5.1 Perspectiefnota 2024-2027 def.pdf

Perspectiefnota 2024-2027

Versie

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de raad, Voor u ligt de Perspectiefnota 2024-2027. De Perspectiefnota is een jaarlijks document, welke een doorkijk geeft naar de meerjarenprogrammabegroting. Voor de Perspectiefnota geldt dat nog niet alle noodzakelijke en wenselijke informatie voor het opstellen van een sluitende meerjarenbegroting bekend is. De meicirculaire en de septembercirculaire geven meer inzicht op de algemene uitkering van volgend jaar, onze belangrijkste bron van inkomsten. Aan ons de taak u een Perspectiefnota te presenteren voordat we kennis hebben genomen van deze cijfers. Het nu. We staan voor enorme opgaven en uitdagingen. Zoals we hebben beschreven bij het aanbieden van de begroting in november, spelen mondiale en landelijke crises en onzekerheden. Deze hebben ook effect op onze gemeente. Ze komen tot uitdrukking in de prijzen van voedsel, energie, goederen en diensten, een hoge inflatie, stijgende loonkosten en stijgende rente. En hebben hun weerslag op onze personele capaciteit, begroting en uitvoeringsplannen. Investeringen in vastgoed vallen hoger uit dan geraamd, onderhoudsbudgetten geven minder uitvoeringsruimte bij gelijkblijvende budgetten en reserveringen lopen uit de pas met de huidige marktprijzen. De Noordoostpolder groeit. Dit jaar hebben we het aantal van 50.000 inwoners bereikt. In Emmeloord en de dorpen worden nieuwe woningen gebouwd.

Nieuwe bedrijven vestigen zich op onze bedrijfsterreinen. Deze groei zien wij als een enorme kans. We werken hard en met bezieling om het vele werk te verzetten dat hiermee gepaard gaat, en om de opgaven en uitdagingen waar we als gemeente voor staan handen en voeten te geven. Hoe kijken we naar de toekomst? We staan er financieel gezond voor. We hebben een solide reservepositie en onze jaarrekeningen sluiten ruim positief. Samen met u en onze ambtelijke dienst staat dit college voor de opgaven en uitdagingen. We willen én kunnen lef tonen en in onszelf investeren. Dat maakt een krachtig Noordoostpolder. Lef krijgen we uit vertrouwen, vertrouwen vraagt om inzicht en grip. Dit college kiest ervoor om meer grip te krijgen. Dit doen we door te investeren in een noodzakelijke structurele uitbreiding van onze vaste personeelsformatie en daarbovenop een incidentele inzet te begroten. Het geeft ons meer daadkracht als het gaat om de opgaven en uitdagingen. Het gaat een beter inzicht bieden op de externe factoren op onze meerjarenbegroting en geeft ruimte voor ambities en nieuw beleid. We willen investeren in onze systemen, om deze bij de tijd te houden en zekerheid te kunnen bieden. Ook de regio vinden we erg belangrijk: samen bereiken we meer. We hebben de regio nodig als het gaat om onze opgaven en uitdagingen te lijf te gaan.

De regio versterkt onze lobby en kan ons financieel kansen bieden om onze ambities te realiseren. We willen blijven investeren in ons vastgoed. We gaan voor slimme financiële oplossingen. Dit doen we door baten en lasten binnen taakvelden te bundelen. Als het gaat om extra taken vanuit het Rijk zijn we kritisch. Hierbij is ons uitgangspunt: bij extra taken hoort extra budget. U heeft de afgelopen jaren in het perspectief kunnen lezen dat meerjarig druk op de begroting is ontstaan. In combinatie met alle opgaven en uitdagingen, (nieuwe) ambities van het college en raad èn noodzakelijke investeringen in onze voorzieningen, moeten keuzes worden gemaakt. U kunt zien dat de keuzes die we nu maken in deze Perspectiefnota niet tot een sluitende meerjarenbegroting leiden. Op basis van de informatie die nu beschikbaar is berekenen we een structureel tekort van (afgerond) € 1,3 miljoen. Het college heeft ervoor gekozen nog niet te bezuinigen. We willen u, en onszelf, eerst een beter financieel inzicht verschaffen voordat het gesprek hierover gevoerd kan worden. Bij dat gesprek hoort een discussie over kerntaken en over wat voor gemeente we willen zijn.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 2 van 32

Tussen deze Perspectiefnota en het aanbieden van de begroting gaan we na welke oplossingen leiden tot een sluitende meerjarenbegroting.

Met vriendelijke groet,

Het college van burgemeester en wethouders van Noordoostpolder.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 3 van 32

Inhoudsopgave

Aanbiedingsbrief ...................................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 4 1.

Leeswijzer ........................................................................................................................................ 6

2.

Financiële startpositie....................................................................................................................... 6

3.

Autonome (beleids)ontwikkelingen .................................................................................................. 7

4.

De Programma’s ............................................................................................................................ 10 4.1.

Programma 1 Fysieke Leefomgeving .................................................................................... 10

Programmadoelstelling................................................................................................................... 10 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 .................................................................................. 10 Eigen ambities 2024 – 2027 ........................................................................................................... 11 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 12 4.2.

Programma 2 Sociale Leefbaarheid ...................................................................................... 12

Programmadoelstelling................................................................................................................... 12 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 .................................................................................. 12 Eigen ambities 2024 – 2027 ........................................................................................................... 12 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 13 4.3.

Programma 3 Economische Ontwikkeling ............................................................................. 14

Programmadoelstelling................................................................................................................... 14 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 .................................................................................. 14 Eigen ambities 2024 – 2027 ........................................................................................................... 14 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 15 4.4.

Programma 4 Dienstverlening en Besturen .......................................................................... 15

Programmadoelstelling................................................................................................................... 15 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 .................................................................................. 15 Eigen ambities 2024 – 2027 ........................................................................................................... 16 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 17 4.5.

Programma 5 Financiën ........................................................................................................ 17

Programmadoelstelling................................................................................................................... 17 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 - 2027 ................................................................................... 17 Eigen ambities 2024 - 2027 ........................................................................................................... 18 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 18 4.6.

Programma 6 Sociaal Domein ............................................................................................... 19

Programmadoelstelling................................................................................................................... 19 Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 .................................................................................. 19 Eigen ambities 2024 - 2027 ........................................................................................................... 20 Financiële vertaling ........................................................................................................................ 21 Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 4 van 32

4.7. 5.

6.

Financiële samenvatting ........................................................................................................ 21

Duurzaam sluitende meerjarenbegroting ....................................................................................... 22 5.1.

Financiële vertaling ................................................................................................................ 22

5.2.

Proces om te komen tot sluitende meerjarenbegroting ......................................................... 22

Subsidieplafonds (voorlopige bedragen) ....................................................................................... 24 Taakveld 7.4 – Milieubeheer .......................................................................................................... 24 Taakveld 8.3 – Bouwen en wonen ................................................................................................. 24 Taakveld 5.7 – Openbaar groen en (open lucht recreatie) ............................................................ 24 Taakveld 4.3 – Onderwijsbeleid en leerlingzaken .......................................................................... 24 Taakveld 5.1 - Sportbeleid ............................................................................................................. 25 Taakveld 5.2 - Sportaccommodaties.............................................................................................. 25 Taakveld 5.3 - Cultuurpresentatie .................................................................................................. 25 Taakveld 5.5 – Cultureel erfgoed ................................................................................................... 26 Taakveld 5.6 - Media ......................................................................................................................

26 Taakveld 3.4 – Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen ..................................................................... 26 Taakveld 3.4 - Economische promotie ........................................................................................... 27 Taakveld 0.1 - Bestuur ................................................................................................................... 27 Taakveld 6.1 – Samenkracht en burgerparticipatie ....................................................................... 27

7.

