5. Kerkenvisie Noordoostpolder.pdf

12

Kerkenpaspoort

Moriakerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Reestdal 25, Emmeloord

XL

1648m2

Bouwjaar

2009

†

Christelijk gebruik

Architect

RoosRos

Bouwstijl

Hedendaags

Denominatie

Gereformeerde Gemeente

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

780 in banken

De Gereformeerde Gemeente Emmeloord liet de nabijgelegen kerk uit 1960 aan de Espelerlaan/ Meldestraat achter omdat die te klein was geworden. In 2006 was een prijsvraag voor een nieuw kerkgebouw uitgeschreven die werd gewonnen door Architectenbureau RoosRos. In 2009 werd de nieuwe Moriakerk geopend. Het moderne gebedshuis is opgetrokken in rode baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond met een hoge, vierkante kerkzaal en twee lagere bijgebouwen. De volumes zijn voorzien van opvallende, schuine dakvlakken waarvan de noklijn diagonaal op de rechthoekeige plattegrond staad. De kerk heeft een opengewerkte toren met klok.

74

De inrichting van de kerk volgt de diagonale noklijn en beschikt over een ovale consistoriekamer aan de achterzijde. C.J. Roos en M.A. Ros voeren een architectenbureau in Oud-Beijerland en werken aan meerdere moderne kerkgebouwen. Kernwaarde is de toepassing van moderne baksteenarchitectuur waarmee aansluiting is gezocht bij de bestaande woningbouw in de omgeving. De kerk ligt aan een belangrijke ontsluitingsweg van Emmeloord nabij andere voorzieningen.

13 Kerkenpaspoort

L

Kerkenpaspoort

De Ontmoeting

Geen monumentenstatus

Adres

Europaplein 42, Emmeloord

953m2

Bouwjaar

1970

Leegstaand

Architect

Zwiers en Fontein

Bouwstijl

Traditioneel

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Leegstaand

Zitplaatsen

75

Kerkgebouw De Ontmoeting is tot stand gekomen door een samenwerking tussen de Nederlands Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk in 1963. Niet alleen vanuit economische redenen maar ook uit oecumenische overtuigingen, wilden de beide genootschappen een kerkgebouw oprichten in Emmeloord-west. Ook de rooms-katholieken voegden zich erbij waardoor het gebouw in 1967 de kranten haalde; één kerkgebouw voor drie kerkgenootschappen! De katholieken trokken zich echter kort daarop terug om financiële redenen. De kerk is ontworpen door de architecten Henri Tino Zwiers (19001992) en Eric Maarten Fontein (19322021), in een voorzieningenstrook met meerdere scholen. Zwiers was, naast zelfstandig architect, hoogleraar aan de TU Delft waarbij hij ongezouten kritiek op het modernisme gaf. Kenmerkend voor zijn werk is de zorgvuldigheid in verhoudingen, de bouwkundige detaillering en het gebruik van

hoogkwalitatieve materialen. De centrale kerkzaal is ondergebracht in het bouwdeel met lessenaarsdak. Het kent een sterke verhoging bij het liturgisch centrum. De overige volumes zijn lager en hebben platte deken. De gemetselde gevels zijn verlevendigd met reeksen grote vensters en een abstract siermetselwerk. Kerk en bijzaal kunnen met een schuifwand met figuratieve schilderingen van elkaar gescheiden worden. De gemeenschap is gefuseerd met de Nieuw Jeruzalemkerk tot protestantse gemeente. De Ontmoeting kwam daarom in 2022 in de verkoop. Kernwaarde is de cultuurhistorische betekenis van een kerkgebouw met meerdere kerkgenootschappen, evenals de architectuurhistorische betekenis als voorbeeld van een traditionele bouwstijl met moderne aspecten en met aandacht voor zorgvuldige verhoudingen en details. Onderzoek of de kerk kan worden aangewezen als monument of beeldbepalend pand.

14

Kerkenpaspoort

Nieuw-Apostolische Kerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

De Dolomieten 2, Emmeloord

S

194m2

Bouwjaar

2017

†

Christelijk gebruik

Architect

Gerben ter Horst

Bouwstijl

Modern

Denominatie

Nieuw Apostolische Kerk in Nederland

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

De Nieuw-Apostolische Kerk maakt deel uit van de internationale NieuwApostolische Kerk en is vanaf 1977 actief in Emmeloord. Aanvankelijk werd in een voormalig schoolgebouw gekerkt. In 2015 werd op dezelfde plek een nieuw onderkomen gerealiseerd naar ontwerp van architect G. ter Horst van Korfker Architecten, een regionaal opererende architect en lid van het Nieuw Apostolisch kerkgenootschap in Zwolle. Het moderne gebedshuis is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond. De kerkzaal ligt onder een zadeldak, het hogere bouwdeel dat in het silhouet als een toren fungeert, heeft een lessenaarsdak. Het interieur is licht dankzij de hoge raampartij en de horizontale ramenstroken.

76

Een metalen plastiek aan de gevel toont het Nieuw-Apostolische kerksymbool van een kruis in het water met rondom zon en stralen. Het refereert aan het sacrament van de Heilige Waterdoop dat voor dit genootschap van grote betekenis is. Er is gewerkt aan een duurzaam bouwwerk met zonnepanelen op de dakschilden en met een warmtepompinstallatie. Kernwaarde van het moderne gebedshuis is de toegankelijke bouwstijl en de vergaande verduurzaming die is toegepast. Karakteristiek is het hogere bouwdeel, een abstracte toren, dat zich naar het nabijgelegen kruispunt richt.

15

Kerkenpaspoort

Pro Rege

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Revelsant 86, Emmeloord

XL

1152m2

Bouwjaar

1972

†

Christelijk gebruik

Architect

De Ruiter

Bouwstijl

Modern

Denominatie

Gereformeerde Kerk in Nederland (Vrijgemaakt)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

650

De Pro Rege kerk (Voor de Koning) van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt werd in de 1972 gebouwd naar ontwerp van architect J.J. Faber uit Stadskanaal. Na enkele decennia werd het gebedshuis te klein voor de groeiende gemeente en werd een geheel nieuwe kerkzaal bijgebouwd, terwijl de oude kerkzaal werd verbouwd tot vergaderruimtes. Dit oude deel betreft een laag gebouw met plat dak en met dubbele entreedeuren onder een scherp geknikte betonnen luifel. De gevels zijn langs de dakranden afgezet met houten panelen. De bouwhoogte sloot aan bij de lage bejaardenwoningen van de achterliggende wijk. Het linkerdeel van de kerk met de hoge kap is de nieuwe kerkzaal uit 1994 naar ontwerp van architectenbureau De Ruiter uit Assen.

