23.1a Bestemmingsplan Landelijk gebied, Westermeerweg achter 35 te Espel.pdf

Energieopslag Westermeerdijk Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied, Westermeerweg achter 35 te Espel’

Bestemmingsplan Datum Revisie Identificatie

Landelijk gebied, Westermeerweg achter 35 te Espel 19 juni 2024 Definitief NL.IMRO.0171.BP00749-ON01

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 2 2.1 2.2 2.3 3 3.1 3.2 3.3 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 5 5.1 5.2

Inleiding Aanleiding Leeswijzer Gebiedsprofiel en projectomschrijving Projectlocatie Projectbeschrijving en inrichting Stedenbouwkundige- en landschappelijke inpassing Beleid Rijksbeleid Provinciaal beleid Gemeentelijk beleid Omgevingsaspecten en onderzoek Bedrijven en milieuzonering Geluid Natuur Archeologie en cultuurhistorie (Externe) veiligheid Waterhuishouding Elektrische en magnetische velden Bodem Luchtkwaliteit Uitvoerbaarheid Financieel-economische uitvoerbaarheid Maatschappelijke uitvoerbaarheid

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

2 2 2 3 3 7 13 18 18 19 22 23 23 24 30 33 35 39 47 49 49 50 50 51

Pagina 1 van 54

1 Inleiding 1.1 Aanleiding GreenPowerBank Westermeerdijk B.V. (hierna: “Ontwikkelaar”) is de ontwikkelaar van het project Energieopslag Westermeerdijk in de gemeente Noordoostpolder naast het TenneT hoogspanningsstation aan de Westermeerdijk. Energieopslag Westermeerdijk betreft een oppervlak van 4 ha voor de realisatie en exploitatie van een of meerdere parken met Energieopslagsystemen (hierna “EOS-parken”) en een strook van 0,65 ha ten oosten daarvan voor een bestemd voor voorzieningen ten behoeve van waterberging en landschappelijke inpassing. De landelijke netbeheerder TenneT geeft in hun “Kaart Batterijen op het hoogspanningsnet 2030” aan dat binnen de provincie Flevoland tussen de 1000 en 2000 MW aan batterijvermogen benodigd is voor stabiliteit van het netsysteem. Energieopslag Westermeerdijk geeft hier invulling aan met een indicatief batterijvermogen van 250 MW en helpt daarmee bij het uitgesteld leveren van duurzaam opgewekte stroom aan het landelijk hoogspanningsnet. Hiermee kunnen pieken en dalen op het elektriciteitsnet als gevolg van weersafhankelijke elektriciteitsproductie, zoals elektriciteit uit zon en wind, worden afgevlakt.

Met Energieopslag Westermeerdijk speelt de Ontwikkelaar tevens in op de grote behoefte aan flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt en levert zij een bijdrage aan de transitie naar een robuuste, stabiele en duurzame energievoorziening in Nederland. Het project is niet in overeenstemming met de ter plaatse geldende beheersverordening “Landelijk gebied” (vastgesteld op 21 maart 2016), het rijksinpassingsplan “Inpassingsplan Windenergie langs de dijken van de Noordoostpolder” (vastgesteld op 20 december 2010) en het rijksinpassingsplan “Inpassingsplan Uitbreiding elektriciteitsnet Noordoostpolder” (vastgesteld op 28 april 2011). Daarom is het bestemmingsplan ‘Landelijk gebied, Westermeerweg achter 35 te Espel’ (hierna ook wel het “bestemmingsplan”) opgesteld voor de projectlocatie naast het hoogspanningsstation van TenneT aan de Westermeerdijk. Onderhavig document onderbouwt dat het initiatief in overeenstemming is met de goede ruimtelijke ordening.

1.2 Leeswijzer De toelichting van het bestemmingsplan is als volgt opgebouwd: ^ hoofdstuk 2 bevat het gebiedsprofiel en een projectomschrijving; ^ hoofdstuk 3 bevat de toets aan het beleidskader van het Rijk, de Provincie Flevoland en de gemeente Noordoostpolder; ^ hoofdstuk 4 bevat een beschrijving, toetsing en afweging van de relevante milieu- en omgevingsaspecten; ^ hoofdstuk 5 bevat een toelichting van de financiële en maatschappelijke uitvoerbaarheid van het project.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 2 van 54

2 Gebiedsprofiel en projectomschrijving 2.1 Projectlocatie 2.1.1 Ligging De projectlocatie bevindt zich aan de Westermeerdijk in de gemeente Noordoostpolder (kadastraal bekend als gemeente Noordoostpolder, sectie E, perceelnummer 2500). In Figuur 1 is het plangebied ingetekend in een luchtfoto. Het gedeelte van het plangebied dat als ‘Bedrijf - Energieopslag’ bestemd wordt, heeft een oppervlakte van circa 4,0 hectare. Daarnaast wordt er een strook van 0,65 ha ten oosten van het Energieopslag Westermeerdijk bestemd voor voorzieningen voor waterberging en landschappelijke inpassing.. Energieopslag Westermeerdijk bevindt zich ten oosten en zuiden van het 110kV onderstation van TenneT en bevindt zich te midden van meerdere duurzame energieprojecten. Aan de westkant van Energieopslag Westermeerdijk ligt het Windpark Noordoostpolder (NOP Agrowind, Westermeerwind en Zuidwester) met een aantal bijbehorende transformatorstations. Daarnaast worden er langs de Westermeerdijk zonneparken van circa 114 hectare ontwikkeld (de “Zonneweide Westermeerdijk”) waarvan het transformatorstation aan de westzijde van Energieopslag Westermeerdijk is voorzien. Ten noorden van Energieopslag Westermeerdijk is een strook van circa 20 meter bestemd voor ondergrondse kabels voor het onderstation van TenneT.

Legenda __ : Bedrijf - Energieopslag

IJ Water

landschappelijke inpassing

Plangebied Zonneweide Westermeerdijk Windturbine "Windpark NOP Agrowind" Onderstation TenneT Transformatorstations van Windpark Noordoostpolder en beoogde Zonneweide Westermeerdijk

Figuur 1 overzicht van omgeving Energieopslag Westermeerdijk

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 3 van 54

2.1.2 Huidig planologisch regime Ter plaatse van het plangebied geldt de beheersverordening “Landelijk gebied” (vastgesteld op 21 maart 2016). Op grond van de beheersverordening heeft het plangebied grotendeels de bestemming ‘Agrarisch gebied'. Het perceel van Energieopslag Westermeerdijk gelegen binnen de beheersverordening wordt op dit moment ook gebruikt voor agrarische doeleinden. Figuur 2 bevat een uitsnede van de plankaart van de beheersverordening. Het instrument van de beheersverordening is bedoeld om voor gebieden met een lage ruimtelijke dynamiek te voorzien in een passende planologische bescherming. Inmiddels is er voor het plangebied aan de Westermeerdijk wel een nieuwe ruimtelijke ontwikkeling voorzien, namelijk de komst van Energieopslag Westermeerdijk dat met dit bestemmingsplan mogelijk wordt gemaakt. De huidige beheersverordening laat de ontwikkeling van grootschalig EOS-parken niet toe, waardoor een herziening van het ter plaatse geldende planologisch regime noodzakelijk is. Op het moment dat dit bestemmingsplan inwerking treedt, vervalt de beheersverordening voor het plangebied waarvoor dit bestemmingsplan geldt (artikel 3.39 lid 2 Wro, e.e.a. uiteraard behoudens de gevolgen van de inwerkingtreding van de Omgevingswet).

Figuur 2 uitsnede plankaart beheersverordening “Landelijk gebied", met in het rood het plangebied (linksboven). Bron: www. raad. noordoostpolder.nl.

