10.1 Programmabegroting 2025 - 2028.pdf

Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 3.

€ 31.650.000 10% € 3.165.000

Jeugd

Omschrijving risico Bij jeugdhulp spreken we over een openeinderegeling, omdat de inwoners altijd een beroep moeten kunnen doen op noodzakelijke zorg. De laatste twee jaren blijft het aantal unieke cliënten stabiel of neemt bij sommige zorg zelfs wat af. Dat geeft geenszins garantie dat deze trend doorzet, ook al zet de gemeente er, door middel van preventie, wel op in. We zien dat de zorgvraag vooral binnen de GGZ toeneemt. Onderzocht wordt of dit een trend is. We moeten ons bewust blijven dat het risico bestaat dat deze lasten kunnen fluctueren. Mogelijk risico is dat de tarieven met de nieuwe contracten verder stijgen en hoger worden dan waar in de begroting rekening mee is gehouden.

91

In overleg met de “club van wijzen” en de VNG is door het Rijk een besparing op jeugdhulp doorgevoerd met ingang van 2026, dit als gevolg van de Hervormingsagenda jeugd. In hoeverre deze besparingen realistisch en haalbaar zijn is op dit moment lastig te duiden. De besparingen die gerealiseerd moeten worden door middel van de maatregelen zullen strak gemonitord worden door het Rijk. Het is nog niet duidelijk op welke wijze gemeenten structureel gecompenseerd worden, als de maatregelen niet de juiste uitwerking blijken te hebben. Oorzaak risico Jeugdhulp is een openeinderegeling. Meer duidelijkheid moet er nog komen over tariefstijgingen en welke gevolgen de aangepaste producten bij gezinshuizen, behandeld wonen en 3-milieu’s zal hebben op de financiën. Effectuering besparingen vanuit de Hervormingsagenda Jeugd is onzeker. Mogelijk gevolg Financiële tekorten m.n. als de effectuering van de beoogde besparingen onvoldoende zijn. Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het verminderen waar mogelijk en deels het aanvaarden ervan. Er zijn diverse beheersmaatregelen om dit risico te mitigeren, zoals: - Innovaties worden gemonitord om vast te stellen of ze werken. - Bij de complexere casuïstiek vindt er vanuit meerdere expertises een nadere analyse plaats. - Er wordt regie gevoerd op de noodzakelijkheid van de voorziening.

- Bij herindicatie wordt er bekeken op welke wijze er afgeschaald kan worden. Echter blijft het een openeinderegeling, waarbij de instroom niet kan worden tegengehouden als de zorg noodzakelijk wordt geacht. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 4.

€ €

3.010.000 70% 2.107.000

Garantstelling HVC

Omschrijving risico De gemeente Noordoostpolder is aandeelhouder van HVC en staat garant voor deze onderneming. Daarvoor ontvangen wij jaarlijks een vergoeding van HVC. In 2023 was dat € 104.618. Oorzaak risico De gemeente Noordoostpolder is aandeelhouder van HVC en staat garant voor een beperkt percentage van de aandelen. Mogelijk gevolg Inroepen van garantiestelling door banken. Beheersmaatregel Omgang van het risico betreft het verminderen ervan. In de algemene vergadering van aandeelhouders zijn solvabiliteitseisen vastgesteld en HVC werkt toe naar een solvabiliteit van 25%, wat verwacht wordt medio 2027 bereikt te zijn. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 5.

€ 9.590.000 10% € 959.000

Participatie en minimabeleid

Omschrijving risico Bij het minimabeleid komen de eventuele tekorten voor het grootste deel voor rekening van de gemeenten. Rijksbeleid met uitgavenplafonds bepaalt hoeveel middelen de gemeente van het Rijk

