnensportaccommodatie van de gemeente binnen de kern, ontvangt de gemeente wel een vergoeding van de school. Wanneer we binnen de gemeente Noordoostpolder naar het gebruik kijken van alle gymzalen en sporthallen, constateren we dat scholen 21,550Zo van het aantal uren gratis afneemt en 3,01Zo van het aantal uren betaald afneemt. Dit betekent dat er qua kostendekkendheid een maximale streefwaarde van 78,450Zo aanwezig is ten aanzien van de gymzalen en sporthallen. Weergave ingroeipad Aan het begin van deze paragraaf is aangegeven wat de consequentie is van het verhogen van de huurtarieven indien wordt uitgegaan van 100Z kostendekkendheid. Dit lijkt op voorhand geen reële optie. De gemeente Noordoostpolder wil met de invulling van de bezuinigingsmaatregelen voor het verhogen van de huurtarieven binnen- en buitensportaccommodatie C 33.000,— in 2022, C 66.000,— in 2023 tot C 110.000,— vanaf 2024 structureel meer inkomsten op jaarbasis genereren6. Op basis van de gerealiseerde inkomsten in 2020 zou dit een huurverhoging van respectievelijk 5,950Zo, 11,90Zo en uiteindelijk 19,840Zo betekenen. Het overzicht in figuur 4 maakt de extra baten inzichtelijk per accommodatiesoort. Hierbij zijn de genoemde bedragen voor huurverhoging evenredig verdeeld over het type sportaccommodaties in de gemeente Noordoostpolder. Baten

Extra baten door verhoging 2020

2022

2023

2024

Hockeyveld/korfbal/atletiekbaan

-C 15.314

-C 911

-C 1.823

-C 3.038

Sporthallen

-C 220.550

-C 13.124

-C 26.249

-C 43.748

Sportvelden

-C 227.625

-C 13.545

-C 27.091

-C 45.151

Tennisbanen

-C 17.390

-C 1.035

-C 2.070

-C 3.449

Gymzalen

-C 73.676

-C 4.384

-C 8.769

-C 14.614

-C 554.555

-C 33.000

-C 66.000

-C 110.000

-C 587.555

-C 653.555

-C 763.555

Totaal Cumulatief

Figuur 4: Extra baten per soort accommodatie als gevolg van het ingroeipad.

De drie percentages worden als ingroeipad gehanteerd in het vervolg van dit onderzoek. Benchmarking kostendekkendheid In de benchmark naar de huurtarieven van andere gemeenten hebben wij ook gevraagd naar de mate van kostendekkendheid. Hieruit komt naar voren dat het merendeel van de gemeenten geen exact inzicht heeft in de mate van kostendekkendheid en dat huurtarieven vaak historisch zijn gegroeid en daarbij jaarlijks worden geïndexeerd. De gemeenten 6 Gemeente Noordoostpolder, 2020, Perspectiefnota 2021-2024: Koers uitzetten in onzekere tijden, 29 juni 2020, p. 1-44.

| 14 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Meppel, De Fryske Marren, Krimpenerwaard en Zwolle hebben wel (deels) inzicht gegeven in hun mate van kostendekkendheid. Bij de gemeente Meppel geldt het volgende: ^ Binnensportaccommodaties: gymzalen zijn gemiddeld 66,20Zo kostendekkend, sporthallen variëren van 98,50Zo (gedeeld eigendom en grote huurder) tot en met 35,30Zo (topsporthal, eveneens de nieuwste accommodatie). ^ Buitensportaccommodaties: dit is inzichtelijk gemaakt per accommodatie en varieert van 40Zo (één van de voetbalverenigingen) tot 39Z (één van de korfbalverenigingen). Bij de gemeente De Fryske Marren geldt het volgende: ^ Binnensportaccommodaties: uit een Rekenkameronderzoek uit 2017 blijkt dat de tarieven die gehanteerd worden voor de huur van binnensportaccommodaties voor 28Z kostendekkend zijn. ^ Buitensportaccommodaties: uit hetzelfde Rekenkameronderzoek blijkt dat de inkomsten uit de verhuur voor slechts 6Z kostendekkend zijn. Bij de gemeente Zwolle geldt het volgende: ^ Binnensportaccommodaties: voor commerciële huurders wordt een kostendekkend tarief berekend. Het tarief voor de niet-commerciële huurders is voor gemiddeld 42Z kostendekkend voor alle gemeentelijke gymlokalen, sportzalen en -hallen (eigen berekening op basis van de kostendekkende tarieven). ^ Buitensportaccommodaties: de tarieven zijn historisch gegroeid en niet vastgesteld op basis van een eenduidige kostendekkendheid.

