12.2 Plan van aanpak MIRT- onderzoek Lelylijn.pdf

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

STATUS: Ter vaststelling DATUM: 30-11-2022, stand van zaken op basis van BO MIRT 10-11-2022 T.b.v. Bestuurlijk Overleg Deltaplan, 7 december 2022

Opstellers: D. Bergsma, durk@weiwizer.nl M. Snoek, merijn.snoek@minienw.nl W. Huyink, w.huyink@groningenbereikbaar.nl

Inhoudsopgave 1

DOEL, AANLEIDING, VRAAGSTELLING & RAAKVLAKKEN...........................................................4

1.1 1.2 1.3 1.4

Doel......................................................................................................................................... 4 Aanleiding................................................................................................................................ 4 Vraagstelling........................................................................................................................... 5 Relatie met Deltaplan en aanvullende opgaven......................................................................... 6

2.

SCOPE & AANPAK......................................................................................................................... 7

2.1

Scope Lelylijn (infra).................................................................................................................7

2.1.1 Aanpak.............................................................................................................................. 8 2.1.3. Relatie Lelylijn met onderdelen Deltaplan en aanvullende opgaven..................................... 14 Bestaand spoor........................................................................................................................... 14 Nedersaksenlijn.......................................................................................................................... 15 Lelylijn in internationaal perspectief.............................................................................................17 Infra raakvlakken Lelylijn.............................................................................................................. 19 2.2

Scope NOVEX (woningbouw & economie).................................................................................. 20

2.2.1 SCOPE............................................................................................................................... 20 2.2.2 Aanpak............................................................................................................................ 21 Inhoud Ontwikkelperspectief........................................................................................................21 Fasegewijs...................................................................................................................................23 Planhorizon Lelylijn Z NOVEX........................................................................................................23 2.2.3 Raakvlakken.....................................................................................................................23 2.2.4 Samenhang Deltaplan/NOVEX in tijd..................................................................................24 2.3 2.4 2.5

Financiering/bekostiging Lelylijn........................................................................................... 24 Duurzaamheid, klimaat en stikstof......................................................................................... 26 Stakeholdermanagement en participatie................................................................................. 26

2.5.1 2.5.2 2.5.3 2.5.4

Doel................................................................................................................................ 27 Aanpak............................................................................................................................ 27 Regulier Stakeholdermanagement..................................................................................... 28 Relatie met T racéwet en Omgevingswet.............................................................................. 29

2.6

Afwegingskader..................................................................................................................... 29

3.

ORGANISATIE............................................................................................................................. 30

3.1 3.2

Projectdirecteur & overige rollen......................................................................................... 30 Huisvesting............................................................................................................................. 32

4.

PROJECTBEHEERSING.................................................................................................................. 33

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Begroting............................................................................................................................... 33 Planning en mijlpalen............................................................................................................. 34 Kwaliteit................................................................................................................................ 35 Managementinformatie..........................................................................................................36 Informatiemanagement..........................................................................................................36 Communicatie......................................................................................................................... 36

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

2

4.7 4.8

Uitbesteding............................................................................................................................... 36 Risico's........................................................................................................................................37

4.8.1 Krapte arbeidsmarkt.........................................................................................................37 4.8.2 Vertraging onderzoek......................................................................................................................................................... 38 4.8.3 Hogere kosten........................................................................................................................................................................... 38 4.8.4 Complexiteit relatie MIRT/NOVEX..................................................................................... 38 4.8.5 Complexiteit governance....................................................................................................................................................38 4.8.6 Complexiteit met raakvlakken.......................................................................................................................................... 39 4.8.7 Bewaken scope.......................................................................................................................................................................... 39 4.8.8 Vooringenomen posities......................................................................................................................................................

39 4.8.9 Verschuiving bestuurlijk draagvlak............................................................................................................................. 39 4.8.10 Niet tot besluitvormingkomen...................................................................................................................................... 40 4.8.11 Ecologische impact Lelylijn.............................................................................................................................................40 5.

BIJLAGEN...................................................................................................................................... 41

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Bestuurlijke afspraak Lelylijn (16-6-2022)................................................................................ 41 Bouwstenen voor het Deltaplan (deel A).................................................................................. 42 Gezamenlijke analyse Deltaplan (deel B)................................................................................... 43 Informatieprofiel Startbeslissing.......................................................................................... 44 Aanbevelingen voor vervolgonderzoek uit Gezamenlijke analyse Deltaplan (deel B)...............47 Twopager waardevolle(n) participatie.................................................................................. 49 Profielschets directeur Lelylijn Deltaplan............................................................................. 51

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

3

1.

Doel, aanleiding, vraagstelling & raakvlakken 1.1 Doel

Op 16 juni 2022 hebben het Rijk (IenW, BZK en EZK) en de regio Noordelijk Nederland op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving afgesproken te starten met het MIRT-onderzoek Lelylijn (bijlage 1: Bestuurlijke afspraak Lelylijn). "In dit MIRT-onderzoek zal in deze kabinetsperiode uitwerking worden gegeven aan de ambitie uit het Coalitieakkoord om op termijn een Lelylijn aan te leggen in het kader van dit Deltaplan. In lijn met het Coalitieakkoord wordt dan ook in dit MIRTonderzoek verder uitwerking gegeven aan de bijdrage van de Lelylijn als backbone van de versterking van de economie van het Noorden, de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen woningbouwgebieden en betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland. (...) Deze uitwerking van de Lelylijn is een samenhangende gebiedsuitwerking, zoals benoemd in de Ruimtelijke Ordeningsbrief. (...) Parallel hieraan gaan Rijk en regio vanuit een gezamenlijk commitment verder werken aan het nadere onderzoek naar de Nedersaksenlijn en de verbetering van bestaand spoor mede in het licht van de versnelling van de woningbouw." (bron: Kamerbrief over de uitkomsten van de Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving, 2022). In dit Plan van Aanpak wordt de opzet geschetst van de aanpak voor NOVEX-gebied Lelylijn, in de vorm van een breed ingestoken MIRT-onderzoek.

De werkafspraken die specifiek betrekking hebben op de volle breedte van het Deltaplan (zoals samenhang Lelylijn met bestaand spoor en de Nedersaksenlijn), zijn vastgelegd in het document 'Organisatie, governance en plankosten Deltaplan'.

1.2 Aanleiding -

-

-

Naar aanleiding van de motie Amhaouch (7 december 2020) is in opdracht van provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland, gemeenten Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden in 2021 het document 'Bouwstenen voor het Deltaplan, noordelijk Nederland en het stedelijk netwerk Nederland beter verbonden (deel A)' opgesteld (bijlage 2). Hierin wordt door Noordelijk Nederland een aanbod gedaan in reactie op de nationale opgaven op het gebied van woningbouw en economische structuurversterking. De ministeries van lenW, BZK, EZK, provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland, gemeenten Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden hebben in antwoord hierop een 'Gezamenlijke analyse Deltaplan voor Noordelijk Nederland (deel B)' laten uitvoeren naar de haalbaarheid (bijlage 3). In het coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' (december 2021) staat: "We reserveren middelen om op termijn met medefinanciering vanuit de regio en uit Europese fondsen de Lelylijn te kunnen aanleggen. De komende periode werken we uit hoe de Lelylijn, in het kader van het Deltaplan voor het Noorden, kan

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

4

-

-

-

-

bijdragen aan versterking van de economie van het Noorden, de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen woningbouwgebieden en betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland." In de 'Budgettaire bijlage coalitieakkoord' is voor de realisatie van de Lelylijn een bedrag van circa 3 miljard euro is gereserveerd. De Tweede Kamer heeft per motie de regering verzocht: o een integraal MIRT-onderzoek te starten voor de Lelylijn, waarmee de haalbaarheid en medefinanciering vanuit de regio in beeld worden gebracht (Minhas/ Van der Molen, 19 april 2022), o zich in Europees verband in te spannen voor opname van de Lelylijn in het TEN-T extended kernnetwerk en een plan uit te werken voor Europese cofinanciering, waaronder CEF (Van Ginneken/ Alkaya 19 april 2022). De Staatsecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft aan de Tweede Kamer (d.d. 11 april 2022) toegezegd in het MIRT-onderzoek ook naar de koppeling met de Nedersaksenlijn te kijken. In de Ruimtelijke Ordeningsbrief van de Minister voor VRO (d.d.