92

ontvangt om de kosten te dekken. De economie bepaalt uiteindelijk welke vragen de gemeente moet beantwoorden. Hierdoor bestaat het risico dat de uitgaven hoger worden dan waar gemeenten door het Rijk voor worden gecompenseerd. Als de economische onzekerheid toeneemt, zal de vraag naar meer en vaker ondersteuning toenemen en zal het ook direct zijn weerslag vinden op de bijstandsuitkeringen. Voor het bekostigen van de uitkeringen, ontvangen gemeenten binnen de participatiewet een gebundelde uitkering bekend onder de naam BUIG. Doordat hier sprake is van een landelijk budget met objectieve verdelingen kan het zijn dat het landelijk budget niet hoog genoeg is om de kosten te dekken, of dat de middelen niet toereikend zijn voor de specifieke situatie van onze gemeente. De vangnetregeling die hiervoor bedoeld is, waarin een deel van de tekorten wordt afgetopt, wordt in het volgende jaar pas uitgekeerd. Sinds 2022 wordt de loonkostensubsidie (LKS) over de gemeenten niet meer verdeeld via het objectief verdeelmodel, maar op basis van de laatst bekende realisaties. Bij de vaststelling van het voorlopige LKS budget wordt uitgegaan van de realisaties twee jaar (T-2) voorafgaand van het budgetjaar. Bij het definitieve budget zal van de realisatie van het voorgaande jaar (T-1) worden uitgegaan. Bij een toenemende trend van LKS liggen de uitgaven boven de inkomsten.

Hierbij is het risico aanwezig dat, wanneer de groei sterker is dan onze eigen verwachting, er een tijdelijk tekort ontstaat. Bij het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) bestaan er financiële risico’s voor de gemeente. Bedrijfskredieten worden door de gemeente voorgefinancierd, hetgeen in het jaar erop weer wordt vergoed door het Rijk. In de jaren erna moet de gemeente 75% van de verstrekkingen weer terugbetalen, waarbij het risico aanwezig is dat de aflossingen door de ondernemers hierop achterblijft. Voor overige inkomensregelingen geldt, dat er mogelijk sprake is van minder gebruik dan er in potentie rechthebbenden zijn. De begroting is gebaseerd op het werkelijke gebruik. Doordat mensen verder in de knel komen en/of omdat er op onderdelen acties worden gedaan om onze regelingen beter bekend te maken, kan er sprake zijn van toenemend gebruik. Ditzelfde geldt voor mogelijke verbeteringen, ten behoeve van de positie van onze inwoners, die voortvloeien uit lopende onderzoeken naar ons minimabeleid of onderdelen daarvan. Oorzaak risico Sprake van openeinderegelingen waarbij risico aanwezig is dat kosten niet geheel worden gedekt door de overheid. Mogelijk gevolg Met name door economische omstandigheden kan het beroep dat op de verschillende regelingen wordt gedaan tot hogere uitgaven leiden dan door de overheid wordt bekostigd.

Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het verminderen waar mogelijk en deels het aanvaarden ervan. Er zijn diverse beheersmaatregelen om dit risico te mitigeren, zoals: - Door zoveel mogelijk te zorgen voor uitstroom, zal de BUIG minder belast worden. - Sturen op dat werken loont, hierdoor wordt er minder gebruik gemaakt van de bijstand en het minimabeleid. - Er vindt scholing plaats via de Werkcorporatie (WeCo), hierdoor worden mensen in een betere positie naar werk gebracht. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s:

€ €

1.850.000 Divers 845.000

93

6.

Informatieveiligheid en privacy risico’s

Omschrijving risico Door cybercriminaliteit kan de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening onder druk komen te staan en (persoons)gegevens van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen onderschept of verwijderd worden We zien een sterke toename van het aantal en de impact van cyber-en gedigitaliseerde criminaliteit, ook bij gemeenten. Belangrijk is om op te merken dat 100% veilig en toekomstbestendig niet bestaat; kwetsbaarheden, dreigingen en daarmee ook het informatiebeveiligingsproces, veranderen continu. Wij zijn als gemeente constant in beweging en spelen in op nieuwe ontwikkelingen en treffen passende maatregelen op basis van risicomanagement. Welke dit zijn staat beschreven in de paragraaf Bedrijfsvoering, onder het kopje Informatieveiligheid en privacy. Op basis hiervan achten we de kans klein dat we als gemeente gehackt worden. Maar de impact ervan kan heel groot zijn. Ook financieel gezien kan de impact aanzienlijk zijn. De kosten als gevolg van bijvoorbeeld een kwetsbaarheid in software, een hack of ransomware kunnen oplopen van enkele duizenden euro’s tot een paar miljoen euro. Daarnaast is het mogelijk dat de gemeente bijvoorbeeld als gevolg van een datalek, een boete opgelegd kan krijgen door de Autoriteit Persoonsgegevens. Oorzaak risico Het uitvallen van een of meerdere ICT-systemen of door een volledige storing/ hack/ ransomware.