77

Het gebouw is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond. De houtpanelen zijn doorgezet als horizontale band in de gevels. Het volume met zadeldak lijkt te zijn geïnspireerd op de schuurbouw van de boerderijen in de omliggende polder. De kerk ligt in een voorzieningenstrook met meerdere zorgcomplexen in de westelijke uitbreiding van Emmeloord, nabij de uitvalsweg naar Urk. Kernwaarde is de toegankelijke uitstraling van het kerkgebouw en de aansluiting met de omliggende woningbouw en zorgcomplexen. Karakteristiek is de typische schuurvorm en de toepassing van houten gevelelementen. Onderzoek of de kerk is aan te wijzen als monument of beeldbepalend object omdat het een bijzonder en goed gesitueerd Post ’65 gebouw lijkt te zijn.

16 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Apostolisch Genootschap

Geen monumentenstatus

Adres

Revelsant 16, Emmeloord

334m2

Bouwjaar

1976

Herbestemd

Architect

Onbekend

Bouwstijl

Modern

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Gezondheidscentrum

Zitplaatsen

Het Apostolisch Genootschap kwam in de jaren ‘50 voort uit de NieuwApostolische Kerk en kerkte vanaf 1966 in het houten noodgebouw De Barak aan de Meldestraat. Ter vervanging van dit gebouw verrees in 1976 een modern kerkgebouw. Het bakstenen kerkgebouw is opgetrokken vanuit een rechthoekige plattegrond en bestaat uit twee vleugels elk met een lessenaarsdak. De hoge vleugel heeft een horizontale reeks ramen. In de asymmetrische voorgevel is een glazen entreepartij met trappen. Centraal een lage toren.

78

De kerk sluit qua opbouw en materialisering aan op de omliggende woningbouw. Inmiddels is het kerkgebouw getransformeerd tot een zorgwooncomplex voor mensen met dementie. Hierbij is een aanbouw gemaakt die niet inspeelt op de kenmerken van de oorspronkelijke kerk. Kernwaarde is de toegankelijkheid van het gebouw en de aansluiting van het volume op de omliggende woonwijk.

17 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Hervormde Kerk Ens

Gemeentelijk monument

Adres

Kerkplein 30, Ens

446m2

Bouwjaar

1953

Herbestemd

Architect

C.H. Nielsen & J. Spruit

Bouwstijl

Delftse School

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Woning

Zitplaatsen

n.v.t.

De Hervormde Kerk staat midden op het Kerkplein dat wordt omsloten door een doorlopende gevelwand van lage arbeiderswoningen. De situering van de kerk midden op een besloten plein is uniek voor de dorpen in de Noordoostpolder. De kerk werd in 1953 in Ens gebouwd ter vervanging van een houten noodkerk waarin de Hervormde gemeente vanaf 1946 diensten hield. Het ontwerp is gemaakt door de architecten C.H. Nielsen (1910-1995) en J. Spruit (1910-1988). Het duo bouwde tal van projecten in de traditionele Delftse Schoolstijl, waaronder een kerk in Emmeloord. Nielsen was ook actief in het debat over de vernieuwing van de protestantse kerkbouw. De ingetogen kerk is opgetrokken in baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond.

79

De gemetselde gevels zijn afgedekt met een schilddak met blauwe leien en centraal is een dakruiter met wijzerplaat, klokken en windwijzer. In de voorgevel is een gekleurd mozaïek van de kunstenaar Berend Hendriks, getiteld: De Zaaier. Bij de bescheiden zaalkerk hoort een pastorie en verenigingsgebouw die tussen de woningen staat. Sinds een fusie in 2006 met de Gereformeerde Kerk heeft het gebouw geen kerkelijke functie meer. Sinds 2007 is het bestemd tot woonhuis. Kernwaarde van de kerk is de centrale ligging op een besloten plein waarmee het sterk afwijkt van de gangbare situering van de kerken in de Noordoostpolder. Typisch is de sobere, traditionele vormentaal van de Delftse schoolstijl die op fraaie wijze is verlevendigd met het mozaïek in de voorgevel.

18 Kerkenpaspoort

80

Kerkenpaspoort

‘t Gebouwtje

Rijksmonument

Adres

Arnoldus van Bockholtstraat 1, Ens

S

167m2

Bouwjaar

1948

†

Christelijk gebruik

Architect

A.E. Bleys

Bouwstijl

Traditioneel

Denominatie

Rooms-Katholiek

Gebruik

Parochiecentrum

Zitplaatsen

n.v.t.

’t Gebouwtje is het voormalige noodgebouw uit 1948 van de R.K.-parochie in Ens, Door de wederopbouwproblematiek en de materialen schaarste kwam in de jaren 1950 de kerkenbouw in de Noordoostpolder vrij laat op gang. De eerste jaren werd meestal gekerkt in tijdelijke gebouwen en in noodkerken. In 1956 werd naast de noodkerk het definitieve katholieke kerkgebouw opgeleverd. Het houten gebouwtje bleef in gebruik als noodlokaal voor de nabijgelegen school. Later deed het dienst als bibliotheek en tegenwoordig fungeert het als multifunctionele gemeenschapsruimte voor de geloofsgemeenschap H. Ireneüs. De noodkerk was het eerste bouwwerk in het dorpje Ens en werd vormgegeven door de architect A.E. Bleys uit Den Haag. Het rechthoekige, eenlaags gebouw heeft een sobere, traditionele bouwstijl en is opgetrokken in houten systeembouw.

De staande, gecarbolineerde planken rusten op een met grijze kalksteen bekleedde, betonnen onderbouw. De ingang is ondergebracht in een ondiepe uitbouw met afgeknot schilddak. In de zijgevels zijn staande en vierkante raampartijen met roedenverdeling opgenomen. Het uitkragende zadeldak, dat deels is opgetild, is gedekt met rode dakpannen. Op de nok aan de achterzijde is een vierkante dakruiter met zadeldak. In 1964 en in 1970 is het gebouw uitgebreid. Samen met de O.L.V van Altijddurende bijstand vormt het een bijzonder emsemble. Kernwaarde van het inmiddels vrij zeldzame houten noodgebouw is de cultuurhistorische betekenis van het noodkerkje binnen de naoorlogse ontwikkeling van de kerkgebouwen in de Noordoostpolder. Ook de ensemblewaarde met de prominent gelegen O.L.V. van Altijddurende Bijstandkerk is waardevol.

