14.3 Evaluatierapport BMC - Beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten.pdf

Centrum Emmeloord

Rest Emmeloord

Overige Kernen

koop vrijstaand

woning

1,8

2,2

2,3

2,4

Aandeel bezoekers 0,3

koop twee-onder-een-kap

woning

1,7

2,1

2,2

2,2

0,3

koop, tussen/hoek

woning

1,5

1,9

2,0

2,0

0,3

koop, etage, duur

woning

1,6

2,0

2,1

2,1

0,3

koop, etage, midden

woning

1,4

1,8

1,9

1,9

0,3

koop, etage goedkoop

woning

1,3

1,6

1,6

1,6

0,3

huurhuis, vrije sector

woning

1,5

1,9

2,0

2,0

0,3

huurhuis, sociale huur

woning

1,3

1,6

1,6

1,6

0,3

huur, etage, duur

woning

1,4

1,8

1,9

1,9

0,3

huur, etage, midden/goedkoop

woning

1,1

1,4

1,4

1,4

0,3

kamerverhuur, zelfstandig

kamer

0,6

0,7

0,7

0,7

0,2

aanleunwoning/serviceflat

Woning

1,0

1,1

1,2

1,2

0,3

Buitengebied

Voor een beroep aan huis I bedrijf aan huis wordt naast bovenstaande parkeervraag één extra parkeerplaats geëist. Hierbij ís uitgegaan van beroepsuitoefening van één persoon zonder personeel welke beperkt bezoek onlvangt.

In de beleidsregel zelf is op dit moment geen mogelijkheid opgenomen om (gemotiveerd) af te wijken van de norm. Uit de interviews blijkt dat vervoer vaak collectief wordt geregeld. Arbeidsmigranten worden met bussen uit het thuisland opgehaald en in Nederland zijn er een aantal auto's per huisvestingslocatie beschikbaar. Vervoer van en naar bedrijfslocaties vindt ook plaats middels busjes. In veel gevallen zijn daarom niet zoveel parkeerplaatsen nodig als nu voorgeschreven wordt met de parkeernorm. Een uitzender noemde dat misschien 20oZo van de arbeidsmigranten zelf een auto heeft. Er zou ruimte voor maatwerk moeten zijn om bijvoorbeeld af te wijken van de norm en dan een maximaal aantal auto's als voorwaarde te benoemen. Uit de interviews blijkt dat de huidige parkeernorm, naast de optelsom van andere eisen, ervoor zorgt dat op een geschikt erf minder huisvestingsplekken gerealiseerd kunnen worden dan nodig is om bijvoorbeeld financieel uit te kunnen of goed beheer toe te kunnen passen. Soms komen hierdoor geschikte/gewenste huisvestingsinitiatieven toch niet tot uitvoering. Dit kan voorkomen worden door specifiek te kijken naar wat nodig is in iedere situatie en dit goed vast te leggen in de omgevingsvergunning. Tegelijkertijd weten we dat op dit moment in het landelijk gebied langs de weg geparkeerd mag worden.

Door een parkeerbesluit te nemen ter hoogte van huisvestingsinitiatieven kan voorkomen worden dat op piekmomenten of wanneer de parkeernorm toch te laag is ingeschat, auto's langs de weg geparkeerd worden. Het parkeerbeleid van de gemeente moet geactualiseerd en juridisch geborgd worden. Het is van belang om dit mee te nemen in het plan van aanpak omgevingsplan. In de nieuwe beleidsregel voor het landelijk gebied moet vervolgens verwezen worden naar het parkeerbeleid van de gemeente. In het nieuwe parkeerbeleid moet ruimte worden opgenomen om maatwerk toe te passen, mits goed onderbouwd.

7 Bron: Nota Parkeernormen 2016

| 24 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

4.1.3 Overkoepelende aspecten Er zijn uit de beleidsevaluatie een aantal overkoepelende aspecten naar voren gekomen die terugkomen in de specifieke regels voor de verschillende huisvestingscategorieën. Duidelijkheid versus flexibiliteit (maatwerk) Over het algemeen wordt de duidelijkheid die de beleidsregels biedt aan initiatiefnemers en betrokkenen gewaardeerd. De gemeente loopt hierin ook voor op gemeenten in de regio. Het tegengeluid is dat de regels in sommige gevallen ervaren worden als inflexibel. Vanuit de initiatiefnemers is de sterke wens uitgesproken om meer maatwerk te kunnen toepassen bij specifieke initiatieven. De beleidsregels zouden niet moeten fungeren als checklist, maar het zou ruimte moeten geven om plekken te realiseren waar daadwerkelijk behoefte aan is. Dit spanningsveld sluit aan bij de discussie die ook speelt rondom de implementatie van de Omgevingswet. De gedachte die achter de Omgevingswet schuil gaat, is dat een gemeente goed nadenkt over haar rol op verschillende beleidsdomeinen. Wil de gemeente de regie houden en sturen of meer faciliteren? En zijn er specifieke thema's waarop de gemeente meer regels kan loslaten of juist extra regels wil voeren? Deze vraag speelt ook specifiek op het thema arbeidsmigratie.

Vanwege de omvang van het vraagstuk in de gemeente Noordoostpolder wordt geadviseerd om als gemeente een belangrijke rol te blijven spelen in dit vraagstuk. Duidelijkheid over wat wel en niet mag is hierin belangrijk voor inwoners en ondernemers. Maar deze duidelijkheid zou niet zover moeten gaan dat er geen ruimte is voor maatwerk. In de verschillende aanbevelingen in deze evaluatie komt deze gedachtegang terug. Riolering In het grootste deel van het landelijk gebied is geen gemeentelijke riolering aanwezig. Als bij een initiatief voor huisvesting categorie 1, 2 of 3 in het landelijk gebied, de hoeveelheid vrijkomend stedelijk afvalwater ten opzichte van de huidige situatie aanmerkelijk toeneemt, kan dit gevolgen hebben voor de wijze waarop dit afvalwater wordt afgevoerd. Daarom staat in de beleidsregel beschreven dat voor de start van de procedure afspraken gemaakt moeten zijn tussen de gemeente en de aanvrager over de riolering. Het is van belang dat bij de uitvoering van deze eis maatwerk mogelijk moet zijn als specifieke situaties daar om vragen. Bij het toepassen en beoordelen van een maatwerkoptie moet het waterschap vroegtijdig betrokken worden. Participatie en klankbordgroep Vanaf categorie 2 is het verplicht om een klankbordgroep in te stellen. Deze klankbordgroep brengt gedurende het beoordelingsproces een advies uit. Dit wordt meegewogen bij de besluitvorming.

Ook is het vanaf categorie 2 nodig om de omwonenden per brief te informeren.

| 25 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

De gemeenteraad heeft in maart 2022 de 'Verordening burgerparticipatie en uitdaagrecht gemeente Noordoostpolder' vastgesteld. In deze verordening is aangegeven dat bij de start van elke participatieprocedure vastgesteld wordt op welke manier participatie wordt toegepast. Dit is in lijn met de nieuwe Omgevingswet die naar verwachting januari 2023 in werking zal treden. Verder wordt gesteld dat dit besluit bekend moet worden gemaakt op de voor die participatieprocedure geschikte wijze. Hiervoor worden geen richtlijnen gegeven en de klankbordgroep wordt niet genoemd. Verder is bepaald dat er bij elk participatietraject een participatienota moet worden opgesteld waarin de volgende onderwerpen aan de orde komen: het doel van de participatie, de beïnvloedingsruimte, de kaders en de manier waarop er over deze kaders gecommuniceerd wordt, de manier en het tijdvak waarin ingezetenen en belanghebbenden hun inbreng kunnen leveren, de wijze waarop democratische waarden in de participatieprocedure worden gewaarborgd en een begroting van de kosten. Op dit moment werkt de gemeente Noordoostpolder aan handboeken voor specifieke onderwerpen. Uit de werkateliers en interviews volgden wisselende ervaringen met de klankbordgroep. Over het algemeen wordt de klankbordgroep gezien als prettige manier om vroegtijdig met elkaar in gesprek te gaan.

