14.3 Evaluatierapport BMC - Beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten.pdf

BMC YACHT GROUP

Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten Gemeente Noordoostpolder

Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten Rapport Gemeente Noordoostpolder

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Inhoudsopgave H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 De opdracht

1 1 1

1.3 Hoofd- en deelvragen 1.4 Onderzoeksverantwoording 1.5 Leeswijzer H2 | Vraagstuk arbeidsmigratie

2 3 4 5

2.1 Arbeidsmigratie: een integraal perspectief 2.2 Trends 2.3 Gelaagdheid overheden (Rijk, provincie, gemeente) H3 | Arbeidsmigratie in Noordoostpolder

5 5 7 9

3.1 Omvang arbeidsmigratie 3.2 Beleid arbeidsmigratie Noordoostpolder 3.2.1 Structuurvisie Noordoostpolder 2025 3.2.2 Nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder

9 11 11 12

3.2.3 Beleidsregel Huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied 3.2.4 Beleidsregel Huisvesting ander woongebruik kernen 3.2.5 Handhaving en overlast 3.3 Gerelateerd beleid

14 16 18 19

H4 | Aanpassing van de beleidsregels 4.1 Beleidsregel Landelijk Gebied 4.1.1 Begripsbepalingen 4.1.2 Algemene toetsingscriteria

23 23 23 23

4.1.3 Overkoepelende aspecten

25

4.1.4 Specifieke categorieën

28

4.1.5 Extra categorie

31

4.1.6 Schaarse vergunningen 4.2 Beleidsregel Ander woongebruik kernen 4.3 Relatie tussen twee beleidsregels H5 | Bouwstenen voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan

31 32 33 34

5.1 Geen aparte beleidsnota arbeidsmigratie 5.2 Verankering van de beleidsregels in instrumentarium omgevingswet 5.3 Een kans om arbeidsmigratie te bekijken vanuit breder perspectief H6 | Conclusies en aanbevelingen

34 34 35 36

6.1 Conclusies 6.2 Aanbevelingen Bijlage 1 | Overzicht documenten Bijlage 2 | Overzicht initiatieven

36 41 45 46

Bijlage 3 | Overzicht geïnterviewde personen Colofon

48 49

Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding In de gemeente Noordoostpolder werken veel arbeidsmigranten. De gemeente zelf gaat uit van ongeveer 1.900 fte op jaarbasis. In het onderzoeksrapport van de Provincie Flevoland ’Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten Flevoland' uit 2020, wordt het aantal arbeidsmigranten geschat op 5.200 (waarvan tussen de 1.400-1.900 geregistreerd). Hoewel de schattingen nogal uiteenlopen is het duidelijk dat met de toename van het aantal arbeidsmigranten in de afgelopen jaren ook de vraag naar huisvesting flink is toegenomen. Uitgangspunt van het huisvestingsbeleid van de gemeente Noordoostpolder is om arbeidsmigranten legaal en behoorlijk te huisvesten. Daarbij wordt vooral ingezet op diverse vormen van huisvesting in het landelijk gebied (zowel grootschalig als kleinschalig). De mogelijkheden om in de dorpen woningen te gebruiken voor de huisvesting van maximaal vier arbeidsmigranten per woning staan steeds meer onder druk. Dit blijkt uit het grote aantal ingediende bezwaren. Ook ziet de gemeente dat er steeds meer vraag komt naar huisvesting van tijdelijke werknemers die in de buurgemeenten werken. De gemeente Noordoostpolder heeft eind 2012 haar beleid arbeidsmigranten vastgesteld.

Vervolgens heeft zij ter uitvoering van het beleid in 2014 twee beleidsregels opgesteld: 'huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder' en 'ander woongebruik kernen in Noordoostpolder'. Het beleid is in 2017 geëvalueerd en naar aanleiding daarvan zijn in 2018 de genoemde beleidsregels aangepast. De gemeente constateert dat de ontwikkelingen en de vragen met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten snel veranderen en wil daarom graag het beleid en de beleidsregels opnieuw evalueren.

1.2 De opdracht Het doel van deze opdracht is tweeledig: ^ een evaluatie van het bestaande (huisvestings)beleid rondom arbeidsmigranten; ^ een advies voor de actualisatie van het beleid rond arbeidsmigranten, dat als input dient voor de omgevingsvisie en aangeeft op welke specifieke onderdelen de huidige beleidsregels moeten worden aangepast. Daarbij is het voor de gemeente belangrijk om in deze opdracht alle betrokken partijen (o.a. dorpsbelangen, uitzendbureaus, werkgevers, politie, interne collega's die met het beleid werken) te betrekken en niet alleen te kijken naar de ruimtelijke aspecten en effecten van het beleid, maar ook naar sociaal maatschappelijke en veiligheidsaspecten.

| 1 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

1.3 Hoofd- en deelvragen Op basis van de bovengenoemde opdrachtbeschrijving, hebben we de volgende hoofdvragen en bijbehorende deelvragen geformuleerd: Hoofdvragen 1. Hoe verhoudt het beleid zich tot de huidige en toekomstige situatie ten aanzien van vraag en aanbod van huisvesting in de Noordoostpolder?

Deelvragen ^

^

^ ^ •

Biedt de gemeente op dit moment voldoende huisvestingsmogelijkheden aan? Moet de gemeente toe naar meer huisvesting of juist een afbouw van de mogelijkheden die ze nu aanbieden? Werken de diverse vormen van huisvesting die de gemeente aanbiedt nog steeds? Zijn er categorieën die de gemeente moet uitbreiden of schrappen? Zijn er nieuwe categorieën die de gemeente moet toevoegen?

2. In hoeverre is het huidige beleid praktisch uitvoerbaar vanuit intern en extern perspectief?

^ ^

Zijn de beleidsregels nog 'up-to-date'? Waar loopt de gemeente in het praktisch werken met de beleidsregels tegenaan?

3. Wat is de relatie tussen het huidige beleid op huisvesting en andere relevante aspecten van arbeidsmigratie (economie, werkgeverschap/uitbuiting, leefbaarheid en integratie)?

^

Wat zijn de ervaringen met de bredere doorwerking van het huidige beleid, zoals landschappelijke inpassing in het landelijk gebied?

4.

^

Is er voldoende aandacht voor de gelaagdheid in het beleid (bevoegdheden provincie, raad en college en afstemming met provinciaal beleid)? Is de rol van klankbordgroepen in de te voeren procedures nog passend, ook in het licht van de nieuwe werkprocessen naar aanleiding van de invoering van de Omgevingswet? Welk alternatief maatwerk is denkbaar zodat belanghebbenden zich toch gehoord voelen?

Hoe verhoudt het beleid op huisvesting zich tot het speelveld van actoren rondom dit vraagstuk, zowel intern (college en raad) als extern (in de regio, met de provincie en de marktpartijen)?

•

•

| 2 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

1.4 Onderzoeksverantwoording De evaluatie bestaat uit drie onderdelen: 1. Beleidstoets, waarbij we het bestaand beleid evalueren (inclusief de door de gemeente geformuleerde juridische beleidsregels). 2. Praktijktoets, waarin met alle betrokken doelgroepen wordt gekeken naar de werking van het beleid in de praktijk, zowel in relatie tot ruimtelijke aspecten en effecten, als naar de sociaal-maatschappelijke en veiligheidsaspecten van het beleid. 3. Advies over de actualisatie van het beleid van de gemeente Noordoostpolder op het beleidsterrein arbeidsmigranten en advies over de doorvertaling in de omgevingsvisie. De beleidstoets In deze beleidstoets hebben we allereerst een inventarisatie en analyse gemaakt van alle relevante beleidsstukken op gemeentelijk en provinciaal niveau. Vervolgens hebben we in kaart gebracht wat de vraag naar en het aanbod van huisvesting van arbeidsmigranten is in de gemeente Noordoostpolder, op basis van de beschikbare informatie. Door dit naast het huidige beleid te leggen, kon beoordeeld worden of het beleid voldoende actueel is en wat eventueel aanvullend gewenst is. In deze fase hebben we ook gekeken naar andere relevante aspecten van arbeidsmigratie, (onder andere economie, werkgeverschap/uitbuiting, leefbaarheid en integratie) en in hoeverre deze aspecten zijn meegenomen in het beleid op huisvesting arbeidsmigranten.