Mogelijk gevolg De continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening onder druk komen te staan en (persoons)gegevens van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen onderschept of verwijderd worden. Beheersmaatregelen De omgang van het risico is het verminderen ervan. Er zijn beheersmaatregelen volgens de BIO en er wordt steeds meer ingezet op monitoring en response, maar het risico is niet uit te sluiten. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 7.

€ €

5.000.000 10% 500.000

Ketenpartners

Omschrijving risico Als gemeente zijn wij onderdeel van een keten (gemeenschappelijke partijen zoals de provincie, samenwerkingspartners en leveranciers). Als gemeente zijn wij afhankelijk van leverende en uitvoerende partijen. Wanneer deze partijen onvoldoende kwaliteit leveren of onvoldoende financieel gezond zijn, heeft dit mogelijk effect op de taken waarvoor de gemeente Noordoostpolder verantwoordelijk is. Oorzaak risico Afhankelijkheid van de keten. Mogelijk gevolg Wanneer de keten niet werkt en de verantwoordelijkheid blijft, moeten eventuele leveranties of diensten bij een andere organisatie worden ingekocht. Dit kan door marktwerking leiden tot hogere kosten. Wanneer ketenpartners onvoldoende kwaliteit leveren met betrekking tot de diensten of producten die onder verantwoordelijkheid van de gemeente worden geleverd, kan er imagoschade ontstaan. De gemeente is immers aanspreekpunt. Beheersmaatregel Omgang van het risico betreft het verminderen ervan. Diverse controles op datgene wat geleverd wordt, bijvoorbeeld door cliënten te verifiëren. Overleggen met leveranciers, zitting in bestuur (gemeenschappelijke regelingen), etc.

94

Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 8.

€ €

1.237.000 30% 371.000

WMO

Omschrijving risico De burgers moeten een beroep kunnen doen op WMO als dat noodzakelijk is, ook als het budget niet toereikend is. We spreken bij de WMO-regeling van een openeinderegeling. Er wordt zoveel mogelijk rekening gehouden welke impact bijvoorbeeld de vergrijzing zal hebben op het rijksbeleid van onder andere “langer thuis wonen”. De afgelopen jaren is het aantal burgers dat gebruik maakt van huishoudelijke ondersteuning toegenomen. Met de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt de hoogte van de eigen bijdrage bij alle maatwerkvoorzieningen afhankelijk van het inkomen. Deze wijziging gaat per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage precies uit komt te zien wordt in de komende periode verder uitgewerkt. Welke gevolgen dit zal gaan krijgen op het aantal indicaties voor huishoudelijke ondersteuning is nog niet in te schatten. Ook de al eerdergenoemde indexatie van de tarieven kan anders uitpakken dan voorspeld. Dat deze onderwerpen onzekerheden met zich meebrengen is bij eenieder bekend, maar we zullen daar ook dit jaar weer rekening mee moeten houden. De ontwikkelingen die worden ingezet op het gebied van beschermd wonen brengen weer nieuwe onzekerheden met zich mee. Beschermd wonen is voor mensen van 18 jaar of ouder die door psychische of psychosociale problemen 24 uur per dag ondersteuning nodig hebben.