Binnen het verordeningsgebied zijn tevens de Inpassingsplannen “Inpassingsplan Windenergie langs de dijken van de Noordoostpolder” (vastgesteld op 20 december 2010) en “Inpassingsplan Uitbreiding elektriciteitsnet Noordoostpolder” (vastgesteld op 28 april 2011) van kracht. Onderliggend bestemmingsplan overlapt voor een deel deze inpassingsplannen. Op de kaart in Figuur 3 zijn de plankaarten van beide inpassingsplannen ingetekend. De omstandigheid dat er ter plaatse ook twee inpassingsplannen van toepassing zijn, vormt in dit geval geen belemmering voor het vaststellen van dit bestemmingsplan. In de Beheersverordening Landelijk gebied is namelijk opgenomen dat de gemeenteraad bevoegdheid heeft om een nieuw bestemmingsplan op te stellen voor zover de belangen van het windpark en schakelstation en het kabeltracé niet aangetast worden.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 4 van 54

Figuur 3: kaart waarop het “Inpassingsplan Windenergie langs de dijken van de Noordoostpolder” en het “Inpassingsplan Uitbreiding elektriciteitsnet. Noordoostpolder” zijn ingetekend, met het bestemmingsvlak ten behoeve van ‘Bedrijf Energieopslag’ (rood) en de strook voor voorzieningen voor waterberging en landschappelijke inpassing (blauw gearceerd)

Bij het vaststellen van dit nieuwe bestemmingsplan moet desalniettemin rekening worden gehouden met de geldende inpassingsplannen van bepaalde delen van het plangebied, gezien deze de ruimtelijke ordening voor delen van Energieopslag Westermeerdijk bepalen. Gelet hierop moet worden beoordeeld wat de potentiële gevolgen zijn van het bestemmingsplan voor de gebruiks- en bouwmogelijkheden van de inpassingsplannen. De beoordeling hiervan is uitgewerkt in Tabel 1. Op basis van de uitkomsten van deze beoordeling wordt geconcludeerd dat het bestemmingsplan niet in de weg staat aan de werking van de ter plaatse geldende inpassingsplannen. Tabel 1 Beoordeling overlap inpassingsplannen Inpassingsplan

Overlappende bestemmingen en aanduidingen

Onderbouwing

Conclusie

Inpassingsplan Uitbreiding elektriciteitsnet Noordoostpolder

Enkelbestemming 'Bedrijf Nutsvoorziening’

Met TenneT is overeengekomen dat er een afstand aangehouden dient te worden die minimaal gelijk is aan of groter is dan 25 meter tussen het hekwerk van het schakelstation en de batterijkasten van het energieopslagsysteem. Overige onderdelen van het batterijpark zijn wel toegestaan binnen deze zone. Daarnaast dient een afstand aangehouden te worden die minimaal gelijk of groter is dan 6 meter tussen het hekwerk van het schakelstation en bouwwerken, uitgezonderd hekwerk, binnen de enkelbestemming 'Bedrijf - Energieopslag’, daaronder mede begrepen niet verwijderbare verhardingen.

De belangen van TenneT worden middels een voorwaardelijke verplichting in de planregels en een vrijwaringszone in de plankaart geborgd. Daarmee vormt de komst van Energieopslag Westermeerdijk geen belemmering voor de bedrijfsvoering waarvoor het Inpassingsplan bedoeld is.

Dubbelbestemming 'Leiding Hoogspanning’ Dubbelbestemming 'Waarde Archeologie’ Gebiedsaanduiding 'Geluidzone nutsvoorzieningen’

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 5 van 54

Inpassingsplan Windenergie langs de dijken van de Noordoostpolder

Gebiedsaanduiding 'Geluidzone nutsvoorzieningen’

Deze geluidzone is opgenomen voor de nutsvoorzieningen voor het windpark aan de Westermeerdijk. Deze nutsvoorzieningen vormen namelijk een geluidzoneringsplichtige inrichting. Binnen deze zone zijn geen geluidgevoelige functies toegestaan. Met dit bestemmingsplan wordt geen nieuwe woning of ander geluidgevoelig gebouw toegestaan binnen de geluidzone voor de nutsvoorzieningen voor het windpark, dus het toelaten van Energieopslag Westermeerdijk respecteert de bedrijfsvoering van de windprojecten langs de dijk.

De komst van Energieopslag Westermeerdijk vormt geen belemmering voor de uitvoerbaarheid van het inpassingsplan.

Relatie met de milieueffectrapportage In onderdeel C en D van het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.), dat een AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) is bij de Wet milieubeheer (Wm), worden de activiteiten genoemd waarvoor een m.e.r. of een m.e.r.-beoordelingsplicht geldt. Een energieopslagsysteem staat niet op de C- of D-lijst in het Besluit m.e.r. Voor de planvorming en vergunningverlening voor het energieopslagsysteem is derhalve geen m.e.r.-procedure of (vormvrije) m.e.r.-beoordeling nodig.

2.1.3 Toelichting locatie De aanwezigheid van de (duurzame) energie-installaties van het Windpark Noordoostpolder, de beoogde zonneparken en het onderstation van TenneT in de directe omgeving, maken deze locatie uitermate geschikt voor één of meerdere EOS-park(en). Figuur 4 geeft een impressie van het energielandschap met de zonneparken, het windpark en Energieopslag Westermeerdijk aan de Westermeerdijk.

Figuur 4 indruk van Energieopslag Westermeerdijk binnen het toekomstige energielandschap aan de Westermeerdijk, exclusief voorzieningen t.b.v. waterberging en landschappelijke inpassing.

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 6 van 54

Energieopslag Westermeerdijk heeft belangrijke functies die aansluiten bij grootschalige opwek en transport van duurzame elektriciteit die binnen het plangebied plaatsvinden. Energieopslag Westermeerdijk zal de volgende functie(s) vervullen: ^ voorzien in opslagcapaciteit voor (duurzaam opgewekte) elektriciteit, ^ uitgesteld leveren van (duurzaam opgewekte) elektriciteit aan het landelijke elektriciteitsnet, en/of ^ bijdragen aan het balanceren van het net en het verlichten van plaatselijke netcongestie. De landelijk netbeheerder TenneT heeft in de “Kaart Batterijen op het hoogspanningsnet 2030” aangegeven dat het vanuit technische overwegingen de voorkeur heeft om grootschalige energieopslag nabij de grootschalige opwek van duurzame energie en nabij een onderstation van TenneT te plaatsen, zodat de opgewekte elektriciteit direct opgeslagen en afgenomen kan worden. Ook de gemeente Noordoostpolder wil spreiding van energie-infrastructuur binnen de gemeente voorkomen en vanuit het oogpunt van landschappelijke inpassing heeft clustering van energieinfrastructuur sterk de voorkeur. In paragraaf 2.3 wordt de (borging van de) goede landschappelijke inpassing nader toegelicht.

Bij onderhavig plan zorgt de zeer korte afstand tussen het onderstation van TenneT, de duurzame windenergieproductie met al bestaande transformatorstations en Energieopslag Westermeerdijk ervoor dat er slechts korte kabelverbindingen nodig zijn om het project mogelijk te maken. Zo zijn er mogelijkheden voor Energieopslag Westermeerdijk om deels te bestaande bekabeling en de transformatorstations van het windpark te gebruiken bij het transport van de batterijen naar het landelijke net. Ontwikkelaar heeft voor het transport van elektriciteit tussen het elektriciteitsnet en Energieopslag Westermeerdijk bij TenneT aansluitcapaciteit verkregen. Met het voorgaande is technische uitvoerbaarheid van Energieopslag Westermeerdijk geborgd, doordat er afdoende aansluitingen voor het transport van elektriciteit zijn. Doordat de aanleg van lange onder- en bovengrondse hoogspanningsverbindingen dus achterwege blijft, blijft de omgeving de negatieve gevolgen van aanlegwerkzaamheden voor lange hoogspanningsverbindingen bespaard. Dit draagt ook bij aan de financiële haalbaarheid van het project, doordat de kosten voor de realisatie daarvan lager blijven. Mede omwille van bovenstaande redenen heeft de Provincie Flevoland in het Experimentenkader Grootschalige Batterijopslag Flevoland de beoogde locatie aan de Westermeerdijk als voorkeurslocatie aangewezen.

