Programmabegroting 2026
Tekst van het document
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
508
629
501
507
516
524
Baten
19
17
17
18
18
18
Saldo
489
612
484
490
497
506
Cultureel erfgoed
Taakveld 5.6 Media
Afdeling: Sociaal Domein Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend Een toegankelijke informatievoorziening is belangrijk voor de betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving en de lokale democratie. In Noordenveld dragen de bibliotheek en de lokale media hier op verschillende manieren aan bij. De bibliotheek is allang niet meer alleen een plek om boeken
66
te lenen, maar vervult ook een sociale, educatieve en culturele rol. De lokale omroep en andere media zorgen ervoor dat inwoners op de hoogte blijven van wat er speelt in hun dorp en gemeente. Samen dragen ze bij aan leesplezier, digitale vaardigheden, mediawijsheid en een goed geïnformeerde samenleving.
Wat willen we bereiken? Media algemeen • We hebben een toegankelijke en toekomstbestendige bibliotheek die voldoet aan de landelijke eisen (WSOB) en ruimte biedt voor lezen, leren, ontmoeten en culturele activiteiten. • We willen de aanpak van leesbevordering, laaggeletterdheid en mediawijsheid versterken, dit om de zelfredzaamheid van onze inwoners te ondersteunen. • De lokale omroep en andere media vervullen een belangrijke rol in de lokale nieuwsvoorziening. Wat gaan we daarvoor doen? Media algemeen • We versterken de sociaal-maatschappelijke functie van de bibliotheek en zetten extra in op leesbevordering, laaggeletterdheid en mediawijsheid, met speciale aandacht voor jeugd en een doorgaande leeslijn. • We houden drie bibliotheekvestigingen in stand: fysiek in Roden (hoofdvestiging), in Norg en in Peize (op maat) en digitaal (24 uur per dag bereikbaar). • We faciliteren de bibliotheek om samen met lokale partners activiteiten te verzorgen op het gebied van ontmoeting en debat. Te denken valt aan lezingen, discussie, voorstellingen, Drentse Taol, etc. •
We faciliteren een Taalhuis in de bibliotheek in Roden.
• We faciliteren de bibliotheek met de instandhouding van het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het verzorgen van trainingen op het gebied van digitale vaardigheden. • We faciliteren de bibliotheek in het organiseren van voor- en vroegschoolse leesprogramma’s via het programma Kleintje Bieb en BoekStart in de kinderopvang. • We ondersteunen de lokale omroep in haar rol als onafhankelijke en toegankelijke nieuwsvoorziening voor inwoners van Noordenveld. • We werken samen met lokale media om inwoners actief te informeren over gemeentelijke plannen, culturele activiteiten en maatschappelijke initiatieven. • We stimuleren samenwerking tussen de bibliotheek, scholen, maatschappelijke, culturele organisaties en media om mediawijsheid te vergroten, vooral bij jongeren en ouderen. Bijbehorende belangrijke documenten • Notitie bibliotheekwerk Noordenveld, Regionaal Plan van aanpak laaggeletterdheid arbeidsmarktregio Groningen Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Media
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
877
908
687
601
616
632
Baten
310
176
0
0
0
0
Saldo
567
732
687
601
616
632
67
6. Duurzaam voor nu en later Tot programma 6. Duurzaam voor nu en later horen lasten en baten voor de taakvelden: (bedragen x € 1.000) Begroting 2025
Taakvelden
Begroting 2026
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
7.4 Milieubeheer
8.107
5.546
2.561
3.226
690
2.536
Totaal
8.107
5.546
2.561
3.226
690
2.536
Programmadoelstelling voorkomen negatieve effecten op het klimaat en willen waar mogelijk zelfs een positief • We effect op het klimaat hebben.