19

Kerkenpaspoort

Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Zoudenbalchstraat 2, Ens

L

753m2

Bouwjaar

1956

†

Christelijk gebruik

Architect

A. van Kranendonk, H.J. Thunissen & A. Thunissen

Bouwstijl

Delftse School

Denominatie

Rooms-Katholiek

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

De Rooms-Katholieke OLV van Altijddurende Bijstand is monumentaal gelegen aan de zijbrink, onderdeel van de ruimtelijke hoofdstructuur van Ens. Het gemeentelijk monument uit 1956 is opgetrokken in baksteen als een traditionele, vroeg-christelijke langskerk volgens de klassieke opzet van een basiliek met een langwerpig schip met zadeldak en lagere zijbeuken met lessenaarsdaken. De sobere, Delftse schoolstijl geeft het een statige uitstraling. De brede, houten loggia met het overdekte ingangsportaal markeert de overgang van binnen naar buiten en vormt nadrukkelijk een pleinwand. Naast de kerk staat, als een Italiaanse campanile, een vierkante klokkentoren.

81

Het ontwerp is van de katholieke architecten A. van Kranendonk (19171991), H.J. Thunissen (1890-1978) en zoon A. Thunissen (1921-2014); zij werkten hoofdzakelijk voor katholieke opdrachtgevers en bouwden ook de RK kerk in Luttelgeest. Het Delftse traditionalisme was erg in trek bij katholieken maar het interieur van de kerk heeft moderne kenmerken zoals de in het zicht gelaten schokbetonnen draagconstructie verduidelijkt. De monumentale ligging aan de groene zijbrink is de kernwaarde van de kerk evenals de traditionele architectuur, kenmerkend voor de katholieke bouw. Kenmerkend is de losstaande kerktoren, pas gebouwd toen de rijksoverheid hiervoor subsidies aanbood.

20

Kerkenpaspoort

De Zaaier

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Stalijnstraat 1, Ens

L

582m2

Bouwjaar

1955

†

Christelijk gebruik

Architect

H. Eldering

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

religieus

Zitplaatsen

240 in stoelen

Het Gereformeerde kerkgebouw ligt net als de Rooms-Katholieke kerk aan de ruimtelijke hoofdstructuur van Ens die uit de lange Baan en een zijbrink bestaat. De kerk uit 1955 is een combinatie van twee bouwstijlen, shake-hands genoemd, waarbij Delftse School en elementen uit de moderne bouwstijl zijn gecombineerd. De kerk is ontworpen door de gereformeerde architect H. Eldering (1915-1993) die tal van gereformeerde kerken in Nederland heeft gebouwd. Ook de gereformeerde kerk van Bant is van zijn hand. De kerk en de haaks aangebouwde zondagsschool zijn opgetrokken in baksteen. De volumes zijn afgedekt met zadeldaken gedekt met zwarte pannen. De voorgevel van de eenbeukige zaalkerk valt op door de vijf verticale muurvlakken met drie dubbele entreedeuren met ertussen metsel mozaïek. Op de verdieping is de gevel opengewerkt met drie grote

82

glas-in-beton vensters met een wit ruitenpatroon dat modern oogt. Enkele jaren later dan de kerk kwam in 1959 de robuuste, vrijstaande toren tot stand. Vaker werd vanwege geldgebrek een (losstaande) kerktoren pas later dan de kerk gebouwd, toen de rijksoverheid hiervoor subsidies aanbood. In 2004 fuseerde de Gereformeerde kerkgemeenschap met de Nederlands Hervormden tot het genootschap PKN De Zaaier. Het kerkgebouw onderging een ingrijpende verbouwing waarbij het bijgebouw werd gesloopt en vervangen werd door een groter gebouw. De kernwaarde van de kerk is de prominente ligging op de kop van de brink, de losstaande toren en de typische shake-hands stijl van de architectuur, waarbij nieuwe materialen en constructies in combinatie met traditionele materialen zijn toegepast. De ligging van dit gebedshuis aan de ruimtelijke hoofdstructuur is beeldbepalend, onderzoek daarom of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.

21

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Nagele

Kerkenpaspoort

Rijksmonument

Adres

Ring 15, Nagele

L

540m2

Bouwjaar

1958

†

Christelijk gebruik

Architect

J.H. van den Broek & J.B. Bakema

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

Veel meer dan in de andere dorpen in de Noordoostpolder zijn de kerken in Nagele bij elkaar geplaatst, in de centrale groene ruimte van het dorp. De alzijdige kerken liggen vrij in het gras. De Gereformeerde Kerk naar ontwerp van de bekende, Rotterdamse architecten J.H. van den Broek (18981978) en Jaap Bakema (1914-1981) is opgetrokken in betonsteen en heeft een betonconstructie met prefab liggers. De betonelementen werden bij de firma Schokbeton in het nabijgelegen Kampen vervaardigd. In combinatie met de platte daken, de kubusvormige opbouw en de robuuste vierkante klokkentoren van ruw beton, is het een modernistisch gebouw. Alleen de gestileerde steunberen in de zijgevel verwijzen nog naar de traditionele kerkenbouw. Het sobere interieur wordt gekenmerkt door eenvoudige betonnen kansel, houten altaar maar vooral door het

83

gekleurde glasappliqué van kunstenaar Berend Hendriks waarin de Ark van Noach is verbeeld. Het werk maakt deel uit van een reeks van drie maar de andere twee ramen zijn vanwege slechte staat verwijderd. Van den Broek & Bakema hadden een vooraanstaand en zeer groot architectenbureau in Rotterdam dat internationale bekendheid verwierf met spraakmakende, modernistische projecten op allerlei schaalniveaus zoals De Lijnbaan en de Centrale Bibliotheek in Rotterdam of de brutalistische aula van de TU Delft. Kernwaarden van de gereformeerde kerk in Nagele is de alzijdigheid van het gebouw en de vrije ligging in het groen. De functionele architectuur van Van den Broek & Bakema en de samenwerking met een kunstenaar tonen de modernisering van de maatschappij en het kerkelijk leven dat rond 1960 in toenemende mate doorgang vond.

22 Kerkenpaspoort

M

Hervormde Kerk Nagele

Geen monumentenstatus

Adres

Ring 7, Nagele

476m2

Bouwjaar

1960

Leegstaand

Architect

W. van de Kuilen

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Leegstaand

Zitplaatsen

n.v.t.