Wel zijn er een aantal aandachtspunten benoemd: ^ De verplichting om buren te informeren kan nadelige gevolgen hebben. Zo informeerde een initiatiefnemer zijn buren over zijn huisvestingsinitiatief, waarna de buren zelf een initiatief gingen indienen om te voorkomen dat er bij de buren arbeidsmigranten gehuisvest konden worden. Dit zou voorkomen kunnen worden door in de beleidsregel bij categorie 1 een minimum aantal te huisvesten personen op te nemen, bijvoorbeeld tien. ^ De klankbordgroep geeft een advies dat het bestuur meeweegt in de besluitvorming. Bij sommige initiatieven is er onduidelijkheid geweest over de status van dit advies. ^ De representativiteit van de klankbordgroep. ^ Het is van belang om goed per situatie te kijken wanneer participatie gewenst is en in welke vorm. Ook bij kleine initiatieven kan participatie erg belangrijk zijn. In het recentelijk vastgestelde participatiebeleid wordt ruimte geboden om per initiatief specifiek te kijken naar welke participatievorm gewenst is. Het advies is om bij dit participatiebeleid aan te sluiten met de beleidsregel arbeidsmigratie. Het advies is daarnaast om specifiek op het onderwerp arbeidsmigratie een uitwerking te maken van het participatiebeleid (in de genoemde handboeken). In deze uitwerking kunnen ingrediënten opgenomen worden om te komen tot een maatwerkaanpak per huisvestingsinitiatief.

Een klankbordgroep is één van deze ingrediënten omdat uit de ervaringen blijkt dat dit in sommige gevallen goed werkt. In de beleidsregel zelf zal dan enerzijds verwezen kunnen worden naar het overkoepelende participatiebeleid, maar ook naar deze uitwerking. Dit om onduidelijkheid over de participatiewerkwijze van de gemeente Noordoostpolder te voorkomen.

| 26 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Ruimtelijke kwaliteit Door op zoek te gaan naar standaardoplossingen, zoals modules, kan eenheid gecreëerd worden in het landschap. Deze standaardoplossingen moeten aan de voorkant beoordeeld worden door de welstandscommissie en getoetst op het bouwbesluit. Bij een akkoord op deze punten is het doorlopen van een procedure voor deze modules eenvoudiger. Ruimtelijke ordening In de beleidsregel worden een aantal eisen genoemd. Naast deze eisen is het bij verlening van een omgevingsvergunning (artikel 2.12 WRO) ook van belang dat er sprake is van een goede ruimtelijke ordening en dat er bij een omgevingsvergunning bouwen voldaan moet worden aan brandveiligheidseisen en het bouwbesluit. Dit is voor initiatiefnemers niet altijd duidelijk. In de beleidsregel moet duidelijk worden beschreven dat er naast de specifiek beschreven eisen ook moet worden voldaan aan de reguliere eisen vanuit de WRO (straks Omgevingswet) en de bouwregelgeving. Verblijfsduur Er is op dit moment geen zicht op de verblijfsduur van arbeidsmigranten op de verschillende locaties. De reden is onder andere dat er veel arbeidsmigranten zich niet inschrijven in de BRP. Ook op grotere locaties verblijven mensen soms een langere tijd, terwijl arbeidsmigranten die langer blijven een andere huisvestingsbehoefte hebben.

Arbeidsmigranten die lang verblijven, met eventueel zicht op permanente vestiging, moeten hun weg vinden op de reguliere woningmarkt en in de kernen. Op deze manier kan integratie plaatsvinden. Inschrijving in de BRP maakt het mogelijk dat arbeidsmigranten zich kunnen inschrijven bij een woningcorporatie. Het is wel van belang dat arbeidsmigranten wegwijs gemaakt worden op de Nederlandse woningmarkt om deze doorstroming van grotere locaties naar reguliere woningen te bewerkstelligen. Hierin ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij uitzenders, werkgevers, woningcorporaties en gemeenten. Bij arbeidsmigranten die kort verblijven, zoals seizoensarbeiders, is integratie in de gemeenschap minder van belang. Goede faciliteiten op de locatie (of in de buurt) zijn hier des te meer van belang. Voor deze groep zouden grotere locaties de meest passende huisvestingsvorm zijn. Bij het behandelen van een aanvraag moet er worden gekeken naar de verwachte verblijfsduur van arbeidsmigranten op de betreffende locatie.

| 27 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

4.1.4 Specifieke categorieën In deze paragraaf beschrijven we de aandachtspunten per huisvestingscategorie. Per beleidscategorie wordt allereerst aangegeven in hoeverre al gebruik is gemaakt van de ruimte die de beleidsregel biedt. Daarna worden aanbevelingen gedaan specifiek per categorie. Categorie 0 Huidige stand van zaken Mogelijkheden in huidig beleid

Huidige stand van zaken

Geen maximum

Beperkt gebruikt (2-3 in een jaar)

De units zouden met de huidige beleidsregel in principe aan elkaar gekoppeld kunnen worden. In sommige gevallen kan dit ongewenst zijn. Het is met name van belang dat het terrein niet verrommelt en een goede uitstraling heeft. Het is aan de initiatiefnemers om dit per locatie te voorkomen. Categorie 1 Huidige stand van zaken Mogelijkheden in huidig beleid

Huidige stand van zaken

Geen maximum, wel afstandscriteria

16 vergund

Bij de toetsing van deze categorie initiatieven is soms onduidelijkheid over de volgende regel: Huisvesting vindt plaats in logiesgebouwen, in bestaande bebouwing of in de Bedrijfswoning (artikel 6, lid c). Is er in deze sprake van een opsomming? En mag hier alleen huisvesting gerealiseerd worden in bestaande bebouwing? In de praktijk is hier binnen de gemeente Noordoostpolder verschillend mee omgegaan. Als het gaat om het laatste, dan kan gesteld worden dat het enkel realiseren van huisvesting in bestaande bebouwing beperkend kan zijn. Nieuwe bebouwing zou op een betere locatie op het erf gerealiseerd kunnen worden (vanwege milieuzonering). Daarnaast kan bestaande bebouwing beperkend zijn vanwege de constructie of de opbouw van het gebouw. Nieuwe gebouwen kunnen specifiek voor de betreffende doelgroep gerealiseerd worden en zijn hiermee beter van kwaliteit. Daarom moet het realiseren van huisvesting in nieuwe bebouwing mogelijk worden gemaakt. Het is bij het realiseren van nieuwe bebouwing wel van belang dat het bebouwingspercentage op het erf niet overschreden wordt.

| 28 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Categorie 2 Huidige stand van zaken Mogelijkheden in huidig beleid

Huidige stand van zaken

15 en afstandscriteria

3 vergund, procedure loopt voor 3 adressen

Na de invoering van de beleidsregel werd niet direct veel gebruikgemaakt van deze categorie. De reden is waarschijnlijk dat het meestal gaat om dure erven en dat er meer clusters zijn dan solitaire erven. Er zijn in de beleidsregel veel eisen die allemaal op het terrein van het solitaire erf gerealiseerd moeten worden en dit maakt de ontwikkeling op een solitair erf voor initiatiefnemers vaak onhaalbaar. Op dit moment lopen er wel een aantal procedures. Tijdens de werkateliers is gesproken over het loslaten van een aantal specifieke eisen voor deze categorie om ervoor te zorgen dat meer huisvesting gerealiseerd kan worden. Onder andere is geopperd om categorie 2 initiatieven niet alleen toe te staan op solitaire erven, maar ook in glastuinbouwgebieden. Inpassing van de huisvestingsgebouwen is hier vanwege de dichtheid van bebouwing minder van belang. Wel is het belangrijk dat er voor het wooncomfort van de arbeidsmigranten en het voorkomen van overlast tussen functies voldoende afstand gehouden wordt en dat een groene inpassing plaatsvindt. Onder die voorwaarden kunnen ook in het glastuinbouwgebied categorie 2 initiatieven worden toegestaan. Verder is gesproken of categorie 2 ook toegestaan kon worden in clusters van erven. Het nadeel hiervan is dat naar de mening van sommige deelnemers hiervoor onvoldoende draagvlak is bij omwonenden.