In 2022 is er een start gemaakt met de voorbereidingen van de doordecentralisatie van beschermd wonen van de centrumgemeenten naar alle gemeenten. De invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen zijn wederom uitgesteld. De behandeling van het wetsvoorstel woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen is controversieel verklaard voor het demissionair kabinet controversieel verklaard. Het nieuwe kabinet heeft op het moment van schrijven nog geen duidelijkheid gegeven hoe met het zogenaamde woonplaatsbeginsel bij beschermd wonen wordt omgegaan. Een nieuwe streefdatum is nog niet bekend. Daarvoor moet de wet eerst door beide kamers worden behandeld. Hierdoor nemen de financiële risico’s toe, ook omdat binnen Flevoland sprake is van een afname van het totale budget van 22%. De overschotten die er tot dusver zijn en mogelijk verdwijnen worden namelijk gebruikt voor de bekostiging van andere regionale WMO-voorzieningen. De huidige aanname laten vooralsnog voor de gemeente geen negatief effect zien. Maar de werkelijke cijfers in de toekomst kunnen leiden tot keuzes, alternatieve oplossingen of dat wel dekking moet worden gezocht. Oorzaak risico WMO is een openeinderegeling. Vergoeding door het rijk voor de effecten van de dubbele vergrijzing zijn ongewis. Effectuering van inkomensafhankelijke eigen bijdragen en ontwikkelingen t.a.v.

beschermd wonen brengen onzekerheden met zich mee. Mogelijk gevolg Financiële tekorten. Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het verminderen waar mogelijk en deels het aanvaarden ervan. De WMO is een openeinderegeling, waarbij de instroom niet kan worden gereguleerd. Als de voorziening noodzakelijk is, dan wordt deze gegeven. Er wordt wel getoetst op de noodzakelijkheid van de voorziening en er wordt afgeschaald waar mogelijk door regie hierop te voeren. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s:

€ €

680.000 50% 340.000

95

9.

Schade door uitval van één, meerdere of alle NOP-ICT systemen

Omschrijving risico Voor het overgrote deel van de gemeentelijke processen worden diverse proces specifieke en ondersteunende applicaties en infrastructuren gebruikt. Gedeeltelijke of gehele uitval van stroom voor deze voorzieningen is een risico voor de bedrijfscontinuïteit. In het bedrijfscontinuïteitsplan wordt bij uitval het crisisbeheersteam ingezet om mitigerende maatregelen te nemen. Uitval van het netwerk van de gemeente (geautomatiseerde informatievoorziening) en uitval van de stroomvoorziening worden hierin specifiek vermeld. Om risico's te beperken zijn en worden voortdurend maatregelen genomen om te risico's te beperken. Te noemen zijn noodaggregaat GH en GW en UPS; datacentra zijn dubbel uitgevoerd (redundant) en data veiligstellende voorzieningen. Oorzaak risico Door (tijdelijke) stroomuitval van applicaties en infrastructuur, waaronder schade door interferentie van internetfeed. Mogelijk gevolg Discontinuïteit van een of meerdere processen/ dienstverlening. Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het overdragen en deels het verminderen ervan. Er wordt al en aanvullend gewerkt aan vermindering van de risico's van stroomuitval (back-up voorzieningen, redundantie inbouw etc.).

Door de steeds verdergaande Cloudtransitie ('verSaaS-ing') worden risico's voor uitval van systemen (door hacks, stroomuitval of anderszins) middels contractuele afspraken (SLA) overdragen aan de cloud-leveranciers. Met in SLA's gegarandeerde uptime van 99,9% is 0,1% uitval per jaar, 1,5 dag het equivalent. Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s: 10.