17 mei 2022) is de Lelylijn als NOVEX-gebied aangewezen, dat in de vorm van een MIRT-onderzoek wordt uitgewerkt: "De Lelylijn doen we in de vorm van een MIRT-onderzoek waarin integraal naar wonen, werken en mobiliteit wordt gekeken." In het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (16 juni 2022) is vastgelegd dat in een MIRTonderzoek de effecten van de Lelylijn worden onderzocht 'in combinatie met de aanleg van de Nedersaksenlijn, verbetering van onderdelen van het bestaande spoor en internationale aantakking richting Duitsland'.

1.3 Vraagstelling Het onderzoek vormt de basis voor een nog deze kabinetsperiode te nemen (go/no go) Startbeslissing voor een MIRT-verkenning naar de Lelylijn. Hiervoor moet voor de Lelylijn: 1-gefaseerd getrechterd worden van mogelijke naar relevante varianten, 2-een voorlopige voorkeursvariant uitgewerkt zijn, 3-met een betrouwbare kostenraming en, 4-zicht zijn op minstens 75% van de financiering van deze voorlopige voorkeursvariant. Dit Plan van Aanpak werkt toe naar een gefundeerd Informatieprofiel voor een Startbeslissing, zoals vastgelegd in 'Spelregels van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT), 2022' (bijlage 4 Informatieprofiel Startbeslissing) en de eisen die gesteld worden aan rapportage en presentatie van NOVEX-gebieden. Tevens wordt (grotendeels) uitvoering gegeven aan de in de Gezamenlijke analyse Deltaplan voor Noordelijk Nederland (deel B) opgenomen aanbevelingen voor vervolgonderzoek (bijlage 5). In het MIRT-onderzoek Lelylijn wordt in een integraal ontwikkelperspectief van: - economische structuurversterking, - de verstedelijkingsopgave en, - de verbetering van de bereikbaarheid en de leefbaarheid uitwerking gegeven aan de bijdrage van de Lelylijn als backbone van de ontwikkeling van Noordelijk Nederland.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

5

1.4 Relatie met Deltaplan en aanvullende opgaven De effecten van de Lelylijn worden onderzocht in combinatie met: - de aanleg van de Nedersaksenlijn, - verbetering van onderdelen van het bestaande spoor en, - internationale aantakking richting Noord Duitsland/Scandinavië/Baltische staten. De bij het MIRT-onderzoek betrokken partijen: - zoeken samen naar aanvullende dekking voor realisatie van de Lelylijn waaronder financiering vanuit de regio en uit Europese fondsen, - werken aan opname van de Lelylijn in het TEN-T extended kernnetwerk en daaropvolgend een plan voor Europese cofinanciering, waaronder CEF, - hanteren water en bodem als sturende principes, - voeren een evaluatie uit van het Regio Specifiek Pakket (RSP) die kan bijdragen aan inzichten voor een volgende economische en sociale impuls.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

6

2.

Scope & aanpak

Op basis van deze afspraken, is de volgende opdracht voor het MIRT-onderzoek geformuleerd. In het MIRT-onderzoek dienen in beeld te worden gebracht: - De mogelijke varianten voor de Lelylijn en samenhang daarmee van Nedersaksenlijn, verbetering bestaand spoor en internationale spoorverbindingen. - Een Ontwikkelperspectief voor het Deltaplangebied qua verstedelijking en economie (woningbouw, werklocaties, werkgelegenheid, arbeidspotentieel, onderwijs en economische structuur), met als belangrijke variabele het wel of niet realiseren van de Lelylijn. - De samenhang tussen het realiseren van de Lelylijn en raakvlakken buiten het directe Deltaplangebied. - De samenhang tussen het realiseren van de Lelylijn en duurzaamheid gerelateerde onderwerpen als in ieder geval klimaat, stikstof, bodem en water. - Welke mogelijkheden en bedreigingen er vanuit de samenleving worden gezien bij een eventuele realisatie van de Lelylijn. - Wat de kosten zijn van de realisatie van de Lelylijn en de verschillende onderdelen daarvan, en welke mogelijkheden er zijn voor financiering. - Welke lessen er vanuit een evaluatie van het RSP kunnen worden getrokken voor het Deltaplan. - Hoe de verschillende varianten voor de Lelylijn scoren op de in het afwegingskader (zie 2.6.) benoemde onderdelen.

- Welke varianten in beschouwing dienen te worden genomen in een vervolg op dit MIRT-onderzoek, te weten de MIRT-verkenning, en welke niet nader te hoeven worden onderzocht. - Alle relevante informatie nodig voor het informatieprofiel voor een te nemen Startbeslissing (bijlage 4). In het NOVEX gebied Lelylijn wordt via het MIRT-onderzoek toegewerkt naar een integraal ontwikkelperspectief en de benodigde beslisinformatie voor een startbeslissing naar een MIRT-verkenning Lelylijn. Scope en aanpak zijn in dit hoofdstuk beschreven voor de infrastructuur (2.1 Scope Lelylijn) en verstedelijking en economische ontwikkeling (2.2 Scope NOVEX).

2.1 Scope Lelylijn (infra) Op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving is afgesproken dat het onderzoek fasegewijs zal worden aangepakt. In de eerste fase wordt met gebruikmaking van de beschikbare informatie de scope van de verschillende onderdelen bepaald. In de tweede fase wordt getrechterd van mogelijke naar relevante varianten op basis van de inhoudelijke omschrijving van de Lelylijn, inclusief kosten en mogelijke dekking, effecten (zie ook 2.6 Afwegingskader), draagvlak en relatie met verstedelijking, economische structuurversterking en leefbaarheid. De opdracht om een betrouwbare kostenraming op te stellen voor de voorlopige voorkeursvariant is sterk sturend voor de opzet voor het MIRT-onderzoek. Immers een betrouwbare kostenraming impliceert dat er op basis van een uitgewerkte scope van het

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

7

Lelylijn-project een raming gemaakt wordt. Dat impliceert dat er naar uitwerking van tracés dient te worden gekeken, naar stations, naar dienstregelingsconcepten en naar exploitatie. Tracés, stations en dienstregelingsconcepten zijn bovendien een factor in de potentie voor verstedelijking en economische structuurversterking. Dat er een raming moet zijn voor een voorlopige voorkeur, die aan het eind van dit onderzoek blijkt, vraagt om een effectieve aanpak. Bij dit MIRT-onderzoek dient te worden bedacht dat de meer gedetailleerde uitwerking en vergelijking van varianten aan de orde is in de MIRT-Verkenning. In die fase geldt nog een 25% onzekerheidsmarge voor de onderbouwing van de investeringskosten, zoals vastgelegd voor het 'Informatieprofiel Voorkeursbeslissing' in de MIRT-spelregels 2022. In de Verkenningsfase zal ook de nut en noodzaak vraag op tafel komen met gedetailleerde analyses als Brede Welvaart en MKBA. Tegelijkertijd is er in deze onderzoeksfase behoefte aan inzicht in de mogelijkheden en meerwaarde van de Lelylijn en vooral wat de kosten zijn en of die kunnen worden gedekt. Met die spanning dient het onderzoek te worden opgezet. De MIRT-spelregels 2022 adviseren "verkeers- en vervoersmodellen in te zetten. Voor uitspraken over de hoofdnetwerken worden hiervoor LMS/NRM gebruikt.