Op zichzelf is dit geen reden om ontwikkelingen op clusters van erven op voorhand al niet toe te staan. In een participatieprocedure kan immers het draagvlak bij omwonenden worden getoetst. Categorie 3 Huidige stand van zaken Mogelijkheden in huidig beleid

Huidige stand van zaken

3 en afstandscriteria

Vergunning verleend voor drie locaties

In de beleidsregel is een staffeling opgenomen waarbij gestart wordt met 150 arbeidsmigranten en onder voorwaarden doorgegroeid kan worden naar 300 arbeidsmigranten. Dit wordt als belemmerend ervaren door initiatiefnemers en de gemeente. Er moet dan namelijk twee keer een procedure doorlopen worden (met klankbordgroep) en de realiteit is dat initiatiefnemers in het businessmodel al rekening houden met 300 arbeidsmigranten. Het advies is om de staffeling los te laten als het in de toekomst mogelijk wordt om nog een beperkt aantal grote locaties te realiseren. Ga direct uit van de toekomstige situatie en niet van een tussensituatie om onduidelijkheid voor alle partijen te voorkomen.

| 29 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

De drie toegestane locaties zijn inmiddels door de gemeente Noordoostpolder vergund. Over het algemeen verliep de ruimtelijke procedure goed, omdat deze locaties gelegen zijn in glastuinbouwgebieden en de impact van initiatieven op het landschap hier minder meespeelt. Ook het vroegtijdig betrekken van de omgeving en het werken met een klankbordgroep heeft hieraan bijgedragen.Tijdens de werkateliers en interviews is gesproken over het creëren van meer ruimte voor nieuwe grote huisvestingslocaties. De volgende standpunten zijn hierin naar voren gekomen: ^ Nieuwe initiatieven in de kernen zijn niet wenselijk. Als we geen nieuwe initiatieven in de kernen willen toestaan, dan zou dat met de toenemende vraag naar arbeidsmigranten potentieel problemen kunnen opleveren. Het is dan van belang om juist in het buitengebied ruimte te bieden aan meer huisvestingsplekken. Zo kan de doorstroming van de bestaande locaties in de kernen naar de grotere locaties op gang gebracht worden. ^ Let op met overvragen van de dorpen en de juiste balans. Grote locaties zijn nu vooral aan de oostkant van de polder gelegen. Heb oog voor de huidige leefbaarheid in de kernen. ^ Kijk bij nieuwe grote locaties niet alleen naar aantallen en spreiding van de locaties zelf, maar ook naar de bedrijvigheid die de huisvesting van arbeidsmigranten met zich meebrengt, zoals verkeersbewegingen.

Dit heeft te maken met de ligging van bedrijven waar de arbeidsmigranten werken. Hoe dichter de huisvestingslocaties bij de betreffende bedrijven liggen, hoe beter het is. ^ Op dit moment heeft de provincie nog geen ruimte geboden aan het toevoegen van grotere locaties of het uitbreiden van locaties van 300 arbeidsmigranten naar 600 arbeidsmigranten. De kwaliteit van het landschap is in deze discussie van belang. ^ Grote locaties worden door dorpsbelangen over het algemeen als positief ervaren. Hieruit volgt weinig overlast op dit moment. Het is van belang om bewoners bij eventuele uitbreiding of nieuwe locaties vroeg te betrekken. ^ Werkgevers geven aan dat er met name behoefte is aan meer grotere huisvestingslocaties, die dichtbij het werk zijn gesitueerd. Vanwege de omvang zijn deze locaties qua woonkwaliteit, voorzieningenniveau en handhaving overlast beter te exploiteren en te managen. ^ Tot slot is aangegeven dat opgelet moet worden dat er door het creëren van nieuwe locaties geen aanzuigende werking ontstaat van arbeidsmigranten die in andere gemeenten werkzaam zijn. In dit verband werd nog als suggestie meegegeven dat er een verplichting ingevoerd moet worden dat 800Zo van de arbeidsmigranten die zich in de gemeenten vestigen ook in de gemeenten moeten werken.

Het is echter juridisch niet mogelijk om een dergelijke verplichting in te voeren vanwege het vrije verkeer van personen in de EU. Uitbreiding van het aantal huisvestingsplekken moet met name worden gezocht in de uitbreiding van bestaande locaties en de realisatie van een beperkt aantal nieuwe grote locaties. In de huidige beleidsregels zijn grote locaties enkel toegestaan binnen of in de nabijheid van de glastuinbouwgebieden van Noordoostpolder.

| 30 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Noordoostpolder moet met de provincie en dorpsbelangen in gesprek gaan over de mogelijkheid om nieuwe grote locaties toe te staan. Deze locaties kunnen ook buiten glastuinbouwgebieden gelegen zijn. De ruimtelijke afweging voor deze locaties verschilt wel van de ruimtelijke afweging in glastuinbouwgebieden. Geadviseerd wordt om dan binnen categorie 3 initiatieven een A-categorie toe te voegen waarin voorwaarden omschreven staan voor ontwikkelingen in glastuinbouwgebieden en een B-categorie voor locaties hierbuiten. 4.1.5 Extra categorie De provincie biedt in haar beleid ruimte voor tijdelijke groepshuisvesting op bestaande (voormalige) agrarische bouwpercelen, tot maximaal 50 personen. De categorie tot 50 personen is op dit moment niet specifiek opgenomen in de gemeentelijke beleidsregel. Er is categorie 1 tot twintig personen en categorie 2, die loopt van twintig tot 150 personen. Met het advies om de regels rondom categorie 2 flexibeler te maken en initiatieven in het glastuinbouwgebied ook mogelijk te maken, is het niet noodzakelijk om een extra categorie toe te voegen. Dit zorgt namelijk voor extra regels terwijl het advies is juist maatwerk mogelijk te maken. Dit is ook in lijn met de geest van de Omgevingswet.

Door in de beleidsregel ruimte te geven aan maatwerk, kan afhankelijk van de grootte van het initiatief afgewogen worden hoe belangrijk de verschillende eisen zijn in de beleidsregels. 4.1.6 Schaarse vergunningen Afgelopen jaren is er rechtspraak geweest over schaarse vergunningen in het huidige vergunningstelsel. Dit heeft als consequentie dat gemeentebesturen voor elk gemeentelijk vergunningstelsel waarin de beschikbare vergunningen in aantal zijn beperkt, een verdelingsbeleid moeten voeren dat verzekert dat aan alle gegadigden gelijke kansen worden geboden en dat de instrumentkeuzes die daarbij worden gemaakt evenredig zijn in verhouding tot het met deze schaarse vergunningen te dienen legitieme doel. Op het gebied van schaarse vergunningen is er op dit moment nog geen beleid8. Gesteld kan worden dat het toestaan van een beperkt aantal grote huisvestingslocaties valt onder het type schaarse vergunningen. Het is dan ook van belang dat de gemeente bij het creëren van beleidsruimte voor nieuwe grote locaties een procedure vaststelt waarin bekend wordt gemaakt op welke manier een ieder de kans krijgt om een dergelijke locatie te realiseren. Uit een selectieprocedure zou dan de meest geschikte partij gekozen kunnen worden.