€ €

450.000 70% 315.000

Toename problematische schulden

Omschrijving risico De afgelopen jaren wordt er een toename van het aantal huishoudens met problematische schulden geconstateerd (CBS, Divosa, Humanitas). Deze stijging vindt ook in de Noordoostpolder plaats. Dit houdt onder meer in dat in de gemeente een toenemend aantal inwoners een beroep doet op schuldhulpverlening bij de gemeente. Daarnaast is er bijna een verdubbeling van het aantal vroeg signaleringen in 2024 ten opzichte van 2023. Dit zijn signalen die door schuldeisers (verhuurders, verzekeraars, energiemaatschappijen, etc.) aan de gemeente worden gegeven als er sprake is van een (beginnende) betalingsachterstand zodat de gemeente kan proberen te helpen om problematische schulden te voorkomen. Naast de toename van het aantal huishoudens met schulden en aantal vroeg signaleringen, was één van de kabinetsdoelstellingen van het vorige kabinet een halvering van het aantal huishoudens met problematische schulden in 2030. Dit houdt in dat dat, terwijl het aantal huishoudens met problematische schulden toeneemt, vanuit het Rijk een halvering beoogd wordt. Hiervoor heeft het Rijk landelijk €40 miljoen beschikbaar gesteld via de algemene uitkering. Omgerekend naar de Noordoostpolder zou dit ongeveer €110.000 inhouden (exacte bedrag nog niet duidelijk). In hoeverre dit ook een doelstelling blijft in het huidige kabinet is niet duidelijk.

Oorzaak risico De afgelopen jaren wordt er een toename van het aantal huishoudens met problematische schulden geconstateerd. Mogelijk gevolg Toenemend beroep op schuldhulpverlening bij de gemeente.

96

Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het vermijden waar mogelijk en deels het verminderen ervan. Als deze ontwikkeling doorzet moet de gemeente extra inzet plegen om zo de aantallen huishoudens met problematische schulden zo veel mogelijk te voorkomen (vroeg signalering). Daarnaast is dan extra inzet nodig om de beoogde halvering ter realiseren. Hiervoor kijken we ook kritisch naar het anders inrichten van processen en samenwerking met partners. Het is nog onduidelijk hoeveel de exacte toename aan werk zal zijn, maar de inschatting is dat extra inzet noodzakelijk is (1-2 fte). Omvang risico in euro’s: Kans dat het risico plaatsvindt: Financieel effect in euro’s:

€ €

160.000 70% 112.000

Niet kwantificeerbare risico’s De top 10 geïnventariseerde niet kwantificeerbare risico's worden verantwoord in deze paragraaf.  Overbelasting energienetwerk Het elektriciteitsnet in de Noordoostpolder is de afgelopen jaren steeds voller geraakt. De energietransitie is volop in gang; voor de woningbouw is aardgasloos de norm en de trend naar zonnepanelen en elektrische auto’s. Dit zorgt voor een grotere belasting op het elektriciteitsnet, dan dat momenteel beschikbaar is. Netbeheerder Liander is inmiddels een project gestart om onder andere in de Noordoostpolder het elektriciteitsnet te verzwaren. Dit project wordt naar alle waarschijnlijkheid afgerond in het jaar 2028. Daarnaast wordt door netbeheerder TenneT gewerkt aan de verzwaring van de hoogspanningsnetten, omdat deze ook de limiet van de capaciteit heeft bereikt. In gemeente Noordoostpolder geldt dit voor grote aansluitingen die nodig zijn voor het terug leveren van energie. De benodigde verzwaring van de hoogspanningsnetten zal in de periode 2024 t/m 2031 fasegewijs worden uitgevoerd. Oorzaak risico Het elektriciteitsnet in de Noordoostpolder is de afgelopen jaren steeds voller geraakt. De energietransitie is volop in gang; voor de woningbouw is aardgasloos de norm en de trend naar zonnepanelen en elektrische auto’s. Dit zorgt voor een grotere belasting op het elektriciteitsnet, dan dat momenteel beschikbaar is.