De Gedeputeerde Staten en de Provinciale Staten van de Provincie Flevoland hebben positief gereageerd op dit Experimentenkader Grootschalige Batterijopslag Flevoland, provinciaal goedgekeurd op 19 juli 2023. In het Experimentenkader is toegelicht waarom en hoe een drietal energieopslag projecten, waaronder onderhavig project, in Flevoland ingepast kunnen worden. Dit wordt verder toegelicht in het beleidskader in hoofdstuk 3. Het Experimentenkader is bijgevoegd bij deze toelichting als Bijlage 1.

2.2 Projectbeschrijving en inrichting 2.2.1 Toelichting van het project en beschrijving van de onderdelen Een energieopslagsysteem (EOS) bestaat uit een batterij-installatie met Lithium-Ion batterijen, bijbehorende voorzieningen en kabels tussen het EOS en de netaansluiting. Binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’ kunnen meerdere EOS-parken worden gerealiseerd. Een EOS-park is één enkele inrichting waarin meerdere EOS’en gerealiseerd kunnen worden.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied, Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 7 van 54

Binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’ is er de mogelijkheid om één of meerdere EOS-parken te realiseren. Energieopslag Westermeerdijk kan daarmee bestaan uit de volgende elementen: - energiedragers waarin elektriciteit wordt opgeslagen (batterijen), in aangepaste containers of een andere behuizing; - transformatorstations met een maximaal gelijktijdig in te schakelen elektrisch vermogen van 198 MVA met meerdere transformatoren om van hoogspanning naar middenspanning te gaan; - transformatoren om van middenspanning naar laagspanning te gaan; - omvormers; - wegen en parkeerplaatsen; - schakelstations met schakelinstallaties, laagspanningsverdeelkasten en beveiligingskasten; - bijgebouw voor opslag van materialen e.d.; - bliksempieken; - voorzieningen ten behoeve van geluidmitigatie; - eventuele groenvoorzieningen, een grondwal en andere voorzieningen ten behoeve van landschappelijke inpassing; - waterbergingsvoorzieningen ten behoeve van watercompensatie; - omheining (incl. beveiligingsinstallaties). Energieopslagsysteem en batterijen De hoofdcomponent van een EOS wordt gevormd door de batterijen waarin elektriciteit wordt opgeslagen. De meest gangbare batterij is de lithium-ion batterij en dit wordt zodanig als uitgangspunt genomen voor dit bestemmingsplan.

De technologische ontwikkeling van elektriciteitsopslag in batterijen blijft de komende jaren in ontwikkeling, met de mogelijkheid dat er andere technologieën op de markt komen die beter geschikt zijn voor opslag dan de lithium-ion batterij. Om te voorzien in de mogelijkheid om dergelijke nieuwe technologieën te realiseren binnen Energieopslag Westermeerdijk, bevat het bestemmingsplan de mogelijkheid om bij omgevingsvergunning af te wijken van de opslag met lithium-ion batterij. Van deze bevoegdheid kan gebruik worden gemaakt, mits onder meer wordt aangetoond dat de andere technologie niet tot grotere of significant andere milieueffecten leidt. Dit betekent onder meer dat nog steeds voldaan kan worden aan de geluidsnormen. Meer specifiek moet worden aangetoond dat de externe veiligheidsrisico’s niet toenemen. Dit is apart benoemd omdat, de toets van de veiligheidsaspecten in dit bestemmingsplan specifiek is gebaseerd op de lithium-ion batterij. Hoe de opbouw en grootte van de batterijmodules voor dit project er precies eruit zal komen te zien, is afhankelijk van de batterijleverancier. De batterijsystemen van verschillende leveranciers verschillen in uitstraling. Hieronder, in Figuur 5 en Figuur 6 zijn illustraties opgenomen die een goede indicatie geven van het aangezicht van een EOS-park.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 8 van 54

Figuur 5 voorbeeld van een EOS-park met een aangepaste containeropstelling. Bron: Pivot Power.

Figuur 6 voorbeeld van een EOS-park met losse batterijkasten. Bron: ESB/Fluence.

Omvormers en transformatoren Om de elektriciteit van het elektriciteitsnet en de duurzame energieopwekking op te kunnen slaan in de batterijen en weer terug te kunnen leveren aan het elektriciteitsnet, moet de elektriciteit een gelijke stroomrichting en de juiste spanning hebben. Hiervoor worden per EOS ook transformatoren en omvormers geplaatst. De transformatoren van laag- naar middenspanning staan nabij de batterijopstelling en kunnen in sommige opstellingen zelfs direct aan een omvormer (inverters) gekoppeld zijn. Deze systemen hebben een oppervlak van doorgaans 20-30 m2 met een hoogte van 3-4 meter, zie Figuur 7. Schakelstation Schakelstations zijn benodigd voor het schakelen, doorvoeren en meten van de elektriciteit die tijdens het opladen en ontladen van de batterij wordt vervoerd (zowel tussen de netaansluiting, als tussen het aansluitpunt bij een energieproject). Zo kan er altijd gemonitord en afgesteld worden hoeveel elektriciteit van het net naar de batterij (en andersom) gaat. Afhankelijk van het totale vermogen en de indeling van de verschillende EOS-parken binnen het projectgebied zal er één of zullen er meerdere schakelstations nodig zijn. Deze schakelstations zijn vaak rechthoekig gebouwen waar de kabels via de onderkant naar getrokken worden. Deze gebouwen zijn circa 5 meter hoog, zie als voorbeeld Figuur 8.

Figuur 7 opstelling switchgear, transformator, omvormers met koeling. Bron: www.wstech.com

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Figuur 8 voorbeeld schakelstation nabij Hattemerbroek. Bron. www.ventolines.nl

Pagina 9 van 54

Transformatorstation Het transformatorstation, als aparte functieaanduiding aangegeven in dit bestemmingsplan, bestaat uit transformatoren en bijbehorende voorzieningen. Het transformatorstation wordt aangesloten op het TenneT onderstation en zal de spanning van midden- naar hoogspanning en andersom transformeren. Met de functieaanduiding ‘Transformatorstation’ (artikel 3.1, sub c, van de planregels) wordt binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’ een gebied ter grootte van 5.800 m2 afgebakend voor een transformatorstation ten behoeve van het energieopslagsysteem. Daarnaast is in de bouwregels in artikel 3.2.4, sub b, voor de transformatoren en bijbehorende scherfmuren een maximale hoogte van 6 meter vastgelegd en voor de bliksempieken een maximale hoogte van 20 meter vastgelegd. In de omgeving zijn nu al meerdere transformatorstations aanwezig (aan de westzijde van het onderstation van TenneT) voor het windpark die representatief zijn voor het te realiseren transformatorstation. Zie Figuur 9 voor een illustratie van één van de bestaande transformatorstations.

Figuur 9 Ter illustratie: transformatorstation met twee transformatoren aan de Westermeerdijk. Bron: eigen materiaal

Veiligheidsmaatregelen Bliksempieken (ook bliksemafleiders genoemd) zijn smalle verticale metalen staven die boven het EOS-park uit steken, om zo bij onweer mogelijke bliksem op te kunnen vangen. Het is essentieel dat deze aanzienlijk hoger zijn dan de andere componenten van een EOS-park. Zo worden beschadiging aan de componenten door een blikseminslag, kortsluiting en brand voorkomen. Bij het onderstation van TenneT en de transformatorstations van het windpark zijn reeds bliksempieken aanwezig (zie Figuur 10). Deze bliksempieken zijn circa 20 meter hoog.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 10 van 54

Figuur 10 bliksempieken bij het TenneT onderstation aan de Westermeerdijk. Bron: eigen materiaal.