Dat geldt ook voor de buitensport, waarvoor geldt dat de kostendekkendheid per soort sport ook sterk fluctueert. De gemeente Krimpenerwaard kon het volgende aangeven over kostendekkendheid: ^ Binnensportaccommodaties: de tarieven zijn na de harmonisatie van de gemeente gemiddeld tussen de verschillende kernen, zodat de inkomsten gelijk bleven. De kostendekkendheid is niet bekend, maar ligt wel onder het gemiddelde (circa C 12). Een poging om de tarieven met C 6 te verhogen is in 2019 gestrand. ^ Buitensportaccommodaties: die is voor de voetbalverenigingen tegen de 20Z. De kostendekkendheid is bij het bepalen van de huur niet als uitgangspunt gebruikt, maar wel bekeken. Wanneer we deze percentages qua kostendekkendheid vergelijken met de gemeente Noordoostpolder (zie figuur 2), dan constateren we dat voor de binnensport de gemeente Noordoostpolder op substantieel lagere percentages uitkomt. Voor de buitensportaccommodaties komen de percentages overeen met de range van de benchmarkgemeenten. Vanuit financieel oogpunt (geen kostendekkendheid en ruimte ten opzichte van de benchmarkgemeenten) liggen er mogelijkheden om de tarieven meer kostendekkend te maken.

| 15 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

2.2 Analyse financiële positie onderzochte verenigingen gemeente Noordoostpolder + duiding kwantitatieve impact van de scenario's huurverhoging Financiële positie onderzochte verenigingen in beeld De financiële positie van de onderzochte verenigingen duiden wij aan de hand van de volgende bedrijfseconomische kengetallen: ^ Solvabiliteitsratio: Solvabiliteit geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het totale vermogen van de organisatie. Een gezonde waarde is een percentage dat hoger ligt dan 300Zo. ^ Debtratio: De debtratio of schuldratio is het spiegelbeeld van de solvabiliteitsratio en geeft weer wat de verhouding is tussen het vreemd vermogen en het totaal vermogen van de organisatie. Een gezonde waarde is een percentage dat lager ligt dan 700Zo. ^ Netto werkkapitaal: Het netto werkkapitaal is het verschil tussen de vlottende activa (voorraden, debiteuren, liquide middelen) op de balans van een onderneming en de vlottende passiva (crediteuren en overige kortlopende schulden) en geeft inzicht in de liquiditeitspositie van de vereniging. De liquiditeit is voldoende indien de vlottende activa groter zijn dan het vreemd vermogen op korte termijn. ^ Current ratio: Current ratio is de mate waarin de verschaffers van het kort vreemd vermogen (kortlopende schulden) uit de vlottende activa kunnen worden betaald (vlottende activa/kortlopende schulden).

Een gezonde waarde is groter of gelijk aan 1,0. ^ Mate van sluiten van de exploitatie: In hoeverre zijn de baten en lasten van de vereniging en/of stichting in evenwicht? Is er sprake van een overschot of een tekort en wat is de omvang? De huurverhoging zal vooral een effect hebben op de mate van sluitendheid van de exploitatie. De overige kengetallen geven weer in hoeverre de verenigingen vermogen hebben om een huurverhoging tijdelijk op te vangen. Echter is dit laatste geen financieel gezonde optie. In de Bijlagen (VERTROUWELIJK) bij dit rapport is in bijlage 1 een overzicht opgenomen, waarin per vereniging bovenstaande kengetallen zijn uitgewerkt. Op basis van dit overzicht doen wij de volgende constateringen. Een aantal verenigingen staan er financieel onvoldoende voor en/of lopen op termijn een groot risico. Eén van de verenigingen kent een negatief eigen vermogen en is de laatste jaren actief bezig om de vereniging weer gezond te maken. Hiervoor zijn diverse maatregelen getroffen op het gebied van kostenbesparing en inkomstenverhoging. De vereniging laat stapje voor stapje een verbetering van de financiële positie zien, waarbij COVID-19 wel een grote impact heeft gehad (reductie inkomsten en doorlopende lasten).

Voor een andere vereniging geldt dat de laatste jaren steeds sprake is geweest van negatieve exploitatieresultaten als gevolg van een daling van het aantal leden, waardoor is ingeteerd op het eigen vermogen. Voor de komende jaren wordt verwacht dat het exploitatietekort verder zal oplopen en dat hierdoor verder ingeteerd zal worden op het

| 16 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

eigen vermogen. COVID-19 speelt hierbij ook een grote rol van onzekerheid. De vereniging denkt na over een strategie om hierop te anticiperen. Eenzelfde situatie dreigt voor een derde vereniging. Het gaat om zowel binnen- als buitensportverenigingen. Een paar verenigingen staan er financieel goed voor en doen het qua financiën en ondernemerschap goed. Deze constatering geldt voor drie onderzochte (binnensport)verenigingen. Deze verenigingen hebben een gezonde financiële positie in de vorm van de kengetallen en de exploitatie. De exploitatie wordt steeds afgesloten met een klein surplus of klein tekort. Hier wordt duidelijk geanticipeerd op ontwikkelingen, zoals COVID-19, en worden aanvullende middelen verkregen bijvoorbeeld via fondsen, sponsoring of samenwerking. Dit neemt niet weg dat ook hier risico's zijn ten aanzien van het aantal leden, COVID-19 et cetera, maar deze verenigingen handelen proactief en vanuit een gezonde financiële basis. Voor de overige verenigingen geldt dat zij sturen op een sluitende exploitatie en daarbij soms een surplus presenteren en soms een negatief verschil. Hierbij geldt dat door COVID-19 de inkomsten onder druk staan als gevolg van een teruggang van het aantal leden. Huisvestingslasten maken een groot onderdeel uit van de totale lasten van de verenigingen.