Mogelijk gevolg Voor nieuwe projecten die de gemeente uitvoert zijn deze beperkingen van energiecapaciteit een risico. Bijvoorbeeld voor de bouw van een school, MFA of Zorgplein. Vooralsnog levert het aansluiten van woningbouw in de gemeente Noordoostpolder geen problemen op, maar de gewenste maatschappelijke voorzieningen in woonwijken lopen het risico niet aangesloten te kunnen worden op het elektriciteitsnet. De norm is dat deze gebouwen aardgasloos zijn. Hierbij wordt vervolgens een beroep gedaan op het elektriciteitsnetwerk. Door de beperking (netcongestie) vraagt dit een aanpassing van het energiesysteem, welke van invloed kan zijn op de planning en doorlooptijd van het project. Ook bij de uitgifte van gronden voor bedrijfskavels bestaat het risico dat bedrijven niet over het gewenste vermogen kunnen beschikken. Dit laatste risico kan invloed hebben op de uitgifte van bedrijfskavels en daardoor van invloed zijn op de (risico-) waardering van de grondexploitaties. Landelijk is het voornemen om te komen tot een nieuwe energiewet waarbij gemeenten betrokken zullen worden bij de maatschappelijke afweging in welke volgorde de extra gevraagde energiecapaciteit zal worden toegewezen aan de aanvragers. Risico is aanwezig dat tegen die beslissingen zal worden geageerd met mogelijke claims.

Om dit risico te beperken wordt gewerkt aan een landelijk afwegingskader voor netbeheerders en overheden. Overige gevolgen zijn: zonnepanelen moeten worden uitgezet en het niet voldoen aan de norm voor gasloos bouwen voor openbare gebouwen.

97

Beheersmaatregel Omgang met risico betreft het verminderen ervan. Met betrekking tot de toegang van het energienetwerk is de gemeente faciliterend. Actief wordt daarin de afstemming gezocht en onderhouden met de netwerkbeheerders voor projecten die binnen de gemeente Noordoostpolder in uitvoering zijn. Op regionaal niveau is er in 2023 binnen provincie Flevoland een EnergyBoard opgericht waarin bestuurders van gemeenten, waterschap en provincie periodiek de actuele situatie bespreken met de netbeheerders TenneT en Liander. Waar nodig en mogelijk worden hier besluiten genomen die nodig zijn om de voortgang van het aanpassingen aan het energienetwerk te borgen. Onderdeel van deze regionale organisatie is onder andere de TaskForce Netcongestie waarin wordt gewerkt aan de kortetermijnoplossingen die netcongestie tegen gaan, zoals Energyhubs. Waar mogelijk levert de gemeente eveneens proactief haar bijdrage aan voorbereidingen van het op middellange termijn toekomst bestendig zijn van het hoogspanningsnetwerk.  Ontwikkelingen arbeidsmarkt De krapte op de arbeidsmarkt is onveranderd. Het risico hierin is dat we als gemeente nog steeds onvoldoende kundig personeel kunnen werven en ook behouden voor onze organisatie. Hierdoor is de kans aanwezig dat beleid niet uitgevoerd kan worden en de gestelde doelen niet worden behaald. Het werven van personeel vraagt veel tijd en aandacht.

De verwachting is dat deze trend zich onverminderd doorzet. Vacatures op alle vakgebieden zijn moeilijk vervulbaar. Er was en is een te kort aan medewerkers in iedere branche. In de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel Human Resources wordt aangegeven hoe wij als organisatie hierop zo goed mogelijk inspelen. Daarnaast kijken we kritisch naar de taken die we als gemeente uitvoeren. Moet het nu, kan het later of betekent het dat we externen inhuren totdat een vacature is ingevuld of bijvoorbeeld omdat een vraagstuk om specialistische kennis vraagt. Dit leidt tot extra personele kosten. We blijven daarom kritisch op inzet van externen en kosten die dit met zich meebrengt. Oorzaak risico De krapte op de arbeidsmarkt is onveranderd. Mogelijk gevolg - Schade door aantasting van de arbeidscapaciteit en kwaliteit van arbeid door het niet kunnen werven en behouden van personeel. - Extra financiële middelen nodig voor werven van medewerkers en inhuur van externen. - Werkdruk neemt toe, wat kan leiden tot extra uitval (ziekte). - Nieuw beleid kan niet worden uitgevoerd, vanwege geen beschikbare capaciteit. - Kennisverlies, door personeel wat uit dienst treedt. Beheersmaatregel Zie hiervoor de paragraaf bedrijfsvoering, onderdeel HR.  Stikstofregelgeving We hebben hoge ambities als het gaat om woningbouw en aanpassing van de leefomgeving door bijvoorbeeld klimaatadaptieve maatregelen.