Daarnaast kunnen decentraal of door de markt beheerde modellen worden gebruikt, mits de uitgangspunten consistent zijn met die van het LMS en NRM of andere bestuurlijk gevalideerde en vastgestelde uitgangspunten." Hierbij wordt opgemerkt dat het in deze fase van het onderzoek niet bedoeling is om hier diepgaande analyses van te maken, want die zijn in de MIRT-Verkenning fase aan de orde. In het MIRT-onderzoek is een globaal inzicht in deze informatie en effecten voldoende. Immers daarmee kan de breedte van de te beschouwen varianten worden verkend en de eerste trechtering te worden uitgevoerd. In de praktijk zullen de meeste (te contracteren) partijen die hier onderzoek naar doen gebruik maken van de genoemde modellen. Hiervan kan echter beargumenteerd afgeweken worden in het licht van bovenstaande spanning. Verder dient conform de afspraken op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving optimaal gebruik te worden gemaakt van de reeds beschikbare informatie.

2.1.1 Aanpak Scope Op het BO-MIRT 10 november 2022 is het volgende besloten ten aanzien van de scope voor dit MIRT-onderzoek: Met het MIRT-onderzoek Lelylijn beogen de partijen een belangrijke stap te zetten in een nieuwe, snelle, rechtstreekse spoorverbinding tussen Lelystad als poort naar de randstad en Leeuwarden en Groningen als belangrijke bestemmingen in het noorden. In het onderzoek wordt de internationale betekenis van de Lelylijn als schakel in de verbinding naar Duitsland en verder, betrokken. Alle denkbare varianten worden meegenomen die noodzakelijk zijn voor een juridisch, financieel en maatschappelijk adequate keuze, waarbij de effecten voor de brede welvaart, de bijdrage aan de landelijke woonopgave en de economische structuur van het noorden van Nederland belangrijke criteria zijn in het afwegingskader.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

8

Algemeen Voorgesteld wordt te kiezen voor een aanpak waarbij veel werkzaamheden parallel geschakeld worden. Hiervoor wordt bij aanvang van het onderzoek een beperkt aantal consistente en plausibele basisvarianten opgesteld. Deze basisvarianten worden uitgewerkt voor wat betreft exploitatie, vervoerwaarde, investeringskosten, effecten, bijdragen aan nationale programma's en brede welvaart. Voor deze basisvarianten worden relevante variaties benoemd die eveneens op hoofdlijnen (met gevoeligheidsanalyses) worden geëvalueerd. Ontwerpsessies Om de te beschouwen basisvarianten te bepalen, en de relevante variaties daarbinnen, organiseren we enkele schetsontwerpsessies. Hiervoor schakelen we een gekwalificeerde externe partij in, met ervaring in het opstellen van variantenstudies.

Bij de schetsontwerpsessies hanteren we de volgende invalshoeken "Wat kan een Lelylijn betekenen voor wie?", "Hoe halen we de meeste (maatschappelijke) meerwaarde uit de Lelylijn?", "Wat is de meest duurzame Lelylijn?" en "Welke Lelylijn doet het meeste voor de verschillende nationale programma's, woningbouw, bereikbaarheid, economie, energie, kosten â exploitatie en natuur â milieu?" Ook schaalniveau kan als invalshoek worden gehanteerd: heeft de Lelylijn primair een regionale, een nationale of een internationale functie (of een mix hiervan)? En welke eisen stelt het TEN-T netwerk aan de Lelylijn? De eis om bij de Startbeslissing zicht te hebben op 75% van het benodigde budget, roept ook de vraag op: "Wat is een betaalbare Lelylijn?". Water en bodem (de kwaliteit van de ondergrond en klimaat bestendigheid) worden als sturende principes meegenomen in de schetsontwerpsessies. Basisvarianten en variaties In de schetsontwerpsessies worden de in het MIRT-onderzoek nader te onderzoeken basisvarianten en de variaties daarbinnen benoemd. Basisvarianten worden gedefinieerd op basis van een consistente set van uitgangspunten voor de Lelylijn over de gehele lengte. De basisvarianten worden volledig uitgewerkt qua ontwerp en qua kostenraming. De uitwerking is modulair in baanvakken en stations(omgevingen).

In die uitwerking dan aandacht voor tracé (inclusief snelheid), bediening, halteplaatsen, samenhang met het landelijk netwerk en onderliggend OV en globale inpassing. De gedachte is dat er een beperkt aantal (circa 3) basisvarianten kunnen worden gedefinieerd. Onderscheidende invalshoeken voor de varianten zouden kunnen zijn: - Tracés (wel of geen bundeling van infrastructuur met A6/A7) - Te rijden snelheden op de baanvakken (alignementen en functie lijn) - Te bedienen stations Met deze aanpak van de basisvarianten ontstaat inzicht in het ontwerp, de kosten en de effecten voor de lijn als geheel en de verschillende modules. De modulaire aanpak verschaft inzicht in de karakteristieken van de afzonderlijke modules die uitwisseling mogelijk maakt en eventueel tot nieuwe combinaties van modules kan leiden. Binnen de basisvarianten zullen variaties worden beschouwd. Variaties kunnen betrekking hebben op de gehele lijn of op delen of baanvakken. Er kunnen variaties zijn voor (delen van) het ontwerp, de dienstregeling en eventueel nog andere zaken. Die variaties zullen worden

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

9

benaderd en onderzocht vanuit de basisvarianten met deeluitwerkingen en met behulp van gevoeligheidsanalyses (gebaseerd op de resultaten van de basisvarianten). Varianten buiten de primaire scope Varianten die niet in een directe verbinding van Lelystad, via Emmeloord, Heerenveen en Drachten naar Groningen en Leeuwarden voorzien, zullen met deze aanpak niet gedetailleerd worden beschouwd op investeringskosten, maar uiteraard wel in de afweging en in het trechtering proces worden betrokken. In het verleden zijn vele alternatieve technieken voor de Zuiderzeelijn/Lelylijn onderzocht. Zo is onder meer een magneetzweefbaan onderzocht. Tevens dienen zich nieuwe ontwikkelingen en technieken aan die in de toekomst een rol kunnen spelen. Op voorhand worden alternatieve technieken niet uitgesloten. Toch zal in dit MIRT-onderzoek het accent liggen op het realiseren van de verbinding tussen Amsterdam en Groningen én Leeuwarden met de gebruikelijke railtechniek. In de eerste fase zal op basis van de schetsontwerpsessies, een beschrijving gegeven worden van modaliteiten (technieken) met een toelichting waarom deze wel of niet binnen de scope worden meegenomen. Te beschouwen varianten Basisvariant: aansluiting op Deltaplan deel A&B De Lelylijn zoals beschreven in deel B zal als uitgangspunt voor 1 van de nader te onderzoeken basisvarianten meegenomen worden.