Voor de veiligheid zal er ook een hekwerk rondom de/het EOS-park(en) worden geplaatst. Voorzieningen geluidmitigatie Op basis van het Activiteitenbesluit en de -regeling en de planregels van dit bestemmingsplan is een maximale geluidsbelasting voor de nabijgelegen woningen geborgd. Afhankelijk van de invulling van Energieopslag Westermeerdijk kan het voor de naleving van de geldende geluidsnormen nodig zijn mitigerende voorzieningen aan te brengen binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf Energieopslag’. Een geluidsscherm is een voorbeeld van een geluidsmitigerende voorziening. Geluidschermen binnen dit plan zullen maximaal 5,5 meter hoog zijn. Geluidschermen worden enkel en alleen toegepast indien er geen andere realistisch uitvoerbare optie bestaat om het geluid tot een acceptabel niveau te reduceren. Zij kunnen van verschillende materialen gemaakt zijn. Er zijn bijvoorbeeld transparante schermen, maar ook schermen met groene begroeiing en houtenschermen zijn mogelijk (zie Figuur 11).

Figuur 11 voorbeelden geluidsschermen. Bron: www.eurorail.nl.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 11 van 54

Verdere inrichting van de projectlocatie Daarnaast kunnen binnen de bestemming ‘Bedrijf - Energieopslag’ voorzieningen voor landschappelijke inpassing worden gerealiseerd en een interne wegenstructuur worden aangelegd. Tot slot voorziet het bestemmingsplan aan de oostzijde in ruimte voor voorzieningen ten behoeve van waterberging en landschappelijke inpassing in de vorm van een grondwal. Deze voorzieningen worden mogelijk gemaakt binnen een strook van 0,65 ha ten oosten van Energieopslag Westermeerdijk.

2.2.2 Opstelling van een EOS-park Het meest gebruikelijke ontwerp van een EOS-park is middels een aangepaste containeropstellingen of losse batterijkasten, zoals geïndiceerd in Figuur 5 en Figuur 6. Aangepaste batterijcontainers hebben doorgaans een lengte van 9 tot 30 meter, een breedte van circa 3 meter en een hoogte van circa 2-3,5 meter (exclusief koeling), zie Figuur 12 voor een voorbeeld van een opstelling met aangepaste batterijcontainers. Een aangepaste batterijcontainer met bovenop een verwarmings- en koelsysteem is circa 4 meter hoog. De andere mogelijkheid is de open opstelling van losse batterijkasten (Zie Figuur 6). De afmetingen van een batterijblok exclusief koeling is circa 2,5 meter lang, 2,5 meter breed en 3 meter hoog (exclusief koeling). Tussen de opstellingen van de aangepaste batterijcontainers of losse batterijkasten worden vanuit veiligheidsoverwegingen interne veiligheidsafstanden aangehouden. Meer informatie over de veiligheidsafstanden, maatregelen en voorzieningen die in dit verband worden getroffen is opgenomen in paragraaf 4.5. Bij een batterijsysteem worden ook verwarmings- en koelingsinstallaties en eventueel ventilatiesystemen geplaatst. Deze systemen worden op of naast de batterijkasten of aangepaste batterijcontainers geplaatst. De batterijsystemen hebben waarschijnlijk ook een fundering nodig, waardoor ze hoger dan maaiveld komen te liggen.

Figuur 12 voorbeeld EOS-park in aangepaste batterijcontainers [bron: Wärtsilä].

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 12 van 54

2.3 Stedenbouwkundige- en landschappelijke inpassing De komst van een EOS-park verandert de omgeving. Naar aanleiding van het principeverzoek is er een stedenbouwkundig advies afgegeven voor Energieopslag Westermeerdijk. In dit onderdeel wordt de toepassing en uitwerking van het stedenbouwkundig advies en de wijze van landschappelijke inpassing van Energieopslag Westermeerdijk toegelicht. Door deskundigenbureau 1op1 Architectuur is een studie naar landschappelijke inpassing uitgevoerd om tot een inpassing te komen die aansluit bij de omgeving, zie Bijlage 9. Omwonenden, provincie en gemeente zijn actief betrokken bij de totstandkoming van het plan voor landschappelijke inpassing. Middels een voorwaardelijke verplichting in de planregels worden de uitgangspunten voor de landschappelijke inpassing vastgelegd.

2.3.1 Gebiedskarakteristieken In de Structuurvisie Noordoostpolder 2025 worden de kernelementen van de dijkzone vastgesteld en wordt toegelicht met welke visie nieuwe ontwikkelingen rekening moeten houden. De inrichting van het landschap van de Noordoostpolder kenmerkt zich vanuit cultuurhistorisch perspectief door het modulaire systeem en een concentrische opbouw, waarbij een lijnvormige indeling van dijken, wegen en vaarten bestaat. Aan de oostzijde van Energieopslag Westermeerdijk ligt op een afstand van circa 400 meter van het EOS-park de Westermeerweg. De Westermeerweg volgt een noord-zuid richting. In de nabije omgeving bevinden zich enkel woningen ten oosten van het plangebied. Deze zijn gelegen aan de Westermeerweg en het Espelerpad (haaks op de Westermeerweg). De twee dichtstbijzijnde woningen liggen op circa 340 meter afstand, direct ten oosten van Energieopslag Westermeerdijk. Direct parallel en volgend aan de Westermeerweg ligt de Westermeertocht: een kenmerkend waterelement van het verkavelende landschap in de Noordoostpolder. Ook heeft deze weg hoog opgaande beplanting. Haaks op de Westermeerweg en de Westermeerdijk, ten noorden van Energieopslag Westermeerdijk, ligt de toegangsweg naar het onderstation. Aan de westkant van het projectgebied ligt in noord-zuidelijke richting de Westermeerdijk. Deze dijk heeft een waterkerende functie.

De top van de dijklijn ligt circa 5 meter t.o.v. Normaal Amsterdams Peil (NAP). Het maaiveld ter plaatse van het EOS-park heeft een hoogte van circa -4,35 meter t.o.v. NAP. Langs de Westermeerdijk ontwikkelt zich een ‘energielandschap’. Dit wordt gevormd door: - Het onderstation van TenneT; - Meerdere transformatorstations behorende bij Windpark Noordoostpolder; - Windturbines in rechte lijnen parallel aan de Westermeerdijk (op water en op land); - Voorziene zonneparken langs de Westermeerdijk. Vanaf de Westermeerweg is er momenteel zicht op het onderstation van TenneT en de windturbines van het Windpark Noordoostpolder, zoals te zien in Figuur 13. De boerderijen in dit gebied zijn dikwijls gekenmerkt door opgaande en rechte beplantingen rondom de erven.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 13 van 54

Figuur 13 Locatie plangebied (vanaf Westermeerweg) [bron: eigen materiaal]

De huidige locatie van het beoogde EOS-park en de omliggende percelen worden momenteel gebruikt voor akkerbouw. De akkerbouw in dit gebied bestaat dikwijls uit zware zavelgronden, waar onder andere aardappelen, bieten, winterwortelen, tarwe en uien worden geteeld. In andere woorden, er is sprake van relatief lage akkerbouw waardoor de openheid van het landschap zichtbaar blijft.

2.3.2 Kernkwaliteiten De Structuurvisie Noordoostpolder heeft verschillende deelgebieden voor het landelijke gebied. De Dijkzone, het deelgebied waar binnen het plangebied valt, streeft naar het intact houden van de langgerekte openheid, parallel aan de dijk. De komst van de windparken heeft de polderrand van verre herkenbaar gemaakt en versterkt daarmee de concentrische opbouw. Voor de komst van andere duurzame energie ontwikkelingen, zoals de zonneparken en het onderhavige EOS-park, wordt in de Structuurvisie Noordoostpolder als voorwaarde gesteld dat er een integraal ontwerp wordt opgesteld waarbij samenhang met de windturbines wordt gerealiseerd. Daarom wordt er bij de inrichting van het plan wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met deze karakteristieken.