Begrotingsrichtlijnen ....................................................................................................................... 31

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 5 van 32

1. Leeswijzer In hoofdstuk twee gaan we in op de financiële startpositie voor deze perspectiefnota. Vervolgens schetsen we in hoofdstuk drie een aantal autonome (beleids)ontwikkelingen die op ons afkomen. Dit geeft op hoofdlijnen een beeld wat er allemaal speelt. Een aantal van deze ontwikkelingen zijn onontkoombaar en moeten door de gemeente uitgevoerd worden. Daar waar ontwikkelingen concreet van toepassing zijn voor Noordoostpolder, wordt dit in het vierde hoofdstuk verder uitgewerkt. Per programma schetsen we de onvermijdbare ontwikkelingen en gaan in op ambities die we hebben voor Noordoostpolder. We geven aan welke financiële middelen daarvoor nodig zijn. De eventuele personele consequenties worden in de programma’s aangestipt. Dit is financieel verder in paragraaf 4.4 onder bedrijfsvoering en personeel opgenomen. Aan het einde van dit hoofdstuk volgt een financiële samenvatting. In hoofdstuk vijf staat het traject om te komen tot het duurzaam sluitend maken van de (meerjaren)begroting. Daarin wordt het goed benutten van onze bestemmingsreserves en de verwerking van de toegezegde rijksmiddelen tot het niveau dat voor nu nodig is meegenomen.

2. Financiële startpositie Het financiële vertrekpunt voor deze perspectiefnota is de programmabegroting 2023. Vervolgens zijn de nu bekende ontwikkelingen en genomen besluiten die van invloed zijn op de meerjarenraming 2024-2026 berekend. Dat betreft autonome besluiten door de raad inclusief de eerste en tweede clusterkwartaalbegrotingswijzingen en de prijsontwikkelingen. De hoogte van de algemene uitkering nemen we ook mee in de financiële startpositie voor zover we kunnen. Het voorspellen van de hoogte en samenstelling van de algemene uitkering is de laatste jaren moeilijk te duiden. Ook als om de verdeling van structurele of incidentele componenten van de algemene uitkering gaat. Zoals u weet verschijnt de meicirculaire eind mei, wat voor het financiële perspectief voor de komende jaren te laat is. Voor deze perspectiefnota hebben we gebruik gemaakt van de informatie uit de Voorjaarsnota van het Rijk1 (28 april 2023). Ten opzichte van de programmabegroting 2023-2026 is het beeld negatiever geworden. We zullen via een raadsmemo ingaan op de informatie en effecten van de meicirculaire op de meerjarenbegroting 2024-2027. Structureel Uitgangspositie 2024 - 2027

2024 €

Incidenteel Uitgangspositie 2024 (*)

145.679

2025 €

307.679

2026 €

307.679

2027 €

307.679

2024 €

27.783.277

(*) Deze uitgangspositie 2024 (12 mei 2023) is inclusief een inschatting van het voorlopige resultaat over het boekjaar 2022.

1

De vertaling van de voorjaarsnota vindt plaats in de meicirculaire.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 6 van 32

3. Autonome (beleids)ontwikkelingen Er komen allerlei ontwikkelingen op de gemeente af. Ook zijn er veranderingen in landelijk beleid en wet- en regelgeving waardoor de gemeente beleid moet aanpassen en extra uitvoeringstaken krijgt. Denk aan de woningbouwopgave, het oplossen van de stikstofdepositie, (energie)armoede, klimaatverandering en vergrijzing. Al deze onderwerpen hebben impact op onze samenleving en daarmee op de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers. In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal van deze ontwikkelingen op hoofdlijnen. Daar waar van toepassing wordt in hoofdstuk 4 verdiept wat dit voor Noordoostpolder betekent.

Structureel financieel perspectief voor gemeenten De afgelopen jaren kregen gemeenten telkens hetzelfde beeld. In het voorjaar was het onzeker hoe de financiële vooruitzichten voor de komende jaren zouden zijn. Twee jaar geleden omdat er nog geen nieuw kabinet was. Vorig jaar vanwege de onduidelijkheid in het regeerakkoord van het kabinet over de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. Inmiddels is duidelijk dat vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek € 1,1 miljard structureel beschikbaar komt vanaf 2027 voor gemeenten. Zoals u weet verschijnt de meicirculaire eind mei, wat voor de nu voorliggende perspectiefnota te laat is. In deze perspectiefnota zijn onzekerheden over de financiële ruimte voor de komende jaren geschetst op basis van de nu bekende informatie. Er lijkt geen financiële ruimte voor nieuwe ambities. De onzekerheid over de hoogte van de algemene uitkering, klemt des te meer nu gemeenten geacht worden de noodzakelijke investeringen te doen met het oog op de transitie-opgaven rondom stikstof, klimaat, energie en de woningbouwopgave. Verder zijn er ook nog de sociale opgaven rond jeugdhulp en het bevorderen van kansengelijkheid. De kosten voor samenwerkingsvormen en de kosten voor (verplichte) uitbesteding van taken aan regionale samenwerkingsverbanden stijgen. Dit alles vraagt om een solide financieel fundament voor deze majeure opgaven.

Naast de opgaven die we van het Rijk gekregen hebben, heeft gemeente Noordoostpolder haar eigen ambities, die ook personele en financiële middelen vergen. Een groeiend takenpakket In de omgevingsvisies van het Rijk, provincie Flevoland en het Waterschap Zuiderzeeland staan een aantal ambities die relevant zijn voor de Noordoostpolder. Onder andere klimaatbestendig en waterrobuust bouwen en een CO2-neutrale energievoorziening. Maar ook de ambitie voor een prettige, gezonde en veilige leefomgeving, een innoverende agrarische sector en de ontwikkeling van natuur- en recreatiegebieden. Dit zorgt net als de opgave rondom de opvang van vluchtelingen en het bestrijden van energiearmoede, vroegsignalering en beschermd wonen voor een groeiend takenpakket van gemeenten. Dit vraagt aanzienlijke personele inzet en financiële middelen. Niet in alle gevallen krijgt een gemeente vanaf de start heldere spelregels en financiële middelen mee. De vraag is eveneens in hoeverre gemeenten voldoende gecompenseerd worden om in te spelen op alle veranderingen en opgaven. We zien dat er een enorme werkdruk is ontstaan op diverse plekken in de organisatie. Dit vraagt om aanpassingen. Waar het verplicht en mogelijk is, werkt Noordoostpolder regionaal samen. Klimaat, natuur en energie Klimaatadaptatie Het klimaat verandert.

Steeds vaker zijn er extreme regenbuien, overstromingen, hittegolven en lange, droge periodes met een dreigend drinkwatertekort. Door de droogte daalt de bodem op sommige plekken. Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid, de leefbaarheid, de woningbouw en de economie. Het is nodig om ons hierop aan te passen; klimaatadaptatie. Voorbeelden zijn meer

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 7 van 32

groen in steden en dorpen, het bewust omgaan met onze waterhuishouding en inzetten op goed werkende koelte- en warmte systemen in gebouwen en het maken van hitteplannen. De natuur helpt bij klimaatadaptatie. Inwoners worden gestimuleerd om woningen en tuinen meer klimaatbestendig te maken. Voor overheden zijn er impulsmaatregelen. Het Rijk heeft hierin een coördinerende en stimulerende rol. Dat gebeurt vanuit twee programma’s: de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) en het Deltaprogramma. Noordoostpolder maakt een uitwerking voor het inrichten van een klimaatadaptieve en waterrobuuste woon- en leefomgeving. Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) De kwaliteit van water en natuur staat onder druk. Per gebied verschilt wat er nodig is. Kwaliteit van natuur, water en bodem is immers nergens hetzelfde. Het Rijk streeft naar een gebiedsgerichte en samenhangende aanpak van het landelijk gebied. Via het NPLG bekijken provincies wat nodig is en stellen gebiedsprogramma’s op. Gemeente Noordoostpolder voedt de provincie met kennis van en ervaringen met ons gebied. Zo wordt bepaald welke maatregelen nodig zijn. Of en hoeveel middelen voor de Noordoostpolder beschikbaar komen, is nog niet bekend. Energietransitie De energietransitie en de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed is een belangrijke opgave uit het klimaatakkoord.