Tenslotte is gekeken naar de integraliteit van het beleid en of de bestaande toetsingscriteria van de gemeente passend zijn bij de nieuwe Omgevingswet, die de integrale benadering van fysiek-ruimtelijke initiatieven stimuleert. Een overzicht van de bestudeerde documenten is opgenomen in bijlage 1. Aanvullend op de documentenstudie hebben we vier huisvestingsinitiatieven bestudeerd die bij de gemeente Noordoostpolder zijn ingediend, van klein- naar grootschalige mogelijkheden die de gemeente Noordoostpolder biedt. Een overzicht van de bestudeerde huisvestingsinitiatieven is opgenomen in bijlage 2. De praktijktoets De praktijktoets is er met name op gericht geweest om de ervaringen met de uitvoering van het beleid in kaart te brengen. Het gaat hierbij zowel om de ervaringen die de gemeente intern heeft (collega's die met het beleid werken) als om de ervaringen van externe partijen zoals dorpsbelangen, uitzendbureaus, werkgevers/ondernemers, politie, maar ook vertegenwoordigers van de provincie en omliggende gemeenten. De praktijktoets bestond uit interviews (zie bijlage 3 voor de lijst met geïnterviewden) en werkateliers. In de interviews zijn met name de bevindingen uit de documentenanalyse getoetst en aangevuld met de ervaringen uit de (beleids)praktijk.

Tijdens de werkateliers hebben we de belangrijkste conclusies en aanbevelingen gedeeld met intern en extern betrokkenen en ook gekeken naar de belangrijkste knelpunten in het beleid en de mogelijke verbeteringen en oplossingsrichtingen voor deze geconstateerde knelpunten.

| 3 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Advies Het laatste onderdeel van deze opdracht betreft het opstellen van een concreet advies over de actualisatie van het beleid van de gemeente Noordoostpolder op het beleidsterrein arbeidsmigranten en een advies over de doorvertaling naar de omgevingsvisie.

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt het vraagstuk rondom arbeidsmigratie geplaatst in een integraal perspectief en wordt kort beschreven wat de belangrijkste trends en onzekerheden zijn. In hoofdstuk 3 wordt, voor zover dat mogelijk is, een inschatting gemaakt van de omvang arbeidsmigratie in Noordoostpolder en wordt ingegaan op het huidige beleid en de benodigde aanpassingen. In hoofdstuk 4 staat de aanpassing van de beleidsregels centraal. In hoofdstuk 5 worden de bouwstenen voor de omgevingsvisie en het omgevingsplan beschreven. Tot slot eindigen we in hoofdstuk 6 met de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van deze evaluatie.

| 4 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H2 | Vraagstuk arbeidsmigratie 2.1 Arbeidsmigratie: een integraal perspectief Arbeidsmigratie ontstaat vanuit een economisch vraagstuk. Er is vanuit werkgevers vraag naar arbeidskrachten die niet op de binnenlandse markt te vinden zijn. Deze vraag wordt ingevuld door arbeidskrachten uit het buitenland, met name uit Midden- en Oost-Europa. De arbeidsmigranten die naar Nederland komen moeten ergens wonen (huisvesting). Zij komen daarmee terecht op de Nederlandse (oververhitte) woningmarkt, soms voor kortdurend verblijf (o.a. in reguliere woningen) en soms voor langdurig verblijf. Arbeidsmigranten wonen in wijken en maken hier in meer of mindere mate deel uit van de samenleving. Dit raakt de leefbaarheid in de kernen. Er zijn diverse incidenten bekend met betrekking tot integratie en overlast van arbeidsmigranten. Dit heeft een negatieve invloed op de leefbaarheid in de kernen. Ook zijn er situaties waarin arbeidsmigranten te maken krijgen met slecht werkgeverschap. Dit loopt soms uit op arbeidsuitbuiting. Arbeidsmigranten zitten om diverse redenen in een kwetsbare positie, waarbij sprake kan zijn van een grote afhankelijkheid van de werkgever of uitzendorganisatie. Gemeenten beschikken over enkele instrumenten die als hefboom ingezet kunnen worden om te sturen op de opgave rondom arbeidsmigratie.

Door goede huisvesting te realiseren wordt voldaan aan de kortetermijnbehoefte van werkgevers op de arbeidsmarkt en worden problemen rondom leefbaarheid en uitbuiting voorkomen. Door inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) kunnen arbeidsmigranten hun rechten en plichten als Nederlands ingezetene uitoefenen. Tegelijk worden arbeidsmigranten hiermee zichtbaar, benoembaar en telbaar. Als ingezetene worden ze onderdeel van het takenpakket van de overheid. Arbeidsmigranten kunnen door proactieve informatieverstrekking en ondersteuning weerbaar gemaakt worden, waardoor ze minder kwetsbaar zijn voor uitbuiting en ongewenste situaties en gemakkelijker hun eigen weg weten te vinden. Integratie bevordert draagvlak en zorgt voor minder overlast in kernen (leefbaarheid). De komst van de nieuwe Omgevingswet in januari 2023 stimuleert de integrale benadering van fysiek-ruimtelijke initiatieven. Een integrale blik is nodig bij álle kerninstrumenten van deze nieuwe wet. Of het nu gaat om een omgevingsvisie, omgevingsplan, projectbesluit of omgevingsvergunning: alle belangen en individuele doelen in de leefomgeving worden tegen elkaar afgewogen waarna één integraal besluit genomen wordt over een initiatief.

2.2 Trends Er zijn een aantal factoren die meespelen bij de inschatting van het aantal arbeidsmigranten in de toekomst. Decisio ŭ Companen (20201) voerden een onderzoek uit naar de huisvesting Arbeidsmigranten in Flevoland. Hierin benoemden ze dat er een significant, positief verband bestaat tussen het aantal banen en het aantal internationale werknemers (kenniswerkers én arbeidsmigranten) in Nederland.

1 Decisio ŭ Companen (2020) Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten, Provincie Flevoland.

| 5 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Als het aantal banen met 10Zo groeit, dan neemt het aantal arbeidsmigranten toe met 3,70Zo. De komende jaren groeit volgens Decisio ŭ Companen het aantal arbeidsmigranten door verminderende (Nederlandse) beroepsbevolking en blijvende groei van werkgelegenheid. Deze groei in Flevoland is geraamd op 2.300 tot 27.700 werknemers (basis, basis plus of hoog groeiscenario). Het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hebben in 2020 onderzoek gedaan naar de bevolking in 2050, met specifieke aandacht voor arbeidsmigratie. De factoren die volgens dit onderzoek van invloed zijn op het aantal arbeidsmigranten in de toekomst worden hieronder belicht. 1) Bevolkingsontwikkeling Volgens het NIDI en CBS (2020) krimpt de potentiële beroepsbevolking (de leeftijdsgroep van twintig jaar tot de AOW-gerechtigde leeftijd) als de migratie de komende dertig jaar laag is doordat het aantal mensen met een Nederlandse achtergrond tussen twintig jaar en de AOW-leeftijd de komende dertig jaar met een miljoen zal dalen. Uit onderzoek van het CBS en PBL (2019) blijkt dat tot 2035 alle regio's in Nederland te maken krijgen met verdere vergrijzing. Dat geldt ook voor de Randstad, ondanks dat daar in de toekomst veel jongeren uit binnen- en buitenland naar toe zullen trekken en er relatief veel kinderen zullen worden geboren.