In bijlage 2 van de Bijlagen (VERTROUWELIJK) is een overzicht opgenomen dat inzicht geeft in het aandeel huisvestingslasten als percentage van de totale exploitatielasten van de verenigingen. Uit deze bijlage blijkt dat de huisvestingslasten in 2018/2019 34,420Zo bedroegen van de totale lasten voor de onderzochte verenigingen. In 2019/2020 bedroeg dit 28,360Zo, in 2020/2021 27,460Zo en in 2021/2022 34,070Zo. Voor buitensportverenigingen bedragen de gemiddelde huurkosten 34,8Z van de totale lasten over de periode 2018/2019 - 2021/2022. Voor binnensportverenigingen bedraagt dit 31,0Z. Dit betekent dat een potentiële huurverhoging een relatief grote impact heeft op de lasten van de verenigingen, omdat de huurlasten een substantieel deel bedragen van de totale lasten van de verenigingen. Draagkracht - grote mate van afhankelijkheid van contributies. De draagkracht van een vereniging bestaat aan de ene kant uit de financiële positie van een vereniging. Hierover hebben wij reeds een aantal bevindingen gegeven. Aan de andere kant bestaat draagkracht uit de mogelijkheden om aanvullende inkomsten te genereren. Wanneer we naar dit tweede element van draagkracht kijken dan constateren we dat de onderzochte verenigingen een grote mate van afhankelijkheid kennen van de contributies. In bijlage 3 van de Bijlagen (VERTROUWELIJK) is dit inzichtelijk gemaakt per vereniging.

De verenigingen kennen gezamenlijk een afhankelijkheid van gemiddeld 70,2Z ten aanzien van contributies. Voor de binnensportverenigingen ligt dit percentage hoger, namelijk 79,10Zo. Voor de buitensportverenigingen ligt dit percentage op 48,9Z. Buitensportverenigingen hebben over het algemeen meer mogelijkheden om aanvullende inkomsten te genereren door middel van een kantine en sponsoring van bijvoorbeeld bebording.

| 17 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

De consequentie van een grote mate van afhankelijkheid is dat eventuele huurverhogingen van de accommodaties rechtstreeks worden doorberekend in contributieverhogingen. Hierdoor zal de sport voor de inwoners van de gemeente Noordoostpolder duurder worden en minder toegankelijk. Tevens bestaat het risico dat leden de vereniging verlaten, omdat zij de contributie te hoog vinden. Dit risico doet zich na COVID-19 al voor en kan door een contributieverhoging versterkt worden. Uit de gevoerde gesprekken geven de meeste verenigingen aan dat een huurverhoging van de accommodatie een-op-een leidt tot een contributieverhoging om zo de exploitatie sluitend te krijgen. Kwantitatieve impactscenario's huurverhoging in beeld Zoals aangegeven in paragraaf 2.1 is er sprake van een ingroeipad aangaande de potentiële huurverhoging van de huurtarieven van de sportaccommodaties, namelijk 5,950Zo C+ C 33.000,- voor 2022), 11,900Zo C+ C 66.000,- voor 2023) en 19,840Zo C+ C 110.000,vanaf 2024 structureel). In bijlage 4 van de Bijlagen (VERTROUWELIJK) is een overzicht opgenomen dat inzichtelijk maakt wat deze verhoging doet ten aanzien van de gemiddelde contributie, wanneer de verhoging voor 100Z wordt doorbelast in de contributie. Een huurverhoging heeft een directe invloed op de lasten en daarmee een negatief effect op het exploitatieresultaat van de verenigingen.

Om de huurverhoging op te vangen, maken we de aanname dat de verhoging 100Z wordt doorgevoerd in een contributieverhoging. Per groeipad betekent dit het volgende: Ingroeipad

A C+5,95%)

B C+11,90%)

C C+19,84%)

Gemiddelde alle verenigingen

C 5,31

C 10,61

C 16,69

Buitensport

C 6,28

C 12,55

C 19,73

Binnensport

C 4,83

C 9,64

C 15,16

Figuur 5: Gemiddelde contributieverhoging per ingroeipad in euro's per lid.

In de gesprekken hebben een aantal verenigingen aangegeven niet direct te sturen op een volledige contributieverhoging, maar ook te kijken naar andere oplossingen. In de volgende paragraaf gaan we in op kwalitatieve impact van de huurverhoging vanuit het perspectief van de verenigingen.