8 VNG (2018) Handreiking voor gemeenten: schaarse vergunningen.

| 31 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Dit is een voorbeeld waarin een gemeente eerder een publicatie heeft gedaan omtrent schaarse vergunningen voor huisvestingslocaties van arbeidsmigranten: httPs:ZZwww.molenlanden.nlZarbeidsmigranten-molenlanden#section-1

4.2 Beleidsregel Ander woongebruik kernen Uit de werkateliers en interviews volgt vanuit verschillende partijen de duidelijke wens om geen nieuwe huisvesting van arbeidsmigranten mogelijk te maken in de dorpen. De bijbehorende dynamiek zorgt voor overlast en een aantasting van leefbaarheid in de kernen. Arbeidsmigranten die van plan zijn zich permanent te vestigen kunnen (uiteraard) hun weg vinden op de reguliere woningmarkt en een huis kopen/huren in de kernen. Uit deze wens volgt de vraag of deze beleidsregel dan in zijn geheel zou kunnen vervallen. Ons advies is om de beleidsregel niet in zijn geheel te laten vervallen, maar samen te voegen met de beleidsregel Landelijk gebied (zie voor nadere uitleg paragraaf 5.3). In deze beleidsregel zou wel aandacht moeten zijn voor de kernen. De eerste reden is dat op deze manier met één beleidsregel duidelijk is wat waar in de hele gemeente wel en niet mag ten aanzien van arbeidsmigratie en de tweede reden is dat de woonbestemming in sommige bestemmingsplannen in de kernen niet borgt dat er één huishouden per woning mag wonen. Het creëren van ruimte voor andere doelgroepen die via deze beleidsregel nu gehuisvest kunnen worden zou een punt kunnen zijn dat op een hoger abstractieniveau in de omgevingsvisie goed terug kan komen.

Het begrip ’huishouden' in bestemmingsplannen In gevallen dat in de bestemming wonen het begrip 'huishouden' niet is geborgd, is de bewoning van arbeidsmigranten toegestaan in de kernen volgens het bestemmingsplan. In sommige gevallen is dit al wel geborgd in het bestemmingsplan. In dat geval is de bewoning van arbeidsmigranten strijdig met het bestemmingsplan. In een uitspraak van de rechtbank Middelburg uit 20109 werd de huisvesting van seizoenarbeiders in strijd met de woonbestemming geacht. De rechtbank overwoog dat er geen sprake was van enige continuïteit in de samenstelling van het huishouden, op grond van het feit dat de personen als seizoenarbeiders slechts zeer tijdelijk in het pand waren gehuisvest. Daarnaast was er geen sprake van een zodanige onderlinge verbondenheid, omdat de arbeiders hun hoofdverblijf in het land van herkomst hadden. In het verleden heeft de gemeente onderzoek gedaan naar wat het betekent om de bestemmingsplannen hierop aan te passen. Hieruit is de overweging gemaakt om dit niet aan te passen omdat er een grote kans is op planschade. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet verandert ook de regeling omtrent planschade. Op dit moment wordt gewerkt aan een plan van aanpak voor het omgevingsplan in Noordoostpolder.

Geadviseerd wordt om het zojuist genoemde punt mee te nemen in dit plan van aanpak en nu niet op de korte termijn een (paraplu)bestemmingsplan vast te laten stellen waarin het begrip huishouden geborgd wordt. 9 https:ZZuitspraken.rechtspraak.nlZinziendocument?^ECLI:NL:RBMID:2010:BL6803

| 32 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Andere doelgroepen De beleidsregel heeft op dit moment betrekking op verschillende doelgroepen, waaronder arbeidsmigranten. Het laten vervallen van de beleidsregel heeft dus ook invloed op de initiatieven voor andere doelgroepen. Tegelijkertijd is het faciliteren van huisvesting voor specifieke doelgroepen een punt dat goed terug zou kunnen komen in de omgevingsvisie.

4.3 Relatie tussen twee beleidsregels De beleidsregels zijn nu niet op elkaar afgestemd. Op dit moment worden initiatieven in de grensgebieden juridisch aangevlogen. Ligt het initiatief in het landelijk gebied, dan gelden de regels voor het landelijk gebied. Ligt het in de kernen, dan gelden afstanden zoals omschreven in de beleidsregel Ander Woongebruik kernen. In de praktijk is dit soms lastig uit te leggen, omdat situaties kunnen ontstaan waarin twee huisvestingslocaties in twee verschillende type gebieden toch geografisch (te) dicht bij elkaar kunnen liggen. De twee beleidsregels moeten geïntegreerd worden tot één beleidsregel voor het gehele grondgebied, dat juridisch uitvoering geeft aan het beleid. Specifiek moet er bij deze integratie aandacht zijn voor de grensgebieden. Hier zou maatwerk toegepast moeten worden om te allen tijde acceptabele situaties te creëren. Een voorbeeld: als een grootschalig initiatief in het landelijk gebied ingediend wordt, dan zou niet enkel getoetst moeten worden op de regels voor het landelijk gebied, maar ook gekeken moeten worden naar de omgeving van dit initiatief (zoals de rand van de kern). Hier zou een acceptabele richtafstand gehanteerd moeten worden tussen het initiatief en de kern waar ook huisvestingsinitiatieven gerealiseerd kunnen zijn.

Uit de interviews en werkateliers blijkt dat er soms discussie is over het al dan niet mogelijk maken van huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijventerreinen. Het is van belang om hier in de beleidsregel duidelijkheid over te geven. Er is eerder besloten om bedrijfswoningen weg te bestemmen. De nieuwe beleidsregel moet in lijn zijn met deze beslissing en het creëren van huisvesting voor arbeidsmigranten op bedrijventerreinen moet niet mogelijk gemaakt worden.

| 33 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H5 | Bouwstenen voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan 5.1 Geen aparte beleidsnota arbeidsmigratie De gemeente Noordoostpolder heeft op dit moment een beleidsnota uit 2012. Eerder is al aangegeven dat deze beleidsnota geactualiseerd moet worden. Tegelijkertijd werkt de gemeente aan een nieuwe omgevingsvisie voor het hele grondgebied. De gemeente Noordoostpolder wil voorkomen dat er naast de omgevingsvisie veel sectorale beleidsnota's ontstaan. Door de beleidsnota arbeidsmigratie te integreren in de omgevingsvisie kan dit in ieder geval op dit thema voorkomen worden en wordt bewerkstelligd dat het thema integraal aangevlogen wordt.

5.2 Verankering van de beleidsregels in instrumentarium omgevingswet De gemeente Noordoostpolder is op dit moment bezig om input op te halen voor de omgevingsvisie vanuit verschillende thema's. Deze beleidsevaluatie moet hierin meegenomen worden, zodat het onderwerp arbeidsmigratie vanaf het begin een plek krijgt in de visie. Het is ook van belang om aandacht te hebben voor aanpassing van de nieuwe beleidsregel in relatie tot de implementatie van de Omgevingswet. De beleidsregel moet verankerd worden in het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet (omgevingsplan, programma's, et cetera) en voorkomen moet worden dat de beleidsregel na inwerkingtreding van de Omgevingswet direct opnieuw aangepast moet worden. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden verschillende wetten namelijk geheel of gedeeltelijk ingetrokken en vervangen door regels in het nieuwe stelsel. De bestaande beleidsregel verwijst dan naar vervallen wettelijke bepalingen. Dit betekent dat gemeenten de beleidsregels moeten aanpassen aan het stelsel van de Omgevingswet. In onderstaande tabel10 staat dit weergegeven: Status beleidsregels (artikel 1:3, lid 4, Awb) Overgangsrecht

Status na inwerkingtreding Omgevingswet

Actie gemeente voor inwerkingtreding Omgevingswet

Geen overgangsrecht

Mogelijk verwijst de beleidsregel naar verkeerde wettelijke bepalingen

De gemeente bekijkt of aanpassen en opnieuw bekendmaken van de beleidsregels nodig is in verband met wijzigingen in de regelgeving

10 Bron: IPLO (2022) https:ZZiplo.nlZregelgevingZinstrumentenZomgevingsvisie-gemeenteZbestaand-gemeenteliik-beleid-omgevingswetZ#h 1adbe9b9-d344-4854-9a9f-67f16a0c6803

| 34 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

De gemeente Noordoostpolder werkt op dit moment aan een plan van aanpak voor het omgevingsplan. Dit houdt in dat nog niet op de korte termijn een compleet gebiedsdekkend omgevingsplan te verwachten is. Het advies is daarom om vooruitlopend op de Omgevingswet de beleidsregels aan te passen en hierbij goed te letten op verwijzingen naar mogelijk oude wetgeving. Zo kan gedurende het implementatieproces tot 2029 goed onderzocht worden in welk instrument van de Omgevingswet de beleidsregels verankerd kunnen worden.