2.3.3 Ruimtelijke inpassing Ruimtelijke structuur Het windpark en de zonneparken hebben een modulaire inrichting - ze volgen de logische lijn of indeling van de dijk (noord-zuid en oost-west). De opstelling van de batterij- en bijbehorende systemen zal waar mogelijk dezelfde modulaire lijn of richting volgen. Zo sluit Energieopslag Westermeerdijk zowel conceptueel en thematisch goed aan bij het bestaande energielandschap. Tevens wordt hiermee aangesloten bij de bestaande assenstructuur en de richting van de bestaande landschappelijke elementen (Westermeerdijk en verkavelingsstructuur). Bouwhoogte De openheid van het landschap en de assenstructuur (richtingen) staan centraal in het landschap. De Westermeerdijk is een constant element zichtbaar vanuit de omgeving. Om de openheid van het landschap te borgen, wordt de bouwhoogte van de verschillende elementen beperkt. Om vanaf de Westermeerweg een doorlopend zicht op de bovenkant van de dijklijn zo min mogelijk te onderbreken en dus een goede landschappelijke inpassing te borgen, wordt de hoogte van een EOS-park beperkt. Voor de batterijkasten of -containers geldt een maximale hoogte van 4,0 meter.

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 14 van 54

Voor het gros van de overige elementen van het EOS geldt een maximale hoogte van 5,5 meter (uitgezonderd bliksempieken). Ter plaatse van de functieaanduiding transformatorstation geldt een maximale hoogte van 6,0 meter voor transformatoren en scherfmuren (uitgezonderd bliksempieken). Beeldkarakteristiek Een grootschalig energielandschap is in deze tijd noodzakelijk voor de energietransitie en mag van buitenaf gezien worden als het in zijn landschappelijke context van een energielandschap geplaatst wordt. Voor de vormen, kleuren en materialen van een EOS-park geldt dat, waar mogelijk, uniformiteit met de rest van het energielandschap en de kernkwaliteiten van het gebied worden gehanteerd. Componenten van een EOS zijn vrijwel bijna-wit of lichtgrijs om de opname van warmte en benodigde hoeveelheid koeling te beperken. Donkere kleuren - zoals bij de beoogde zonneparken - zijn niet gewenst voor een EOS. De uiteindelijke kleurstelling zal in een later stadium worden bepaald, maar het uitgangspunt blijft om een kleur te kiezen die als minst storend wordt ervaren in het bijbehorende landschap. Afhankelijk van de geluidsproductie zullen al dan niet geluidsschermen worden toegepast. Deze dienen uniform, neutraal en introvert van karakter te zijn. Water- en groenstructuur Het plan voorziet niet in realisatie van een hoge groenstructuur.

De aanwezigheid van een groensingel of bomenhaag zou de openheid van het landschap en de uitstraling van een grootschalig energielandschap verstoren. Ter compensatie van het toenemende verharde oppervlak worden er nabij of in het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’ water compenserende maatregelen getroffen. Vanwege de openheid van het gebied heeft de aanleg van open water de voorkeur. Om het EOS-park uit het directe zicht te onttrekken vanaf de Westermeerweg en de dijk als constant element te behouden, wordt er aan de oostgrens van het EOS-park een grondwal ofwel (niet-waterkerende) dijk gerealiseerd. Met dit gebiedseigen element, wordt het initiatief uit het directe zicht onttrokken zonder de bestaande landschappelijke lijn van de Westermeerdijk te doorbreken. De grondwal zal 3 tot 4 meter hoog worden en maximaal 12 meter breed zijn. Aan de oostzijde van deze grondwal zal een waterpartij ten behoeve van watercompensatie de vorm van een watergang hebben in de noord-zuid richting, zodat het aansluit bij de assenstructuur van de omgeving. Voor een voorbeeld van hoe dit eruit zou kunnen komen te zien, zie Figuur 14.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 15 van 54

Figuur 14 Voorbeeld ontwerp grondwal en waterpartij aan oostzijde (uit landschappelijk inpassingsplan 1op1 Architectuur)

Toegang en afsluiting Voor de ontsluiting van het gebied zal gebruik gemaakt worden van de bestaande toegangsweg vanaf de Westermeerdijk richting het onderstation van TenneT. Aan de noord- en westzijde van het EOS-park zal een toegang worden gerealiseerd. Wegen binnen het EOS-park zullen zoveel mogelijk haaks aansluiten op de toegangswegen en in noord-zuid of oost-west richting liggen. De toegangsweg en interne ontsluiting zijn enkel bedoeld voor bestemmingsverkeer. Er zijn geen aparte fiets- of voetpaden voorzien. De toegankelijkheid van het terrein wordt uit veiligheidsoverwegingen beperkt door een hekwerk rondom een EOS-park te plaatsen. Om ruimtelijk goed in te passen zal dit aan de noord- en zuidzijde van het initiatief middels een open- of lamellen hekwerk zijn die eenduidig van kleur is. Principeontwerp landschappelijke inpassing Bovenstaande elementen voor de landschappelijke inpassing komen samen in het principeontwerp opgesteld door 1op1 Architectuur (Figuur 15).

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 16 van 54

Figuur 15 Ontwerpprincipe landschappelijke inpassing Energieopslag Westermeerdijk

2.3.4 Fasering en agrarisch gebruik De ontwikkeling zal ondergeschikt blijven aan de openheid en het landbouwkundig gebruik. De invulling van het gebied zal mogelijk gefaseerd plaatsvinden: binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf Energieopslag’ kunnen meerdere EOS’en gerealiseerd worden die niet per definitie gelijktijdig gerealiseerd hoeven te worden. In onderhavige toelichting wordt het eindbeeld getoetst. Gedurende de periode dat het gebied nog niet volledig is ingericht ten behoeve van Energieopslag Westermeerdijk, behouden de gronden de bestaande mogelijkheden voor agrarisch gebruik. Dit wordt enerzijds geborgd door de werking van het gebruiksovergangsrecht, maar ook door de functieaanduiding ‘Agrarisch’ die onderdeel is van de bestemming ‘Bedrijf-Energieopslag’ en de bestemming ‘Water-landschappelijke inpassing’. Zolang een deel van het EOS-park niet tot ontwikkeling komt, zal op de desbetreffende gronden de agrarische functie dus positief bestemd blijven via de functieaanduiding. Bij een gefaseerde aanleg van het EOS-park is het toegestaan om de landschappelijke inpassing in ten hoogste twee fasen te realiseren.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 17 van 54

3 Beleid 3.1 Rijksbeleid 3.1.1 Nationale omgevingsvisie De nationale omgevingsvisie (NOVI) omschrijft het nationale omgevingsbeleid. De NOVI loopt als instrument vooruit op de nieuwe Omgevingswet. In de bestaande Wet ruimtelijke ordening (Wro) is de NOVI een structuurvisie. Met de NOVI geeft het Rijk een langetermijnvisie voor duurzame ontwikkeling van de leefomgeving in de aankomende 30 jaar. De NOVI stuurt op het samenspel van maatschappelijke waarden, inhoudelijke normen én collectieve ambities. Daarom pleit de NOVI voor een integrale aanpak, waarbij andere overheden en maatschappelijke organisaties samenwerken en er meer regie vanuit het Rijk komt. De prioriteiten vanuit de NOVI zijn ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel, sterke en gezonde steden en regio’s en een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijke gebied. De aankomende decennia neemt het aandeel van duurzame energieopwekking substantieel toe. Parallel aan de ontwikkeling van grootschalige energieopwekking omschrijft de NOVI de noodzaak voor een sterk verbeterde hoofdinfrastructuur voor transport en opslag van energie. Tegelijkertijd is de beschikbare ruimte voor de duurzame opwek van energie ook een aandachtspunt. Een van de afwegingsprincipes die de NOVI hanteert is het “combineren boven enkelvoudig” gebruik van ruimte.

Het clusteren van verschillende activiteiten zoals wind en zon of opslag op dezelfde locatie, heeft daarbij dus de voorkeur. De beschikbare ruimte wordt goed gemanaged en daarom efficiënt in gedeeld, zodat alle beschikbare ruimte zo goed mogelijk benut wordt. Dit omvat niet alleen de uiteindelijke situatie en het bijbehorende ruimtegebruik, maar ook alle activiteiten in de voorbereidende bouwfase. Het onderhavige plan van Energieopslag Westermeerdijk komt in een beoogd “energielandschap” te liggen, waarbij de activiteiten opwek, transport en opslag geclusterd worden. Bovendien wordt door de ligging tegen het onderstation van TenneT kilometerslange ondergrondse kabels vermeden. Hierdoor wordt de ruimte efficiënt gebruikt.