2.3 Duiding van de kwalitatieve impact van de scenario's huurverhoging Naast de kwantitatieve impact van een eventuele huurverhoging van de buiten- en binnensportacccommodaties, is er ook sprake van een kwalitatieve impact. Deze kwalitatieve impact is opgehaald door middel van de gesprekken met de onderzochte verenigingen en aangevuld met onze eigen bureau-expertise, alsmede na bestudering van de relevante beleidsdocumenten van de gemeente Noordoostpolder.

| 18 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Door de huurverhoging ontstaan extra kosten voor een vereniging op een al lastige situatie door COVID-19 Zoals eerder aangegeven heeft COVID-19 bij bijna alle verenigingen een negatieve impact gehad op het aantal leden. Door COVID-19 hebben relatief grote ledenaantallen hun lidmaatschap opgezegd en is het ledenaantal bij verenigingen afgenomen. Hierdoor is ook de verdiencapaciteit van verenigingen in de vorm van contributies afgenomen. De verenigingen hebben daardoor (al) moeite om de exploitatie (inkomsten en uitgaven) structureel sluitend te krijgen (zie hiervoor ook bijlage 1 van de Bijlagen (VERTROUWELIJK)). Wanneer een huurverhoging wordt doorgevoerd, ontstaat er een extra opgave voor de verenigingen om toe te werken naar een sluitende begroting. De huurverhoging zal waarschijnlijk een-op-een worden doorgezet naar een contributieverhoging en dit heeft naar alle waarschijnlijkheid een negatieve impact op het aantal leden Vanuit de gesprekken hebben meerdere verenigingen aangegeven dat een eventuele huurverhoging een-op-een zal worden doorgezet in een contributieverhoging voor de leden C+ jaarlijkse indexatie). Een enkele vereniging heeft aangegeven dat er wellicht mogelijkheden zijn om een huurverhoging op te vangen via de reserves of via andere inkomsten. De verenigingen verwachten dat een contributieverhoging een negatief effect kan hebben op het aantal leden.

Aangezien het aantal leden al onder druk staat door COVID-19, zal een contributieverhoging de neerwaartse spiraal alleen maar versterken. Daarnaast geldt bij een aantal verenigingen dat zij al een relatief hoge contributie hebben. Zij verwachten dan ook dat leden eerder geneigd zullen zijn om naar goedkopere opties bij andere soortgelijke verenigingen te zoeken of over te stappen naar een goedkopere sport. Een neveneffect van een vermindering van het aantal leden is vaak ook een vermindering van het aantal vrijwilligers. Verenigingen hebben aangegeven dat het aantal vrijwilligers aan de krappe kant is om de vereniging goed te runnen. Met andere woorden, een verhoging van de contributie kan ook de organisatiekracht van de verenigingen in negatieve zin beïnvloeden. Sport wordt minder bereikbaar voor inwoners Wanneer een huurverhoging leidt tot hogere contributies, zal dat tot gevolg hebben dat de sport minder bereikbaar wordt voor een deel van de inwoners van de gemeente Noordoostpolder. Zoals aangegeven wordt sport duurder voor bestaande leden, maar ook voor potentiële nieuwe leden. Hierdoor ontstaat een rem op de aanwas van nieuwe leden. Deze impact zal het grootst zijn voor inwoners die een relatief kleine portemonnee hebben en niet in aanmerking komen voor een tegemoetkoming van de gemeente (minimaregeling).

| 19 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Imago van de gemeente wordt geschaad De gemeente Noordoostpolder heeft als doelstelling in het Sociaal Domein opgenomen om sport en bewegen te stimuleren. In de perspectiefnota 20 21-2 0 2 57 van de gemeente is dat als volgt verwoord: 'Sport en bewegen is gezond. Het verlaagt de kans op aandoeningen, sociaal isolement en sociaal emotionele klachten. De inzet van sport- en beweegprogramma's helpt bijvoorbeeld ouderen bij het veilig en zelfstandig in de eigen omgeving kunnen wonen. Hierdoor kan intramurale zorg uitgesteld worden. Ook voor jongeren is sport erg belangrijk en draagt het bij aan een gezonde levensstijl. Onder het motto 'gezonde jeugd, gezonde toekomst' stimuleren wij kinderen en jongeren (0-19 jaar) via de JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht). Hiermee dagen we hen uit om gezonder te leven en meer te bewegen.' Sportverenigingen uit de gemeente Noordoostpolder spelen een belangrijke rol in dit kader. Als door een huurverhoging de sport duurder wordt en daarmee minder bereikbaar voor inwoners, lijkt dat contrair met het bovenstaande doel van de gemeente. De gemeente geeft hiermee een dubbele boodschap af, die lastig uitlegbaar is volgens de verenigingen.

Huurverhoging staat niet in verhouding tot wensen accommodatie op het gebied van bezettingsgraad Een aantal verenigingen geeft aan dat zij op dit moment al tegen de beperkingen van de accommodatie aanlopen in termen van bezettingsgraad. Dit betekent dat de verenigingen geen tot weinig ruimte meer hebben om te groeien, omdat de mogelijkheden van de accommodaties te klein zijn. Dit speelt bij een tweetal binnensportverenigingen en bij een tweetal buitensportverenigingen. Hierbij plaatsen we de opmerking dat er nu sprake is van een kostendekkendheid die lager is dan 10007o, dit wil zeggen dat het profijtbeginsel niet volledig wordt toegepast. Met andere woorden, de gemeente bekostigt nu een groot deel van de kosten rondom sportaccommodaties. Dit besef is slechts beperkt aanwezig bij de verenigingen.