Flevoland is op dit moment de minst vergrijsde regio, maar ook hier neemt het aandeel ouderen de komende jaren toe. Veel bewoners zijn van middelbare leeftijd en zullen de komende jaren de leeftijd van 65 jaar bereiken. Toch blijft Flevoland naar verwachting tot de minst vergrijsde regio's behoren, onder andere doordat er veel woningen bij blijven komen voor nieuwe gezinnen. Het aandeel ouderen neemt er toe van 130Zo in 2018 naar bijna 220Zo in 2035.2 2) Arbeidsmigranten als onderdeel Nederlands bedrijfsleven Arbeidsmigranten zijn inmiddels niet meer weg te denken in de Nederlandse arbeidsmarkt. Het Nederlandse bedrijfsleven raakt steeds meer ingesteld op het in dienst nemen van buitenlandse werknemers, waardoor er sprake is van een structureel toenemende trend. 3) Ontwikkeling in landen van herkomst Er is een economische 'groeispurt' geweest in Midden- en Oost-Europa. Als gevolg daarvan en in combinatie met de krimpende beroepsbevolking ontstaat ook daar een arbeidstekort. Dit leidt tot ontwikkelingen van remigratie (arbeidsmigranten die terugkeren), maar ook tot toename van arbeidsmigranten uit de armste landen van Europa (geen EU). 4) Technologische ontwikkeling Een ontwikkeling waar wij niet omheen kunnen is de technologische ontwikkeling en veranderingen in de economische structuur. Op de lange termijn zal de arbeidsvraag hierdoor veranderen.

Het is op dit moment onzeker aan welke soort arbeidsmigranten de komende dertig jaar behoefte is, bijvoorbeeld wel kennismigranten en geen laaggeschoolde arbeidsmigranten of juist zowel laag- als hoogopgeleide migranten.

2 PBL/CBS (2019), Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2019-2050.

| 6 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

5) Beleidskeuzes Het CBS en NIDI stellen in het onderzoek dat de vraag welke demografische ontwikkeling wenselijk is, geen wetenschappelijke, maar een politieke vraag is. Het is volgens hen niet aan demografen om te bepalen welke bevolkingsontwikkeling wenselijk is. Het is aan de politiek om doelen te formuleren en belangen af te wegen en te bepalen naar welke samenleving we toe willen.

2.3 Gelaagdheid overheden (Rijk, provincie, gemeente) BMC heeft voor de Provincie Gelderland onderzoek gedaan naar het vraagstuk arbeidsmigratie. In dit onderzoek is ingegaan op de verschillende overheidslagen en bijbehorende rol op het gebied van arbeidsmigratie3. Op alle overheidsniveaus is beleid en regelgeving te vinden als het gaat om arbeidsmigratie: van Europa tot op gemeentelijk niveau. Op dit moment is het vraagstuk binnen de verschillende overheidsniveaus veelal verdeeld over verschillende domeinen (ministeries, portefeuilles, et cetera). Europese Unie (EU) De Europese Unie heeft de basis gelegd voor het vrije verkeer van personen en stimuleert dit door verschillende verdragen en richtlijnen. Deze wetgeving is in ontwikkeling. Het is aan de lidstaten om dit te verwerken in het nationale beleid en in regelgeving. Rijk In de Nederlandse Grondwet (artikel 21) is geborgd dat de zorg van de overheid gericht is op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. In de Grondwet wordt ook ingegaan op de bestuurlijke inrichting van Nederland (Rijk, provincie, gemeenten) ook wel het 'Huİs van Thorbecke' genoemd. Binnen de verschillende onderdelen vindt in toenemende mate decentralisatie plaats. Provincie Over een aantal zaken mag de provincie zelfstandig beslissen, bijvoorbeeld waar wegen aangelegd worden.

Daarnaast voert de provincie ook een aantal landelijke wetten uit. Zo is elke provincie verantwoordelijk voor de aanleg van nieuwe natuur. De provincies vervullen onder andere taken op de volgende gebieden: ruimtelijke ordening (vaststellen van streekplannen voor de bestemming van de grond, en beoordelen of bestemmingsplannen van gemeenten niet strijdig zijn met de provinciale omgevingsplannen, natuur, milieu, water en landschap, verkeer en vervoer (bijvoorbeeld de aanleg van wegen en fietspaden), stimulering van de regionale economie, welzijn en cultuur, toezicht op gemeenten, toezicht op waterschappen. Het is en blijft aan de provincies zelf om hun eigen sturingsfilosofie te bepalen. Dat wil zeggen dat zij naar eigen inzicht invulling mogen geven aan de wijze waarop zij, in wisselwerking met andere overheden, burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties, deze taken behartigen.

3 BMC (2021) Arbeidsmigratie in Gelderland, Met beter begrip aan de slag.

| 7 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

De provincie heeft met haar huidige taken en bevoegdheden een belangrijke regionale regiefunctie. Uit de interviews en het werkatelier volgt dat de provincie zich in Flevoland op het gebied van arbeidsmigratie vooral bezighoudt met de ruimtelijke kaders in het landelijk gebied en het stimuleren van de onderlinge afstemming tussen Flevolandse gemeenten. Gemeenten Over een aantal zaken kan een gemeente (net als een provincie) zelf beslissen, maar de gemeente voert ook veel landelijke wetten uit (medebewind). Dit gaat bijvoorbeeld om het uitgeven van paspoorten en identiteitskaarten. Dit zijn een aantal taken die specifiek van belang zijn in het vraagstuk arbeidsmigratie. De gemeente: ^ houdt bij wie er in de gemeente wonen, dat gebeurt in de BRP; ^ geeft officiële documenten uit, zoals een paspoort of identiteitskaart en een rijbewijs; ^ verstrekt uitkeringen aan wie niet in eigen levensonderhoud kan voorzien; ^ is verantwoordelijk voor de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de jeugdhulp; ^ maakt bestemmingsplannen, waarin staat welk gebied bestemd is voor huizen, welk deel voor natuur en welk deel voor bedrijven; ^ houdt toezicht op de woningbouw en maakt daarover afspraken met woningcorporaties; ^ heeft de taak om te handhaven op het naleven van ruimtelijke regelgeving en openbare regelgeving rondom de huisvesting van arbeidsmigranten.

| 8 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H3 | Arbeidsmigratie in Noordoostpolder 3.1 Omvang arbeidsmigratie Inschatting van de gemeente In de nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder uit 2012 werd uitgegaan van een huisvestingsbehoefte van 2.600 plaatsen in 2015. Bij de evaluatie in 2015 bleek dat er op dat moment circa 430 legale huisvestingsplaatsen in de gemeente Noordoostpolder waren. Er werd toen geconstateerd dat het een enorme opgave was om voldoende legale huisvestingsplaatsen te realiseren. Op dit moment gaat de gemeente uit van 1.900 fte op jaarbasis. Tot januari 2022 werden arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder niet ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP), omdat er werd aangenomen dat arbeidsmigranten over het algemeen korter dan vier maanden in de gemeente zouden verblijven waardoor inschrijving in de BRP niet nodig was. In de praktijk blijken veel arbeidsmigranten langer dan vier maanden in de gemeente te verblijven, waardoor voldaan moet worden aan de inschrijvingsplicht van de BRP. In januari 2022 heeft het college de nota 'Inschrijving arbeidsmigranten in de BRP' vastgesteld. Besloten is om arbeidsmigranten in te gaan schrijven in de BRP. Er wordt een budget van C 70.000 vrijgemaakt om extra capaciteit beschikbaar te stellen. De verwachting is dat er 2.500 tot 3.000 arbeidsmigranten moeten worden ingeschreven.