3.1.2 Landelijk Actieprogramma Netcongestie In heel Nederland zijn er problemen met de capaciteit van het elektriciteitsnet, doordat het net te weinig transportcapaciteit heeft. Naast grootschalige elektrificatie van sectoren neemt ook het aandeel duurzame energieopwekking substantieel toe. Daarom remt netcongestie de noodzakelijke verandering naar een duurzame samenleving. Om deze problemen het hoofd te bieden, is er een landelijk actieprogramma tegen netcongestie opgezet. Opslag van energie zorgt voor een betere integratie van hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon. Grootschalige energieopslag sluit aan bij de doelstelling van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie om ‘een betere benutting van het net’ en ‘het vergroten van flexibele capaciteit’ te behalen. Energieopslag Westermeerdijk geeft flexibele capaciteit aan TenneT door het aanbieden van onder andere balanceringsdiensten en te zorgen voor congestiemanagement van het landelijke net.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 18 van 54

3.1.3 Ladder voor duurzame verstedelijking In artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) staat de “Ladder voor duurzame verstedelijking (hierna: Ladder) genoemd, op basis waarvan de toelichting van het plan de systematiek van de Ladder moet aanhouden als een bestemmingsplan een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt. Uit rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State volgt dat diverse voorzieningen op het gebied van energieopwekking en -distributie niet als stedelijke ontwikkeling kunnen worden aangemerkt (ABRvS 23 januari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:178, r.o. 4.2). Aangezien een grootschalig EOS-park ook een ruimtelijke ontwikkeling is die zich bij uitstek niet goed leent om binnen bestaand stedelijk gebied te worden gerealiseerd, is de motiveringseis voor de ladder van duurzame verstedelijking niet van toepassing op dit bestemmingsplan.

3.1.4 Conclusie Rijksbeleid In de NOVI en de Ladder duurzame verstedelijking omschrijft het Rijk de visie op zorgvuldig ruimtegebruik en regionale behoeftes. De voorkeur gaat uit naar het combineren van de noodzakelijke functies en ontwikkelingen, waarbij de overlast voor de omgeving gelimiteerd wordt. Energieopslag is door zowel de netbeheerder TenneT en het Rijk als een belangrijke landelijke ontwikkeling voor de toekomst, met een essentiële rol voor Flevoland door zijn hoge regionale opwek van energie. Door het clusteren van de verschillende functies van opwek (zon, wind) flexibele capaciteit (opslag), en de transportmogelijkheden, wordt aan de Westermeerdijk een energielandschap gecreëerd. Zo wordt aan de Ladder duurzame verstedelijking en de NOVI voldaan door het efficiënt indelen van de ruimte. Daarnaast wordt er voldaan aan de regionale behoefte van energieopslag, terwijl de impact op de omgeving geminimaliseerd door het vermijden van kilometerslange ondergrondse of bovengrondse kabels.

3.2 Provinciaal beleid 3.2.1 Coalitieakkoord Provincie Flevoland De Provinciale Staten van Flevoland verleggen in hun coalitieakkoord “Toekomst voor het nieuwe land 2023-2027” (gepubliceerd op 16 juni 2023) vanwege de overbelasting van het energienetwerk de nadruk op energieopslag in plaats van de opwekking ervan. De Provincie zet het huidige programma “Energie in Balans” (par. 3.1.4) voort om te zorgen dat vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd worden. Innovatieve initiatieven zoals grootschalige energieopslag nabij opweklocaties zullen worden gestimuleerd en gefaciliteerd om te zorgen dat binnen Flevoland opgewekte duurzame energie niet verloren gaat.

3.2.2 Omgevingsprogramma Flevoland Op 15 maart 2019 is het Omgevingsprogramma Flevoland in werking getreden. Het Omgevingsprogramma geeft de hoofdlijnen van het provinciaal ruimtelijk beleid en de langetermijnvisie van de provincie Flevoland aan. Een van de langetermijnvisies is om als provincie in 2030 volledig afhankelijk te zijn van duurzame energie en mogelijk zelfs ruimte te reserveren voor andere regio’s waar onvoldoende ruimte beschikbaar is. De centrale boodschap hierbij is een evenwicht tussen de ruimtelijke ontwikkeling en de maatschappelijke opgave te creëren, waarbij de vitaliteit van het landelijk gebied versterkt wordt.

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 19 van 54

Het Omgevingsprogramma geeft ruimte voor flexibiliteit van het beleid, daar nieuwe ontwikkelingen die positief bijdragen aan de maatschappij ook ontwikkeld kunnen worden. De ontwikkeling van grootschalige batterijsystemen in Flevoland worden op dit moment beperkt door de beleidsregel ‘kleinschalige ontwikkeling in het landelijke gebied’, terwijl het juist wel bijdraagt aan de ambitieuze doelen omschreven in het Omgevingsprogramma. Daarom biedt het Omgevingsprogramma middels een Experimentenkader ruimte voor afwijkingen van de vastgestelde regels en kunnen ontwikkelingen mogelijk gemaakt worden. Een experimentenkader zorgt ervoor dat het planologische regime op ‘experimentele basis’ verruimt kan worden voor de gewenste integrale ontwikkelingen. Voor de ontwikkeling van grootschalige energieopslag is er middels een Experimentenkader Grootschalige Batterijopslag Flevoland (hierna “het Experimentenkader”), vastgesteld op 19 juli 2023, ruimte gecreëerd voor drie initiatieven binnen de Provincie Flevoland. Deze initiatieven zijn gelegen aan de Westermeerdijk nabij Espel (onderhavig plan), het Olsterdwarspad in Dronten en aan de Vogelweg in Zeewolde. Het Experimentenkader moet inspelen op het maatschappelijke belang door het combineren van functies, aandacht voor de landschappelijke inpassing, verkaveling van het landschap, biodiversiteit en tijdelijkheid.

Onderhavige toelichting bestemmingsplan omschrijft de ontwikkeling van één of meerdere EOSpark(en) in de directe nabijheid van andere gerelateerde infrastructurele en maatschappelijke voorzieningen: het windpark met bijbehorende transformatorstations, het onderstation van de netbeheerder en de beoogde zonneparken met transformatorstation(s). De kernkwaliteit van de omgeving blijft behouden door in het bijzonder rekening te houden met landschappelijke inpassing (paragraaf 2.3). Ook zal er tijdelijkheid aan het project zitten: de agrarische functie blijft behouden zolang het EOS-park niet ontwikkeld is. Het beoogde Energieopslag Westermeerdijk voldoet dus aan de toets van de voorwaarden van het Experimentenkader. De noodzaak van energieopslagsystemen is bekend en daarom is er voldoende motivatie voor de totstandkoming van dit project binnen het Omgevingsprogramma.

3.2.3 Programma Landschap van de Toekomst Op 13 oktober 2021 is de structuurvisie ‘Programma Landschap van de Toekomst’ vastgesteld. Het toekomstige landschap wordt onderschreven door efficiënte en zorgvuldige ontwerpen waarbij de waarde en identiteit van het Flevolands landschap, zoals de polderbeleving, hoog in het vaandel staan. Concreet wordt hier bijvoorbeeld het ‘regionale perspectief voor energielandschappen’ als een van de thema’s genoemd. Naast de bovengenoemde opgave van hoge ruimtelijke kwaliteit van de inrichting van energielandschappen zijn ook de combinatie van energielandschappen met andere opgaven als biodiversiteit en klimaatadaptie van belang. Hiernaast is ook de ontwikkeling van gebiedsgerichte inrichtingsprincipes voor energielandschappen passend bij de kwaliteiten van een gebied relevant. Om verfrommeling van het landschap te voorkomen, is het van belang om de onderdelen van de energietransitie vanuit een integraal langetermijnperspectief te bekijken. Hierbij is een efficiënte, multifunctionele maar voornamelijk duurzame inrichting van een toekomstbestendig energielandschap gewenst. De eigenschappen van een toekomstbestendig energielandschap richten zich dus op een hoge ruimtelijke kwaliteit met een zo goed mogelijke aansluiting bij de karakteristieken van de specifieke locatie.