2.4 Inzicht in de reële ruimte om tarieven te verhogen op basis van de benchmark Bij het beoordelen van de reële ruimte voor het verhogen van de huurtarieven zijn de tarieven van de gemeente Noordoostpolder afgezet tegen die van de benchmarkgemeenten (zie paragraaf 1.3). Binnensportaccommodaties In figuur 6 zijn de tarieven van de binnensportaccommodaties per gemeente weergegeven. Hiervoor is gekeken naar de gemeentelijke zaalsportaccommodaties, die onder te verdelen zijn in (definities)8: ^ Gymzalen: één zaaldeel met een afmeting van minimaal 12 bij 18 meter en een zaalhoogte van 5,5 meter. Deze binnensportaccommodaties zijn geschikt voor bewegingsonderwijs en sporten zoals als gym, dans of tafeltennis, maar lenen zich minder goed voor de meeste balsporten (tenzij op recreatief/trainingsniveau). 7 Gemeente Noordoostpolder, 2020, Perspectiefnota 2021-2024: Koers uitzetten in onzekere tijden, 29 juni 2020, p. 1-44. 8 https:ZZsportvloeren.sport.nlZumbracoZapiZnormenZgetfilebvid?^57 + httPs:ZZwww.kennisbanksportenbewegen.nlZ?file=7633&m = 1489135433&action=file.download

| 20 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

^ Sportzalen: twee zaaldelen met een afmeting van in totaal 22 bij 28 meter en een hoogte van minimaal 7 meter. Deze zijn inzetbaar voor de meeste balsporten op trainingsniveau. De gemeente Noordoostpolder heeft geen sportzalen. ^ Sporthallen: minimaal drie zaaldelen, met een afmeting van in de regel 44/48 bij 28 meter en een zaalhoogte van minimaal 7 meter. Aangevuld met een kantine, tribune en parkeerplaatsen. Veel reguliere balsporten kunnen op wedstrijdniveau alleen in een sporthal worden beoefend vanwege de maatvoering van de zaal zelf, de benodigde zaalhoogte en de benodigde aanvullende faciliteiten. Daarnaast wordt in gemeenten gebruikgemaakt van andere commerciële en/of meer informele binnensportfaciliteiten, zoals bijvoorbeeld een dojo voor judo of recreatiezaaltjes in wijkgebouwen of buurthuizen. Deze binnensportfaciliteiten zijn in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten. Gemeente

Gymzaal

Noordoostpolder

Sportzaal (2 zaaldelen)

Verenigingen

Particulieren

Bedrijven

C 6,75

C 10,30

C 20,40

Dronten

Verenigingen

Particulieren

Sporthal (3 zaaldelen)

Bedrijven

Verenigingen

Particulieren

Bedrijven

C 28,15

C 42,15

C 56,20

C 25,00

De Fryske Marren

C 9,75

C 19,50

Hardenberg

C 10,86

C 16,29

Harderwijk

C 16,70

Kampen

C 9,58

Krimpenerwaard

C 15,08

Meppel

C 7,25

Rijssen-Holten

C 12,50

Twenterand

C 11,45

C 25,20

Wierden

C 8,90

C 11,40

Weststellingwerf

C 14,20

Zwolle

C 22,35

C 39

C 44,50 C 19,18

C 10,75

C 50 C 19,50

C 39

C 21,70

C 32,58

C 20,05

C 78

C 55,60

C 29,25

C 58,50

C 117

C 32,58

C 49,09

C 49,09

C 40,15

C 38,38

C 36,64

C 37,07

C 36,95

C 36

C 19

C 31

C 72

C 25,05

C 29,70

C 16,70

C 53,79

C 18,85

C 41,50

C 23,40

C 30,05

C 41,49

C 111,20 C 73,28

C 67,67 C 41,55

C 108

C 36,95

C 33,75

C 99,32

C 34

C 71,40

C 32,25

C 41,00

C 49,15

C 27,20

C 54,50

C 82,98

C 198,64

Figuur 6: Overzicht huurtarieven binnensportaccommodaties benchmarkgemeenten (voor kalenderjaar 2021 of periode 2021-2022).