Aangegeven wordt dat door de inschrijving van arbeidsmigranten het aantal inwoners zal toenemen en dat een hoger inwoneraantal zorgt voor hogere uitkering uit het gemeentefonds (peildatum 1 januari). Het gaat om C 281 per inwoner per jaar. Daarentegen zullen de inkomsten uit de toeristenbelasting die wordt ontvangen voor arbeidsmigranten die niet zijn ingeschreven afnemen. In 2020 waren de inkomsten uit de toeristenbelasting ongeveer C 290.000. In de nota is aangegeven dat de exacte (financiële) gevolgen voor de gemeente lastig in te schatten zijn. Ook wordt de kanttekening geplaatst dat er vertekening in de BRP optreedt als arbeidsmigranten niet tijdig worden uitgeschreven, wat ongewenst is, mede gelet op koppelingen vanuit de BRP met andere (financiële) regelingen. Aangegeven wordt dat er extra controle en extra adresonderzoeken nodig zullen zijn. Eind 2022 wordt het proces rond de inschrijvingen geëvalueerd. Inschatting van de provincie In 2020 heeft de provincie Flevoland een onderzoek laten uitvoeren naar de huisvesting van arbeidsmigranten in Flevoland. Dit heeft geresulteerd in het rapport: 'Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten Flevoland'.

Doel van het onderzoek was om zicht te krijgen op het aantal arbeidsmigranten in de provincie en de ontwikkeling van dit aantal om een beeld te krijgen van eventuele knelpunten op het gebied van huisvesting en mogelijke oplossingen daarvoor. Om het aantal arbeidsmigranten in kaart te brengen is gebruikgemaakt van microdata van het CBS.

| 9 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Verder heeft er in het kader van dit onderzoek een woondialoog plaatsgevonden, waarbij de provincie, gemeenten, huisvesters, grote werkgevers, uitzendbureaus en woningcorporaties aanwezig waren. Ook is er een extra uitvraag gedaan aan bedrijven om inzicht te krijgen in woonlocaties en in de registratiegraad van arbeidsmigranten. In de rapportage wordt gesteld dat het aantal arbeidsmigranten in de provincie Flevoland jaarlijks met 150Zo groeit. Het aantal arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder werd geschat op 5.200. Dit is een derde van het totale aantal arbeidsmigranten in de provincie. Beschreven wordt dat de gemeente Noordoostpolder vooral tussen 2013 en 2014 een forse toename kende (van 660 naar 1.870) van in deze gemeente werkende arbeidsmigranten. Van de 5.200 arbeidsmigranten zijn er volgens het rapport naar schatting tussen de 1.400 en 1.900 geregistreerd. Verder wordt aangegeven dat niet iedere arbeidsmigrant werkt in de gemeente waar ze gehuisvest zijn. Zo bleek op basis van gegevens voor 2018 dat circa 300 arbeidsmigranten die in Urk werken, geregistreerd stonden in de Noordoostpolder. Om een inschatting te maken van de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in de provincie is gewerkt met drie economische prognosescenario's. Voor de provincie Flevoland komt hieruit een potentiële omvang naar voren van 18.000 tot 43.400 arbeidsmigranten in 2030.

Geconstateerd wordt dat de opgave in Flevoland met name kwantitatief van aard is. Om voldoende plekken voor huisvesting van arbeidsmigranten te garanderen, nu en in de toekomst, is het van belang om locaties aan te wijzen om grootschalige huisvesting (met meer dan 200 ’bedden') te realiseren. Komt er geen huisvesting bij, dan stroomt de vraag naar de plek waar de huisvesting nu wel goed geregeld is (zoals in Noordoostpolder, Dronten en Zeewolde). Daarmee komt het draagvlak voor huisvesting aldaar onder druk te staan. Geadviseerd wordt om een provinciale samenwerkingstafel op te zetten waarin de gemeenten, provincie, huisvesters en uitzenders samenwerken aan de huisvestingsopgave voor arbeidsmigranten. Tot slot blijkt uit het onderzoek dat de huisvestingsopgave voor de komende jaren uiteenvalt in de volgende facetten: 1. Voldoende nieuwe huisvesting voor de groeiende groep arbeidsmigranten de komende jaren. 2. Kwalitatieve verbetering en structurele oplossingen van bestaande huisvestingsvoorzieningen, waarbij oplossen voor handhaven gaat. 3. Extra toevoeging van reguliere woningen in Flevoland (met name in Almere en Lelystad), zodat de huisvestingsvraag van (definitieve) vestigers in de pas loopt met de voorraadontwikkeling. 4. Betere registratie van arbeidsmigranten, om scherper zicht te krijgen op de opgave en eventuele misstanden in huisvesting sneller in beeld zijn. 5.

Afstemming van beleid en aanpakken tussen gemeenten, zodat de lusten en lasten gelijk verdeeld worden.

| 10 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Bevindingen uit de interviews en werkateliers Alle partijen zijn het er over eens dat er behoefte is aan meer huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder. Er zijn echter geen harde cijfers over het benodigde aantal. Wel gaan partijen ervan uit dat de arbeidsmigratie mede door de krapte op de arbeidsmarkt zal blijven toenemen. Verder is opgemerkt dat de cijfers van de gemeente zijn gebaseerd op fte (1.900 op jaarbasis) en de cijfers van de provincie op personen (5.200 arbeidsmigranten). De verwachting is dat er op termijn een beter zicht zal zijn op het aantal arbeidsmigranten dat in de gemeente Noordoostpolder gevestigd is, doordat er nu ingezet wordt op het inschrijven van arbeidsmigranten in de BRP. Rond de inschrijvingen in de BRP zijn een aantal aandachtspunten benoemd. Zo wordt aangegeven dat het proces rond de uitschrijvingen goed georganiseerd moet worden om vervuiling van de BRP te voorkomen. Tijdige uitschrijving is een punt van zorg, omdat arbeidsmigranten hier zelf geen belang bij hebben. Er werd geopperd dat gemeenten arbeidsmigranten bij inschrijving direct een pro forma uitschrijvingsformulier laten invullen en dat uitzendbureaus een melding bij de gemeente kunnen doen als een arbeidsmigrant niet meer bij hen in dienst is.

Verder is het niet duidelijk wat de consequenties zijn voor het huurrecht als arbeidsmigranten zijn ingeschreven in de BRP. Ook werd aangegeven dat het belangrijk is dat arbeidsmigranten zich realiseren dat inschrijving in de BRP in hun eigen belang is, omdat zij dan meer rechten hebben. Deze boodschap moet door partijen actief worden uitgedragen. Hierbij ligt een belangrijke rol bij de uitzendbureaus. Ook werd benadrukt dat er na inschrijving sprake is van permanente bewoning. Voor een aantal locaties geldt dat dit niet in lijn is met de daar geldende bestemming in het bestemmingsplan. De inschatting is dat een beperkte groep arbeidsmigranten zich langdurig in de gemeente Noordoostpolder vestigt. Hierbij worden inschattingen tussen de 150Zo en 250Zo genoemd door uitzendbureaus. Deze groep arbeidsmigranten is in de reguliere woningvoorraad gehuisvest. De wachttijden voor reguliere huisvesting zijn over het algemeen kort. Er zijn voldoende woningen beschikbaar.