Het streven is dat Nederland in 2050 een energiesysteem heeft met bijna geen CO2 uitstoot. In 2030 moet deze met 49% zijn verlaagd ten opzichte van 1990. De impact van de energietransitie op de fysieke leefomgeving is groot. Een duurzaam energiesysteem vergt meer ruimte en het is zichtbaarder. Denk aan windmolens, zonneweides of hogere hoogspanningsmasten. Dat vraagt om ruimtelijke ordening die rekening houdt met de juiste balans, de kwaliteit van de leefomgeving en de mensen die er wonen of gebruik van maken. Gemeenten hebben een voorbeeldrol. Door nu een routekaart voor het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed op te stellen, maakt de gemeente inzichtelijk wat er nodig is om de verduurzaming op te pakken en te versnellen. In 2023 wordt voor de Noordoostpolder een duurzaam meerjaren onderhoudsplan gebouwen (DMJOP) opgesteld als basis voor verduurzaming van onze gemeentelijke gebouwen. Woningbouw en vastgoedontwikkeling onder druk Het Rijk zet in op een structurele aanpak van de stikstofproblematiek waarbij alle sectoren bijdragen aan een beter leefklimaat. Dat zorgt ook voor een rem op woningbouwprojecten. De stijging van bouwkosten en de rente spelen hierin ook een rol. De hoge prijsstijgingen spelen een rol bij ontwikkelingen in de Noordoostpolder.

Zoals de VO-campus, Voorzien in vastgoed, Poldertoren en bij de uitvoering van de beheertaken in de openbare ruimte en gebouwen. De samenstelling van de bevolking De bevolkingsgroei trekt weer aan na een relatief lage groei in 2020 en 20212. De verwachting is dat Nederland 18 miljoen inwoners heeft in 2025 en doorgroeit naar 19 miljoen in 2037. Vooral het aantal ouderen, alleenstaanden en eenoudergezinnen stijgt. De bevolking van de Noordoostpolder groeit eveneens. Dit komt doordat mensen ouder worden, maar ook door (arbeids)migratie. Dit voorjaar verwelkomde de gemeente haar 50.000-ste inwoner. Gevolgen van de groei De bevolkingsgroei heeft (financiële) gevolgen voor onder meer onze woningbouwopgave, de sociale cohesie in de dorpen en wijken, de arbeidsmarkt, het voorzieningenniveau en de duurzaamheidsopgave. Ontwikkelingen die daarmee samenhangen zijn:

2

Bron: CBS bevolkingsgroei en bevolking in de toekomst. https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboardbevolking/bevolkingsgroei/toekomst

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 8 van 32

-

-

-

Ouderen wonen langer thuis. Er is extra zorgpersoneel nodig om de zorgvraag van onze inwoners in de toekomst op te kunnen vangen. Ook de behoefte aan mantelzorgers groeit. Terwijl er nu al een personeelstekort is en het aanbod van mantelzorgers naar verwachting achterblijft bij de vraag3. Dit leidt mogelijk tot een stijgend aantal Wmo-aanvragen en een tekort aan woningen die aansluiten bij de behoeften van inwoners met een zorgvraag. Internationale migratie is een van de oorzaken van de bevolkingsgroei. Er komen meer mensen naar Nederland dan dat er vertrekken. Dat kan gaan om vluchtelingen, statushouders en arbeidsmigranten. Het wordt steeds problematischer om het voorzieningenniveau, in de breedste zin van het woord, mee te laten groeien met het aantal inwoners. Zeker ook in combinatie met de extra woningbouwopgave. Buurthuizen kunnen een belangrijke preventieve functie vervullen in verband met zelfredzaamheid en een groeiend eenzaamheidsproblematiek.

Ook in Noordoostpolder stijgt het aantal inwoners dat ouder is dan 74 jaar van 8% in 2022 naar 10% in 2032. Gemeente Noordoostpolder biedt plaats aan een groeiend aantal vluchtelingen, statushouders en een relatief groot aantal arbeidsmigranten. We ontwikkelen visies en bepalen de uitgangspunten hoe we hier in Noordoostpolder mee om willen gaan. Economische ontwikkeling De inflatie was het afgelopen jaar hoog. En door de oorlog in Oekraïne zijn de energieprijzen fors gestegen. Dat brengt mensen in de problemen. Tegelijkertijd is de werkloosheid laag. Veel werkgevers hebben moeite om personeel te vinden. Hoe de Nederlandse economie zich de komende jaren ontwikkelt, is onzeker. Onze brede economische ontwikkeling wordt mede aangejaagd door samenwerking in provincie Flevoland en in Regio Zwolle. Gemeente Noordoostpolder sluit daar bij aan. De gemeente streeft naar sterk ondernemerschap en goed geschoolde beroepsbevolking. Hiervoor is aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt belangrijk. Net als voldoende bedrijventerreinen, werklocaties en detailhandel. Deze locaties moeten goed bereikbaar zijn. Ontwikkelingen zoals rond de N50 en Lelylijn zijn voor de Noordoostpolder daarom belangrijk. Digitalisering De digitalisering gaat snel. Blijvend innoveren is essentieel. Verdergaande digitalisering helpt gemeenten op diverse terreinen.

Verder helpt het de overheid te voldoen aan de wettelijke verplichting vanuit de Woo (Wet open overheid) en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) om meer transparant te zijn. Digitalisering biedt mogelijkheden om inwoners eerder in ontwikkelingsprocessen te betrekken en helpt bij verbeteren van dienstverlening. Een punt van zorg is dat ouderen en laaggeletterden deze digitale ontwikkelingen niet altijd bij kunnen benen. Dat vraagt juist om dienstverlening op maat. Ondanks de mogelijkheden die digitalisering biedt, blijft menselijk contact en individuele aandacht nodig. De keerzijde van digitalisering is dat gemeenten veel interessante data in beheer hebben zoals vertrouwelijke en gevoelige persoonsgegevens. Ze zijn daarmee een ‘gewild slachtoffer’ voor cybercriminelen. De dreiging van ransomware-aanvallen voor lokale overheden is de afgelopen jaren flink toegenomen. Daarbij is er een toename van kwetsbaarheden in gebruikte software. Ook hackers ontwikkelen hun methodes door. De VNG en Informatiebeveiligingsdienst vragen gemeenten te zorgen voor een goede digitale weerbaarheid. Ook komt er meer Europese wetgeving, zoals de nieuwe cybersecuritywetgeving (NIS 2) en wetgeving over inzet van algoritmen, waaruit verplichtingen voor gemeenten zullen voortvloeien. Inwoners en ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun gegevens bij ons veilig zijn.

Dat vraagt investeringen en capaciteit.