Deze kent de volgende eigenschappen: - Bundeling van infrastructuur langs de A6 en de A7 tussen Groningen en Lelystad. - Leeuwarden overstapvrij bedienen via koppeling in Heerenveen met een conflictvrije boog. - De maximale snelheid is in het verlengde van deel A&B 200 km/u. - Er is één doorgaand spoor per richting. - Op de Lelylijn rijden internationale treinen, IC's en stoptreinen. - Er is ruimte voor goederenvervoer mits dat eenvoudig kan. - Te realiseren c.q. te bedienen stations zijn Groningen, Leeuwarden, Drachten, Heerenveen, Emmeloord, Lelystad, Almere, Amsterdam-zuid, Schiphol en verder. o IC's stoppen in Groningen, Leeuwarden, Heerenveen, Lelystad, Almere, Amsterdam-zuid, Schiphol en verder (2 keer per uur v.v.) o Stoptreinen stoppen in Groningen, Leeuwarden (via de boog), Drachten, Heerenveen, Emmeloord, Lelystad, Almere, Amsterdam-zuid en Schiphol aandoen (2 keer per uur v.v.) - De Nedersaksenlijn wordt gerealiseerd en enkel no-regret ingrepen op bestaand spoor. - De realisatie van de relevante of voorwaardelijke raakvlakken. Voorlopige of illustratieve uitwerking basisvarianten & variaties Zonder te veel vooruit te willen en kunnen lopen op het proces van de ontwerpsessies, maar ter verduidelijking van het te volgen proces, onderstaand een schets van mogelijke basisvarianten & variaties.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

10

Basisvarianten: - Basisvariant 1; aansluiting op Deltaplan deel A&B (zoals hierboven omschreven) o Gebundeld met A6/A7 o Hoge baanvaksnelheden (ruim alignement) o Stations als gedacht in Deltaplan deel A&B - Basisvariant 2 o Gebundeld met A6/A7 o Lagere of gedifferentieerde baanvaksnelheden (bogen en krappe ruimte) o Meer tussenliggende stations - Basisvariant 3 o Geen bundeling A6/A7 met een meer zuidelijke ligging o Minder tussenliggende stations Relevante variaties zouden er kunnen zijn voor: - Ontwerpvariaties voor tracé, alignement, hoogteligging en/of baanvaksnelheden - Extra stations voor de IC treinen - Extra stoptrein stations met interactie onderliggend OV-systeem - Dienstregelingsvarianten - Internationale treinen - Wel geen goederenvervoer Verder is het goed denkbaar dat er uit de participatie te beschouwen varianten naar voren zullen komen. Vergelijking en referentie Ten behoeve van de vergelijking en beoordeling van de basisvarianten en de variaties in het onderzoek zullen deze worden afgezet tegen een nul-variant (autonoom scenario) en een nul-plus-variant (autonoom + no-regret investeringen in het bestaande spoor, zie 2.1.3. Bestaand Spoor).

Fasegewijze uitwerking In hoofdlijnen ziet het onderzoek er als volgt uit: - Schetsontwerpsessies & eerste brede participatieronde (zie 2.5 Stakeholdermanagement & participatie) - Vaststellen basisvarianten en relevante variaties - 1e fase; Inventarisatie en onderzoek - Participatie ronde - 2e fase; analyse en synthese - Startbeslissing 1e fase; Inventarisatie en onderzoek Infra Lelylijn Onderzoek is nodig naar de mogelijkheden voor de verbetering van het openbaar vervoer per spoor in het Deltaplangebied. Er zullen dienstregelingsmodellen moeten worden gemaakt voor scenario's met en zonder de Lelylijn en de Nedersaksenlijn. En wat is er dan nodig aan ingrepen voor nieuw spoor en aanvullend op bestaand spoor en het onderliggende OV-netwerk?

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

11

Naar aanleiding van de participatie en de kostenraming zal de Lelylijn nader worden geconcretiseerd met tracés en met stations. Dat zal gaan leiden tot verschillende varianten voor de Lelylijn en daar zullen raakvlakken met andere spoorinfra worden benoemd. Daar is ook nog andere informatie voor nodig zoals de uitwerking van de stationsomgevingen en de relatie met bestaand openbaar vervoer. Bij de afweging om wel of geen goederenvervoer mee te nemen, moet afgestemd worden met de groei-ambities die worden uitgewerkt middels het maatregelenpakket Spoorgoederenvervoer. In ves terin gskos ten De basisvarianten en de relevante variaties zullen worden uitgewerkt in een betrouwbare kostenraming. De raming zal modulair worden opgezet, ook om in de trechteringsfase deze informatie te kunnen gebruiken voor indicaties van kosten van verschillende andere varianten. Dat betekent dat de kostenraming per station (inclusief omgeving) en per baanvak zal worden opgezet. Door deze opzet kunnen varianten in tracés of halteringconcept relatief eenvoudig worden geraamd. De kostenramingen worden gebruikt om te kunnen bepalen of de beoogde investeringen nodig en verstandig zijn en om te kunnen beoordelen of die gedekt kunnen worden en wie dan die kosten moet dragen.

Het is de bedoeling om de raming met de standaardsystematiek voor kostenraming (SSK) op te zetten, hetgeen gebruikelijk is bij dit type projecten. Het accent zal bij het ramen liggen op de bouwkosten en op de vastgoed/grondkosten (inclusief schadeloosstelling en dergelijke). Deze twee onderdelen vormen immers de basis voor de raming en kunnen met opslagen worden omgezet in de integrale investeringskosten. De ramingen zullen zo worden opgezet dat deze in de vervolgfase voor de MIRT-verkenning opnieuw kunnen worden gebruikt en dan eventueel worden verfijnd. Internationalisering In het coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' staat dat we uitwerken "hoe de Lelylijn (...) kan bijdragen aan (...) betere internationale treinverbindingen met het noorden van Duitsland." Wat is in dit verband een realistisch perspectief en een haalbare fasering en welke eisen stelt dit aan de Lelylijn? Zie ook 2.1.3 Lelylijn in internationaal perspectief. Participatie ronde Het doel van participatie is dat de samenleving in brede zin inhoudelijk en procesmatig weet waar het om gaat, draagvlak te verkrijgen en ruimte te bieden voor inbreng van alternatieven (zie ook paragraaf 2.5 Stakeholdermanagement en participatie). Participanten moeten ideeën kunnen aandragen en zouden de gemaakte keuzes en de daarbij horende argumentatie moeten kunnen inzien en kunnen volgen.

Vooraf moet duidelijk zijn wat de kaders voor participatie zijn, op welke fase inbreng mogelijk is en wat de status is van die inbreng. Idealiter zou het resultaat moeten zijn dat er begrip en draagvlak ontstaat voor de gemaakte keuzes in de samenleving.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

12

In de loop van de onderzoeksfase wordt de participatie opgestart. Met de dan verzamelde informatie kan er vanuit het project gericht gecommuniceerd worden. De inbreng van de participatie wordt dan in het vervolg van het MIRT-onderzoek verwerkt en ook weer teruggegeven. Uitwerking tracés per regio De uitwerking van de tracés van de Lelylijn zal zodanig zijn dat er zicht komt op ligging van tracés en stations, op ruimtelijke inpassing en dat er met de omgeving over kan worden gecommuniceerd. De ontwerpen dienen basis te zijn voor betrouwbare kostenramingen. Dit is een aanzienlijke hoeveelheid werk met veel interactie in de regio op lokaal niveau. Het verdient aanbeveling om deze uitwerkingen per regio aan te pakken binnen door het project gedefinieerde kaders. De aanpak per regio biedt als voordelen dat er parallel kan worden gewerkt aan de verschillende tracéonderdelen en dat er met de personele invulling aan betrokkenheid en continuïteit kan worden gewerkt, ook voor eventuele vervolgfasen van het project. De gedachten gaan uit naar een provinciale opdeling of een opdeling per baanvak. Belangrijk is in dit verband dat vanuit de programmaorganisatie de afstemming en uniformiteit van de uitwerkingen, qua inhoud en proces, worden bewaakt.