Bovenstaande vereisten zijn zorgvuldig in overweging genomen bij de keuze voor de locatie van Energieopslag Westermeerdijk. Het gecreëerde energielandschap bestaande uit het nabij liggende windpark, zonneparken en het onderstation van TenneT, biedt uitstekend ruimte voor de toevoeging van een EOS-park.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied, Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 20 van 54

3.2.4 Programma Energie in balans Flevoland Naast de grootschalige opwek van (flexibele) duurzame energie zijn er nog een drietal belangrijke aspecten om een veerkrachtig en flexibel energiesysteem te creëren. In het programma Energie in Balans worden verder de flexibele vraag naar energie, netversterking en energieopslag genoemd. Naast significante investeringen in het verzwaren van het elektriciteitsnet waardoor de capaciteit toeneemt zorgt ook de opslag van energie voor een oplossing tussen de onbalans tussen de flexibele vraag en aanbod. De Provincie Flevoland heeft grote ambities en wil de ontwikkeling van energieopslag ruimte geven door de proeftuin in Nederland te worden. Voor het oplossen van de onbalans in de flexibele vraag en aanbod is opslag in batterijen uitermate geschikt. Opslag in batterijen zorgt voor een alternatief op netverzwaring en het zorgt bij uitstek voor het opvangen van piek- en dal belasting door als capaciteitsbuffer te fungeren. Door de grootschalige opwekking van duurzame en flexibele energieproductie in Flevoland past de opslag in batterijen bij verdere ontwikkeling van een toekomstbestendig energiesysteem.

3.2.5 RES-regio Flevoland De provincie Flevoland is één van de 30 RES regio’s. De Provinciale Staten hebben samen met de Algemene Vergadering van het Waterschap en zes gemeenten, waaronder de gemeente Noordoostpolder, in 2021 de RES 1.0 opgesteld. Naast het opwekken van duurzame energie is opslag van de energie een van de belangrijke ontwikkelingen om dit doel te bereiken. De infrastructuur van het energienet is namelijk vaak een van de bepalende factoren voor de grootschalige opschaling van het duurzame energiemethoden. Door de grootschalige opwek en diverse methoden van duurzame energie zijn er in Flevoland veel schommelingen in de energiehuishouding. Naast netverzwaring is de opslag van energie een belangrijke methode om flexibel met deze schommelingen om te gaan. Zowel waterstof als opslag in batterijen worden in het RES 1.0 genoemd als mogelijke methoden. De RES omschrijft het belang van inzichtelijkheid in opslagmethoden en dat ze deze innovatieve ontwikkelingen op de voet volgen. Energieopslag Westermeerdijk past uitstekend binnen de vastgestelde kaders van opslagmethoden in het RES 1.0.

3.2.6 Conclusies Provinciaal beleid De Provincie Flevoland wordt gekenmerkt door de grootschalige opwekking van duurzame energie. In het Coalitieakkoord 2023-2027 wordt de focus verlegd naar de energieopslag tegen de netcongestie en zodat de opgewekte energie niet verloren gaat. In het programma Energie in Balans wordt ook het belang van opslag in batterijen geformuleerd. Opslag van energie creëert flexibiliteit in de energiehuishouding en daardoor vermindert de noodzaak voor grootschalige en dus kostbare netverzwaring. De provincie Flevoland beschouwt zichzelf als een ideale proeftuin voor de ontwikkeling energieopslag. Middels het Experimentenkader Grootschalige Batterijopslag Flevoland (Bijlage 1), onderdeel van het Omgevingsprogramma Flevoland, kan een wenselijke ontwikkeling in het landelijk gebied mogelijk gemaakt worden als het project voldoet aan specifieke voorwaarden. Onderhavig plan is getoetst en voldoet aan deze voorwaarden. Daarom past Energieopslag Westermeerdijk binnen het Provinciale beleidskader voor de ontwikkeling van batterijopslag.

Toelichting bestemmingsplan 'Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 21 van 54

3.3 Gemeentelijk beleid 3.3.1 Regionale Energiestrategie (RES) Hoewel de Regionale Energiestrategie niet per gemeente is vastgesteld, hebben de gemeenten wel meegewerkt aan de RES 1.0 en uiteindelijk de uitwerking goedgekeurd. Zowel op Provinciaal vlak (paragraaf 3.2.5) als op gemeentelijk gebied is de RES relevant. In de RES 1.0 wordt de inzet van energieopslag benoemd en stemmen gemeenten er mee in om deze ontwikkeling te verkennen.

3.3.2 Energiebeleid De gemeente Noordoostpolder heeft als beleidsdoelstelling om in 2030 volledig energieneutraal te zijn. Een energie neutrale gemeente zorgt dat er evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er verbruikt wordt. Allereerst zet de gemeente Noordoostpolder in op energiebesparing. Daarnaast geeft de gemeente ook ruimte voor duurzame initiatieven en de ontwikkeling van grootschalige energiebronnen, zoals wind of zon. De ontwikkeling van een energieopslag valt onder een duurzaam initiatief, echter kent de gemeente momenteel geen specifiek beleid op de ontwikkeling voor een energieopslag. Bij afwezigheid van dergelijk beleid dient in het kader van dit bestemmingsplan te worden getoetst of de realisatie van Energieopslag Westermeerdijk voldoet aan een goede ruimtelijke ordening, waarbij sprake moet zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat en de gevolgen niet onevenredig mogen zijn. In het coalitieakkoord van 2022-2026 van de gemeente staat in Ambitie 3: ‘Duurzamer, groener en schoner’ dat er werk gemaakt wordt voor pilots en experimenten die opslag van energie mogelijk maken. Hiermee worden landelijke ontwikkeling gevolgd en worden er kansen op een passend tempo geboden voor de verduurzaming van de gemeente.

In het beleidsplan ‘Zon in de polder’ (gebiedsgericht beleidskader voor zonneweide, 26 februari 2019) omschrijft de gemeente de kansen om een duurzaamheid- of energielandschap te creëren bij het windmolengebied door de combinatie van ‘wind en zon’. Het uitgangspunt voor dit beleid focust zich op het zuinig omgaan met de landbouwgrond, waarbij een duidelijk kader moet worden opgesteld om versnippering en een rommelig beeld in het landschap te voorkomen. De onderhavige ontwikkeling van een EOS-park past zowel landschappelijk als energetisch in dit geclusterde energielandschap waar versnippering van energiefuncties wordt tegengegaan. Het Uitvoeringsprogramma ‘ruimte voor energie’ benadrukt de ambitie dat als de omstandigheden het toelaten, de ontwikkeling van energieopslagmogelijkheden voldoende ruimte geboden moet worden. Bovendien benadrukken het Omgevingsprogramma Flevoland en het bijbehorende Experimentenkader dat de individuele gemeenten ruimte hebben om zelf invulling te geven aan de landschappelijke inpassing van het project.