5.3 Een kans om arbeidsmigratie te bekijken vanuit breder perspectief In hoofdstuk 2 is de integraliteit van het thema arbeidsmigratie toegelicht. De omgevingsvisie is een plek om de integraliteit van thema's te laten terugkomen en keuzes te maken. De huisvesting van arbeidsmigranten hangt sterk samen met de uitbreiding van bedrijvigheid. Wil de gemeente inzetten op de uitbreiding van bedrijvigheid (glastuinbouw bijvoorbeeld), dan zal in een vroeg stadium bepaald moeten worden of arbeidsmigranten benodigd zijn en of extra huisvesting benodigd is. Dit moet mee worden genomen in de afweging wel of geen bedrijvigheid toe te staan.

| 35 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H6 | Conclusies en aanbevelingen 6.1 Conclusies Omvang arbeidsmigratie Er zijn geen harde cijfers beschikbaar over het benodigd aantal huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder. De gemeente schat in dat er op jaarbasis 1.900 fte in de gemeente gevestigd is en een provinciaal onderzoeksrapport uit 2018 ging uit van 5.200 arbeidsmigranten die werkzaam waren in de gemeente. De verwachting van alle betrokken partijen is dat de arbeidsmigratie, mede door de krapte op de arbeidsmarkt, zal blijven toenemen. Er is dan ook overeenstemming over de noodzaak van de realisatie van meer huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder. De inschatting is dat een beperkte groep arbeidsmigranten zich langdurig (voor meerdere jaren) in de gemeente Noordoostpolder vestigt. Deze groep arbeidsmigranten is in de reguliere woningvoorraad gehuisvest. De wachttijden voor reguliere huisvesting zijn in de kernen over het algemeen kort. De verwachting is dat er op termijn een beter zicht zal zijn op het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente Noordoostpolder gevestigd is, doordat nu ingezet wordt op het inschrijven van arbeidsmigranten in de BRP als zij langer dan vier maanden in de gemeente verblijven.

Rond de inschrijvingen in de BRP zijn een aantal aandachtspunten benoemd zoals het goed regelen van uitschrijvingen en het in kaart brengen van de consequenties van inschrijving op het gebied van huurrecht, de financiële consequenties voor de gemeente en de passendheid van permanente bewoning in bestemmingsplannen. Realisatie van huisvesting en aanpassing beleidsregels Bij de realisatie van extra huisvestingsplekken ligt de focus vooral op het landelijk gebied. Daarbij wordt vooral gedacht aan het toevoegen van enkele grote locaties omdat deze makkelijker te beheren en rendabel te maken zijn. Daarnaast blijft het van belang om ook ruimte te bieden voor kleinere initiatieven in het landelijk gebied. Het toevoegen van nieuwe huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten in de kernen wordt niet wenselijk geacht, omdat men de kernen niet extra wil belasten. Duidelijkheid versus flexibiliteit (maatwerk) Over het algemeen wordt de duidelijkheid die de beleidsregels bieden aan initiatiefnemers en betrokkenen gewaardeerd. De gemeente loopt hierin ook voor op gemeenten in de regio. Het tegengeluid is dat de regels in sommige gevallen ervaren worden als inflexibel. Vanuit de initiatiefnemers is de sterke wens uitgesproken om meer maatwerk toe te kunnen passen bij specifieke initiatieven.

Dit spanningsveld tussen duidelijke regelgeving en flexibiliteit sluit aan bij de discussie die ook speelt rondom de implementatie van de Omgevingswet. Vanwege de omvang van het vraagstuk in de gemeente Noordoostpolder is het belangrijk dat de gemeente een belangrijke rol blijft spelen in dit vraagstuk.

| 36 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Duidelijkheid over wat wel en niet mag is hierin belangrijk voor inwoners en ondernemers, maar deze duidelijkheid moet niet zover gaan dat er geen ruimte is voor maatwerk. In de verschillende aanbevelingen in deze evaluatie komt deze gedachtegang terug. Aanpassing beleidsregel landelijk gebied Het is noodzakelijk dat de beleidsregels voor het landelijk gebied worden aangepast. Het gaat daarbij specifiek om de volgende zaken: ^ Aanscherping van de definities van de begrippen 'arbeidsmigrant' en ’erf'. ^ Aanpassing van het toetsingscriterium m2 per arbeidsmigrant van 12 m2 naar 15 m2 met de bepaling dat de vierkante meters specifiek voor gebruik door arbeidsmigranten moeten zijn. ^ Ruimte voor maatwerk bieden, mits goed onderbouwd in het nieuwe parkeerbeleid. Hiervoor moet het parkeerbeleid van de gemeente geactualiseerd en juridisch geborgd worden. Het is van belang om dit mee te nemen in het plan van aanpak omgevingsplan. In de nieuwe beleidsregel voor het landelijk gebied moet vervolgens verwezen worden naar het parkeerbeleid van de gemeente. ^ Bij de uitvoering van de eisen rondom riolering moet maatwerk mogelijk zijn als specifieke situaties daarom vragen. Bij het toepassen en beoordelen van een maatwerkoptie moet het waterschap vroegtijdig betrokken worden.

^ In het recentelijk vastgestelde participatiebeleid wordt ruimte geboden om per initiatief specifiek te kijken naar welke participatievorm gewenst is. De beleidsregel moet aansluiten bij dit participatiebeleid. Specifiek op het onderwerp arbeidsmigratie zal een uitwerking van het participatiebeleid gemaakt kunnen worden. In deze uitwerking kunnen ingrediënten opgenomen worden om te komen tot een maatwerkaanpak per huisvestingsinitiatief. Een klankbordgroep is één van deze ingrediënten omdat uit de ervaringen blijkt dat dit in sommige gevallen goed werkt. ^ Eenheid in het landschap (ruimtelijke kwaliteit) kan gecreëerd worden door op zoek te gaan naar standaard oplossingen, zoals modules. Deze standaard oplossingen moeten aan de voorkant beoordeeld kunnen worden door de welstandscommissie en getoetst op het bouwbesluit. Bij een akkoord op deze punten is het doorlopen van een procedure voor deze modules eenvoudiger. ^ Aangeven dat er naast de specifiek beschreven eisen ook moet worden voldaan aan de reguliere eisen vanuit de WRO (straks Omgevingswet) en de bouwregelgeving. ^ Er is op dit moment geen zicht op de verblijfsduur van arbeidsmigranten op de verschillende locaties. Arbeidsmigranten die lang verblijven, met eventueel zicht op permanente vestiging, moeten hun weg vinden op de reguliere woningmarkt en in de kernen. Op deze manier kan integratie plaatsvinden.