De stikstof regels kunnen belemmerend werken om dergelijke ambities te behalen. Oorzaak risico Stikstofregelgeving als reactie op impact stikstof op natuur. Mogelijk gevolg Door stikstofregelingen kan het nastreven van onze ambities langer duren en hogere kosten met zich meebrengen.

98

Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het verminderen ervan en deels het vermijden. De provincie Flevoland heeft in 2023 het Flevolands Programma Landelijk gebied (FPLG) gemaakt. Dat is ingediend bij het Rijk om aanspraak te kunnen maken op gelden die beschikbaar komen voor het aanpakken van de natuur- en waterkwaliteitsproblemen in het landelijk gebied. De stikstofopgave is daar één van. Daarnaast helpen we agrariërs die gebruik willen maken van de landelijke uitkoopregeling. Dat doen we bijvoorbeeld door hen te begeleiden bij hun verzoeken om de bestemming van hun bedrijf te wijzigen.  Klimaatverandering en -adaptatie Ons klimaat verandert. Dit heeft direct effect op onze samenleving, leefomgeving, infrastructuur, bouwnormen etc. De klimaatverandering vraagt om aanpassingen die niet altijd zijn ingecalculeerd. Dit kan betekenen dat bij nieuwe ontwikkelingen hogere kosten moeten worden gemaakt, of dat er kosten ontstaan door schade die ontstaat door klimaatverandering. Oorzaak risico Impact van klimaatverandering op onze samenleving, leefomgeving, infrastructuur, bouwnormen etc. Mogelijk gevolg Aantasting van lucht, bodem, water of leefomgeving. Het onvoldoende of te laat rekening houden met de klimaatverandering kan leiden tot schade of hogere kosten. Daarnaast is de verwachting vanuit de maatschappij dat de overheid hier zorg voor draagt.

Wanneer dit niet gedaan wordt leidt dit mogelijk tot imagoschade. Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels waar mogelijk vermijden, deels verminderen en deels aanvaarden. Wereldwijd (Akkoord van Parijs) en landelijk (Klimaatwet) worden maatregelen genomen om de klimaatverandering af te remmen. Momenteel werken wij aan een programma Klimaat & energie. Binnen dit programma zal onderzoek gedaan worden en beleid geëvalueerd en gemaakt worden om de effecten van klimaatverandering op de samenleving te verminderen. Vooralsnog ontbreekt een nationale aanpak voor het uitvoeren van klimaatadaptieve maatregelen. De ontbrekende aanpak heeft het Rijk nog in voorbereiding door: [1] Concreet doelen voor een klimaatbestendige gebouwde omgeving te maken naar provincies, waterschappen en gemeenten en daarin naar 2050 tussendoelen op te nemen. [2] De huidige aanpak niet langer vrijblijvend te laten zijn door de regie meer naar zich toe te trekken en de uit te voeren maatregelen meer wettelijk te willen waarborgen. [3] Randvoorwaarden op te stellen om daarmee een noodzakelijke versnelling te bewerkstelligen. [4] De snelheid waarop we de klimaatadaptieve doelen moeten realiseren te monitoren. We doen in de ruimtelijke ordening, bouwopgave en energie transitie al grote investeringen voor een lange tijd, die ook bestand moet zijn tegen het toekomstige klimaat.

 Grote projecten De gemeenteraad heeft begin 2018 het Uitvoeringsprogramma Voorzien in Vastgoed (VIV) vastgesteld. Dit programma is een lange termijn agenda die aangeeft hoe we onze ambities op het gebied van ons vastgoed willen waarmaken, voor welke accommodaties we op welk moment een investering verwachten en hoe we die bekostigen. Jaarlijks stellen we een concreet Uitvoeringsjaarplan VIV op. We zitten momenteel in een fase waarin veel deelprojecten van plan- naar uitvoeringsfase gaan. Echter, de oplopende bouwkosten door schaarste materialen, stijgende loonkosten en nieuwe duurzaamheidseisen leiden tot forse onzekerheden over budgetten. Dit geldt voor (bijna) alle vastgoedprojecten.