2e fase; analyse en synthese Vergelijking, afweging en trechtering De mogelijke varianten vanuit de onderzoeken en de participatie worden met behulp van het ontwikkelde afwegingskader (zie 2.6 Afwegingskader) vergelijkbaar gemaakt en afgewogen. In deze trechteringsfase zullen de varianten die geen bijdragen aan de doelen leveren en die varianten die niet haalbaar en maakbaar zijn, worden weggeschreven voor het vervolg van het project. Betrokkenen dienen zich hierbij te realiseren dat in een M.E.R.procedure in een volgende fase wel weer breed gekeken zal worden. 'Niet redelijk in beschouwing te nemen alternatieven' dienen hiervoor in deze onderzoeksfase reeds goed beargumenteerd en gedocumenteerd vastgelegd te worden. Met betrekking tot het detailniveau van de analyses in deze fase, onder andere met betrekking tot vervoerwaarde berekeningen, brede welvaartseffecten, MKBA en MERachtige exercities, wordt het volgende opgemerkt. Het is in deze fase van het onderzoek is niet bedoeling om daar diepgaande analyses van te maken, want die zijn in de MIRTVerkenning fase pas aan de orde. In het MIRT-onderzoek is een globaal inzicht in deze informatie en effecten voldoende. Immers daarmee kan de breedte van de te beschouwen varianten worden verkend en de eerste trechtering te worden uitgevoerd.

Voorlopige voorkeursvariant en kostenraming Op basis van de trechtering zal er een voorlopige voorkeursvariant worden gedefinieerd, één en ander conform de MIRT-systematiek. Het is belangrijk om te weten welke investeringen horen bij de realisatie van de Lelylijn (evenals de Nedersaksenlijn en verbetering bestaand spoor). En waar zitten de kosten dan in: - Plankosten - Engineering - Realisatie spoorse infra en wat daarbij hoort - Realisatie stations, stationsomgeving en toeleidende infra - Grondverwerving, inpassing

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

13

Bijkomende kosten, financieringskosten, risico's Het is tegen die achtergrond wezenlijk dat in het voorbereidingsproces zicht komt op betrouwbare ramingen van de te verwachten kosten. Dit om te kunnen bepalen of de investeringen nodig en verstandig zijn en om te kunnen beoordelen of die gedekt kunnen worden en wie dan die kosten moet dragen. Om deze reden wordt er al vroegtijdig onderzoek gedaan naar die te maken kosten, inclusief negatieve kosten zoals voorkomen investeringen/win-win-situaties, terugvloeien van opbrengsten in grondverkoop etcetera. In deze fase kan ook nagedacht worden over mogelijke fasering en de noodzakelijkheid/meerwaarde hiervan. Definitie vervolgonderzoek en informatieprofiel Startbeslissing Aan het eind van deze fase wordt gedefinieerd hoe het vervolgonderzoek er uit dient te zien. Het gaat dan in ieder geval om de te beschouwen scope qua varianten en een aanzet tot het brede afwegingskader voor de Verkenningsfase. Tot slot wordt het informatieprofiel voor de Startbeslissing gevuld (zie bijlage 4) en de Startbeslissing voorbereid. Startbeslissing Met de uitkomsten van het MIRT-onderzoek dient er een go/no-go Startbeslissing te worden genomen over een vervolg voor het project en het Deltaplan. Dat zal in het Bestuurlijk Overleg Deltaplan en/of het BO-MIRT worden genomen.

2.1.3.

Relatie Lelylijn met onderdelen Deltaplan en aanvullende opgaven

Bestaand spoor De Lelylijn kan niet los worden gezien van de bestaande spoorinfrastructuur in noordelijk Nederland en de mogelijke ontwikkeling hiervan. In het Deltaplan voor het Noorden (deel B) is gesteld dat verbetering van het bestaande spoor op korte termijn voor een betrouwbaarder verbinding zorgt en, dankzij kortere reistijden en frequentieverhogingen, bereikbaarheidsbaten levert. Samen met de ontwikkeling van de Lelylijn en de Nedersaksenlijn leidt verbetering van bestaande spoor tot een grotere netwerkwaarde; de regionale verschillen in netwerkwaarde binnen Nederland worden hiermee verkleind. Het bestaande spoor tussen de Randstad en het Noorden is kwetsbaar en op delen intensief bereden. Door verbetering van deze verbindingen zijn reistijdwinsten, frequentere ritten en is betrouwbaarder openbaar vervoer mogelijk, ook voor de komst van de Lelylijn. De verbetering van het bestaande spoor en de ontwikkeling van de Lelylijn dienen in samenhang te worden beschouwd. Keuzes in de verbetering van het bestaande spoor zijn mede afhankelijk van keuzes die in het MIRT-onderzoek van de Lelylijn worden gemaakt voor wat betreft onder meer ontwerpsnelheid, dienstregelingsconcept en aansluitingen.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

14

Doel en aanpak Bestaand Spoor Doel is dan ook om tot een samenhangend pakket van maatregelen op het bestaande spoor te komen dat tezamen met de Lelylijn (en de Nedersaksenlijn) een uitgebalanceerd vervoersproduct voor noordelijk Nederland vormt. Concreet houdt dit in dat in de loop van het MIRT-onderzoek van de Lelylijn, op basis van de keuzes die voor de Lelylijn worden gemaakt, een hierop afgestemd vervoersproduct voor de bestaande spoorverbindingen Zwolle - Groningen/Leeuwarden en Zwolle - Emmen wordt ontwikkeld, inclusief een pakket aan infrastructuurmaatregelen. Naast de al lopende projecten op het bestaande spoor zoals SAAL, Hanzelijn 200 km/uur, instroom Intercity Nieuwe Generatie en de invoering van het nieuwe beveiligingssysteem ERTMS heeft Noord-Nederland op korte termijn een aantal ambities voor de verbetering van het bestaande spoor die zij als 'no regret'-maatregelen voor een situatie met de Lelylijn zien. Specifiek betreft het hier onder andere frequentieverhoging met een 3e en 4e Intercity op de verbinding Zwolle-Groningen en de opening van station Werpsterhoeke op de verbinding Zwolle-Leeuwarden. Daarnaast ligt er in Fryslân de ambitie om de HRMK-brug te vervangen door een aquaduct.

Voor deze onderdelen heeft de regio aan ProRail gevraagd een tweetal (pré-)verkenningen uit te voeren (HRMK-brug en spoormaatregelen boven Zwolle) waaruit moet blijken welke infrastructuur maatregelen nodig en effectief zijn om de ambities op het bestaande spoor te verwezenlijken. De korte termijn ambitie voor Zwolle-Emmen is 4 treinen per uur (2 snel en 2 stop) gedurende de gehele dag. Door ProRail wordt een Plan van Aanpak opgesteld voor een verkenning naar onderdelen van bovengenoemde ambities tussen Zwolle en Steenwijk. Verdere prioritering van de in het Deltaplan genoemde maatregelen ter verbetering van het bestaande spoor moet in samenhang met de ontwikkeling van de Lelylijn worden vormgegeven.