Hierin ligt een gezamenlijke verantwoordelijkheid bij uitzenders, werkgevers, woningcorporaties en gemeenten. Bij arbeidsmigranten die kort verblijven, zoals seizoensarbeiders, is integratie in de gemeenschap minder van belang. Goede faciliteiten op de locatie (of in de buurt) zijn hierin des te meer van belang. Bij het behandelen van een aanvraag moet er worden gekeken naar de verwachte verblijfsduur van arbeidsmigranten op de betreffende locatie.

| 37 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

^

^

^

^

Bij categorie 1 is de volgende regel onduidelijk: 'Huisvesting vindt plaats in logiesgebouwen, in bestaande bebouwing of in de bedrijfswoning; (artikel 6, lid c)'. In de beleidsregel moet duidelijk worden aangegeven dat dit ook in nieuwe bebouwing kan. Nieuwe bebouwing kan soms op een betere locatie op het erf gerealiseerd worden (vanwege milieuzonering) en kan van betere kwaliteit zijn. Het is bij het realiseren van nieuwe bebouwing wel van belang dat het bebouwingspercentage op het erf niet overschreden wordt. De realisatie van huisvesting in categorie 2 (solitaire erven) moet ook mogelijk worden gemaakt in het glastuinbouwgebied onder de voorwaarden dat er tussen functies voldoende afstand gehouden wordt en dat er een groene inpassing plaatsvindt. Daarnaast kan categorie 2 ook op een clustering van erven toegestaan worden. Het al dan niet aanwezig zijn van draagvlak moet dan in een participatieprocedure worden onderzocht. Voor categorie 3 geldt dat het maximaal aantal locaties al is vergund. Toch moet uitbreiding van het aantal huisvestingsplekken worden gezocht in de realisatie van een beperkt aantal nieuwe grote locaties. Noordoostpolder moet met de provincie en dorpsbelangen in gesprek gaan over de mogelijkheid om nieuwe grote locaties toe te staan.

Als deze mogelijkheid kan worden gecreëerd moet de staffeling, waarbij gestart wordt met 150 arbeidsmigranten en onder voorwaarden doorgegroeid kan worden naar 300 arbeidsmigranten, worden losgelaten. Noordoostpolder zal met de provincie en dorpsbelangen in gesprek moeten gaan over de mogelijkheid om nieuwe grote locaties toe te staan. Hierbij ontstaat wel een nieuwe landschappelijke opgave. Deze locaties kunnen namelijk ook buiten glastuinbouwgebieden gelegen zijn. De ruimtelijke afweging op deze locaties verschilt wel van de ruimtelijke afweging in glastuinbouwgebieden. Geadviseerd wordt om dan binnen categorie 3 initiatieven een A-categorie toe te voegen waarin voorwaarden omschreven staan voor ontwikkelingen in glastuinbouwgebieden en een B-categorie voor locaties hierbuiten. Het toestaan van nog een beperkt aantal grote huisvestingslocaties valt onder het type schaarse vergunningen. Daarom moet de gemeente bij het creëren van beleidsruimte voor nieuwe grote locaties een procedure vaststellen waarin bekend wordt gemaakt op welke manier een ieder de kans krijgt om een dergelijke locatie te realiseren. Uit een selectieprocedure moet dan de meest geschikte partij gekozen kunnen worden.

Beleidsregel Ander woongebruik kernen Zoals hierboven al aangegeven wordt het toevoegen van nieuwe huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten in de kernen niet wenselijk geacht. Dit geldt ook voor de mogelijkheid voor huisvesting van dertig personen in maatschappelijke gebouwen. Het vorenstaande leidt tot de conclusie dat er één nieuwe beleidsregel moet worden opgesteld, die met name gericht is op het landelijk gebied. Wel moet er in deze beleidsregel aandacht worden besteed aan de kernen, omdat de woonbestemming in sommige bestemmingsplannen niet borgt dat er in de kernen één huishouden per woning mag wonen. De huidige beleidsregel Ander woongebruik voorziet ook in het creëren van ruimte voor andere doelgroepen. Deze mogelijkheid kan, indien gewenst, op een hoger abstractieniveau in de omgevingsvisie goed terugkomen.

| 38 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Door te werken met één beleidsregel wordt ook voorkomen dat er in de grensgebieden onacceptabele situaties ontstaan waarin twee initiatieven geografisch te dicht bij elkaar liggen maar juridisch wel worden gehonoreerd omdat ze onder een andere beleidsregel vallen. In de nieuwe beleidsregel moet er, om dit te voorkomen, wel specifieke aandacht zijn voor de grensgebieden. Hier zou maatwerk toegepast moeten worden om te allen tijde te komen tot een acceptabele situatie. Er is eerder besloten om bedrijfswoningen weg te bestemmen. De nieuwe beleidsregel moet in lijn zijn met deze beslissing en het creëren van huisvesting voor arbeidsmigranten op bedrijventerreinen moet niet mogelijk gemaakt worden. Integraal beleid en integrale aanpak De nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder dateert uit 2012 en moet geactualiseerd worden. Daarbij moet aandacht zijn voor het integrale perspectief. Het huidige beleid van de gemeente Noordoostpolder is met name gericht op de ruimtelijke aspecten. De realisatie van voldoende huisvestingsplekken is natuurlijk van groot belang, maar daarnaast moet er ook aandacht zijn voor onderwerpen als toezicht en handhaving, gezondheid en welzijn en integratie. Het verdient aanbeveling om aan te sluiten bij de adviezen die het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten in 2020 heeft uitgebracht.

Daarbij moet zeker ook gekeken worden naar de aanbeveling om een servicepunt voor arbeidsmigranten in te stellen, zodat de informatievoorziening aan arbeidsmigranten goed georganiseerd is en zij op één plek terechtkunnen met al hun vragen. Voor handhaving geldt specifiek dat er nu voornamelijk ingezet wordt op illegale huisvesting, nadat de gemeente een melding heeft ontvangen. Er is onvoldoende capaciteit is om structureel te handhaven en zelf regelmatig controles uit te voeren. Omdat de gemeente Noordoostpolder wil voorkomen dat er naast de omgevingsvisie veel sectorale beleidsnota's ontstaan, moet de beleidsnota worden geïntegreerd in de omgevingsvisie. Een integraal beleid leidt niet vanzelf tot een integrale aanpak. Dit vraagt om extra inspanning van de gemeente. Door het aanstellen van een regisseur arbeidsmigranten zou een integrale aanpak geborgd kunnen worden in de ambtelijke organisatie. Ook zouden stakeholders in de gemeente zoals uitzendbureaus, werkgevers, dorpsbelangen en de politie hierdoor een vast aanspreekpunt hebben. Het overleg over arbeidsmigranten is nog niet integraal georganiseerd. Er is een interne werkgroep arbeidsmigranten, maar deze werkgroep is gericht op de behandeling van ruimtelijke initiatieven. Overleg met stakeholders vindt incidenteel en niet periodiek plaats. Het instellen van een periodiek, breed overleg verdient aanbeveling.

Het voorkomen en de aanpak van overlast moet bij dit overleg een vast agendapunt zijn. Zo werken partijen vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid aan dit thema. Een integraal beleid en een integrale aanpak passen ook bij de gedachte achter de nieuwe Omgevingswet.

| 39 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Overlast Meldingen van overlast worden niet door de gemeente geregistreerd. Dorpsbelangen geeft aan dat de overlast in de kernen de afgelopen jaren is afgenomen. Van de groep arbeidsmigranten die zich langdurig in de gemeente vestigt, wordt nauwelijks overlast ervaren. De politie schetst een minder rooskleurig beeld. De politie geeft aan dat arbeidsmigranten oververtegenwoordigd zijn bij meldingen van rijden onder invloed en huiselijk geweld. Uitzendbureaus en werkgevers zetten actief in op het terugbrengen van overlast. Zij geven aan dat het voorkomen van overlast makkelijker te organiseren is op grotere locaties. Er kan dan een fulltime beheerder worden aangesteld. Zoals hierboven aangegeven moet het voorkomen en de aanpak van overlast een vast agendapunt zijn bij het periodiek overleg tussen stakeholders. Ook is het van belang dat de gemeente de meldingen gaat registreren en dat de gemeente en politie cijfers met elkaar uitwisselen, zodat de omvang van de problematiek helder is en de politie ook effectiever kan optreden in geval van incidenten. Dit is een taak voor de regisseur arbeidsmigranten. Integratie Arbeidsmigranten die voor een kortere tijd in de gemeente verblijven hebben over het algemeen geen behoefte om te integreren in de samenleving.