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

84

Kerkenpaspoort

De Hervormde kerk in Nagele is ontworpen door architect Wouter van de Kuilen (1923-2003), en bestaat uit meerdere, gemetselde doosvormige volumes die verschoven ten opzichte van elkaar liggen. Van de Kuilen van het bureau Nielsen, Spruit en Van de Kuilen, die ook de naastgelegen Gereformeerde Kerk vrijgemaakt van Nagele ontwierp, bouwde tal van moderne kerken tijdens de Wederopbouw. De kerkzaal heeft de hoogste bouwmassa en heeft een min of meer vierkante plattegrond. In de lagere delen zijn de ingang, een hal en vergaderruimtes ondergebracht. De entree is gemarkeerd met een 16 m hoge, vrijstaande klokkentoren. Deze campanile is opgebouwd uit twee verticale, betonnen kolommen met ertussen meerdere verbindingsdelen. Bovenin hangt een luidklok. Niet alleen het exterieur ook het interieur was destijds vernieuwend. Het liturgische centrum werd meestal op een verhoogd

gedeelte geplaatst, maar in deze kerk werden juist de omliggende kerkbanken lager geplaatst. Licht kreeg een bepalende rol bij de religieuze sfeer door bijvoorbeeld horizontale glasstroken vlak boven de vloer. Drie kleurige ramen met glasappliqué naar ontwerp van Berend Hendriks waren hierin bijzonder. De afbeeldingen hielden verband met de drooglegging van de Noordoostpolder en met Bijbelse verhalen. Na de fusie van de hervormden en gereformeerden is het raam De Ark verplaatst naar de Gereformeerde Kerk. De andere ramen waren versleten en zijn vervangen. Kernwaarde is de toepassing van rechthoeken en vierkanten, typerend voor de moderne Van de Kuilen, en de ligging van het alzijdige gebouw op de groene brink van Nagele. De ligging van dit gebedshuis aan de ruimtelijke hoofdstructuur en de moderne architectuur maken het gebedshuis vanuit het perspectief op de gehele kerkenverzameling van de gemeente beschermenswaardig. Onderzoek of de kerk kan worden voorgedragen als gemeentelijk monument.

23 Kerkenpaspoort

S

Kerkenpaspoort

De Akker

Geen monumentenstatus

Adres

Ring 5, Nagele

Onbekend

Bouwjaar

1961

Herbestemd

Architect

Nielsen, Spruit & Van de Kuilen

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Bed & breakfast

Zitplaatsen

n.v.t.

De Gereformeerde kerk vrijgemaakt staat net als de andere kerken van Nagele op de centrale groene ruimte van het dorp. Het modern vormgegeven gebouw is opgebouwd uit meerdere kubusvormige, gemetselde volumes aan een voorpleintje. Het is ontworpen door de architect Wouter van de Kuilen (1923-2003) van het architectenbureau Nielsen, Spruit en Van de Kuilen. Hij maakte ook het ontwerp voor de nabij gelegen Hervormde kerk van Nagele. De kerkzaal is ondergebracht in het hoogste volume zonder ramen. Langs de dakrand van het platte dak is rondom een smalle lichtstrook die voor lichtinval zorgt. De ingangspartij is van glas. In de andere volumes zijn ramen met houten vensters.

85

Van de Kuilen was een modernistische architect die vaak ontwierp met in elkaar geschoven, kubische volumes voorzien van platte (bitumen) daken met forse dakranden. Hij heeft veel hervormde kerken ontworpen, onder ander De Rank in Emmeloord. In 2013 is de kerk buiten bedrijf gesteld omdat er te weinig leden waren. Het kerkgebouw is in 2017 verbouwd tot woning met een bed & breakfast. Kernwaarde is de moderne, alzijdige architectuur van kubusvormige volumes, die in nauwe samenhang met het modernistische dorp Nagele is ontworpen en met de situering op de groene brink. De ligging van dit gebedshuis aan de ruimtelijke hoofdstructuur is beeldbepalend; onderzoek daarom of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.

24

Kerkenpaspoort

St. Isidoruskerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Ring 23, Nagele

L

766m2

Bouwjaar

1961

†

Herbestemd

Architect

Thomas Nix & Th. J. Taen

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Museum

Zitplaatsen

n.v.t.

De vierde rechthoekige kerk die in Nagele op de groene brink in het centrum werd gebouwd is de Rooms Katholieke St. Isidoruskerk naar ontwerp van architect Thomas Nix (1904-1998) en Th.J. Taen (1889-1970). In het hogere volume is de kerkzaal ondergebracht. Langs de dakrand loopt een raamstrook. In tegenstelling tot de gesloten, gemetselde voor- en zijgevels in gele en rode baksteen, is de oostelijke achtergevel open; een glaswand opgebouwd uit betonnen, opengewerkte vierkante en rechthoekige elementen. De bijzondere lichtinval geeft een mystieke, religieuze sfeer. In het lagere deel zijn vergaderruimtes. Beide volumes zijn verbonden met een glazen entreezone waar een open, deels betonnen klokkentoren is geplaatst.

86

Vanaf 1997 is de kerk getransformeerd tot Museum Nagele waar het bijzonder verhaal over de architectuur en stedenbouw van Nagele wordt getoond. Meerdere kerkelijke elementen bleven bewaard of werden omgebouwd. Kernwaarde is de moderne rechthoekige architectuur van beton en baksteen en de verbijzondering van achtergevel met een glas-in-betonwand. De vrijstaande ligging op de groene brink van Nagele is eveneens waardevol. De ligging aan de ruimtelijke hoofdstructuur en de architectuur met de bijzonder glaswand maken het gebedshuis beeldbepalend. Onderzoek daarom of de kerk beeldbepalend object kan worden.

25

Kerkenpaspoort

St. Hubertus

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Vossenburcht 7, Tollebeek

L

733m2

Bouwjaar

1961

†

Christelijk gebruik

Architect

H.J. van Wissen

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Roomst-Katholiek

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

De architect van deze landschappelijk ingebedde Rooms-Katholieke kerk is Herman van Wissen (19102000). De zaalkerk is opgetrokken in modernistische stijl. Aan beide zijden steken forse muurdelen uit die park en kerkplein omarmen. Naast de kerk staat een losstaande, tapstoelopende kerktoren. Kerk en muren zijn opgetrokken en grijze baksteen en grove natuursteen. Het gebouw heeft een hellend dak. Het sobere interieur met alle aandacht voor het liturgische centrum is sfeervol door de toepassing van gekleurde glasstroken en het gebruik van natuursteen voor altaar en communiebanken. De Sint Hubertuskerk is een voorbeeld van een Gesamtkunstwerk waarbij er samenhang tussen de buitenkant van het gebouw, de ruimte er omheen en de afwerking van het interieur is.

87

Alles is ontworpen door de architect die ook als beeldend kunstenaar werkzaam was. Bijzonder is ook het samengaan van modernistische en organische vormentaal. De ligging aan de ruimtelijke hoofdstructuur van de kerk en de landschappelijke setting met de muren die het park omarmen is waardevol. Kernwaarde is ook het totaalontwerp dat Van Wissen maakte voor de binnen- en buitenkant van het gebouw. De ligging van dit gebedshuis en de samenhang met de omgeving is beeldbepalend; onderzoek daarom of de kerk een monumentale of beeldbepalende status kan krijgen.