3

Prognosemodel Zorg en Welzijn 2022

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 9 van 32

4. De Programma’s 4.1.

Programma 1 Fysieke Leefomgeving

Programmadoelstelling Een bruisende, veilige en duurzame leefomgeving. Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 Woningbouwopgave Noordoostpolder heeft aangegeven 5.000 extra woningen te bouwen als bijdrage bij de landelijke woningbouwopgave als de Lelylijn wordt gerealiseerd. Dit is bovenop de autonome groei van ongeveer 3.300 woningen. Onze woonvisie wordt binnenkort vastgesteld en ook volgt binnenkort vaststelling van de omgevingsvisie. Maar we willen niet alleen woningen bouwen; we willen bouwen aan een ‘Trotse toekomstbestendige samenleving met een herkenbare identiteit’. Het gaat dus om méér dan alleen woningen. Het gaat ook om het bouwen aan een hechte en inclusieve samenleving, waar het fijn wonen, leven en werken is. De extra woningbouw en de complexiteit van bouw- en woonrijp maken vraagt om extra capaciteit. Ook de inzet op bijzondere doelgroepen is meer dan voorheen anders. Extra formatie hiervoor zal uit de bouwgrondexploitatie gedekt worden. Renovatie en versterken Kadoelerbrug De Kadoelerbrug is een combinatie van een brug en een waterkering. De waterkering is van het waterschap. Het vaste en het beweegbare brugdeel is in beheer bij de gemeente. Het totale object is ruim 75 jaar oud. Door de jaren heen hebben diverse aanpassingen plaatsgevonden. De brug voldoet niet meer aan de wet- en regelgeving ten aanzien van (constructieve) veiligheid.

Renovatie en versterken is noodzakelijk om de brug veilig en bruikbaar te houden. In de huidige situatie vormt de brug een knelpunt bij grote transporten. Bij groot onderhoud worden gelijk maatregelen getroffen om transport van grote jachten eenvoudiger te maken. Op dit onderdeel lopen we vooruit op de nog op te stellen visie ‘Vervanging Infrastructuur’ en het uitvoeringsplan dat in 2024 aan de raad wordt voorgelegd. We zoeken waar mogelijk samenwerking met gebiedspartners en belanghebbende partijen. We gaan met hen in gesprek over bijdragen. Voor voorbereiding verwachten we in 2024 € 400.000 nodig te hebben. De uitvoering in 2025 kost naar verwachting € 6.1 miljoen na verrekening van de externe bijdragen. Klimaatadaptatie In 2023 werken we aan de Visie Klimaatadaptatie. Hiermee wordt duidelijk hoe we in de Noordoostpolder uitvoering geven aan het klimaatadaptief en waterrobuust inrichten van onze woonen leefomgeving. Bij ruimtelijke ontwikkelingen en de woningbouwopgaven houden wij rekening met lange termijn gevolgen van klimaatverandering en hogere kans op weersextremen. Dit is een opgave voor gemeenten én voor woningbezitters. Om aan deze opgave te werken is extra personele capaciteit nodig. Voor 2024 vragen we een budget van € 60.000 voor nadere onderzoeken en eventuele uitvoering van eerste incidentele zaken.

Na het vaststellen van de visie stellen we een uitvoeringsplan op. Dat plan maakt duidelijk hoeveel geld de komende jaren nodig is voor deze opgave en in hoeverre we via het Nationaal Programma Landelijk Gebied hier een rijksbijdrage voor krijgen. Opgave duurzaamheid De opgave voor duurzaamheid (klimaat en energie) is groot. Het Rijk heeft hiervoor middelen beschikbaar gesteld. Deze middelen worden ingezet om te komen tot een programma en om uitvoering te geven aan dat programma. Hiervoor is extra personele capaciteit nodig. We moeten als gemeente ook onze gebouwen verduurzamen. In 2023 wordt het meerjarenplan onderhoud gebouwen met subsidie van de provincie omgezet naar het Duurzame MJOP (DMJOP). Er is op dit moment nog geen subsidie of zicht op een rijksbijdrage voor de uitvoering van dit plan. We stellen voor om vooruitlopend op het DMJOP voor 2024 € 400.000 beschikbaar te stellen. Zo hebben Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 10 van 32

we voor dit eerste jaar mensen en middelen om uitvoering te geven aan de meest urgente maatregelen. Het uitvoeringsplan (DMJOP) is daarna leidend voor een bijdrage voor de volgende jaren. Dit plan wordt in 2024 aan de raad voorgelegd. Externe veiligheid/ omgevingsveiligheid Gemeenten, provincies en Rijk zijn vanaf 2007 verplicht de risico's van gevaarlijke stoffen in te voeren in het risicoregister (RRGS). Deze gegevens vormen de basis voor risicokaarten voor burgers. Met de invoering van de Omgevingswet is er een nieuw landelijk Register Externe Veiligheidsrisico's (REV). Gemeenten moeten de gegevens actualiseren en overzetten naar dit nieuwe register. Alleen de kosten van de overzetting worden ten laste gebracht van het budget van de invoering van de Omgevingswet (Programma NOP de Ruimte). We stellen voor om in 2024 € 100.000 incidenteel beschikbaar te stellen voor de noodzakelijke actualisatie. We maken dan ook inzichtelijk welke capaciteit en middelen structureel nodig zijn om dit register voor de Noordoostpolder te beheren. Eigen ambities 2024 – 2027 Uitvoering mobiliteitsplan In 2023 is het mobiliteitsplan door de raad vastgesteld en zijn gelden beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de projecten die aan dit plan gekoppeld zijn. De uitvoering vraagt capaciteit van onze organisatie voor beleidsadvies, projectleiding en toezicht.

Onderhoud wegen Noordoostpolder heeft een groot wegennetwerk. Het normaal ingezette onderhoud van een weg is op enig moment niet meer toereikend. Dan is vervanging nodig. Redenen hiervoor zijn: Toenemende schade en onderhoud door zwaarder verkeer. Lokaal periodiek onderhoud is niet meer voldoende en duurder op de langere termijn. Oorspronkelijke functie van de weg is ingehaald door de tijd. Meer voertuigen, wegverbreding, gewijzigde inrichting et cetera. Droogteschade aan wegen. Bij ernstige langdurige droogte ontstaat er schade aan wegen. Funderingsherstel is dan nodig. Vervanging elementenverharding. Het straatwerk wordt met plaatselijk onderhoud veilig gehouden. Op enig moment is het punt bereikt dat geheel vervangen efficiënter is. We starten in 2023 met een visie ‘Vervanging Infrastructuur’. Om bovenstaande uit te voeren is het nodig om naast de investeringen vanuit het mobiliteitsplan (jaarlijks) middelen te reserveren. Hoeveel en waarvoor maken we inzichtelijk in een uitvoeringsplan. Deze wordt in 2024 aan de raad voorgelegd. We stellen voor om nu voor inventarisatie en onderzoek incidenteel € 100.000 beschikbaar te stellen in 2024. Uitvoeringsagenda Waterloopbos e.o. Op 6 maart 2023 heeft de raad de Gebiedsvisie Waterloopbos vastgesteld. Er ligt nu een basis met kennis van het gebied en een netwerk om samen met stakeholders vervolgstappen te zetten.