3.2 Beleid arbeidsmigratie Noordoostpolder 3.2.1 Structuurvisie Noordoostpolder 2025 De structuurvisie Noordoostpolder 2025 gaat in op verschillende thema's. Er worden een aantal thema's genoemd die relevant zijn voor (de huisvesting van) arbeidsmigranten: 1. Landschap: de komende jaren wordt de landschappelijke opbouw van de Noordoostpolder niet alleen behouden, maar ook versterkt. 2. Natuur: bestaande natuurgebieden worden behouden en - waar mogelijk - versterkt. Daarnaast zijn er kansen voor het behouden en versterken van verbindingen tussen bestaande natuurgebieden. Ook wordt ingezet op het behoud van (leefgebied van) specifieke soorten, zoals de rugstreeppad. 3. Landbouw: de landbouwsector en de innovatie die daarin plaatsheeft moet ook in de toekomst internationaal hoog aangeschreven staan. Er wordt ontwikkelingsruimte geboden voor schaalvergroting, maar ook aan vrijkomende bedrijven.

| 11 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

4. Werken: de economie zal verbreed moeten worden. Dit wordt bereikt door het creëren van een gevarieerde werkgelegenheid in verschillende sectoren en op verschillende opleidingsniveaus. Uitgangspunt is een minimaal gelijkblijvende verhouding tussen de beroepsbevolking en de werkgelegenheid. 5. Bevolking en wonen: gestreefd wordt naar een aantrekkelijke, uitnodigende fysieke woon- en leefomgeving en daarbij richt de gemeente zich vooral op (tijdelijke) inwoners van de gemeente Noordoostpolder. 6. Voorzieningen en leefbaarheid: voorzieningen sluiten aan bij wat inwoners nodig hebben om die sociale en vitale samenleving te kunnen blijven. 7. Recreatie en toerisme: de ambitie is om de toeristisch-recreatieve sector verder te ontwikkelen tot een belangrijke economische pijler. 8. Infrastructuur en verkeer: geïnvesteerd wordt in bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Arbeidsmigratie in de structuurvisie Arbeidsmigratie wordt in de structuurvisie genoemd onder de paragraaf ’bevolking en wonen': "Huisvesting arbeidsmigranten. Er werken steeds meer arbeidsmigranten in de gemeente Noordoostpolder. Dat heeft tot gevolg dat er behoefte is aan huisvesting voor deze (tijdelijke) inwoners.

Wij staan conform het 'Beleid arbeidsmigranten Noordoostpolder' verschillende vormen van huisvesting toe en bieden de mogelijkheid om afhankelijk van de verblijfsduur en daarmee vaak samenhangend de mate van integratie - een andere vorm van huisvesting te kiezen." (pagina 75) Het beleid wordt op deze manier in de structuurvisie geborgd. Arbeidsmigratie wordt niet genoemd bij andere thema's. Wel spreekt uit de structuurvisie een ambitie om verbreding van de economie en schaalvergroting in de landbouw. Dit is van invloed op vraag en aanbod van werknemers en ook op het aantal arbeidsmigranten in de regio. De gemeente Noordoostpolder heeft nog geen omgevingsvisie. Deze visie is in ontwikkeling. Elementen uit deze evaluatie dienen als input voor deze omgevingsvisie. In hoofdstuk 5 beschrijven we welke aspecten als bouwsteen voor deze visie moeten worden meegenomen. 3.2.2 Nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder De gemeente Noordoostpolder heeft in 2012 de nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder vastgesteld. In 2015 heeft een evaluatie plaatsgevonden van het Beleid Arbeidsmigranten. Naar aanleiding van deze evaluatie zijn vervolgens een tweetal beleidsregels aangepast. In 2018 werden de nieuwe beleidsregels 'Huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder 2018' en 'Huisvesting ander woongebruik kernen in Noordoostpolder' 2018' vastgesteld.

| 12 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Deze beleidsregels komen in de volgende paragrafen aan de orde. De nota Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder uit 2012 is niet geactualiseerd. De nota gaat in op de verschillen tussen de groepen arbeidsmigranten, de rol en verantwoordelijkheden van de gemeente en het vraagstuk van de huisvesting en is in co-creatie met een klankbordgroep, waarin diverse stakeholders betrokken waren, tot stand gekomen. In de nota wordt verder aangegeven dat de huisvesting van arbeidsmigranten voor de gemeente Noordoostpolder van economisch belang is. De gemeente ziet haar rol vooral in het stimuleren, faciliteren en waar nodig regisseren. De gemeente zal daarbij zo min mogelijk zelf regelen en vooral aangeven wat kan binnen de (wettelijke) kaders. De gemeente ziet een belangrijke randvoorwaarden scheppende rol voor zichzelf weggelegd bij de zorg voor een kwalitatief goede huisvesting. Uitgangspunt daarbij is dat er een aanbod aan huisvesting ontstaat dat passend is bij elke stap in de wooncarrière van de arbeidsmigrant. Ten tijde van het vaststellen van de nota waren er in Noordoostpolder 300 legale huisvestingsplekken gerealiseerd. Dit aantal lag aanzienlijk lager dan de toenmalige beleidsruimte voor de realisatie van huisvestingsplekken bood. De behoefte werd ingeschat op 2.600 plaatsen. Uitbuiting komt in de nota beknopt aan de orde.

Daarover wordt aangegeven dat de gemeente zich binnen haar mogelijkheden zoveel mogelijk zal inspannen om uitbuiting van arbeidsmigranten te voorkomen en tegen te gaan. Enerzijds door arbeidsmigranten van informatie te voorzien over de Nederlandse maatschappij en de rechten en plichten die zij daarin heeft. Anderzijds door op te treden waar regels worden overtreden. Over handhaving wordt gezegd dat de gemeente handhavend optreedt als de regelgeving en de wet overtreden worden en adequaat reageert op klachten en meldingen vanuit de samenleving. Over integratie wordt in de nota aangegeven dat er geen specifiek onderscheid gemaakt wordt voor arbeidsmigranten, maar dat er aangesloten wordt op het algemene sociale beleid. De verantwoordelijkheid voor inburgering en integratie ligt bij de arbeidsmigrant en de samenleving: integratie moet van twee kanten komen. Bevindingen uit de interviews en werkateliers In de gesprekken is aangegeven dat de nota niet geactualiseerd is omdat de uitgangspunten die in de nota worden genoemd onveranderd zijn. In de praktijk richt de gemeente zich met name op de ruimtelijke aspecten van het beleid; het beleid is voornamelijk gericht op de realisatie van huisvesting voor arbeidsmigranten. Ook het onderwerp integratie is in de gesprekken naar voren gekomen.

Arbeidsmigranten die voor een kortere tijd in de gemeente verblijven hebben over het algemeen geen behoefte om te integreren in de samenleving. Hier is begrip voor. Men vindt het wel belangrijk dat arbeidsmigranten aansluiten bij bepaalde gebruiken en leefregels. Het gaat dan om zaken als de manier van aanbieden van afval en het onderhoud van tuinen. Het was de verwachting dat arbeidsmigranten die zich langdurig in de gemeente vestigen wel zouden integreren in de samenleving, bijvoorbeeld doordat hun kinderen naar school gaan en zo contacten worden aangegaan. Toch blijkt de de integratie van deze groep arbeidsmigranten in de praktijk lastig. Er wordt aangegeven dat mensen uit de Noordoostpolder goed met elkaar kunnen samenleven, maar dat zij minder met elkaar delen.

| 13 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Een actualisatie van het beleid is noodzakelijk met name omdat er dan zorgvuldig aandacht kan worden besteed aan het integrale perspectief. Omdat de gemeente Noordoostpolder wil voorkomen dat er naast de omgevingsvisie veel sectorale beleidsnota's ontstaan, is het wenselijk dat de beleidsnota over de huisvesting van arbeidsmigranten wordt geïntegreerd in de omgevingsvisie. 3.2.3 Beleidsregel Huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied De beleidsregel Huisvesting arbeidsmigranten landelijk gebied Noordoostpolder is het afwegingskader voor het beoordelen van aanvragen om een omgevingsvergunning voor vier verschillende vormen van huisvesting voor arbeidsmigranten in het landelijk gebied van Noordoostpolder. De gemeente onderscheidt vier vormen van huisvesting: ^ Huisvestingscategorie 0: huisvesting voor maximaal twintig arbeidsmigranten voor maximaal twaalf weken aaneengesloten. ^ Huisvestingscategorie 1: huisvesting voor maximaal twintig arbeidsmigranten. ^ Huisvestingscategorie 2: huisvesting voor 21 tot en met 150 arbeidsmigranten. ^ Huisvestingscategorie 3: huisvesting voor 151 tot en met 300 arbeidsmigranten. Per huisvestingscategorie maakt de gemeente in de beleidsregel onderscheid tussen algemene criteria en aanvullende toetsingscriteria. Categorie 0

Categorie 1

Categorie 2

Categorie 3

Algemene toetsingscriteria Aanvullende toetsingscriteria Alleen losse units of caravans Certificaat Bestaande gebouwen/uitbreiding daarvan Logiesgebouwen Solitair erf Klankbordgroep Ontspanning Nabij glastuinbouw Landschappelijk ingepast Evaluatie voor doorgroei in aantal

| 14 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Een aantal opvallende aspecten uit de beleidsregels worden nu achtereenvolgens belicht. Type bebouwing Per categorie wordt een verschillend type bebouwing voorgeschreven: Categorie 0

Huisvesting vindt plaats in losse units of (sta)caravans.