26

Protestants Kerkcentrum

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Fazantendrift 10-12, Tollebeek

XL

1076m2

Bouwjaar

1962

†

Christelijk gebruik

Architect

Kees Elffers

Bouwstijl

Modernisme / brutalisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

270 in banken

Perceelsgrens Kerk Pastorie Begraafplaats Overige bebouwing Ingang kerk/pastorie

88

Kerkenpaspoort

In Tollebeek was in de jaren ‘50 het aantal hervormden en gereformeerden te beperkt voor twee afzonderlijke gebouwen, daarom werd door beide gemeenschappen besloten tot de realisatie van een gezamenlijk gebouw. Het kerkgebouw is gelegen langs een open parkachtige zone die de ruimtelijke hoofdstructuur van Tollebeek bepaalt. De architect Kees Elffers (1898-1987) maakte bij zijn ontwerp gebruik van beton, glas, baksteen, staal. De materialen zijn onbedekt en in het zicht gelaten. In combinatie met de toepassing van rechthoekige vormen, heeft de kerk een moderne, brutalistische uitstraling. De lage horizontale bouwvolumes zijn gedekt met een plat dak maar op de vierkante kerkzaal rust een koepeldak dat het interieur een bijzondere sfeer geeft. Naast de kerkzaal is een verdiept gelegen bouwdeel dat oorspronkelijk in gebruik was als gymzaal, tegenwoordig

is het een gemeenschapsruimte. De vrijstaande opengewerkte toren bij de ingang kent een staalconstructie van 26m hoog. Het interieur van de kerkzaal is verlevendigd met een expressief schilderij, een kunstwerk van Dick Elffers (de broer van de architect). Kernwaarde is de stedenbouwkundige ligging van de kerk aan ruimtelijke hoofdstructuur van Tollebeek. Het gebouw illustreert de modernisering van kerk en maatschappij dat leidde tot moderne vormgevingsprincipes. Vernieuwend was ook de samenwerking van de architect met een beeldend kunstenaar ter verhoging van de visuele kwaliteiten. Typisch voor de wederopbouwperiode is de later toegevoegde losstaande kerktoren. De ligging, de toren en de moderne vormgeving van het gebedshuis maken vanuit het perspectief op de gehele kerkenverzameling van de gemeente de kerk beschermenswaardig. Onderzoek of het wellicht kan worden voorgedragen als gemeentelijk monument of beeldbepalend object.

27 Kerkenpaspoort

89

Kerkenpaspoort

Una Sancta

Geen monumentenstatus

Adres

Westerrand 42, Espel

L

928m2

Bouwjaar

1961

†

christelijk gebruik

Architect

Jan Chr. Heese

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Multifunctioneel (waaronder religieus)

Zitplaatsen

200 in stoelen

Het kerkcentrum Una Sancta in Espel is ontworpen door de architect Jan Chr. Heese (1925-2017) in opdracht van zowel de Hervormde als van de Gereformeerde kerk. Beide kerkgenootschappen deelden een gezamenlijke noodkerk in de pioniersjaren van het dorp. In 1960 werd besloten om ook de gezamenlijke bouw van een permanente kerk. Het gebouw kreeg een fraaie ligging aan de hoofdbrink. Heese was destijds werkzaam bij de Amsterdamse modernistische architect J.B. Ingwersen en maakte voor de kerk een vrij modern ontwerp. De rechthoekige kerkzaal is afgedekt met een terugliggende schaaldak met koperen dakbedekking. De gevels zijn opgetrokken in bruinrode en grijsgele baksteen. Nevenruimtes zijn als kubische volumes aan de kerkzaal gekoppeld, rondom een ommuurde binnentuin. De ruimtes werden verhuurd als gymnastieklokaal of toneelzaal met podium. De kerk heeft een unieke ronde toren met een schuin afgesneden uiteinde en een

uitkragende klok. In samenwerking met kunstenaar Harry op de Laak is de kerk verbijzonderd met abstracte glasappliqués in de noordgevel en in de achterwand van de kerkzaal. Aan de buitengevel is betonnen lichtdoorlatend wandreliëf. Sinds 2000 is de kerk een MFC waarbij de religieuze functie wordt gecombineerd met andere activiteiten. Waardevol is de ligging van de kerk aan ruimtelijke hoofdstructuur van Espel. Het delen van de kerk zou een oecumenische aanpak avant la lettre genoemd kunnen worden. Kernwaarden zijn de moderne architectuur en de nevenruimtes die de vernieuwingen in kerk, liturgie en maatschappij symboliseren. Vernieuwend was de samenwerking van architect met beeldend kunstenaar. Het ensemble van gebedshuis, toren, nevenruimtes en binnentuin is door ligging, oecomenisch gebruik en combinatie van architectuur en beeldende kunst vanuit het perspectief op de gehele kerkenverzameling van de gemeente beschermenswaardig. Onderzoek of het kan worden voorgedragen als gemeentelijk monument of beeldbepalend object.

28

Kerkenpaspoort

Verrijzenis des Heren

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Noorderrand 34, Espel

Onbekend

Bouwjaar

1959

Herbestemd

Architect

Jan Strik

Bouwstijl

Modernisme

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Appartementen

Zitplaatsen

n.v.t.

De Rooms-Katholieke kerk Verrijzenis de Heren heeft een modern en zakelijk uiterlijk. Het eigentijdse ontwerp werd gemaakt door Jan Strik (1912-1992), een architect die tijdens de Wederopbouw veel rooms-katholieke kerken heeft ontworpen. Aanvankelijk bouwde hij in de meer traditionele stijl van de Bossche School maar na een studiereis naar Duitsland en Zwiterland, paste hij staal en beton toe en kregen de kerken een moderne uitstraling. De kerk ligt bij de entree van Espel, aan een schegvormige, brink. De kerkzaal heeft een opvallend a-symmetrisch hoog zadeldak gedekt met koper. De grote glaspui laat veel licht door. Dankzij een stalen skeletconstructie is de ruimte vrij indeelbaar. Naast de kerkzaal zijn de bijgebouwen rondom een binnenhof geschakeerd; een parochiezaal, pastorie en kerkzaal liggen aan deze groene patio.

90

Het complex heeft een betonnen klokkenstoel bij de entree die fungeert als een poort. De kerk heeft geen absis, maar een uitgebouwd nisje met een Mariabeeld. De kerk is in 1999 verkocht en was jaren in gebruik als atelierwoning. Sinds 2019 zijn er zes appartementen ondergebracht. Kernwaarde is de ligging van de kerk aan de ruimtelijke hoofdstructuur van Espel, net als de Una Sancta, de andere kerk van Espel. Het maakt duidelijk dat alle kerken even belangrijk waren. Waardevol zijn de moderne architectuur en de verschillende bijgebouwen rondom de patio die inzichtelijk maken dat modernisering van kerk en maatschappij en de vraag om andere gebouwen volop gaande was. De ligging van dit gebedshuis aan de hoofdstructuur is beeldbepalend; Onderzoek daarom of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.