3.3.3 Conclusies gemeentelijk beleid Energieopslag past binnen de gemeentelijke beleidsprogramma’s. In het beoogde plangebied wordt er namelijk een cluster gemaakt van de verschillende vorming van energieopwekking, zon en wind, en wordt er daarom efficiënt en duurzaam met het ruimtegebruik omgegaan. In andere woorden, de energiefuncties worden gecombineerd en in een energielandschap ondergebracht. Daarom past Energieopslag Westermeerdijk binnen de beleidskaders van de gemeente Noordoostpolder.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 22 van 54

4 Omgevingsaspecten en onderzoek 4.1 Bedrijven en milieuzonering 4.1.1 Toetsingskader Vanuit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening is een goede kwaliteit van de woon- en leefomgeving in de omgeving van een EOS-park belangrijk. Om dit te waarborgen voor is onderzocht of aansluiting bij de VNG-publicatie ‘Bedrijven en Milieuzonering’ (2009) mogelijk is. Dit document geeft richtafstanden tussen milieubelastende activiteiten en milieugevoelige functies, zoals woningen. Deze richtafstanden vormen een goede indicatie voor de borging van een goede milieuzonering, waarbij de kwaliteit van de omgeving wordt gehandhaafd en tegelijkertijd wordt verzekerd dat de gewenste bedrijfsactiviteiten kunnen worden uitgevoerd. Op grond van Categorie 20 van Bijlage 1 bij het Besluit omgevingsrecht (Bor) geldt voor transformatorstations met niet in een gesloten gebouw ondergebrachte transformatoren, met een maximaal gelijktijdig in te schakelen elektrisch vermogen van 200 MVA of meer dat zij een (milieu)vergunningplicht hebben. Dit omvat het midden- naar hoogspanningstransformatorstation, waarbij de functie is om de elektriciteit op het net te leveren. Een midden- naar hoogspanningsstation zal getoetst worden aan het maximaal gelijktijdig ingeschakelde elektrische vermogen.

In overeenstemming met wind- en zonneparken zijn laag- naar midden spanning transformatoren onderdeel van de inrichting van het totale systeem, omdat deze transformatoren onder de Bor een ondersteunende functie hebben ten behoeve van de hoofdfunctie - hier de opslag van energie. De VNG-Publicatie ‘Bedrijven en Milieuzonering’ (2009) is zodoende geen geschikt middel om het EOS aan te toetsen. In onderdeel D, Bijlage 1 van het Bor zal een transformatorstation met een elektrisch vermogen van 200 MVA of meer ook vallen onder de noemer van een “grote lawaaimaker” volgens de Wet geluidhinder (Wgh).

4.1.2 Onderzoek Voor onderhavig project zal een apart gebied binnen het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’ bestemd worden voor de inrichting van een transformatorstation, zie plankaart. Dit gebied biedt in het bijzonder ruimte aan midden- naar hoogspanningstransformatorstations zodat de elektriciteit aan het net geleverd kan worden. Deze transformatorstations hebben volgens de VNG-publicatie een vergelijkbaar bedrijfstype als ‘elektriciteitsdistributiebedrijven met transformatorvermogen’. In de VNG-publicatie is het bedrijfstype ‘elektriciteitsdistributiebedrijven met transformatorvermogen’ onderverdeeld in verschillende klassen. Het beoogde transformatorstation zal een gelijktijdig in te schakelen elektrisch vermogen hebben van maximaal 198 MVA. Dit betekent dat het transformatorstation van Energieopslag Westermeerdijk in de categorie ‘100-200 MVA’ valt en onder de milieucategorie 3.2. De relevante richtlijnen bij de categorie 100-200 MVA zijn die voor de aspecten geluid en gevaar. Voor geluid adviseert de VNG-publicatie een minimale afstand van 100 meter tussen bedrijfsactiviteiten en gevoelige objecten; voor gevaar is de richtlijn 50 meter. In dit geval wordt voldaan aan beide richtafstanden. De afstand van de grens van het gebied met de bestemming ‘Bedrijf - Energieopslag’ tot de gevel van de dichtstbijzijnde woning op Westermeerweg 35A bedraagt namelijk 340 meter.

De afstand tot de functieaanduiding van transformatorstation tot deze woning bedraagt 450 meter, zoals te zien is in Figuur 16.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied, Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 23 van 54

Figuur 16Afstand van woning tot ‘Bedrijf - Energieopslag’ & Functie: transformatorstation

4.1.3 Conclusie bedrijven en milieuzonering De VNG-publicatie is van toepassing op functieaanduiding: transformatorstation van het bestemmingsvlak ‘Bedrijf - Energieopslag’. Voor het onderdeel bedrijven en milieuzonering worden ter plaatse van de functieaanduiding van het transformatorstation de relevante richtafstanden voor geluid en gevaar voor de milieucategorie 3.2 van 100 meter respectievelijk 50 meter niet overschreden. De VNG-publicatie voorziet niet in een categorie voor een EOS-park. De aspecten geluid en gevaar van het EOS worden zodoende nader onderzocht in respectievelijk de paragrafen 4.2 Geluid en 4.5 (Externe) Veiligheid.

4.2 Geluid 4.2.1 Toetsingskader De ruimtelijke aanvaardbaarheid van deze ontwikkeling wordt beoordeeld aan de hand van de volgende documenten en kaders. Geluidskader inrichtingen Volgens het Activiteitenbesluit milieubeheer is er sprake van een inrichting type B, waarvoor bij de oprichting een melding moet worden gedaan inclusief een akoestisch onderzoek. Het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (kortweg: het Activiteitenbesluit milieubeheer) is het kader voor de toetsing van geluid van inrichtingen. In het Activiteitenbesluit milieubeheer is in tabel 2.17a opgenomen aan welke geluidswaarden een inrichting moet voldoen.

Toelichting bestemmingsplan ‘Landelijk gebied Westerm eerweg achter 35 te Espel’

Pagina 24 van 54

Geluidsnota gemeente Noordoostpolder De gemeente heeft beleid opgesteld voor het geluid afkomstig van inrichtingen (Nota Geluid, onderdeel industrielawaai, gemeente Noordoostpolder, vastgesteld in oktober 2011). In deze nota worden beleidsregels voorgesteld hoe om te gaan met het bestuurlijk afwegingsproces op het onderdeel geluid bij het beoordelen van de omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu (een toetsingskader), daarmee het geluid van inrichtingen op hun omgeving te reguleren en een bepaalde geluidskwaliteit (richtwaarden) in een gebied te behouden. Het geluidbeleid geldt ook als toetsingskader voor het vaststellen van de noodzaak tot het opleggen van maatwerkvoorschriften. Het bevat echter geen zwaardere normen en beperkt niet de bestaande juridische mogelijkheden. De geluidnota heeft als doel om de goede kwaliteit van de leefomgeving te behouden en, waar mogelijk en noodzakelijk is, kansen te benutten om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. De geluidnota noemt een richtwaarde van 50 dB(A) op woningen van derden, wat gelijk is aan de geluidswaarden uit het Activiteitenbesluit. Gelet op bovenstaande, plus het nabijgelegen industrieterrein en de windturbines, ligt het voor de hand een streefwaarde van maximaal 50 dB(A) etmaalwaarde te hanteren.

Deze streefwaarde wordt gebruikt om ervoor te zorgen dat de geluidniveaus binnen aanvaardbare grenzen blijven en dat de eventuele overlast voor omwonenden wordt geminimaliseerd. Vervolgens is in het geluidsonderzoek onderzocht of Energieopslag Westermeerdijk kan voldoen aan de standaardgeluidswaarde van 50 dB(A). Deze 50 dB(A) zal worden getoetst bij de dichtstbijzijnde woningen van derden. Dit zijn de woningen op de adressen Westermeerweg 35 en Westermeerweg 35A. Hierbij is een afstand tot de grens van het kavel maatgevend voor de geluidstoets. Mogelijkheid maatwerkvoorschrift Het bevoegd gezag, het college van Burgemeester en Wethouders, kan bij maatwerkvoorschrift andere waarden voor het langtijdgemiddeld beoordelingsniveau (“LAr,LT”) en het maximaal geluidsniveau (“LAmax”) vaststellen.1 Deze bevoegdheid kan in onderhavig geval worden toegepast. Een hogere waarde kan slechts worden gesteld als binnen geluidsgevoelige ruimten dan wel verblijfsruimten van gevoelige gebouwen, die zijn gelegen binnen de akoestische invloedssfeer van de inrichting, een etmaalwaarde van maximaal 35 dB(A) wordt gewaarborgd.2 Het college dient bij het besluit een belangenafweging te maken. Omdat voor het onderwerp geluid een vergaande mate van decentralisatie gewenst wordt geacht, is er geen bandbreedte waarbinnen deze afweging kan plaatsvinden.