Categorie 1

Huisvesting vindt plaats in logiesgebouwen, in bestaande bebouwing of in de bedrijfswoning.

Categorie 2

Huisvesting vindt plaats in logiesgebouwen en wordt zoveel mogelijk in bestaande bebouwing gerealiseerd.

Categorie 3

Huisvesting vindt plaats in logiesgebouwen.

In de beleidsregel wordt een definitie gegeven van een logiesgebouw: een gebouw waarin huisvesting voor arbeidsmigranten wordt aangeboden. Dit is een breed begrip en geeft geen informatie over of dit nieuwbouw of een bestaand gebouw betreft. Bij categorie 2 wordt wel voorgeschreven dat de huisvesting zoveel mogelijk binnen de bestaande bebouwing gerealiseerd wordt. Verblijfsduur Bij categorie 0 wordt de verblijfsduur genoemd. Het gaat hier om een periode van maximaal twaalf weken aaneengesloten verblijf. Bij de overige categorieën wordt niet op de verblijfsduur ingegaan. De verblijfsduur bepaalt in grote mate de woonbehoefte: ^ Short-stayers zijn arbeidsmigranten die maximaal een jaar in Nederland gaan verblijven. Voor deze groep is een logiesvorm met minimale kosten de meest ideale. ^ Mid-stayers zijn arbeidsmigranten die minimaal een jaar en maximaal drie jaar in Nederland gaan verblijven. Deze groep stelt hogere eisen wat betreft privacy en eigen voorzieningen. Qua woonvorm zijn studentenkamers of andere vormen van flexwonen het meest passend bij deze groep. ^ Long-stayers zijn arbeidsmigranten die langer dan drie jaar in Nederland gaan verblijven. Het gaat vaak om mensen die zich hier definitief willen vestigen en dezelfde woonbehoeftes hebben als reguliere woningbehoeftigen.4 Participatie Vanaf categorie 2 wordt een klankbordgroep verplicht gesteld.

Deze klankbordgroep brengt gedurende het beoordelingsproces een advies uit. Dit wordt meegewogen bij de besluitvorming. Ook is het vanaf categorie 2 nodig om de omwonenden per brief te informeren. Bij categorie 0 en 1 worden geen extra zaken verplicht gesteld ten aanzien van participatie.

4 Bron: Kenniscentrum arbeidsmigratie, 23 februari 2022, https://hetkenniscentrumarbeidsmigranten.nl/themas/wonen/

| 15 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Riolering Bij de percelen in het landelijk gebied is er in het algemeen sprake van de aanwezigheid van beperkte lozingen van het stedelijk afvalwater (huishoudelijk afvalwater, al dan niet vermengd met industrieel afvalwater en/of afvloeiend hemelwater). De gemeente en de aanvrager gaan over het aspect riolering al in een vroeg stadium in overleg. Het aspect riolering wordt vanaf categorie 2 belangrijk. Dit is dus vanaf 21 personen. Milieuzonering De huisvesting van arbeidsmigranten wordt niet specifiek genoemd in de VNG-brochure "bedrijven en milieuzonering". Daarom kiest de gemeente ervoor aan te sluiten bij vergelijkbare recreatieve activiteiten zoals: kampeerterreinen en vakantiecentra. SNF Vanaf categorie 1 wordt een Certificaat geëist. Hierbij wordt het SNF-keurmerk genoemd of een vergelijkbaar keurmerk. Het Aanjaagteam onder leiding van Emile Roemer adviseert het volgende ten aanzien van dit keurmerk: 'om de kwaliteit van huisvesting te verhogen adviseert het Aanjaagteam om de eisen van de bestaande keurmerken (Agrarisch keurmerk flexwonen (AKF) en stichting normering flexwonen (SNF)) aan te scherpen en te integreren. Daarbij moet worden uitgegaan van één persoon per slaapkamer en minimaal 15 m2 leefoppervlakte per persoon.'5 Bevindingen uit de interviews en werkateliers Deze beleidsregel is in de interviews en in de werkateliers uitvoerig aan de orde gekomen.

Tijdens deze gesprekken zijn veel suggesties gedaan voor aanpassing van de beleidsregel. Op hoofdlijnen gaat het om de volgende aspecten: De realisatie van extra huisvestingsplekken moet met name gezocht worden in de ontwikkeling van een paar grote (300 of zelfs 300+) locaties in het landelijk gebied. Op grote locaties is het ook makkelijker om het beheer van de locatie goed te organiseren. Ontwikkelingen op solitaire erven zijn met de huidige regels moeilijk realiseerbaar. Er is sprake van spanning tussen behoefte aan duidelijkheid in regelgeving en flexibiliteit (maatwerk). Gelet op de hoeveelheid van suggesties en de gedetailleerdheid ervan, hebben we besloten om hier in een afzonderlijk hoofdstuk dieper op in te gaan. Ons voorstel voor de aanpassing van deze beleidsregel wordt in hoofdstuk 4 beschreven. 3.2.4 Beleidsregel Huisvesting ander woongebruik kernen De beleidsregel Huisvesting ander woongebruik kernen in Noordoostpolder 2018 is het afwegingskader voor het beoordelen van aanvragen om een omgevingsvergunning voor ander woongebruik van een woning en het gebruik van maatschappelijke of horecagebouwen als pension in de kernen van Noordoostpolder. Er zijn regels opgenomen over de toegestane bewoning per kern. Daarnaast zijn er regels over een woning met ander woongebruik ten opzichte van omliggende woningen.

5 Bron: Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, 30 oktober 2020, Geen tweederangsburgers, Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan.

| 16 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Doelgroepen Het gebruik van een woning door meerdere personen die onderling geen langdurige relatie hebben, zoals arbeidsmigranten, statushouders, personen die begeleid wonen of studenten, is doorgaans in strijd met de voorschriften van een bestemmingsplan. In de beleidsregel wordt aangegeven onder welke voorwaarden ’ander woongebruik' in de kernen is toegestaan. Onder ’ander woongebruik' wordt verstaan: het huisvesten van meerdere personen in een woning, waarbij er geen continuïteit is in de samenstelling van, en geen onderlinge verbondenheid is tussen de desbetreffende personen. Onder deze definitie vallen arbeidsmigranten, statushouders, personen die begeleid wonen of studenten. De beleidsregel maakt onderscheid tussen ’ander woongebruik' in woningen en het gebruik van een maatschappelijk of horecagebouw als pension. 1. Ander woongebruik 'woning' Toetsingscriteria Artikel 3 beschrijft de toetsingscriteria waaraan een aanvraag om ander woongebruik woning wordt getoetst. Een aantal criteria worden hieronder uitgelicht: Percentage per kern Maximaal 30Zo van het totaal aantal woningen per kern mag gebruikt worden voor ander woongebruik. Zicht krijgen op het aantal arbeidsmigranten en de huisvestingslocaties is een grote uitdaging.

Bij een vergunningsaanvraag moet dus getoetst worden op deze percentages, terwijl er alleen zicht is op vergunde huisvestingssituaties en geen zicht is op legale - niet vergunde - huisvestingslocaties. Afstand tussen woningen met ander woongebruik In de beleidsregel worden twee methodieken gehanteerd om spreiding van dit type gebruik te borgen: ^ Minimaal vier woningen tussen woningen die gebruikt worden voor ander woongebruik. ^ In een straal van 40 meter rondom de woning die gebruikt wordt voor ander woongebruik mag geen andere woning gebruikt worden voor ander woongebruik.

| 17 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Parkeren In de beleidsregel wordt aangegeven dat de Nota Parkeernormen het toetsingskader is voor het aantal parkeerplaatsen. In de nota staan de volgende normen6 beschreven:

Voor een beroep aan huis ì bedrijf aan huis wordt naast bovenstaande parkeervraag ėėn extra parkeerplaats geëist. Hierbij is uitgegaan van beroepsuitoefening van één persoon zonder personeel welke beperkt bezoek ontvangt.