Hier is bij de lokale bevolking begrip voor, maar men vindt het wel belangrijk dat arbeidsmigranten aansluiten bij bepaalde gebruiken en leefregels. Het was de verwachting dat arbeidsmigranten die zich langdurig in de gemeente vestigen wel zouden integreren in de samenleving, bijvoorbeeld doordat hun kinderen naar school gaan en zo contacten worden aangegaan. Toch blijkt de integratie van deze groep arbeidsmigranten in de praktijk lastig. Er wordt aangegeven dat arbeidsmigranten en inwoners uit de Noordoostpolder goed met elkaar kunnen samenleven, maar dat zij minder met elkaar delen. Toch is inzet op integratie van belang, omdat integratie draagvlak bevordert en zorgt voor minder overlast (leefbaarheid). Bouwstenen omgevingsvisie Integratie van beleid arbeidsmigranten De gemeente Noordoostpolder wil voorkomen dat er naast de omgevingsvisie veel sectorale beleidsnota's ontstaan. Door de beleidsnota arbeidsmigratie te integreren in de omgevingsvisie kan dit in ieder geval op dit thema voorkomen worden en wordt bewerkstelligd dat het thema integraal aangevlogen wordt. Verankering van de beleidsregel in instrumentarium Omgevingswet De beleidsregel moet verankerd worden in het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet (omgevingsplan, programma's, et cetera) en voorkomen moet worden dat de beleidsregel na inwerkingtreding van de Omgevingswet direct opnieuw aangepast moet worden.

Dit betekent dat gemeenten de beleidsregel moeten aanpassen aan het stelsel van de Omgevingswet. De gemeente Noordoostpolder werkt op dit moment aan een plan van aanpak voor het omgevingsplan. Dit houdt in dat nog niet op de korte termijn een compleet gebiedsdekkend omgevingsplan te verwachten is.

| 40 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Daarom moet de beleidsregel vooruitlopend op de Omgevingswet worden aangepast en moet hierbij goed worden gekeken naar verwijzingen naar mogelijk oude wetgeving. Zo kan gedurende het implementatieproces tot 2029 goed onderzocht worden in welk instrument van de Omgevingswet de beleidsregels verankerd kunnen worden. Een kans om arbeidsmigratie te bekijken vanuit breder perspectief De omgevingsvisie is een plek om de integraliteit van thema's te laten terugkomen en keuzes te maken. De huisvesting van arbeidsmigranten hangt sterk samen met de uitbreiding van bedrijvigheid. Wil de gemeente inzetten op de uitbreiding van bedrijvigheid (glastuinbouw bijvoorbeeld), dan zal in een vroeg stadium bepaald moeten worden of arbeidsmigranten benodigd zijn en of extra huisvesting benodigd is. Dit moet mee worden genomen in de afweging wel of geen bedrijvigheid toe te staan. Overleg met provincie en regiogemeenten Op dit moment heeft de provincie nog geen regierol op het onderwerp arbeidsmigratie. De provincie richt zich met name op de ruimtelijke ontwikkeling van locaties. Er vindt geen structureel overleg met de provincie plaats. Hetzelfde geldt voor overleg met de gemeenten in de regio.

In de Flevolandse woonagenda 2021 is wel beschreven dat een gemeentegrensoverschrijdende inzet voor arbeidsmigranten om verschillende redenen noodzakelijk is, onder meer omdat bedrijven in alle gemeenten arbeidsmigranten inzetten. Als gemeenten onvoldoende huisvestingsmogelijkheden realiseren leidt dit automatisch tot het zogenaamde waterbedeffect. Zo wonen er in de gemeente Noordoostpolder ook veel arbeidsmigranten, die niet in de gemeente werkzaam zijn. En omdat verschillende gemeenten een eigen aanpak en eigen beleid hebben voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Uitwisseling van kennis en ervaringen tussen gemeenten leidt tot beter beleid en kan het eerder genoemde waterbedeffect voorkomen. In de woonagenda is het voornemen opgenomen om een werkgroep Aanpak Huisvesting Arbeidsmigranten in te stellen.

6.2 Aanbevelingen 1)

Zoek de uitbreiding van huisvestingsplekken in het landelijk gebied mogelijk door de realisatie van een paar grote locaties en voeg geen nieuwe huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten toe aan de kernen. Dit geldt ook voor de huisvesting van dertig personen in maatschappelijke gebouwen of horecagebouwen.

2)

Vanwege de omvang van het vraagstuk in de gemeente Noordoostpolder moet de gemeente een belangrijke rol blijven spelen in dit vraagstuk. Duidelijkheid over wat wel en niet mag is hierin belangrijk voor inwoners en ondernemers. Zorg er tegelijkertijd wel voor dat er ruimte blijft voor maatwerk.

3)

Bij de beleidsregel landelijk gebied zijn de volgende aanpassingen noodzakelijk: ^ Scherp de definities van de begrippen 'arbeidsmigrant' en ’erf' aan. ^ Pas het toetsingscriterium m2 per arbeidsmigrant aan van 12 m2 naar 15 m2 met de bepaling dat de vierkante meters specifiek voor gebruik door arbeidsmigranten moeten zijn.

| 41 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

^

^ ^

^

^ ^

^

^

4)

In het nieuwe parkeerbeleid moet ruimte worden opgenomen om maatwerk toe te passen, mits goed onderbouwd. Hiervoor moet het parkeerbeleid van de gemeente geactualiseerd en juridisch geborgd worden. Het is van belang om dit mee te nemen in het plan van aanpak omgevingsplan. In de nieuwe beleidsregel voor het landelijk gebied moet vervolgens verwezen worden naar het parkeerbeleid van de gemeente. Neem in de beleidsregel op dat er moet worden voldaan aan de reguliere eisen vanuit de WRO (straks Omgevingswet) en de bouwregelgeving. Maak maatwerk mogelijk bij de uitvoering van de eisen rondom riolering als specifieke situaties daarom vragen. Bij het toepassen en beoordelen van een maatwerkoptie moet het waterschap vroegtijdig betrokken worden. Voor het onderwerp participatie moet de beleidsregel aansluiten bij het nieuwe participatiebeleid van de gemeente. Maak daarnaast specifiek voor het onderwerp arbeidsmigratie een uitwerking van het participatiebeleid (in de vorm van een handboek). In deze uitwerking kunnen ingrediënten opgenomen worden om te komen tot een maatwerkaanpak per huisvestingsinitiatief, waaronder de inzet van een klankbordgroep. Creëer eenheid in het landschap (ruimtelijke kwaliteit) door op zoek te gaan naar standaardoplossingen zoals modules, die aan de voorkant beoordeeld worden door de welstandscommissie en getoetst op het bouwbesluit.

Besteed bij het behandelen van een aanvraag aandacht aan de verwachte verblijfsduur van arbeidsmigranten op de betreffende locatie. Maak bij categorie 1 ook mogelijk dat huisvesting in nieuwe bebouwing gerealiseerd kan worden. Neem daarbij wel als eis op dat het bebouwingspercentage op het erf niet overschreden wordt. Maak de realisatie van huisvesting in categorie 2 ook mogelijk in het glastuinbouwgebied (ook buiten de erven) onder de voorwaarden dat er tussen functies voldoende afstand gehouden wordt en dat er een groene inpassing plaatsvindt. Daarnaast kan categorie 2 ook op een clustering van erven toegestaan worden. Het al dan niet aanwezig zijn van draagvlak moet dan in een participatieprocedure worden onderzocht. Binnen categorie 3 initiatieven kan onderscheid gemaakt worden tussen initiatieven in het glastuinbouwgebied (A) en daarbuiten (B). Hieraan kunnen specifieke ruimtelijke kaders worden toegeschreven. Het toestaan van nog een beperkt aantal grote huisvestingslocaties valt onder het type schaarse vergunningen. Daarom moet de gemeente bij het creëren van beleidsruimte voor nieuwe grote locaties een procedure vaststellen waarin bekend wordt gemaakt op welke manier een ieder de kans krijgt om een dergelijke locatie te realiseren. Uit een selectieprocedure moet dan de meest geschikte partij gekozen worden.