Er zijn diverse initiatiefnemers met plannen. Voor realisatie van de visie wordt een integrale uitvoering beoogd. Een eerste stap is een uitvoeringsagenda. We stellen voor om incidenteel € 25.000 beschikbaar te stellen om in 2024 te werken aan deze agenda. Voor de daadwerkelijke inrichting worden bijdragen/subsidies verwacht vanuit Rijk, provincie, waterschap en derden. Herstraten/ asfalteren begraafplaatsen De klinkerverhardingen op begraafplaatsen dateren nog uit de jaren vijftig. Deze zijn versleten, klinkers liggen ongelijk en worden bij nat weer extreem glad. De afgelopen jaren is een aantal begraafplaatsen opnieuw bestraat of geasfalteerd. We stellen voor om stapsgewijs de resterende begraafplaatsen in Rutten, Marknesse, Ens en Creil aan te pakken. Dit vraagt een jaarlijkse investering van € 40.000. Het betreft een investering die in 25 jaar wordt afgeschreven. De kapitaallast bedraagt € 1.600 per investering van € 40.000 en bedraagt uiteindelijk vanaf 2027 € 6.400 (4 x € 1.600). Deze aanvullende afschrijvingslasten komen ten laste van de tarieven Begraven.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 11 van 32

Camerabewakingssysteem gemeentelijke gebouwen en scholen Ter beveiliging van onze mensen, middelen en gebouwen zijn onze gemeentelijke gebouwen voorzien van beveiligingscamera’s. Deze moeten vervangen worden. Ook is uitbreiding van camerabewaking bij schoolgebouwen nodig. Camera’s werken preventief als het gaat over vandalisme. Dit vraagt een investering van € 120.000 die in 10 jaar wordt afgeschreven. De jaarlijkse afschrijvingslast van € 12.000 verwerken we in de begroting. Structurele Inzet Boa’s Noordoostpolder scoort in de Veiligheidsmonitor 2022 goed. Onze inwoners storen zich het meest aan te hard rijden, parkeerproblemen en hondenpoep. Ze vinden daarnaast dat onze gemeentelijke handhavers onvoldoende zichtbaar zijn. De afgelopen jaren is de formatie van onze opsporingsambtenaren tijdelijk uitgebreid met 1,5 fte naar 5,9 fte. Deze formatie is inmiddels structureel nodig. Er zijn veel meer meldingen over afval, ondermijning en er is uitbreiding van parkeerzones en wegsleepregeling. De financiële vertaling hiervan is opgenomen in paragraaf 4.4 onder Bedrijfsvoering en personeel. Financiële vertaling Incidenteel Renovatie en versterken Kadoelerbrug

Klimaatadaptatie Opgave duurzaamheid Externe veiligheid / omgevingsveiligheid Onderhoud wegen Uitvoeringsagenda Waterloopbos e.o.

Structureel Herstraten/asfalteren begraafplaatsen * Herstraten/asfalteren begraafplaatsen (dekking tarieven) Camerabewakingssyteem gemeentelijke gebouwen en scholen*

€ € € € € €

€ € €

2024 400.000 60.000 400.000 100.000 100.000 25.000

2024

€ € € € € €

2025 6.100.000 -

€ € € € € €

2026 -

€ € € € € €

2027 -

- € - €

2025 1.600 € - 1.600 €

2026 3.200 € -3.200 €

2027 4.800 - 4.800

- €

12.000 €

12.000 €

12.000

(*) benodigde investering voor zowel de begraafplaatsen als camerabewaking bedragen € 120.000.

4.2.

Programma 2 Sociale Leefbaarheid

Programmadoelstelling We vinden het belangrijk dat alle inwoners van Noordoostpolder zich kunnen blijven ontwikkelen. Zowel tijdens als na hun schoolperiode voelen ze de ruimte om keuzes te maken hoe zij hun (vrije-) tijd inrichten. Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 In hoofdstuk 3 is geschetst dat we te maken hebben met aanzienlijke stijgingen van bouwkosten. Dit is van invloed op de uitgaven en ambities in dit programma. Eigen ambities 2024 – 2027 Voorzien in vastgoed Sinds 2018 werken wij aan het Uitvoeringsprogramma Voorzien in Vastgoed. Komende vier jaar staat nieuwbouw of renovatie van ruim 26 projecten voor scholen, buurt- en dorpshuizen, binnensportaccommodaties, culturele voorzieningen en brandweerkazernes op het programma. Helaas hebben we te maken met een enorme stijging van de bouwkosten. Daarnaast is er in het uitvoeringsprogramma onvoldoende rekening gehouden met de kosten voor het verduurzamen van Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 12 van 32

gebouwen. Het begrote normbedrag van € 1.800 per m 2 (2018) is onvoldoende ten opzichte van een actuele marktprijs van minimaal € 3.300 per m 2. Wanneer we alle projecten volgens het programma uitvoeren dan laten de eerste berekeningen een extra structurele last van € 700.000 zien. Of eenmalig ongeveer € 16 miljoen in de reserve VIV storten zodat we de jaarlasten daaruit kunnen dekken. Voor de investeringen in niet-wettelijke gebouwen (zoals dorps- en buurthuizen) is een aanvulling van € 2,6 miljoen nodig om de gestegen prijzen te compenseren. We beseffen dat dit een hele grote opgave is die een aanzienlijk beslag zal leggen op onze middelen. Tegelijkertijd constateren we ook dat er nog onzekerheden zijn. Blijven de bouwkosten stijgen? Kunnen we uitstellen zodat we acyclisch kunnen bouwen? Kunnen we bij sommige projecten niet beter voor nieuwbouw kiezen als het verduurzamen van het oude gebouw te kostbaar is? En kunnen we gebruik maken van subsidieregelingen? We stellen daarom voor om u jaarlijks bij de begroting actuele plannen en bijhorende kostenramingen voor te leggen. We denken dat we daarmee meer recht doen aan de dynamiek en onzekerheden van deze tijd. Desalniettemin beseffen we dat er de komende jaren substantiële extra middelen beschikbaar nodig zijn voor de projecten uit VIV. Vandaar de PM-post in deze Perspectiefnota.

Maatschappelijke instellingen Noordoostpolder willen we graag bruisend houden. Het hebben van maatschappelijke instellingen is daarbij belangrijk. Denk aan de bibliotheek, het cultuurbedrijf en het zwembad. Dit maakt de Noordoostpolder ook aantrekkelijk voor nieuwe inwoners en dat is nodig gezien de woningbouwopgave. In 2019 is besloten deze drie instellingen een oplopende taakstelling op te leggen. We zien dat deze taakstellingen een groot effect hebben op het resultaat van de instellingen. Zeker ook in combinatie met uitdagingen zoals de nasleep van COVID19, de stijgende energieprijzen en de sterke loon- en prijsstijgingen. Dit leidt in 2023 al tot niet sluitende begrotingen van deze instellingen. We willen voorkomen dat de instellingen activiteiten moeten afschalen, openingstijden moeten aanpassen of de bedragen voor entree of lidmaatschap moeten verhogen. Daarom stellen we voor om de taakstellingen voor 2024 en 2025 vooralsnog niet te effectueren. Voor 2024 betekent dit een post van € 46.500 en voor 2025 een post van € 93.000. Renovatie atletiekbaan De renovatie van de atletiekbaan staat al even op de agenda. De raad heeft eerder een budget van € 475.000 beschikbaar gesteld. De atletiekvereniging heeft verzocht om de renovatie uit te stellen naar 2024.

Door de inflatie en sterk gestegen grondstofprijzen en door extra werkzaamheden als gevolg van afkeuring voor wedstrijdgebruik is minimaal een extra budget van € 135.000 nodig. Dan is de baan voor ieder atletiekonderdeel weer geschikt voor wedstrijden. Voor deze renovatie konden we tot en met 2023 rekenen op SPUK Sportregeling tot maximaal 17,5%. Het is nog niet duidelijk of dat in 2024 het geval zal zijn. Mocht dat niet zo zijn, dan levert dat mogelijk extra kosten op. Meerjaren investeringsplan sportaccommodaties Voor noodzakelijke renovaties en groot onderhoud aan onze sportvelden, zowel kunstgras- als natuurgrasvelden, is het wenselijk een meerjaren investeringsplan en een passende voorziening te realiseren. In onze begroting is een structureel budget opgenomen van € 244.420 voor groot onderhoud sportvelden. Dat is naar verwachting onvoldoende om meerjarig onze velden te onderhouden en te renoveren. Dit komt door snelle prijsstijgingen, extra milieueisen en de vervanging van de rubber korrels op de kunstgrasvelden voor een duurzame oplossing. Op basis van het meerjaren investeringsplan maken we inzichtelijk wat extra nodig is. Dit betekent dat vanaf 2025 hiervoor extra structurele lasten verwacht worden.