Het type bebouwing waarin een arbeidsmigrant gehuisvest wordt bepaalt de parkeernorm (zelfstandige kamerverhuur, huurhuis, koophuis, et cetera). 2. Maatschappelijk gebouw of horecagebouw als pension Met het vaststellen van het Beleid Arbeidsmigranten Noordoostpolder (13 november 2012) is bepaald dat maximaal 30 personen in een maatschappelijk of horecagebouw mogen worden gehuisvest. Toetsingscriteria Ook bij deze woonvorm zijn een aantal toetsingscriteria genoemd waar aanvragen aan getoetst worden. Zo mag per kern één gebouw als pension gebruikt worden, wordt ook getoetst aan de nota parkeernormen en worden de direct omwonenden en aangrenzende bedrijven om advies gevraagd. Bevindingen uit de interviews en werkateliers Uit de gesprekken is naar voren gekomen dat het toevoegen van nieuwe huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten in de kernen niet wenselijk wordt geacht, omdat men de kernen niet extra wil belasten. In de praktijk blijkt dat het beheer van kleinere locaties in de kernen lastig is en dat er daardoor eerder overlast wordt ervaren door omwonenden. In hoofdstuk 4 wordt beschreven welke consequenties deze keuze voor de beleidsregel zou hebben. 3.2.5 Handhaving en overlast Handhaving Bij handhaving ligt de nadruk op bestemmingsplannen.

De gemeente Noordoostpolder registreert klachten die ingediend worden over huisvesting van arbeidsmigranten die strijdig is met het bestemmingsplan en onderneemt vervolgens actie. Bij controles wordt er ook gekeken naar veiligheidsaspecten. Uit onderstaande tabel blijkt dat het aantal klachten over illegale huisvesting in vergelijking met de jaren 2014- 2016 is toegenomen. 6 Bron: Nota Parkeernormen Noordoostpolder 2016

| 18 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Met name in de periode 2017-2019 waren er naar verhouding veel klachten. De klachten of meldingen worden soms ingediend door burgers, maar het betreft ook vaak constateringen die medewerkers van de gemeente doen. De klachten worden geregistreerd en de afhandeling ervan wordt gemonitord. Als er sprake is van een illegale situatie, wordt geprobeerd om deze waar mogelijk te legaliseren door de juiste procedures in gang te zetten. 2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

20*

20

34

32

32

11

6

5

Bevindingen uit de interviews en werkateliers In de gesprekken is aangegeven dat controles alleen plaatsvinden na meldingen. Meldingen komen van ambtenaren, politie en inwoners. Er is onvoldoende capaciteit om zelf zaken te constateren. De samenwerking tussen de politie en de gemeente verloopt steeds beter; er wordt actief informatie uitgewisseld. Overlast Meldingen van overlast worden niet door de gemeente geregistreerd. Dorpsbelangen geeft aan dat de overlast in de kernen de afgelopen jaren is afgenomen. Van de groep arbeidsmigranten die zich langdurig in de gemeente vestigen wordt nauwelijks overlast ervaren. Als er sprake is van overlast gaat het om zaken als blowen in de tuin, het gebruik van vuurkorven en rondslingerend afval. De politie schetst een minder rooskleurig beeld. Zij krijgt in het weekend veel meldingen van ongevallen waar arbeidsmigranten bij betrokken zijn. De politie geeft aan dat arbeidsmigranten oververtegenwoordigd zijn bij meldingen van rijden onder invloed en huiselijk geweld. Uitzendbureaus en werkgevers zetten actief in op het terugbrengen van overlast. Zij spreken arbeidsmigranten aan op hun gedrag en werken met een waarschuwingssysteem. Als er na een waarschuwing sprake is van recidive volgt ontslag en moet de arbeidsmigrant de woning verlaten.

Uitzendbureaus geven aan dat het voorkomen van overlast makkelijker te organiseren is op grotere locaties. Er kan dan een fulltime beheerder worden aangesteld.

3.3 Gerelateerd beleid Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten Op 1 mei 2020 heeft het kabinet een Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer ingesteld. Op 11 juni 2020 heeft het Aanjaagteam een eerste set aanbevelingen uitgebracht. Deze aanbevelingen waren erop gericht om de situatie van arbeidsmigranten snel te verbeteren vanwege het gevaar van besmetting van arbeidsmigranten door het coronavirus. Vervolgens heeft het aanjaagteam op 30 oktober 2020 een tweede advies uitgebracht onder de titel ’Geen tweederangs burgers'.

| 19 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Het aanjaagteam geeft aan dat er ingezet moet worden op de volgende thema's: 1. Betere beheersing van de uitzendsector 2. Zicht krijgen op arbeidsmigratie 3. Meer en betere huisvesting voor arbeidsmigranten 4. Gezondheid en welzijn voor arbeidsmigranten 5. Betere handhaving en toezicht 6. Institutionele inbedding van arbeidsmigratie De gemeente Noordoostpolder heeft de voor de gemeente relevante aanbevelingen opgenomen in een notitie. ^ Registratie: een complete registratie van arbeidsmigranten in de Basis Registratie Personen (BRP) en de verplichting daartoe vastleggen in de gemeentelijke woonverordening. ^ Wonen: uitgangspunt is dat uiteindelijk elke arbeidsmigrant één slaapkamer heeft (behoudens personen met een affectieve relatie). Daarbij is een eerste stap dat er maximaal twee arbeidsmigranten gebruikmaken van één slaapkamer, waarbij anderhalve meter afstand in acht wordt genomen. Bij bewoners met een hogere kans op coronabesmetting zou de norm van één arbeidsmigrant per slaapkamer al op korte termijn gerealiseerd moeten worden (algemene aanbeveling). ^ Wonen: maak een quickscan van de beschikbaarheid van en de behoefte aan woningen, waarbij wordt uitgegaan van één slaapkamer per arbeidsmigrant en de mogelijkheid om de anderhalve meter te waarborgen. ^ Wonen: maak prioriteit van het creëren van huisvesting en werk zoveel mogelijk regionaal samen.

^ Wonen: neem in ruimtelijke plannen gelijk mee waar en hoe arbeidsmigranten gehuisvest kunnen worden en zoek de mogelijkheden om snel en flexibel af te wijken van bestemmingsplannen. • Wonen: werk mee aan het ontwikkelen van één gezamenlijk keurmerk dat goed handhaafbaar is. ^ Vervoer: biedt alternatieve oplossingen voor vervoer van meerdere personen in kleine busjes, zoals fietsen en touringcars (aanbeveling aan uitzendbureaus). ^ Vervoer: beschouw arbeidsmigranten die samen een woning delen niet als één huishouden; dit is nu nog niet te handhaven. Wanneer aan de drie voorwaarden bij huishoudsamenstelling wordt voldaan (actuele registratie, stabiele samenstelling in één woning, realtime beschikbare informatie voor politie) mogen deze arbeidsmigranten wel samen worden vervoerd (algemene aanbeveling). ^ Informatievoorziening: zorg voor servicepunten waar arbeidsmigranten met vragen terechtkunnen. Uit de stukken blijkt dat de gemeente Noordoostpolder in de periode maart 2020 tot eind januari 2021 regelmatig contact heeft gehad met diverse uitzendbureaus over de huisvesting en het vervoer van arbeidsmigranten in relatie tot corona. Naast de huisvesting en het vervoer werd tijdens deze contacten ook gesproken over het aantal besmettingen, kwetsbare werknemers en de maatregelen die werkgevers namen.