29 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Burgwalkerk

Geen monumentenstatus

Adres

Burgwalkerk, Creil

392m2

Bouwjaar

1956

Herbestemd

Architect

Van Loo & Van Der Mei

Bouwstijl Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Bedrijf

Zitplaatsen

n.v.t.

De vrijgemaakte Gereformeerde kerk van Creil is ondergebracht in een klein, sober gebouw op het industrieterrein langs de Creilervaart. Het doosvormige, moderne gebouwtje is ontworpen door het architectenduo Pit van Loo (1905-1991). Het zijn twee kubusvormige volumes, opgetrokken in baksteen, waarin een kerkzaal en een dienstgebouw zijn ondergebracht. In 1980 is in de kerk een pijporgel geplaatst. Maar vanaf 1995 is door een kerkenfusie het gebouw buiten gebruik gesteld. Tegenwoordig dient het als bedrijfsgebouw. Piet van Loo was een Groningse architect die tijdens de wederopbouw en daarna vele uitbreidingsplannen en ook kerken ontwierp in met name de noordelijke provincies van Nederland. In Emmeloord en in Marknesse bouwde hij ook kerken.

91

De architect was op latere leeftijd vooral actief als schilder en lid van de Groningse kunstenaarsvereniging De Ploeg. De kerk heeft weinig religieuze uitstraling door de sobere en minimalistische uitvoering. Ook de ligging op het bedrijventerrein en het ontbreken van een toren of andere christelijke symbolen dragen daar niet bij aan. Kernwaarde is de elementaire vormgeving die de modernisering van kerk en maatschappij illustreert.

30

Kerkenpaspoort

Saalicon (vm. St. Nicolaaskerk)

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Graaf Florislaan 51, Creil

Onbekend

Bouwjaar

1958

Herbestemd

Architect

J.P.L. Hendriks

Bouwstijl

Bossche School

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Zorgcentrum

Zitplaatsen

n.v.t.

De Rotterdamse Prix de Rome winnende architect J.P.L. Hendriks (1895-1975), van het architectenbureau Hendriks, van der Sluys, van den Bosch werkte in de jaren 1950 aan twee ontwerpen voor de katholieke kerken van Rutten en van Creil. Hij liet zich daarbij inspireren door de traditionele Bossche Schoolstijl, een sobere bouwstijl waarin maten en juiste verhoudingen een belangrijke rol spelen. Bijzonder is de toepassing van het centraalbouwtype, waarbij een vierkant kerkgebouw is gemaakt met een piramidevormig dak vergelijkbaar met een stolpboerderij. Het terugliggende dak met de brede rand en de hoge, dubbele boogvormige ramen benadrukken de vierkante vorm. Naast de kerk is een pastorie met zadeldak en een kleine, vrijstaande klokkentoren met een open constructie.

92

In deze ronde toren is een reeks kleine rondboogvensters die op fraaie wijze het zonlicht in de doopkapel toelaten. De kerk is geplaatst aan de groene dorpsbrink van Creil. In 2004 is de kerk grondig verbouwd tot zorgcentrum waarbij onder meer een verdiepingsvloer in de kerk is geplaatst en de entree is gewijzigd. Kernwaarde is de ligging van de kerk aan de ruimtelijke structuur van Creil en de toepassing van de sobere, traditionele Bossche Schoolstijl met uitgekiende verhoudingen evenals de verwijzing naar de landbouwactiviteiten in de Noordoostpolder. Bijzonder is de keuze voor centraalbouw omdat de meeste katholieke kerken werden opgetrokken vanuit de vorm van een Latijns Kruis. Onderzoek vanwege de bijzondere architectuur, die aan de buitenzijde intact is gebleven, en de stedenbouwkundige ligging of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.

31 Kerkenpaspoort

93

Kerkenpaspoort

Ontmoetingskerk

Geen monumentenstatus

Adres

Graaf Florislaan 22, Creil

L

750m2

Bouwjaar

1956

†

Christelijk gebruik

Architect

C.W. Schaling

Bouwstijl

Delftse School

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

300 in banken

De Nederlands Hervormde Ontmoetingskerk ligt aan de dorpsbrink op een prominente plek bij de entree van het dorp pal aan dorpenring. De robuuste toren is beeldbepalend in het silhouet van Creil. De Amsterdamse architect C.W. Schaling (1912-1972) werkte in de jaren 1950 op het bureau van het architectenechtpaar Pot-Keegstra. Schaling werkte aan meerdere woningbouwprojecten maar ook aan enkele hervormde kerken in Nederland. De kerk met rechthoekige plattegrond is opgetrokken in traditionele, Delftse School stijl. De verschillende ruimtes zijn onder een zadeldak geplaatst dat is gedekt met blauwgrijze leisteen. In de gevels van gele handvormsteen (met grillig en bezand oppervlak) bevinden zich hooggeplaatste, forse, vierkante ramen die zorgen voor een mooie lichtinval. De opvallende, vierkante kerktoren is 35m hoog en heeft een forse, schuin aflopende voet met entree.

Hoog in de toren is een open lantaarn met luidklok, daarboven bevinden zich de wijzerplaten. De kopgevels van de kerk zijn verlevendigd met, zeshoekige ramen van kunstenaar Berend Hendriks in abstract figuratieve stijl. Naast de kerk ligt de pastorie, opgetrokken in dezelfde materialisering en met vergelijkbare vierkante ramen en dakkap. De gebouwen vormen een expressief ensemble, bijzonder is de bijbehorende, ommuurde tuin. Kernwaarde is de monumentale, stedenbouwkundige ligging op een van de hoekpunten van de centrale brink van Creil, pal langs de hoofdader. Kenmerkend is de traditionele Delftse Schoolstijl. Waardevol is de kunsttoepassing van de gekleurde glasramen waaruit hernieuwde naoorlogse aandacht voor visuele kwaliteiten blijkt. De bijzondere ligging van het ensemble en de zorgvuldige architectuur met kunsttoepassingen maken het gebedshuis vanuit het perspectief op de gehele kerkenverzameling van de gemeente beschermenswaardig. Onderzoek daarom of het ensemble kan worden voorgedragen als gemeentelijk monument.

32 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Vm. Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt

Geen monumentenstatus

Adres

Hollandsestraat 4, Creil

341m2

Bouwjaar

1956

herbestemd

Architect Bouwstijl Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Woning

Zitplaatsen

n.v.t.