De meeste gemeenten hanteren aparte huurtarieven voor verschillende soorten gebruikers. De gemeente Noordoostpolder hanteert drie tariefsoorten, te weten een tarief voor verenigingen, particulieren en commerciële organisaties. Andere indelingen van de benchmarkgemeenten zijn: ^ trainingen, wedstrijden en commercieel (gemeenten De Fryske Marren en Weststellingwerf); ^ sportverenigingen uit de gemeente en overig sportgebruik (gemeente Hardenberg);

| 21 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

C 146,55

BMC YACHT GROUP

^ ^ ^ ^

verenigingen/maatschappelijk en commercieel (gemeenten Harderwijk en Zwolle); plaatselijk, niet-plaatselijk (Twenterand) en commercieel (gemeente Kampen); geen onderscheid tussen verschillende soort verhuurders (gemeente Rijssen-Holten); tarief per uur voor 6 maanden en tarief per uur voor heel seizoen (gemeente Steenwijkerland - getoonde tarieven zijn voor hele seizoen); ^ vaste gebruikers, incidentele gebruikers en overig gebruik (onder andere verenigingen buiten gemeente - gemeente Wierden). De exacte vergelijking voor met name sportzalen en sporthallen wordt bemoeilijkt vanwege de verschillende afmetingen en mogelijkheden per accommodatie. Zo zijn de sporthallen in de gemeente Harderwijk alleen opdeelbaar in twee zaaldelen, maar hebben ze in totaal wel de afmeting van een sporthal. De tarieven zijn door de gemeente Harderwijk wel in verhouding met de omvang berekend. In de gemeente Kampen hanteren ze twee verschillende tarieven voor sporthallen, die samenhangen met het aantal vierkante meters. Eén sporthal valt daardoor duurder uit. Nieuwe sportaccommodaties zijn veelal iets ruimer van opzet. Door gebruik te maken van een tarief dat is gebaseerd op het aantal vierkante meters kan een deel van deze extra kosten (en luxe) worden doorberekend aan de gebruiker. De opbouw van de tarieven per accommodatiesoort verschilt per gemeente.

De gemeente Noordoostpolder hanteert geen evenredige opbouw tussen de verschillende verhuurders per accommodatiesoort. Het tarief voor het gebruik van de sporthal (drie zaaldelen) is ten opzichte van de gymzalen (één zaaldeel) voor sportverenigingen en particulieren 4x zo duur. Voor commerciële huurders is de sporthal ’slechts' 2,7x duurder dan een gymzaal. De gemeente Kampen heeft voor de verschillende tariefsoorten voor de sporthal de kosten van de gymzaal vermenigvuldigd met een gelijke factor (3,8x). De gemeente De Fryske Marren hanteert de volgende opbouw: voor trainingen geldt een basistarief van C 9,75 per zaaldeel, voor wedstrijden wordt 2x het basistarief per zaaldeel gehanteerd en voor commercieel tarief 4x het basistarief per zaaldeel. De gemeente Zwolle is de enige gemeente die aan commerciële huurders een kostendekkend tarief doorberekent. Voor de verhuur van de gymzalen hanteert de gemeente Noordoostpolder voor de sportverenigingen het laagste tarief ten opzichte van de andere benchmarkgemeenten. Het gemiddelde tarief dat voor sportverenigingen door de benchmarkgemeenten (inclusief de gemeente Noordoostpolder) wordt gebruikt, is C 12,11 per uur. Voor de commerciële verhuur van de gymzalen berekent de gemeente Noordoostpolder één van de goedkopere tarieven (C 20,40).

Het gemiddelde tarief van de benchmarkgemeenten voor het commercieel verhuren van de gymzalen is C 34,54 per uur. Procentueel gezien is de gemeente Noordoostpolder voor zowel het verenigings- als commerciële tarief ruim 40oZo goedkoper ten opzichte van de benchmarkgemeenten.

| 22 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Ten aanzien van de sporthallen hanteert de gemeente Noordoostpolder voor alle tariefsoorten een lager tarief dan het gemiddelde tarief van de benchmarkgemeenten. Ten opzichte van de benchmarkgemeenten zijn de tarieven in de gemeente Noordoostpolder voor de sportverenigingen 240Zo, voor de particulieren 190Zo en de commerciële gebruikers 390Zo goedkoper. Buitensportaccommodaties In figuur 7 zijn de huurtarieven van de gemeentelijke buitensportaccommodaties per gemeente weergegeven. Figuur 7 bevat alleen informatie over accommodatiesoorten die in de gemeente Noordoostpolder aanwezig zijn. Enkele benchmarkgemeenten hanteren een prijs per sportpark of hebben alle buitensportaccommodaties geprivatiseerd. Zo zijn in de gemeente Weststellingwerf alle buitensportaccommodaties geprivatiseerd en in de gemeente Krimpenerwaard is alleen de voetbal niet geprivatiseerd. Deze gemeenten zijn niet (of slechts deels) meegenomen in figuur 7. Gemeente