Te beantwoorden vragen in MIRT-onderzoek In het MIRT-onderzoek Lelylijn zullen ten aanzien van verbeteringen op het bestaande spoor de volgende vragen beantwoord worden: - Welke relaties/afhankelijkheden zijn er tussen de Lelylijn en de verbeteringen op het bestaande spoor (en de Nedersakenlijn) als het gaat om vervoerwaarde? - Hoe hangt de keuze van de variant voor de Lelylijn samen met de keuzes qua ambitie en bijbehorende maatregelen op het bestaande spoor? - Welke relaties/afhankelijkheden zijn er tussen de Lelylijn en verbeteringen op het bestaand spoor (en de Nedersaksenlijn) als het gaat om verstedelijking (woningbouwprogramma en economische structuurversterking), uit te werken in het NOVEX-Ontwikkelperspectief. Nedersaksenlijn De Nedersaksenlijn behelst een verbetering van de relatie Twente-Drenthe-Groningen door de aanleg van nieuw spoor tussen Emmen, Stadskanaal en Veendam. Deze verbinding moet zorgen voor een dekkend regionaal netwerk in Noordelijk Nederland. "De Nedersaksenlijn

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

15

heeft op regionaal niveau vergelijkbare effecten als de Lelylijn: dit is ook een nieuwe schakel in het netwerk, draagt bij aan de robuustheid en kortere reistijden per trein. De Nedersaksenlijn en het bijbehorende woningbouwprogramma biedt vooral regionale kernen in Drenthe en Groningen een ontwikkelperspectief en kan een rol spelen in het keren van krimp. (...) Het bouwstenenrapport (Deel A) noemt voor de Nedersaksenlijn een bedrag van 1 miljard euro. Uit de validatie blijkt dat een voorzichtige bandbreedte van 550 tot 1.250 miljoen euro realistisch is, inclusief bijkomede maatregelen aan het spoor tussen Emmen en Zwolle/Almelo. Het genoemde bedrag (1 miljard euro) valt binnen de bandbreedte van de toets en lijkt daarmee een reële inschatting." (Analyse Deltaplan Noordelijk Nederland dl B).

GRONINGEN

Dokkum

Do.ur.l

FRIESLA

GRONINGEN Hoogez L. Sappen 20200417Jcaart.

Veendam Drachten

Operationeel in 2025 Assen

A32

Stadskanaal

Nationaal Park .

'—J Drents-Frfesŕ Woud

Musselkai

Nationaal Park Drentsche Aa

DRENTWF

Op dit moment ontbreekt spoorlijn

Steè/iwijk

-loogeveen ^ Meppel

A37 j

Coevorden

Hardenberg

ZWOLLE Dalfsen

DUITSLAND

Ommen

Raalte

OVERIJSSEL Almelo HENGELO

A1

Operationeel, op termijn elektrificatie Almelo - Mariënberg ENSCHEDI A50

GELDERLAND

Werkproces Nedersaksenlijn Onderzoek naar Nedersaksenlijn vindt plaats onder aansturing van de Stuurgroep NSL (gevormd door bestuurders van provincie Drenthe en de gemeenten Hardenberg, Emmen en Stadskanaal). Aan een consortium van Studio Bereikbaar + Rebelgroup is door de stuurgroep NSL de opdracht verstrekt om in november 2022 een Bidbook voor de Nedersaksenlijn op te leveren. In dit proces zal ook de participatie nader uitgewerkt en georganiseerd worden. De Stichting Nedersakenlijn heeft een zelfstandige positie en speelt een belangrijke aanjagende rol.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

16

Samenhang Lelylijn - Nedersaksenlijn - Deltaplan Op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (16-6-2022) is besloten een MIRT-onderzoek te starten naar de Lelylijn, "waarbij de effecten in combinatie met de aanleg van de Nedersaksenlijn, verbetering van onderdelen van het bestaande spoor en internationale aantakking richting Duitsland worden onderzocht. (...) Vanuit een gezamenlijk commitment binnen de gezamenlijk governance structuur en werkorganisatie (...) en in nauwe samenhang met het MIRT-onderzoek Lelylijn" zal verder gewerkt worden aan nader onderzoek naar de Nedersaksenlijn. Onderkend wordt dat de wisselwerking tussen het MIRT-onderzoek Lelylijn en het programma Deltaplan voor het Noorden (met daarin het onderzoek naar de Nedersaksenlijn) goed bewaakt moet worden. Op het Opdrachtgeversoverleg (OGO, 6-7­ 2022) is hierover het volgende afgesproken: "In de opzet voor de werkorganisatie dient de verantwoordelijkheid voor de synergie/coördinatie binnen het programma te liggen bij de directeur Lelylijn/Deltaplan.

Hij/zij heeft geen hiërarchische relatie met de projectleiders van de projecten Nedersakenlijn en Bestaand spoor, maar heeft wel als primes inter pares de verantwoordelijkheid voor het programma Deltaplan en daarmee de synergie en coördinatie tussen de projecten." Relatie Lelylijn - Nedersaksenlijn In het MIRT-onderzoek Lelylijn zullen de volgende vragen beantwoord worden: - Welke relaties/afhankelijkheden zijn er tussen de Lelylijn en de Nedersaksenlijn (en verbeteringen op het bestaand spoor) als het gaat om vervoerswaarden? - Welke relaties/afhankelijkheden zijn er tussen de Lelylijn en de Nedersaksenlijn (en verbeteringen op het bestaand spoor) als het gaat om verstedelijking (woningbouwprogramma en economische ontwikkeling), uit te werken in het NOVEXOntwikkelperspectief. In 'Analyse Deltaplan Noordelijk Nederland dl B' worden met betrekking tot de Nedersaksenlijn de volgende aanbevelingen voor vervolgonderzoek gedaan: - Neem ook het internationaal perspectief mee: de Lelylijn kan mogelijk een rol gaan spelen in de toekomstige verbinding naar Hamburg en Bremen, de Nedersaksenlijn op de verbinding Emmen-Rheine. - Ook het perspectief van het goederenvervoer verdient aandacht. Lelylijn in internationaal perspectief De Lelylijn kan in de toekomst een schakel zijn in de snellere verbinding tussen de Randstad, Noord-Nederland, Noord-Duitsland en Scandinavië.

In het voorjaar van 2022 is reeds een quick scan ("Stapsgewijs naar een snelle internationale verbinding Amsterdam Kopenhagen") uitgevoerd waaruit naar voren kwam dat met de realisatie van de Lelylijn in combinatie met de uitvoering van andere projecten op de lijn Amsterdam-Kopenhagen (waaronder Wunderline en de Fehmarnbelttunnel Duitsland - Denemarken) de reistijd in 2040 tussen Amsterdam en Kopenhagen via Groningen en Hamburg minder dan 8 uur kan bedragen, waar dat nu nog 11,5 uur is. In het MIRT-onderzoek zal worden gekeken naar de mogelijkheden om deze internationale verbinding te realiseren. Daartoe zijn een aantal stappen noodzakelijk.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