Financiële vertaling Incidenteel Renovatie atletiekbaan Voorzien in Vastgoed

Perspectiefnota 2024 – 2027

€ €

2024 135.000 € P.M €

2025

- € P.M €

2026

- € P.M €

2027 P.M

Pagina 13 van 32

Structureel

Maatschappelijke instellingen

4.3.

€

2024 46.500 €

2025 93.000 €

2026

- €

2027 -

Programma 3 Economische Ontwikkeling

Programmadoelstelling Behoud van een divers aanbod van werkgelegenheid, mensen naar vermogen aan het werk en meer (toeristische) bestedingen in de Noordoostpolder Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 Niet van toepassing. Eigen ambities 2024 – 2027 Recreatieve fietsroutes In de Structuurvisie 2025 spreekt de gemeenteraad de ambitie uit om het recreatief fietsnetwerk te versterken. Door het aanleggen van fiets- en wandelroutes wil de gemeente het cultuurhistorische, waardevolle, polderlandschap toegankelijker, beter zichtbaar en meer beleefbaar maken. Recreatieve routeontwikkeling draagt bij aan het realiseren van deze ambitie. Nieuwe routes lopen niet per definitie over of naast de doorgaande wegen. Een aantrekkelijke route is afwisselend en verrassend, biedt prettige plekken en/of activiteiten, prikkelt de zintuigen en is verzorgd, schoon en heel. Door de route aantrekkelijk te maken stimuleren we het gebruik. Dat is goed voor de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners en bezoekers. Wij stellen voor om onderzoek te doen naar de haalbaarheid van ontwikkeling van nieuwe recreatieve routes. Op basis van de onderzoeksresultaten doen we in 2024 een uitvoeringsvoorstel aan de gemeenteraad. Uitkijktoren in Nagele In de Erfgoeddeal voor Stijlicoon Nagele wordt de ambitie uitgesproken om in Nagele een uitkijktoren te realiseren.

Een als ‘landscape-art’ ontworpen uitkijktoren biedt een goede kwaliteitsimpuls aan de toeristische aantrekkelijkheid van het dorp. Van bovenaf is het unieke dorp immers pas echt goed zichtbaar. Voor de ontwerpverkenning en voorbereiding is vanuit de erfgoeddeal € 20.000 beschikbaar. Voor de daadwerkelijke uitvoering zijn geen middelen beschikbaar gesteld. We verkennen en onderzoeken eerst het draagvlak voor een uitkijktoren in Nagele. Daarnaast willen we goed in beeld hebben of realisatie van een dergelijk object met financiering vanuit externe fondsen mogelijk is. Arbeidsmarkt en structurele samenwerking met bedrijfsleven (clustervorming) De arbeidsmarkt is krap. Het is lastig om voldoende nieuwe goed gekwalificeerde medewerkers te vinden. In vrijwel alle branches. De verwachting is dat dit de komende jaren ongewijzigd blijft. Structurele samenwerking tussen organisaties is daarom belangrijk. Bedrijven voelen zich dan collectief verantwoordelijk voor het binden en borgen van human capital, het versterken van de samenwerking tussen arbeidsmarkt en het onderwijs. Ook werken zij samen bij de energietransitie, door onderlinge kennisdeling, het stimuleren van innovatie en regiobranding van de Noordoostpolder. De gemeente ondersteunt de samenwerking door partijen te verbinden, clustervorming aan te jagen en financieel bij te dragen.

Zo is bijvoorbeeld het Innovatiecluster Noordoostpolder ontstaan. Naast de bestaande clusters wordt momenteel oprichting van een Vrijetijdscluster Noordoostpolder verkend en zien we kansen voor meer structurele samenwerking tussen de bouw- en installatiebedrijven gezien de uitdagingen voor de woningbouwopgave en de energietransitie. Om clustervorming in de volle breedte van de sectoren blijvend te ondersteunen stellen we voor om vanaf 2024 tot en met 2027 jaarlijks € 50.000 beschikbaar te stellen.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 14 van 32

Financiële vertaling Incidenteel Arbeidsmarkt en structurele samenwerking met bedrijfsleven Structureel

4.4.

€

€

2024 50.000 €

2025 50.000 €

2026 50.000 €

2027 50.000

2024

2025

2026

2027

- €

- €

- €

-

Programma 4 Dienstverlening en Besturen

Programmadoelstelling Waardering van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties voor de kwaliteit van ons bestuur en voor onze dienstverlening. Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 Digitale weerbaarheid op peil houden We zetten als gemeente in op het veilig houden van alle data die we in ons beheer hebben en het waarborgen van de privacy van onze inwoners. Digitale veiligheid is een must en de (digitale) risico’s zijn groot. “Klassieke” preventieve middelen zoals firewalls, antivirus, e-mailfiltering en indringerdetectiesystemen zijn vandaag de dag niet meer voldoende. Het vroegtijdig opmerken en stoppen van de dreiging voorkomt per direct schade en vermindert de impact. Daarvoor is structureel aandacht en analyse nodig voor “ongeregeldheden” die zich voordoen op onze digitale infrastructuur. Dat leidt waar nodig tot aanvullende maatregelen om voldoende weerbaar te blijven tegen de digitale dreigingen. De informatiebeveiligingsdienst van gemeenten (IBD) adviseert gemeenten om hiervoor diensten bij specialistische leveranciers af te nemen en te zorgen voor goede (offline) back-ups. Voor de verdere implementatie van deze diensten is in 2024 eenmalig € 60.000 nodig. Vanaf 2024 is voor licentiekosten en het afnemen van deze diensten jaarlijks € 230.000 nodig.

Noodzakelijke doorontwikkeling naar de cloud Steeds meer applicaties zijn niet geïnstalleerd op onze eigen infrastructuur (‘on-premise’). Ze worden alleen nog aangeboden als webdienst en worden via internet benaderd. Dit heet SaaS: Software as a Service. Tot 2020 ging deze ontwikkeling stapsgewijs, maar dit is inmiddels in een stroomversnelling gekomen. We zien dat de kosten van deze Saas- oplossingen hoger zijn dan de huidig beschikbare budgetten. Medio 2025 moeten veel informatiesystemen omgezet zijn naar de webdienst, omdat de huidige applicaties dan niet meer ondersteund worden door leveranciers. We staan hierdoor voor de aanzienlijke opgave om onze informatiesystemen te migreren van on-premise naar de cloud. Hiervoor wordt in 2023 een plan opgesteld. We proberen dit zo veel mogelijk op logische momenten te laten plaatsvinden. Zoals al geplande vervangingen, moderniseringen van applicaties en geplande migraties door leveranciers. Dit lukt echter niet in alle gevallen. Het vraagt in 2024 en 2025 extra personele capaciteit, specifieke externe expertise en inzet van onze ICT afdeling. De kosten hiervoor bedragen naar verwachting in 2024 € 350.000 en in 2025 € 250.000, totaal € 600.000. Het brengt een verhoging van de structurele licentiekosten met zich mee van € 150.000 in 2024 en naar verwachting structureel € 300.000 vanaf 2025.