Ook het rapport van het Aanjaagteam is met de uitzendbureaus in informele zin besproken.

| 20 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Het rapport was toen nog niet openbaar, maar in de landelijke pers werd er al wel over bericht. Er werd met name gesproken over de aanbeveling van maximaal één à twee arbeidsmigranten per slaapkamer. Uit de gesprekken kwam naar voren dat deze aanbevelingen op de grote locaties nauwelijks tot problemen leiden, omdat de meeste units al zijn ingericht op maximaal twee personen. Op de kleinere locaties leidt dit wel tot problemen. Naast het inkrimpen van huisvestingsplekken wordt ook het kostenaspect genoemd. Bevindingen uit de interviews en werkateliers De gemeente heeft de aanbeveling dat arbeidsmigranten moeten worden ingeschreven in de BRP overgenomen. Ook de realisatie van voldoende huisvestingsplekken staat hoog op de agenda. Uitzendbureaus geven aan dat er al zoveel mogelijk gewerkt wordt met alternatieve oplossingen voor vervoer naar het werk. Echter, in de praktijk beschikken veel arbeidsmigranten ook over eigen vervoer. Er zijn in de gemeente Noordoostpolder nog geen speciale servicepunten waar arbeidsmigranten met hun vragen terechtkunnen. Handhaving is voornamelijk gericht op illegale huisvesting en vindt plaats na meldingen. Er is niet voldoende capaciteit om structureel te handhaven.

Flevolandse woonagenda 2021 De provincie Flevoland heeft de Flevolandse Woonagenda opgesteld om activiteiten te agenderen die eraan bijdragen dat het in Flevoland goed wonen is voor iedereen. In de Flevolandse woonagenda 2021 wordt de huisvesting van arbeidsmigranten als één van de gemeentegrens-overschrijdende opgaven genoemd. De ambitie in deze woonagenda is: Voldoende kwalitatief goede (short- en mid-stay) huisvestingsmogelijkheden voor arbeidsmigranten, passend bij de economische ontwikkeling in de provincie. Tot 2030 is in Flevoland aanvullend behoefte aan minimaal 2.300 (short- en mid-stay) woonplekken voor arbeidsmigranten. Het gaat hierbij om arbeidsmigranten die kort blijven (short: een half jaar tot pakweg een jaar) en middellang (mid-stay: een jaar tot pakweg drie jaar). Daar bovenop komt de aanpak/verbetering van bestaande woonsituaties. De Flevolandse woonagenda beschrijft dat gemeentegrens-overschrijdende inzet voor arbeidsmigranten om verschillende redenen noodzakelijk is: ^ In alle gemeenten zetten bedrijven arbeidsmigranten in. Als gemeenten onvoldoende huisvestingsmogelijkheden realiseren leidt dit automatisch tot het zogenaamde waterbedeffect. ^ Verschillende gemeenten hebben een eigen aanpak en beleid voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

Uitwisseling van kennis en ervaringen tussen gemeenten leidt tot beter beleid en kan het eerder genoemde waterbedeffect voorkomen. ^ De kwaliteit van bestaande huisvestingsvoorzieningen voor arbeidsmigranten vraagt aandacht, want de kwaliteit is soms (heel) slecht. Ook hier is uitwisseling van ervaringen en aanpakken nuttig. ^ Het is belangrijk dat arbeidsmigranten zich inschrijven op hun woonplek, zodat beter zicht ontstaat op de opgave en eventuele misstanden sneller aan het licht komen.

| 21 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Er wordt een werkgroep Aanpak Huisvesting Arbeidsmigranten ingesteld die zich bezig houdt met: ^ Monitoring realisatie huisvestingslocaties ^ Inzet van het experimentenkader omgevingsplan voor de huisvesting van arbeidsmigranten ^ Inventariseren potentiële huisvestingslocaties ^ Uitwisselen beleidsmatige aanpak tussen gemeenten (planologisch) ^ Uitwisselen kennis/ervaring huisvestingsvormen ^ Uitwisselen kennis/ervaring beheersmatige zaken als registratie en handhaving Bevindingen uit de interviews en werkateliers Uit de gesprekken blijkt dat er op dit moment geen structureel overleg over de huisvesting van arbeidsmigranten plaatsvindt tussen de provincie en gemeenten. De provincie heeft op dit moment geen regierol. Ook de regiogemeenten onderling hebben geen structureel overleg over dit onderwerp. Overleg wordt wel wenselijk geacht, omdat gemeenten in de regio, zoals de gemeente Urk, naar hun eigen mening beperkt zijn in de mogelijkheden om huisvesting te realiseren. Er zijn zorgen over het ,waterbedeffecť; in de gemeente Noordoostpolder wonen ook veel arbeidsmigranten die niet in Noordoostpolder werken. Na het werkatelier hebben de gemeente en de provincie afgesproken om met elkaar in gesprek te gaan over de uitkomsten van deze evaluatie.

| 22 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

H4 | Aanpassing van de beleidsregels 4.1 Beleidsregel Landelijk Gebied 4.1.1 Begripsbepalingen In de beleidsregel worden onder artikel 2 verschillende definities benoemd. De onderstaande twee definities moeten worden aangescherpt. Begrip

Verbeterpunt

Arbeidsmigrant

Dit zou nader omschreven kunnen worden. Gaat het om de buitenlandse nationaliteit? Gaat het alleen om mensen die in Noordoostpolder werken of ook in andere gemeenten? Moet iemand ingeschreven zijn of niet?

Erf

Het begrip erf is niet altijd duidelijk en wordt bij categorie 1 en 2 op verschillende manieren gebruikt. Een oplossing zou kunnen zijn om ’agrarisch of voormalig agrarisch' uit de definitie te halen. Dit zorgt ook voor meer mogelijkheden.

4.1.2 Algemene toetsingscriteria In paragraaf 3 (artikel 4) van de beleidsregel zijn algemene toetsingscriteria opgesomd die relevant zijn voor alle huisvestingscategorieën. Op een aantal van deze punten wordt onderstaand een aanbeveling gedaan: Vierkante meters per arbeidsmigrant In de beleidsregel wordt nu uitgegaan van 12 m2 per arbeidsmigrant. Bij aanvragen voor andere doelgroepen wordt niet naar vierkante meters gekeken. Het toetsen van deze regel is in de praktijk lastig. Soms wordt maar een deel van het pand daadwerkelijk gebruikt voor de huisvesting van arbeidsmigranten en wordt het andere deel gebruikt door een eigenaar. Met de huidige beleidsregel komt het voor dat de vierkante meters die gebruikt worden door de eigenaar toegerekend kunnen worden aan de arbeidsmigranten om tot 12 m2 te komen. Daarnaast is het advies van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten ontvangen om per arbeidsmigrant 15 m2 gebruiksoppervlak te realiseren, 5,5 m2 in het slaapvertrek en één persoon per slaapvertrek (voor wie dat wenst). Het aantal m2 moet vergroot worden tot 15 m2 en er moet worden toegevoegd dat de vierkante meters specifiek voor gebruik door arbeidsmigranten moeten zijn. Parkeren In de beleidsregel wordt een parkeernorm genoemd: anderhalve parkeerplaats per twee arbeidsmigranten.

Deze norm wijkt af van de normen in de Nota Parkeernormen 2016 van de gemeente Noordoostpolder.

| 23 | Rapport Evaluatie beleid en beleidsregels (huisvesting) arbeidsmigranten

BMC YACHT GROUP

Hieruit volgt dat per kamer 0,7 4- 0,2 = 0,9 parkeerplaats beschikbaar moet zijn.7 In de nota is deels een flexibiliteit opgenomen om te kijken naar de huidige situatie en de parkeerdruk in de omgeving. De Nota Parkeernormen is verankerd in een paraplu-bestemmingsplan. Uit rechtspraak volgt dat het niet mogelijk is om over de huidige beheersverordening in het landelijk gebied een paraplubestemmingsplan vast te stellen. Eenheid