17

TEN-T Voor een duidelijk Europees perspectief is opname op het Europese TEN-T netwerk noodzakelijk. Daarbij is opname op het 'extended-core network' de meest logische keuze. De opname op het TEN-T netwerk maakt het mogelijk om aanspraak te maken op Europese cofinanciering, waaronder de Connecting Europe Facility (CEF). De opname op het TEN-T netwerk stelt eisen aan de spoorlijn. Mocht de EU bereid zijn de Lelylijn op te nemen op het TEN-T netwerk dan zijn de volgende technische eisen van belang als randvoorwaarde voor de realisatie van de Lelylijn: - De sporen en, voor zover noodzakelijk voor de exploitatie van elektrische treinen, de rangeersporen dienen volledig te zijn geëlektrificeerd; - De nominale spoorwijdte van de spoorlijn bedraagt 1435 millimeter, behalve als de nieuwe spoorlijn een uitbreiding is van een netwerk waarvan de spoorwijdte afwijkt van en losstaat van de hoofdspoorlijnen in de Europese Unie; - Er is tenminste een aslast van 22,5 ton mogelijk zonder speciale toestemming; - Er kunnen goederentreinen rijden met een treinlengte van tenminste 740 meter zonder speciale toestemming: o Op dubbelspoor dient tenminste 50% van de treinpaden voor goederentreinen en tenminste twee treinpaden per uur en per rijrichting worden toegewezen aan goederentreinen met een lengte van tenminste 740 meter; o Op enkelspoor kan tenminste één treinpad per twee uur en per rijrichting

worden toegewezen aan goederentreinen met een lengte van tenminste 740 meter; - Goederentreinen moeten tenminste 100 km/u kunnen rijden; - Passagierstreinen moeten tenminste 160 km/u kunnen rijden; - Bij de bouw van een passagierslijn dient een studie uitgevoerd te worden naar de haalbaarheid en het economisch nut van hogere snelheden dan de vereiste 160 km/u. Opname op het TEN-T netwerk brengt daarnaast nog een aantal specifieke eisen met zich mee die te vinden zijn in de EU-verordening 2021/0420. TEN-T en financiën Zoals aangegeven biedt opname op het TEN-T netwerk zicht op Europese cofinanciering, De hoogte van de potentiële cofinanciering is afhankelijk van de categorie waarin de Lelylijn kan worden opgenomen (extended core-network of comprehensive network) en de omvang van de concurrentie rondom de CEF-budgetten. De technische vereisten aan het TEN-T netwerk brengen echter ook een hogere standaard met zich mee, waardoor de investeringskosten hoger zullen worden. Deze technische vereisten zullen worden meegenomen in het MIRTonderzoek. Momenteel worden door IenW reeds gesprekken gevoerd met de Europese Commissie over opname van de Lelylijn in het TEN-T netwerk. Om de Lelylijn als internationale corridor (Amsterdam-Hamburg- Scandinavië) op het uitgebreid kernnetwerk van het TEN-T netwerk te plaatsen - overeenkomstig de motie Dijkstra c.s.

en de motie Van Ginneken/Alkaya - is medewerking van Duitsland nodig. Dat gesprek is al gestart en zal worden vervolgd. De EC

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

18

heeft aangegeven graag bereid te zijn om hier samen met Duitsland en Nederland over te spreken. Bepaling bijdrage Lelylijn aan en positie in het Europees spoornetwerk Onderdeel van het MIRT-onderzoek is op welke wijze de Lelylijn bij kan dragen aan een betere internationale treinverbinding met Noord-Duitsland en verder, als onderdeel van het Europese spoornetwerk. In het MIRT-onderzoek wordt bekeken hoe de tijdligging, lijnvoering en bijbehorende vervoerwaarde voor de Lelylijn nationaal kan bijdragen aan een optimaal functionerende internationale verbinding, gebaseerd op de huidige uitgangspunten op deze internationale verbindingen: - De reeds op de planning staande projecten op de lijn Amsterdam - Groningen Hamburg - Scandinavië (zoals de Wunderline en de Fehmarnbelttunnel); - De nationale dienstregelingen in Nederland, Duitsland en Scandinavië; - Ontwikkelingen in grensoverschrijdend spoorverkeer zowel op het vlak van personen (bijvoorbeeld TEE) als goederen. De realisatie van de Lelylijn kan er toe leiden dat er in de toekomst aanpassingen van deze internationale verbindingen (zoals de Wunderline) nodig zijn om een optimale internationale verbinding mogelijk te maken en de kans op toevoeging aan het TEN-T core-netwerk of comprehensive network en Europese financiering te vergroten.

Tevens zal worden gekeken wat de komst van de Lelylijn betekent voor de ruimtelijkeconomische potentie van de Lelylijn in internationaal perspectief. Vervolgens is de bepaling van de positie van de verbinding Amsterdam - Kopenhagen via Groningen - Hamburg (waar de Lelylijn onderdeel van is) in het Europese spoornetwerk onderdeel van het MIRT-onderzoek. Hierbij wordt de route Amsterdam - Kopenhagen via Groningen - Hamburg beschouwd ten opzichte van andere routes tussen Amsterdam en Kopenhagen. Daarbij zullen ook diverse scenario's voor (door)ontwikkeling voor de rest van de corridor (ten oosten van Groningen) worden bekeken. Onderzocht wordt welke alternatieve routes mogelijk zijn, of deze complementair aan elkaar kunnen zijn en wordt de vergelijking gemaakt op onderwerpen als reistijden, afstanden, vervoerwaarde, ontlasting van spoorlijnen/ spoorknooppunten en geschiktheid als alternatief voor vluchten op korte afstand (continentaal). Lobby/afspraken Om de internationale verbinding te realiseren is het noodzakelijk om afspraken te maken met partners langs de spoorlijn Amsterdam-Kopenhagen. In het onderzoek wordt gekeken welke afspraken gemaakt moeten worden en wat daarvoor nodig is. Dit aspect is in dit Plan van Aanpak nader uitgewerkt in het hoofdstuk 'lobby'. Infra raakvlakken Lelylijn De Lelylijn heeft diverse raakvlakken met andere onderdelen van het spoornetwerk.

In dat verband kan worden gedacht aan het netwerk bij Almere - Amsterdam (inclusief Zuidasdok en de IJmeerlijn), het netwerk rondom Zwolle en het gehele regionale netwerk in NoordNederland. In het MIRT -onderzoek zal aandacht worden besteed aan de relevante

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

19

raakvlakken. Het gaat dan om het afstemmen en uitwisselen van relevante informatie. Dubbelwerk dient te worden vermeden en elk project behoudt zijn eigen bestuurlijke aansturing en autonomie.

2.2 Scope NOVEX (woningbouw  economie) In de Ruimtelijke ordeningsbrief (17/5/2022) is de Lelylijn benoemd als NOVEX-gebied en vastgelegd dat deze uitgevoerd wordt "in de vorm van een MIRT-onderzoek waarin integraal naar wonen, werken en mobiliteit wordt gekeken". In het NOVEX-gebied Lelylijn zal het ontwikkelperspectief daarbij vooral in gaan op economische structuurversterking, woningbouwopgave gerelateerd aan de eventuele realisatie van de Lelylijn. Voor NOVEX-gebied Lelylijn zal het ontwikkelperspectief in juli 2023 schetsmatig en modulair van aard zijn, gezien de gefaseerde en modulaire aanpak binnen het MIRT-onderzoek.

2.2.1 Scope

NOVEX-gebieden (16 = Lelylijn, indicatief) Bovenstaande kaart is opgenomen in de Ruimtelijke Ordeningsbrief. Deze kaart roept de vraag op welk gebied precies onderdeel uitmaakt van het NOVEX-gebied Lelylijn. Enerzijds is het tracé tussen Amsterdam en Lelystad niet ingetekend, anderzijds is ook de 'boog naar Leeuwarden' niet ingetekend. Voor zover bekend is dit niet intentioneel gebeurd. Daarnaast kent het bredere Deltaplan ook de Nedersaksenlijn en investeringen in het bestaande spoor. De geografische afbakening van het NOVEX-gebied Lelylijn is nog niet vastgesteld en vormt onderdeel van het MIRT-onderzoek. Uitgangspunt is om het NOVEX-gebied zoals dat in dit MIRT-onderzoek wordt aangehouden, aan te laten sluiten bij de te onderzoeken varianten voor de Lelylijn (zie scope 2.1 Scope Lelylijn). Daarmee volgt de definitieve scope van het NOVEX-gebied uit het MIRT-onderzoek en de daarin gehanteerde tracés. Daarbij bestaat er een duidelijke link met de twee andere onderdelen uit het Deltaplan voor het Noorden, de eerdergenoemde Nedersaksenlijn en verbetering bestaand spoor.