De woning uit 1956 aan de Hollandsestraat werd in 1976 in gebruik genomen als gebedshuis voor de Geformeerde Kerk vrijgemaakt. Na enkele decennia werd in 1995 het pand weer een woonhuis. Op het pand is nog een gestileerde duif aanwezig, verder refereert het naambord met ‘t Kerckhuijs nog aan de vroegere functie Het pand is niet als kerk gebouwd en tegenwoordig weer een woonhuis. Het pand is destijds niet als kerk gebouwd en heeft geen bijzondere cultuurhistorische kernwaarde.

94

33

Kerkenpaspoort

Emmaüskerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Plantsoenweg 1, Rutten

M

468m2

Bouwjaar

1960

†

Christelijk gebruik

Architect

J. Schippers

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

192 in stoelen

Centraal in Rutten ligt de NH Emmaüskerk, een vrij modern kerkgebouw naar ontwerp van de Zaanse architect J. Schipper (1915-2010), die ook werkte aan stedenbouwkundige plannen voor meerdere dorpen in de Noordoostpolder. De kerk is de meest prominent gelegen kerk in het dorp en ligt aan de vierkante dorpsbrink aan de kruising van de hoofdwegen. Het markante volume is opgetrokken in gele baksteen en heeft door de hoge, driehoekige vorm en het grote lessenaarsdak een opvallende vorm. De kozijnen zijn van beton. De hoge, afgeschuinde toren maakt deel uit van het volume en fungeert als een oriëntatiepunt maar wordt ook gezien als de waarschuwende vinger. De vierkante kerkzaal heeft door de karakteristieke constructie een ongewoon interieur.

95

Bijzonder is een groot, gezandstraald raam naar ontwerp van domineekunstenaar Piet Kok met een figuratieve, religieuze voorstelling. Sinds 2004 zijn de Hervormde en Gereformeerde gemeentes gefuseerd tot de Protestantse Kerk Nederland (PKN). De kerk heet sindsdien de Emmaüskerk als symbool voor het samen op weg gaan van beide genootschappen, net als de Emmaüsgangers in de Bijbel. Kernwaarde is de prominente verschijning van de kerk door de architectuur en door de ligging aan de centrale brink en aan de hoofdader van Rutten. Waardevol is de shakehands architectuur met de combinatie van moderne vormentaal en traditionele materialen. Vernieuwend was de samenwerking van de architect met een beeldend kunstenaar. Uit onderzoek zou moeten blijken of het aangewezen kan worden tot beeldbepalend object.

34

Kerkenpaspoort

Heilige Servatiuskerk

Kerkenpaspoort

Geen monumentenstatus

Adres

Plantsoenweg 41, Rutten

L

576m2

Bouwjaar

1956

†

Christelijk gebruik

Architect

J.P.L. Hendriks

Bouwstijl

Bossche School

Denominatie

Rooms-Katholiek

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

96

De vrij bekende architect J.P.L. Hendriks (1895-1975) uit Rotterdam van het bureau Hendriks, van der Sluys & van den Bosch ontwierp in de jaren 1950 zowel de RK Servatiuskerk in Rutten als de RK kerk in Creil. Hij liet zich daarbij inspireren door de grote landbouwschuren in de polder en door de traditionele Bossche Schoolstijl. De kerk met naastgelegen pastorie ligt wat afgelegen, aan de rand van Rutten, op het eind van de groene zijbrink. Het formele complex is opgetrokken in baksteen en kent een vrij zware detaillering zoals de betonnen rondboog bij de ingang en de omlijstingen van de rondbogige ramen in de zijgevels. De dakranden en decoratieve elementen zijn ook van beton. Boven de hoofdingang werd in 1962 een glas-in-lood raam geplaatst met een afbeelding van de heilige Servaas, van kunstenaar Jan Schoenaker. De rechthoekige kerkzaal heeft een terug liggend schilddak met grijze pannen. Er zijn rondom meerdere

volumes zoals de pastorie met tussenlid, een lage aanbouw met plat dak en vierkante ramen, dwars op kerk een doopkapel en een ondiepe, uitgebouwde rechthoekige absis met in reliëf gemetselde Griekse kruisjes. Bijzonder is de robuuste toren met een tegel met een zeilschip die de hoogte van het water van de voormalige Zuiderzee aangeeft. Het toepasselijke opschrift van de luidklok in de lantaarn is: ‘Aan hen die wonen op de bodem van de zee, verkondig ik de diepte van Christus’. In 2023 wordt de kerk gesloten. Hoewel de kerk aan de ruimtelijke hoofdstructuur van Rutten is gekoppeld is de ligging vrij afgelegen en meer gerelateerd aan het nabije open landschap. Waardevol is daarom de referentie naar de landbouwschuur. Kernwaarde is de toepassing van de traditionele Bossche Schoolstijl die heeft geleid tot een ingetogen, krachtig gebouw. Het gebedshuis met toren en pastorie is qua ligging en qua vormgeving vanuit het perspectief op de gehele kerkenverzameling van de gemeente beschermenswaardig . Onderzoek daarom of het kan worden voorgedragen als gemeentelijk monument of beeldbepalend pand.

35 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Rutten

Geen monumentenstatus

Adres

Meerweg 7, Rutten

350m2

Bouwjaar

1957

Herbestemd

Architect

J.H. van der Zee & A. Meijer

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Woning

Zitplaatsen

n.v.t.

De eerste permanente kerk van Rutten werd in 1957 opgeleverd naar een ontwerp van de Bussumse architect J.H. van der Zee (1920-1996), die samen met architect A. Meijer werkte. Het duo ontwierp meerdere gereformeerde kerken in Nederland, ook die van het polderdorp Luttelgeest. De sober vormgegeven Gereformeerde kerk is gelegen aan het centrale, groene plein van Rutten. De zaalkerk heeft een eenvoudig ingangsportaal en een haaks geplaatst, laag bijgebouw. Alles is opgetrokken in baksteen. Daarbij is voor de kopgevels een gele baksteen gekozen terwijl een rode baksteen is toegepast bij de zijgevels en entree. De voorgevel is verlevendigd met een Latijns kruis van siermetselwerk, het christelijke symbool voor de Verlossing. De hoge zaal heeft grote, verticaal gelede raamkozijnen die opvallend wit zijn geschilderd.

97

Naast de kerk staat in de oksel met de aanbouw een losstaande toren. Kernwaarde is de ligging van de kerk aan de ruimtelijke hoofdstructuur van Rutten. De modernisering van kerk en maatschappij leidde tot nieuwe vormgevingsprincipes wat afleesbaar is in het kerkgebouw waarbij nieuwe materialen en constructies zoals het schuurachtige volume met hoge raampartijen zijn gecombineerd met traditionele materialen als baksteen. De typische ligging in het dorp en de vormgeving van de kerk zijn beeldbepalend. Onderzoek daarom of het voorgedragen kan worden als beeldbepalend object.