Datamigratie Het grootste deel van onze documenten is lokaal opgeslagen. Het migreren van informatiesystemen naar de Cloud vraagt om een organisatiebrede aanpak. Data wordt opgeschoond en naar de Cloud gebracht. Per cluster vraagt dat een intensieve analyse, opschoonactie van data, gewenste nieuwe inrichting van de documentstructuur en uiteindelijk migratie van bestanden. Inzet van externe deskundigheid is nodig om dit intensieve en kwetsbare proces op de juiste manier vorm en inhoud te geven en met deze aanpak medewerkers op maximale wijze te ondersteunen. Hiervoor is in zowel 2024 als in 2025 € 150.000 nodig.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 15 van 32

Eigen ambities 2024 – 2027 Platform middelgrote gemeenten We overwegen om aan te sluiten bij de M50. Dit is een netwerk van middelgrote gemeenten die vaak een centrumfunctie in de regio vervullen, stedelijke problematiek kennen en een vergelijkbare schaal hebben (30.000-80.000 inwoners). Deelname betekent we via de M50 een extra ingang hebben om kennis te delen, elkaar te inspireren, samen te experimenteren en gezamenlijk richting het Rijk het belang van de middelgrote gemeenten duidelijk te maken. We versterken zo de kracht van ons netwerk als gesprekspartner van het Rijk en de VNG. Regionale samenwerkingen Onze gemeente heeft vijf jaar geleden besloten om lid te worden van Regio Zwolle en zich te committeren aan het strategisch programma voor vijf jaar (2019-2024), met bijbehorende kosten. Regio Zwolle en gemeente Noordoostpolder zijn ambitieus; we willen een vitale regio zijn én blijven, meer welvaart en welzijn voor de mensen die in de regio Zwolle wonen, werken en leven. Er is een nieuwe strategische agenda opgesteld voor 2024-2028 en de gemeenteraad moet beslissen of onze gemeente haar deelname aan Regio Zwolle voor de aankomende vier jaar wil voortzetten. De bijdrage aan de Regio Zwolle wordt hoger. Dit wordt deels veroorzaakt doordat er een nieuw programma is toegevoegd “Duurzaam groeien en leefkwaliteit”.

Het programma focust zich op de landelijk te leggen puzzel van ruimtelijke opgaven rond de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Daarnaast is in de hogere bijdrage rekening gehouden met (voor)financiering van de cofinanciering van de aankomende Rijk-Regio-Deal. We houden in zijn totaliteit rekening met afgerond € 900.000 incidenteel bovenop de bestaande budgetten voor 2024 tot en met 2027. ‘Over de brug komen’ is de gezamenlijk Strategische Agenda van provincie Flevoland, de zes gemeenten van Flevoland, het waterschap en verschillende ministeries. Onderdeel van deze strategische agenda is de manier waarop Rijk en regio samenwerken om het gezamenlijke perspectief te realiseren. Goede samenwerking vraagt om een regionale coördinatie binnen Flevoland. Daarom is een bureau Netwerk Flevolandse Overheden (NFO) opgericht voor coördinatie binnen en ondersteuning van dit netwerk. Eerst als pilot waarvoor nu eenmalig een bijdrage van € 60.000 uit het uitvoeringsprogramma Leefbaarheid en Wonen wordt ingezet. Na 2024 zal naar verwachting een soortgelijke jaarlijkse bijdrage nodig zijn. Bedrijfsvoering en personeel In voorgaande hoofdstukken en paragrafen is ingegaan op de grote wettelijke- en Rijksopgaven en ambities voor Noordoostpolder. Gelijktijdig groeit het aantal inwoners in de Noordoostpolder.

Dit resulteert in een navenant toenemende vraag met betrekking tot de dienstverlening van de organisatie. Noordoostpolder wil het goed voor elkaar hebben in opgaven, voor inwoners, in dienstverlening & bedrijfsvoering en tegelijkertijd goed voor elkaar zorgen. We hebben tot op heden gekozen voor incidentele oplossingen, maar deze veelheid aan ambities, opgaven en meer inzetten op samenwerkingen vragen om structurele personele inzet en middelen. Het is daarnaast zeer lastig om voldoende nieuwe goed gekwalificeerde medewerkers te vinden. Het is eveneens lastiger medewerkers voor langere tijd te binden aan onze organisatie. De uitstroom van medewerkers neemt toe. In combinatie met de krappe arbeidsmarkt stijgt de werkdruk. We huren veel medewerkers in op moeilijk vervulbare vacatures. Dit brengt aanzienlijke kosten met zich mee en het vraagt telkens weer inwerktijd. Binden en boeien van collega's in een steeds krappere arbeidsmarkt is essentieel. Daarom vragen we extra formatie. Het gaat met blijvende inzet op procesoptimalisatie en procesmatig werken om ongeveer 27 fte vaste formatie. Dit is deels het omzetten van (langdurige) tijdelijke inhuur naar vaste formatie met lagere kosten. We stellen voor hier structureel € 2.000.000 beschikbaar voor te stellen. Voor specifieke expertise blijft wel tijdelijke inhuur nodig. De verwachting is circa 17 fte aan inhuur.

We stellen voor om hier incidenteel in 2024 € 2.000.000 beschikbaar voor te stellen.

Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 16 van 32

Financiële vertaling Incidenteel Digitale weerbaarheid op peil houden Noodzakelijk doorontwikkeling naar de cloud Datamigratie Regionale samenwerkingen Bedrijfsvoering en personeel (tijdelijke inhuur)

€ € € € €

2024 60.000 350.000 150.000 182.717 2.000.000

Structureel Digitale weerbaarheid op peil houden Noodzakelijk doorontwikkeling naar de cloud Bedrijfsvoering en personeel (vaste formatie)

€ € €

2024 230.000 € 150.000 € 2.000.000 €

4.5.

€ € € € €

2025 250.000 150.000 213.045 -

€ € € € €

2025 230.000 € 300.000 € 2.000.000 €

2026 242.938 -

€ € € € €

2026 230.000 € 300.000 € 2.000.000 €

2027 259.539 -

2027 230.000 300.000 2.000.000

Programma 5 Financiën

Programmadoelstelling Een uiteenzetting geven van het financiële (meerjaren)beleid en van de (verwachte) financiële ontwikkelingen. Het uitgangspunt is een gezond en evenwichtig financieel beleid dat gericht is op het kunnen betalen van het (gewenste) voorzieningenniveau met aandacht voor de lokale lastendruk. Een programmabegroting, waarin de beleidsmatige en financiële aspecten zo eenvoudig en transparant mogelijk gepresenteerd zijn.

Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 - 2027 Algemene uitkering De algemene uitkering is in de basis een uitkering, waarvan het niveau door het Rijk bepaald wordt. Het kabinet heeft in haar coalitieakkoord een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten aangekondigd met als doel een stabiele(re) financiering en meer autonomie. Vorig jaar heeft het kabinet eenmalig € 1 miljard voor 2026 beschikbaar gesteld voor gemeenten. Nu komt vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek € 1,1 miljard structureel beschikbaar vanaf 2027. Daarnaast wordt de algemene uitkering vanaf 2027 geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Dit is volgens het Rijk een objectieve en onafhankelijke maatstaf voor zowel volumecomponenten, die een kostenverhogende werking hebben (zoals bevolkingsgroei), als voor de loon- en prijsontwikkeling. Deze kent jaar op jaar toegepast inhoudelijk een sterkere koppeling met de brede uitgavenontwikkeling bij gemeenten. De financiële ruimte van gemeenten voor genoemde uitgavenontwikkeling wordt middels deze koppeling vormgegeven. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende jaar, waardoor de algemene uitkering reëel ‘op niveau’ blijft. Volgens de huidige raming komt het totaal budget voor gemeenten uit op € 1,3 miljard. Hiermee veronderstelt het Rijk gemeenten een stabiele, solide en duurzame financiële basis te bieden.