Stel één nieuwe beleidsregel op, die met name gericht is op het landelijk gebied waarin de aanbevelingen onder punt 3 worden opgenomen. Besteed in deze beleidsregel aandacht aan de kernen vanwege het feit dat de woonbestemming in sommige bestemmingsplannen niet borgt dat er in de kernen één huishouden per woning mag wonen.

| 42 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Laat het huisvesten van andere doelgroepen (die nu via de beleidsregel Ander woongebruik kernen gehuisvest kunnen worden) terugkomen op een hoger abstractieniveau in de omgevingsvisie. 5)

Zorg ervoor dat de nieuwe beleidsregel in lijn is met de eerdere beslissing van de gemeente om bedrijfswoningen weg te bestemmen. Het creëren van huisvesting voor arbeidsmigranten op bedrijventerreinen moet in principe niet mogelijk gemaakt worden.

6)

Blijf actief inzetten op het inschrijven van arbeidsmigranten in de BRP als zij langer dan vier maanden in de gemeente verblijven. Organiseer ook het proces van uitschrijven goed en maak hier afspraken over met de uitzendbureaus. Breng de consequenties van inschrijving in kaart (huurrecht, de financiën en bestemmingsplannen).

7)

Actualiseer de nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder en kies daarbij voor een integraal perspectief. Sluit aan bij de adviezen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten uit 2020. Kijk daarbij ook naar het advies om een servicepunt voor arbeidsmigranten in te stellen, zodat de informatievoorziening aan arbeidsmigranten goed georganiseerd is en zij op één plek terechtkunnen met al hun vragen. Organiseer de handhaving gestructureerd en maak daarvoor voldoende capaciteit beschikbaar. Omdat de gemeente Noordoostpolder wil voorkomen dat er naast de omgevingsvisie veel sectorale beleidsnota's ontstaan, moet de beleidsnota over de huisvesting van arbeidsmigranten worden geïntegreerd in de omgevingsvisie.

8)

Kies voor een integrale aanpak en borg deze in de ambtelijke organisatie door het aanstellen van een regisseur arbeidsmigranten. Stel een periodiek, breed overleg in met stakeholders.

9)

Registreer de meldingen van overlast en wissel met de politie cijfers uit, zodat de omvang van de problematiek helder is en effectiever kan worden opgetreden in geval van incidenten. Maak het voorkomen en de aanpak van overlast een vast agendapunt bij het periodiek overleg tussen stakeholders. Dit is een taak voor de nieuwe regisseur arbeidsmigranten.

10) Zet in op integratie, omdat integratie draagvlak bevordert en zorgt voor minder overlast (leefbaarheid). 11) Daag de provincie uit om de regierol te nemen op het onderwerp arbeidsmigratie en vraag de provincie om op korte termijn de werkgroep Aanpak Huisvesting Arbeidsmigranten in te stellen. Door het instellen van deze werkgroep wordt ook het overleg met regiogemeenten goed georganiseerd.

| 43 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

12) Hanteer bij de omgevingsvisie de volgende bouwstenen: ^ Integreer de beleidsnota arbeidsmigratie in de omgevingsvisie. ^ Verander de beleidsregel in het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet en voorkom dat de beleidsregel na inwerkingtreding van de Omgevingswet direct opnieuw aangepast moet worden. De beleidsregel moet vooruitlopend op de Omgevingswet worden aangepast en hierbij moet goed worden gekeken naar verwijzingen naar mogelijk oude wetgeving. Zo kan gedurende het implementatieproces tot 2029 goed onderzocht worden in welk instrument van de Omgevingswet de beleidsregels verankerd kunnen worden. ^ Benut de mogelijkheden die de omgevingsvisie biedt om de integraliteit van thema's te laten terugkomen en keuzes te maken. De huisvesting van arbeidsmigranten hangt sterk samen met de uitbreiding van bedrijvigheid. Wil de gemeente inzetten op de uitbreiding van bedrijvigheid, dan moet in een vroeg stadium bepaald worden of arbeidsmigranten benodigd zijn en of extra huisvesting benodigd is. Neem dit mee in de afweging om wel of geen bedrijvigheid toe te staan.

| 44 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Bijlage 1 | Overzicht documenten ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

Beleid arbeidsmigranten Noordoostpolder Beleidsregel ’huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder' Beleidsregel 'ander woongebruik kernen in Noordoostpolder' Conceptrapportage Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten Flevoland Flyers Controle ander woongebruik (5) Beleidsplan vergunningverlening, toezicht en handhaving Noordoostpolder 2020-2023 Corona en huisvesting arbeidsmigranten Rapporten Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten Flevolandse woonagenda 2021 Samenvatting eerste aanbeveling Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten Overzicht aanvragen en aanschrijvingen huisvesting arbeidsmigranten Uitleg controles ander woongebruik Controleformulieren ander woongebruik (8) Foto's ander woongebruik (5) Overzicht geplande controles Dossier Ramsweg 14 Dossier Noorderrand Dossier Kuinderweg 15 Dossier Hertepad 3 Besluit Raad van State 'begrip wonen' Rapport Aanjaagteam Arbeidsmigranten 'Geen Tweederangsburgers' Besluitvormende nota 'Inschrijving arbeidsmigranten in de BRP' 'Kansen grijpen', woonvisie 2020 Noordoostpolder Presentatie Tas Paprika Presentatie Bernhard Kwekerijen Overzicht onderwerp arbeidsmigranten in verkiezingsprogramma's Coalitieakkoord 2022-2026 'Ruimte voor elkaar' Verordening burgerparticipatie en uitdaagrecht gemeente Noordoostpolder

| 45 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Bijlage 2 | Overzicht initiatieven Ramsweg 14 - Ens ^ ^ ^ ^

Omschrijving initiatief: De initiatiefnemer wil in de stal achter op het (voormalig agrarisch) erf een huisvesting voor twintig arbeidsmigranten realiseren. Status: aanvraag omgevingsvergunning 4 januari 2022. Voornemen tot weigering verzonden. Huisvestingscategorie: 1 Belemmeringen: 21 december 2021 heeft de buurman een aanvraag ingediend voor huisvestingscategorie 1. De aanvraag voor de Ramsweg 14 is 4 januari 2022 ingediend. Volgens de beleidsregel mag bij een cluster van erven maximaal één huisvestingscategorie 1 vergund worden én mag na vergunningverlening binnen een straal van 400 meter géén nieuwe huisvestingslocatie vergund worden. Er is zodoende sprake van een schaarse vergunning. In het beleid is geen verdeelsleutel opgenomen hoe om te gaan met dit soort gevallen.

Noorderrand 25 ^

^ ^

Omschrijving initiatief: De initiatiefnemers zijn eigenaar van de woning aan Noorderrand 25 te Espel. Deze woning wordt verhuurd aan AZ Arbeidsbemiddeling en Dienstverlening. Tijdens een controle van de gemeente Noordoostpolder is gebleken dat het huisvesten van arbeidsmigranten in strijd is met het bestemmingsplan. Het huis is gesitueerd in een woonwijk in Espel. Aan het ene uiteinde van de straat bevindt zich de Ducdalf, aan het andere uiteinde van de straat Basisschool de Ark. De woning is een tussenwoning in een straat met rijtjeshuizen. Zoals op de tekeningen is weergegeven, bevinden zich op de eerste verdieping drie slaapkamers. De zolder kan eventueel benut worden als vierde slaapkamer. De slaapkamers zijn privé ruimtes. De overige ruimtes in het huis, namelijk de entree, woonkamer, keuken en badkamer, worden gebruikt als gemeenschappelijke ruimte. Status: vergunning verleend. Bezwaar?? Ander woongebruik in de kern

Kuinderweg 15 ^

^ ^

Omschrijving initiatief: De initiatiefnemer wil huisvesting voor arbeidsmigranten realiseren in een deel van een grote schuur. Het gaat om tien appartementen, in vijf appartementen worden vier personen gehuisvest en in vijf appartementen worden vijf personen gehuisvest. In totaal gaat het om 45 personen. Status: aanvraag omgevingsvergunning 10 december 2021. Huisvestingscategorie: 2