Voetbal

Hockey

Korfbal

Atletiek­ baan

Kleed­ kamers

Beachvolleybal

Tennis­ baan

Jeu de Boules

C 4.387,98

C 554,77

C 783,86

C 713,86

C 887,80

Kunstgras

Natuurgras

Kunstgras

Kunstgras

Noordoostpolder

C 3.785,67

C 1.893,61

C 3.785,67

C 1.892,84

De Fryske Marren

C 2.965

C 1.189

Hardenberg

C 4.372,10

C 1.457,37

C 5.267,76

C 1.278,74

C 6.832,31

Harderwijk

C 9.551,00

C 5.150,00

C 8.670,00

C 3.253,00

C 25.527,00

Krimpenerwaard

C 8.600,00

C 3.440,00 C 3.151,00

C 1.070,00

C 7.987,00

Meppel Rijssen-Holten

C 7.131,85

C 2.852,75

Steenwijkerland

C 3.070,00

C 1.024,00

Twenterand

C 3.540,30

C 1.415,10

tarief per uur, veld, verhuurder

C 7.131,85

Zwolle

C 10.562,75 C 3.070,00 C 1.364,50

Wierden C 6.494,88

C 11.009,29

C 1.785,61

C 170,06

C 2.597,00 C 19,00 C 352,35

C 2.790,05 C 12.622,46

C 713,70

C 46,00 C 3.290,05 C 3.671,65

C 8.221,18

C 269,68

Figuur 7: Overzicht huurtarieven buitensportaccommodaties benchmarkgemeenten (voor kalenderjaar 2021 of periode 2021-2022).

Bij de buitensportaccommodaties wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten verhuurders (sportverenigingen versus commercieel). Veelal worden de buitensportaccommodaties voor het hele jaar door vaste gebruikers gehuurd. Het vergelijken van de tarieven voor de buitensportaccommodaties is lastig, vanwege verschillende afspraken met huurders, de verschillende ondergronden van de velden en verschillende eigendomskwesties per sportveldApark.

| 23 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

C 129,75

BMC YACHT GROUP

Deze verschillen geven echter wel inzicht in de mogelijke knoppen waaraan gedraaid kan worden voor het bepalen van de hoogte van de huurtarieven. Enkele verschillen nader toegelicht: ^ Bij een aantal gemeenten wordt een aparte huur voor het gebruik van de kleedkamers gevraagd, terwijl dit bij andere gemeenten inclusief is. Daarnaast zijn er ook gemeenten waar de kleedkamers eigendom van de verenigingen zijn. In de gemeente Noordoostpolder zijn de meeste kleedkamers eigendom van de verenigingen, behalve bij een deel van de kleedkamers van KV Emmeloord en Sportclub Emmeloord omdat het onderwijs gebruikt maakt van deze sportaccommodaties. ^ In de gemeente Zwolle betalen gebruikers voor een veld met LED-verlichting meer dan een veld met ’ouderwetse' verlichting. De getoonde tarieven in figuur 7 zijn inclusief LED-verlichting. In de gemeente Twenterand wordt een korting op de de huurtarieven gegeven, indien verenigingen met eigen middelen trainingsverlichting hebben gefinancierd. Voor de overige gebruikers hanteren zijn een extra tarief voor het gebruik van verlichting/stroom, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen verenigingen binnen en buiten de gemeente. ^ Kunstgrasvelden zijn er in verschillende soorten en maten. Zo wordt voor hockey gebruikgemaakt van de volgende kunstgrasvelden: een (semi) watergrasveld, (semi) zandveld en multifunctionele velden.

Dit brengt ook verschillende kosten met zich mee in de aanschaf, aanleg en onderhoud van de velden. Indien de velden in eigendom zijn van de vereniging, dan zijn ze ook zelf verantwoordelijk voor de vervanging. Zo heeft de hockeyvereniging uit de gemeente Meppel zelf het nieuwe watergrasveld gefinancierd middels crowdfunding. ^ In veel gemeenten zijn de afspraken rondom het eigendom van de sportvelden en toebehoren (kantines, kleedkamers, verlichting, tribunes, kassablokken et cetera) per sportlocatie verschillend. Deze verschillen zijn vaak historisch gegroeid. De hoogte van de huur hangt samen met hoeveel in eigendom is van de gemeente zelf. Sommige gemeenten hebben alle buitensportaccommodaties in zijn geheel geprivatiseerd. In enkele gevallen wordt dan nog wel recht van opstal gevraagd van de gebruikers9 en/of springt de gemeente bij indien een sportveld moet worden vervangen. Niet alle gemeenten hebben een atletiekbaan. De atletiekbaan is veelal de duurste sportaccommodatie, ook om te huren. In de gemeente Harderwijk worden, naast de atletiekbaan, ook twee aparte sprintbanen verhuurd. De gemeente Rijssen-Holten verhuurt ook de binnenbaan voor C 1.425,— per jaar. De gemeente Rijssen-Holten hanteert een vaste vergoeding voor gebruikers, indien ze zelf het onderhoud van een veld voor hun rekening nemen. Dit wordt zelfredzaamheid genoemd.

De gemeente Rijssen-Holten gebruikt hiervoor een vast bedrag per baan/veld voor alle accommodaties. Er zijn ook gemeenten die de schoonmaak van de kleedkamers uitbesteedt aan de verenigingen, zoals in de gemeente Noordoostpolder zelf.