36

Kerkenpaspoort

Bantsiliek

Kerkenpaspoort

Gemeentelijk monument

Adres

Zuidwend 2, Bant

L

658m2

Bouwjaar

1956

†

Christelijk gebruik

Architect

A.J.M. Vosman

Bouwstijl

Neo-romaans / Delftse School

Denominatie

Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

Gebruik

Religieus

Zitplaatsen

98

De voormalige Rooms-Katholieke kerk in Bant wordt de Bantsiliek genoemd, een samenvoeging van Bant en basiliek. De Delftse Schoolkerk is gebouwd als een traditionele, romaanse basiliek; een driebeukige kerk met een hoog middenschip met zadeldak, en met lagere zijbeuken met lessenaarsdaken. In de gemetselde gevels zitten ronde en rondboog vensters. Alle dakschilden zijn afgedekt met grijze pannen. Opvallend is de robuuste, vierkante toren met een hoge, opengewerkte lantaarn en met aan alle zijden een wijzerplaat. Aan de achtergevel van de kerk is een apsis met kegeldak. Kenmerkend voor de Delftse school is de keuze voor een traditionele stijl met ook steunberen, siermetselwerk en rondboogvormen. Het interieur heeft stenen overwelvingen. Tegenwoordig is de kerk in gebruik door een samenwerking van Hervormden en Gereformeerden.

De architect Anton Vosman (18961967) was verantwoordelijk voor het ontwerp van de kerk. Net als de katholieke kerk in Marknesse van zijn hand werd gekozen voor de robuuste neo-romaanse stijl. Het kerkgebouw is behoorlijk populair. In 2009 drong het gebouw door tot in de finale van de verkiezing Mooiste kerk van Nederland van het NCRV-radioprogramma Plaza. Kernwaarde van de kerk is de opvallende stedenbouwkundige ligging bij de hoofdingang van het dorpje Bant. De markante toren met prominente uitstraling fungeert als een oriëntatiepunt. De traditionele Delftse School architectuur is kenmerkend voor de katholieke bouw die tot in de jaren 1960 trouw bleef aan historische vormen.

37 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Gereformeerde Kerk Bant

Geen monumentenstatus

Adres

Noordwend 1, Bant

397m2

Bouwjaar

1954

Herbestemd

Architect

Hindrik Eldering

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Wonen

Zitplaatsen

n.v.t.

Architect Hindrik Eldering (19151993), een gereformeerde architect die vele gereformeerde kerken in Nederland heeft gerealiseerd, ontwierp de Gereformeerde Kerk van Bant. Het gebouwtype dat hij koos is een vorm van centraalbouw, een type dat Eldering vaker toepaste bij zijn kerkontwerpen. De moderne glasin-betonvensters werden ook vaker door hem gebruikt, bijvoorbeeld bij de Gereformeerde kerk in Ens die ook van zijn hand is.

99

In Bant ligt de kerk aan de groene dorpsweide langs de rand van het dorp waardoor het deel uitmaakt van de ruimtelijke hoofdstructuur van het dorp. De opdracht was destijds om een bescheiden en nederig gebouw te realiseren. De achthoekige kerkzaal heeft een tentdak dat met pannen is gedekt. De gevels zijn opgetrokken in geelrode baksteen. Ter verlevendiging van het metselwerk is het onderbroken met vierkante bakstenen.

Het brede voorportaal heeft een flauw lessenaarsdak met erboven betonnen kozijnen die veel licht doorlaten. Haaks op de kerkzaal is een aangebouwde, rechthoekige zondagsschool met drie lokalen. Sinds 2004 is de kerk in gebruik als woning. Op het dak stond een Hugenotenkruis, het symbool voor Protestants Nederland na de Tweede Wereldoorlog, maar dat is verwijderd toen het pand een woonbestemming kreeg. Het kruis staat tegenwoordig bij doopkapel van de Bantsiliek. Kernwaarde is de typische de ligging aan de centrale brink van Bant en de toegepaste shakehands architectuur die uitdrukking geeft aan de modernisering van kerk en maatschappij. De royale ruimtes voor nevenfuncties maken de modernisering van de liturgie, na de Tweede Wereldoorlog, met de nieuwe eisen die aan het kerkgebouw werden gesteld, inzichtelijk. De ligging van dit gebedshuis aan de ruimtelijke hoofdstructuur is beeldbepalend; onderzoek daarom of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.

38 Kerkenpaspoort

M

Kerkenpaspoort

Nederlands Hervormde Kerk Bant

Geen monumentenstatus

Adres

Lange Omgang 1, Bant

295m2

Bouwjaar

1959

Herbestemd

Architect

C. Wegener Sleeswijk & S.J.S. Wichers

Bouwstijl

Shake-hands

Denominatie

n.v.t.

Gebruik

Zorg

Zitplaatsen

n.v.t.

De Nederlands Hervormde kerk van Bant is ontworpen door de architecten C. Wegener Sleeswijk (1909-1991), hij was ook hoogleraar aan de TU Delft, en S.J.S. Wichers (1919-1993). Zij lieten zich inspireren door de moderne (schokbetonnen) landbouwschuren zoals die opgetrokken werden bij de boerderijen in de Noordoostpolder. De eenvoudige, sobere architectuur en de toepassing van rode baksteengevels heeft wat weg van de contemporaine Scandinavische bouwstijl die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland populair was. Een vierkante kerkzaal, een gemeentezaal en een jeugd- en bijzaal zijn geplaatst onder een vrij steil zadeldak dat is gedekt met rode pannen. De dakruiter met luidklok maakt duidelijk dat het hier om een kerkgebouw gaat. Aan de achterzijde is een plat afgedekte dakkapel.

100

In de brede, symmetrische voorgevel zitten acht vierkante ramen en een steunbeer als decoratief element. Ook in de vrijwel blinde achtergevel is een dergelijke steunbeer. De hoofdingang is in de linkerzijgevel. Tegenwoordig zijn er drie appartementen in het kerkgebouw ondergebracht. Typisch is de ligging van de kerk aan de zijbrink Het Midden die deel uit maakt van de ruimtelijke hoofdstructuur van Bant. Kernwaarde is de toepassing van een moderne vormentaal bij de architectuur van deze kerk. Tijdens de wederopbouw leidde de modernisering van kerk en maatschappij tot nieuwe vormgevingsprincipes waarbij in de jaren ‘50 nieuwe materialen en constructies in combinatie met traditionele materialen werden toegepast; de shake-hands architectuur. De ligging van dit gebedshuis aan de ruimtelijke hoofdstructuur is beeldbepalend; onderzoek daarom of de kerk een beeldbepalende status kan krijgen.