99

Oorzaak risico We zitten momenteel in een fase waarin veel deelprojecten van plan- naar uitvoeringsfase gaan. Echter, de oplopende bouwkosten door schaarste materialen, stijgende loonkosten en nieuwe duurzaamheidseisen leiden tot forse onzekerheden over budgetten. Mogelijk gevolg Grotere onzekerheden en hogere bouwkosten leiden tot vertragingen of noodzakelijke aanpassingen in de plannen. Per project moet de afweging gemaakt worden of de geplande renovatie logisch is vanwege de toegenomen kosten tegenover nieuwbouw die het gebouw verder kan optimaliseren en verduurzamen. De hogere bouwkosten zullen leiden tot aanvullende budgetaanvragen. De onzekerheden leveren ook problemen in de organisatie op. Er is meer inzet nodig om projecten in goed banen te leiden. Daarnaast kunnen vertragingen en noodzakelijke aanpassingen leiden tot schade aan het imago van de gemeente. Beheersmaatregel De omgang van het risico is deels het verminderen ervan en deels het vermijden. Alle projecten monitoren we en waar nodig werken we aan alternatieven. Voorbeeld hiervan is de zoektocht in 2023 naar een alternatief voor de te dure renovatie en verbouw van het Bosbad. Wanneer het risico te hoog wordt kan vermijding optreden (afblazen van projecten). Medio 2023 heeft de gemeenteraad ingestemd met een aanpassing van het normbudget per m2 maar nog niet tot het verhogen van de hierbij behorende budgetten.

Opdracht vanuit de raad is deze aanpassing door te rekenen voor het totale programma en hierbij een overzicht te geven van het totale programma en de aanpassingen die hierin aan de orde zijn.  Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Er vinden nog steeds gesprekken tussen Rijk en VNG over de Omgevingswet plaats op het gebied van financiën en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Het blijft nodig om als programma boven op de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet te zitten en waar nodig en mogelijk bij te sturen. Wijzigingen kunnen van invloed zijn op het integraal werkproces, de inrichting van systemen, het werken met de kerninstrumenten, doorlooptijd van het programma, personele inzet en de financiën. Oorzaak risico Ontwikkelen en inzetten Digitaal Stelsel als gevolg van invoering Omgevingswet. Mogelijk gevolg - Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) wordt ontwikkeld vanuit het Rijk. Hier zijn we afhankelijk van (tijdige) beschikbaarheid (functionaliteiten) en kwaliteit van het DSO. Dit is op het moment merkbaar. Per 1 januari 2024 werken we met het DSO maar dit werkt in de praktijk nog niet optimaal. Het DSO wordt de komende jaren doorontwikkeld wat gepaard zal gaan met wijzigingen. Deze wijzigingen werken door in het integraal werkproces, systemen en communicatie.

- Uitgangspunt dat de Omgevingswet binnen 10 jaar budgetneutraal moet kunnen zijn ingevoerd, blijkt uit inventarisatie van de VNG niet haalbaar. Dit kan ten koste gaan van de doelen van de wet en doet daardoor mogelijk afbreuk aan de investeringen en inspanningen tot nu toe. Beheersmaatregel De omgang van het risico is het verminderen ervan. Voor de genoemde risico's geldt dat de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet nauw worden gevolgd en waar nodig op wordt ingespeeld.  Energiebeschikbaarheid Door intercontinentale spanningen en het minimaliseren van aardgas uit Groningen, is de levering van aardgas niet meer vanzelfsprekend. Dit zorgt voor een instabiele markt, hogere gasprijzen en zorgt voor een verschuiving in energiegebruik (van gas naar elektrisch). Daarnaast wordt de energiebelasting voor aardgasverbruik ook jaarlijks stevig verhoogd.

100