9 Het recht van opstal is het recht om de eigendom van gebouwen of beplantingen te hebben op andermans grond, gedurende een periode van maximaal 50 jaar. De persoon die de eigenaar van de grond is, kan hiervoor recht van opstal doorberekenen.

| 24 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

De tarieven die de gemeente Noordoostpolder hanteert voor het gebruik van de buitensportaccommodaties liggen op één accommodatiesoort na ver onder het gemiddelde van de benchmarkgemeenten10. ^ Het grootste verschil is er ten aanzien van de verhuur van de tennisbanen. Het tarief van de gemeente Noordoostpolder is 70oZo lager dan die van de andere drie gemeenten die tennisbanen verhuren. ^ Het gemiddelde huurtarief voor de atletiekbaan van de benchmarkgemeenten is 1x zo duur als die van de gemeente Noordoostpolder (540Zo). ^ Voor het kunstgrasvoetbalveld, het natuurgrasvoetbalveld en het kunstgrashockeyveld is het verschil in huurtarief van de gemeente Noordoostpolder ten opzichte van de benchmarkgemeenten respectievelijk 390Zo, 320Zo en 420Zo. ^ Ook voor de beachvolleybalvelden gebruikt de gemeente Noordoostpolder een laag tarief in vergelijking met andere benchmarkgemeenten. De huurkosten voor de gehele beachvolleybalaccommodatie bedraagt C 783,86 per jaar. De gemeente Hardenberg hanteert daarentegen nagenoeg hetzelfde tarief per beachvolleybalveld. ^ Voor de jeu-de-boulebaan hanteert de gemeente Noordoostpolder ook een tarief voor alle banen tezamen, terwijl de overige gemeenten een tarief per baan hanteren. Het is niet bekend hoeveel banen de andere gemeenten verhuren en of deze tarieven vergelijkbaar zijn.

Alleen voor korfbal hanteert de gemeente Noordoostpolder een bovengemiddeld huurtarief, omdat naast het huurtarief voor de velden ook een huurtarief voor twee kleedkamers wordt gevraagd. De huurtarieven van de benchmark in acht nemende is er voor de gemeente Noordoostpolder voor zowel de binnen- als de (meeste) buitensportaccommodaties financieel-technisch gezien ruimte om de huurtarieven te verhogen.

10 Hierbij is geen rekening gehouden met de verschillende afspraken die gemeenten op lokaal niveau hebben met huurders, de verschillende ondergronden van de velden en verschillende eigendomskwesties per sportveldZ-park.

| 25 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

H3 | Deel 2 - Differentiatie in huurtarieven van de buitensportaccommodaties In dit hoofdstuk presenteren wij onze bevindingen ten aanzien van deel 2 van het onderzoek: inzicht in de mogelijkheden en impact voor een differentiatie in de huurtarieven van de buitensportaccommodaties van de gemeente Noordoostpolder. Dit hoofdstuk bestaat uit twee onderdelen: ^ Resultaten onderzoek onder benchmarkgemeenten. ^ Duiding impact van differentiatie van de huurtarieven.

3.1 Resultaten onderzoek onder benchmarkgemeenten Bij alle benchmarkgemeenten die meewerkten aan dit onderdeel van het onderzoek, is het mogelijk om op incidentele basis een buitensportveld te huren. Deze incidentele verhuur verloopt in vier van de tien benchmarkgemeenten via de gemeente. In de zes andere gemeenten moeten geïnteresseerden hiervoor contact opnemen met de hoofdgebruiker van de desbetreffende accommodatie. De hoofdgebruiker mag meestal zelf de hoogte van de huur bepalen en de opbrengsten behouden. Figuur 8 geeft de resultaten van tarieven voor buitensportaccommodaties per gemeente weer en geeft aan via welke partij de huur verloopt. Gemeente

Verhuur via

Tarieven

Fryske Marren

Gemeente

Beachvolleybal: trainingen: C 9,—Zwedstrijden: C 18,—^ommercieel: C 36,—

Hardenberg

Hoofd­ gebruiker

Het is aan de hoofdgebruiker om te bepalen of hier kosten voor berekend worden (en eventueel voor welk tarief)

Harderwijk

Hoofd­ gebruiker

De gemeente heeft een maximaal maatschappelijk tarief per accommodatiesoort vastgesteld. De prijzen voor commerciële verhuur mag de hoofdgebruiker zelf bepalen . De hoofdgebruiker mag ook afspraken maken voor een heel jaar. De tarieven per uur: « atletiekbaan C 55,00 « natuurgras voetbalveld C 42,50 « kunstgras voetbalveld C 32,50 « kunstgras pupillenveld C 25,00 « kunstgras hockeyveld C 27,50 « waterveld hockey C 32,50 « kunstgras korfbalveld C 20,00 « asfalt handbalveld C 20,00 « beachvolleybalveld C 17,50 « survivalterrein C 25,00

| 26 | Onderzoek huurtarieven en impact sportaccommodaties

BMC YACHT GROUP

Krimpenerwaard

Hoofd­ gebruiker

De tarieven worden door de verenigingen zelf bepaald en verschillen daardoor per accommodatie.

Meppel

Gemeente

^ ^

Sportveld (of gedeelte) per uur C 39,75, per dag C 275,—. Exclusief eventueel gebruik van kleedkamers. Dit dient te worden afgestemd met sportverenigingen.

Rijssen-Holten

Hoofd­ gebruiker

^ ^