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

20

In ieder geval zullen in beeld gebracht worden een scenario zonder ingrijpende investeringen in nieuw spoor (Lelylijn en Nedersaksenlijn) en een scenario met die ingrepen. Hier is nadrukkelijk aan de orde de samenhang met de werklijnen voor de startpakketten in alle NOVEX-gebieden en opgaven. Het gaat hier om verstedelijking in het algemeen met in ieder geval woningbouw en mogelijkheden voor extra woningbouw die door varianten van een Lelylijn kan worden ontsloten, rekening houdend met de eventuele aanlegtermijn van een Lelylijn. Maar ook de relatie met de economische structuur (-versterking) in de regio en hoe zit het met de ontwikkeling van werklocaties, werkgelegenheid, arbeidsmarkt en kennisinfrastructuur/onderwijs. Hierbij speelt ook de woon-werkbalans een rol. Van belang is op welke wijze duurzaamheid, natuur, klimaat en ook stikstof, eisen en kaders opleveren voor de verstedelijking, de economie en de (veranderende) mobiliteit. Water en bodem zijn als sturende principes benoemd voor ruimtelijke planvorming. Dat heeft betekenis voor een breed spectrum van onderwerpen zoals de tracékeuze en de inpassing, maar ook de keuze van woningbouw- en werklocaties.

2.2.2 Aanpak De 'routekaart en spelregels' voor de NOVEX zijn vastgelegd in het 'Programma NOVEX' (juli2022): "Het doel van de gebiedsgerichte regie in de NOVEX-gebieden is het versnellen van besluitvorming omtrent samenhangende ruimtelijke keuzes en de uitvoering van maatregelen zodat plannen toekomstbestendig, met ruimtelijke kwaliteit, en in samenhang gerealiseerd kunnen worden. In deze gebieden zullen Rijk en regio als partners, conform een nieuwe werkwijze, gebieds- en opgavegericht nauw samenwerken. (...) De NOVEX-gebieden stellen een ontwikkelperspectief op. Het gezamenlijk ontwikkelperspectief is de basis voor strategische besluiten en uitvoeringsafspraken tussen alle overheden. Het concretiseren van het gezamenlijke ontwikkelperspectief, in de zin naar welk gezamenlijk 'eindbeeld' toegewerkt wordt en welke ruimtelijke keuzes daarvoor nodig zijn, is de eerste stap (aanscherping) die door de NOVEX- gebieden gemaakt moet worden." Elk NOVEX-gebied heeft een trekkend bewindspersoon. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat is voor het NOVEX-gebied Lelylijn genoemd als 'trekkend bewindspersoon'. Inhoud Ontwikkelperspectief Het ontwikkelperspectief omvat op hoofdlijnen: - Hoofdopgave in het gebied en welke andere opgaven in samenhang meekoppelen (de oplossing voor de hoofdopgave is veelal ook een oplossing voor andere opgaven).

Voor het NOVEX-gebied Lelylijn gaat het daarbij om de Lelylijn als backbone voor economische structuurversterking, verstedelijkingsopgave en verbeteren bereikbaarheid van het noorden van het land. - Op welke wijze het NOVEX-gebied concreet bijdraagt aan de nationale programma's die direct samenhangen met deze hoofdopgave en aan de regionale doelen. - Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling als een praktische zoektocht naar de identiteit van een gebied van waaruit de kernwaarden van een gebied elkaar maximaal kunnen versterken zodat een gebied zich organisch en in balans kan ontwikkelen (afwegingsprincipe NOVI).

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

21

-

-

Gezamenlijk beeld van welke ruimtelijke keuzes nodig zijn om het ontwikkelperspectief te realiseren en hoe deze samenhangen met de nationale ruimtelijke keuzes en behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit Hoe het ontwikkelperspectief concreet bijdraagt aan de provinciale puzzel (regie per provincie) Aangescherpte doelstelling(en) van het NOVEX-gebied

In het bijzonder voor het NOVEX-gebied Lelylijn moet het Ontwikkelperspectief antwoord geven op de volgende vragen: - Concretisering van een realistisch woningbouwprogramma voor het NOVEX-gebied Lelylijn, passend bij de fasering MIRT-onderzoek, MIRT-verkenning en verder. Bij het komen tot een concretisering van een realistisch woningbouwprogramma is het van belang uit te gaan van duurzame verstedelijking/realisatie van de woningbouwpotentie. Een aanpak zoals die is doorlopen bij diverse verstedelijkingsstrategieën in het land vormt daarbij het uitgangspunt. - "Het vervolg vraagt om nader onderzoek naar mogelijke contouren van een economische programma en de interactie hiervan met het spoorpakket. Zonder zo'n programma is het onwaarschijnlijk dat er voldoende gevarieerde werkgelegenheid ontstaat. Het ligt voor de hand om vanuit bestaande succesvolle regio's te onderzoeken in welke mate er extra woningen en arbeidsplaatsen kunnen worden gerealiseerd aansluitend bij kansrijke sectoren en ontwikkelingen en bij de potentieel aan te spreken woonvraag." (uit Deltaplan deel B). Hiervoor kan ook gekeken worden naar goede buitenlandse ervaringen. - Het Regio Specifiek Pakket (RSP) zal hierbij worden geëvalueerd om zo inzichten te verkrijgen voor een volgende economische en sociale impuls. Bekeken dient te worden welke lessen daaruit kunnen worden getrokken voor het Deltaplan.

Start pakketten

REGIE PER huiswerkfase

Ruimtelijke arrangementen

Provinciale puzzels puzzelfase

afsprakenfase

PROVINCIE oktober '22

juli‘23

oktober ‘23

Overhandiging

Ondertekening

(bestuurlijk)

(bestuurlijk)

Rijkstafel

Stortmoment (bestuurlijk)

Provincie tafels ambtelijk

ambtelijk bestuurlijk ambtelijk

ambtelijk

Interbestuurlijke afstemming

NOVEXGEBIEDEN

BO MIRT

BOL

Ontwikkelperspectieven

Plan van Aanpak MIRT-onderzoek/NOVEX Lelylijn

22

BOMIRT

Fasegewijs Het Ontwikkelperspectief moet volgens planning juli 2023 opgeleverd worden (zie ook bovenstaand schema). Binnen de planning van dit MIRT-onderzoek is dit een ambitieuze datum. Voorgesteld wordt daarom om ook hier fasegewijs te werken. In de eerste fase (tot juli 2023) wordt gewerkt aan een eerste schetsmatige opzet voor het Ontwikkelperspectief met een accent op het woningbouwprogramma en het programma werklocaties, dat in de periode daarna verder uitgewerkt wordt. Het ontwikkelperspectief zou daarbij in ieder geval de contouren van een realistisch woningbouwprogramma en de mogelijke contouren van een economisch programma moeten schetsen, aansluitend op de gedachte dat de Lelylijn een backbone moet vormen van economische structuurontwikkeling. Gezien er nog diverse variaties van een Lelylijn mogelijk zijn (denk o.a. aan tracé, halteplaatsen, snelheid, personenVvrachtvervoer) zullen de contouren van genoemde programma's nog niet volledig afgebakend zijn. De eerder genoemde schetsontwerpsessies vormen het vertrekpunt voor het fasegewijs en modulair uitwerken van het ontwikkelperspectief. Planhorizon Lelylijn / NOVEX In het Programma NOVEX wordt gesteld dat het uitwerkingsniveau van het ontwikkelperspectief per NOVEX-gebied zal verschillen, gezien de opgaven en de verschillende fases waarin de gebieden zich bevinden. Dit vraagt maatwerk per NOVEXgebied.