Vanaf 2026 stapt het kabinet af van de normeringssystematiek ‘trap op trap af’, waarbij de inkomsten van gemeenten en provincies via het gemeente- en provinciefonds meebewegen met de uitgaven van het Rijk. Deze werkwijze kent volgens het Rijk een (te) hoge mate van instabiliteit en een beperkte koppeling met de uitgavenontwikkeling bij gemeenten. De algemene uitkering is de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente en is goed voor ongeveer 75% van alle baten. Voor specifieke doelen kan een gemeente soms specifieke middelen aanvragen. De trend van het Rijk is om steeds meer met specifieke uitkeringen te werken. Voorbeelden zijn de duurzaamheidsopgave en de woningbouwopgave. De mate waarop de gemeente hierop anticipeert is allesbepalend voor de te realiseren ambitie in relatie tot de middelen die we hiervoor vanuit het Rijk kunnen krijgen. De hoogte (het niveau) van de algemene uitkering blijft lang onzeker en is jaarlijks een Perspectiefnota 2024 – 2027

Pagina 17 van 32

risico bij de begrotingsvoorbereiding. De algemene uitkering kan gesplitst worden in een incidenteel en structureel deel. De nieuwe lijn van het kabinet is dat alleen de inflatie voor een deel wordt vergoed. We moeten adequaat inspelen op de te verkrijgen incidentele middelen. Als we dat niet doen, dan kunnen zowel de risico’s van het realiseren van doelen als de financiële effecten aanzienlijk zijn. Belastingen Het Rijk baseert de algemene uitkering ook op wat een gemeente geacht wordt zelf te genereren door middel van belastingen. Het gaat dan om toeristenbelasting en OZB-tarieven naast bestemmingsheffing zoals voor afvalstoffen en riool. Het Rijk past een korting toe op de algemene uitkering, ter grootte van het bedrag waarvan het Rijk veronderstelt dat een gemeente dit zelf aan inkomsten genereert, of kan genereren. Onder de naam “toeristenbelasting” wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente in alle onderkomens tegen een vergoeding in welke vorm dan ook door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente in de basisregistratie personen zijn ingeschreven. Voor het deel van de arbeidsmigranten is er sprake van een overlapping met de algemene uitkering. De gemeente krijgt of geld van een arbeidsmigrant via de toeristenbelasting of via de algemene uitkering.

Na publicatie van de meicirculaire kan bepaald worden wat het correctiepercentage voor de inflatie moet zijn voor de OZB tarieven. De bezwaren tegen de waardebeschikkingen hebben landelijk en ook voor gemeente Noordoostpolder in 2023 een vlucht genomen. De oorzaken hiervan waren voornamelijk de substantiële waardestijging die woningen in 2022 hebben laten zien en de intensieve campagnes van no cure no pay bedrijven. Voor 2024 wordt geïnvesteerd in een vergaande geautomatiseerd/gerobotiseerd proceslandschap van de uitvoering van de wet Woz om beheersbaarheid van de processen en borging van de kwaliteit te kunnen blijven garanderen. Treasury Gemeente Noordoostpolder heeft liquide middelen die uitgezet kunnen worden bij de staat of bij andere overheden. De ontwikkeling van de rente is onzeker. Het beeld is dat de rente voor een langere tijd in positieve zin van het nul percentage af blijft. Hoe ver en wat de beweeglijkheid zal zijn, is lastig te schatten. Voor 2023 wordt uitgegaan van een te bepalen opbrengst omdat wordt gekozen voor een treasurybeleid en dus voor de hoogte van het percentage waarvoor deposito’s worden weggezet. Voor welk bedrag de komende begrotingsjaren kan weggezet worden is enerzijds afhankelijk van de mate van realisatie van de gemeentelijke ambities en anderzijds van de rekeningen grondexploitatieresultaten. Eigen ambities 2024 - 2027 Niet van toepassing.

Financiële vertaling Incidenteel Treasury (tijdelijk uitzetten liquide middelen) Structureel

Perspectiefnota 2024 – 2027

2024 € - 2.000.000 €

2025

2024

2025

€

- €

- € - €

2026

2026

- € - €

2027 2027 -

Pagina 18 van 32

4.6.

Programma 6 Sociaal Domein

Programmadoelstelling Inwoners doen in de samenleving mee naar vermogen. Indien nodig met passende (preventieve) oplossingen, die aanvullend zijn op dat wat mensen wel kunnen. Onvermijdbare ontwikkelingen 2024 – 2027 Asiel, migratie en inburgering In de Noordoostpolder heeft ongeveer 14% van de inwoners een migratieachtergrond. Het groeiende aantal vluchtelingen, statushouders en arbeidsmigranten heeft grote impact op onze samenleving. Zowel fysiek; wonen en ruimte, als ook sociaal; onderwijs, inburgering zorg en leefbaarheid. Voor deze inwoners willen we een visie en beleid opstellen. Sinds 2022 voeren we de Nieuwe Wet Inburgering uit. Ongeveer 70% van de instroom is inburgeringsplichtig en doorloopt een inburgeringstraject. Een inburgeringstraject is intensief en vergt de juiste begeleiding. Een inburgeringsplichtige blijft drie jaar onder begeleiding en monitoring van de gemeente. Cumulatief ziet deze ontwikkeling er als volgt uit: Jaar Taakstelling4 Caseload

2022 52 36

2023 116 117

2024 116 198

2025 116 243

Het Rijk stelt voor de opvang van bepaalde doelgroepen en voor inburgering specifieke uitkeringen beschikbaar. Deze rijksbijdragen fluctueren met de taakstellingen/aantallen, maar geven geen structurele zekerheid. Daarnaast is nog onzeker wat de uitvoering van de Spreidingswet gaat betekenen voor Noordoostpolder. Of de gemeente voldoende wordt gecompenseerd voor de te realiseren opgave en de daarbij benodigde personele capaciteit moet nog blijken. Financiële zorgen en armoede We zien steeds meer dat mensen moeite hebben om rond te komen. Ook in de Noordoostpolder zien we in bepaalde wijken meer armoede. Maar daarmee zijn we er nog niet. Wat doen we als we bovenstaande problematiek signaleren? Wat kunnen we dan bieden als gemeente? En op welke wijze doen we dat? Het zorgt bij mensen voor stress en soms ook gezondheidsproblemen. Deze ontwikkelingen gecombineerd met de uitvoering van diverse aanvullende compensatieregelingen van het Rijk vergt de komende periode de personele capaciteit en middelen. Regionale samenwerking sociaal domein en jeugdhulp Het aantal jongeren dat gebruikmaakt van jeugdhulp neemt af, maar de kosten per jeugdige nemen toe. De stijging van kosten wordt onder andere veroorzaakt doordat we meer inzetten op jeugdzorg vanuit preventie en vroegsignalering.

Gemeente Noordoostpolder werkt steeds meer (verplicht) samen met de regio Flevoland, voor zowel (onderdelen van) de jeugdhulp als de WMO. Dit valt onder de regionale samenwerking sociaal domein Flevoland. De aankoopcentrale wordt geprofessionaliseerd. Er wordt gezocht naar een organisatievorm die meer eigenaarschap geeft aan alle deelnemende gemeenten. Daarnaast treedt de gemeente Zeewolde uit. Dit betekent dat de vaste kosten vanaf 2024 door 5 gemeenten worden betaald. Er is hierdoor € 50.000 structureel meer nodig. Projecten die in samenwerkingsverband worden opgepakt, zoals het opzetten van regionale monitoring of een aanbesteding zijn niet structureel in de basisbegroting van de regio opgenomen. Omdat de regionale samenwerking op het gebied van jeugd geïntensiveerd en verbeterd wordt is onze verwachting dat we de komende jaren voor dit soort projecten aanvullend budget nodig hebben. Daarom stellen we voor de komende vier jaar incidenteel € 82.000 beschikbaar te stellen.