Beleidsindicatoren Hernieuwbare elektriciteit
Financieel overzicht Bedragen x € 1.000 Startsaldo begroting 2026-2029
Meerjarenperspectief
Begroting 2026
2027
2028
2029
2.536
2.422
2.435
2.448 =
Totaal programma 6. Duurzaam voor nu en later
Taakveld 7.4 Milieubeheer
2.536
2.422
2.435
2.448
Afdeling: Sociaal Domein, Beheer Portefeuillehouder:
Kirsten Ipema, Alex Wekema, Robert Meijer
Wat willen we bereiken? Programma duurzaamheid • We zorgen voor een duurzame leefomgeving met onder andere een schone lucht, gezonde bodem en een goede waterbalans. • We willen ons verplaatsen naar het gebruik van duurzame brandstoffen door enerzijds fossiele verkeersbewegingen te ontmoedigen en anderzijds schoon verkeer te stimuleren en faciliteren.
68
• We willen veel minder energie verbruiken dan we nu doen en alle energie die we nog wel gebruiken uit een duurzame lokale bron putten. • We willen veel minder afval produceren en het afval dat we produceren zoveel mogelijk hergebruiken. • We werken samen met onze inwoners, bedrijven en instellingen aan een duurzamer Noordenveld. • We willen meer ruimte bieden aan flora en fauna die niet alleen in het landelijke gebied een plek behoren te hebben. Ook in het stedelijk gebied geven we ze volop de ruimte. Wat gaan we daarvoor doen? Programma duurzaamheid •
We stellen een uitvoeringsprogramma duurzaamheid op voor 2026 en voeren deze uit.
•
We stellen een uitvoeringsprogramma warmtevisie op voor 2026 en voeren deze uit.
• We geven uitvoering aan ons duurzaamheidsbeleid (zoals de Lokale Adaptatie Strategie) en aan de lopende projecten (bijvoorbeeld ten aanzien van duurzame mobiliteit). •
We voeren een bodemsanering uit ter plaatse van de Bremstraat in Norg (Lampes Veentie).
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
2.707
8.107
3.226
3.126
3.156
3.186
Baten
460
5.546
690
704
721
738
Saldo
2.246
2.561
2.536
2.422
2.435
2.448
Milieubeheer
69
7. Helder zicht Tot programma 7. Helder zicht horen lasten en baten voor de taakvelden: (bedragen x € 1.000) Begroting 2025
Taakvelden
Begroting 2026
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
276
2.989
-2.713
276
422
-146
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
-1.174
0
-1.174
261
0
261
0.4 Overhead
15.473
528
14.945
15.046
417
14.629
0.5 Treasury
2.445
3.203
-757
2.598
2.580
18
643
5.224
-4.581
656
5.354
-4.698
0.62 OZB niet-woningen
71
2.186
-2.115
71
2.241
-2.169
0.64 Belastingen overig
3
0
3
3
0
3
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
0
69.824
-69.824
0
71.082
-71.082
1.376
1.058
318
2.000
1.170
830
40
0
40
40
0
40
19.153
85.011
-65.858
20.951
83.266
-62.314
0.10 Mutaties reserves
0.61 OZB woningen
0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal
Programmadoelstelling is een behoedzaam financieel beleid en een doelmatige bedrijfsvoering, • Doelstelling waarover we transparant communiceren.
Beleidsindicatoren Jaar Bedrijfsvoering
Eenheid
Werkelijk 2024
Begroot 2025 2026
Apparaatskosten
€ per inwoner
1.049
1.106
1.194
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
11,85
11,83
12,04
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
11,67
12,66
12,28
Externe inhuur
Kosten als % van de totale loonsom inclusief externe inhuurkosten
17,82
2,94
2,32
Overhead
% van totale lasten
12,75
12,63
12,25
Toelichting Boven- en onderstaande verplichte indicatoren komen niet van de website https://www.waarstaatjegemeente.nl. Deze worden intern samengesteld en worden met de laatste jaarrekening en voorlaatste begroting vergeleken. Solvabiliteitsratio De onderstaande grafiek geeft aan dat de verhouding tussen het eigen vermogen en het balanstotaal lager is dan het gewenste streefcijfer. Deze indicator geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteit wordt berekend door het eigen vermogen te delen door het balanstotaal. Ons streefcijfer is een solvabiliteitsratio van minimaal 25%. Voor de gerealiseerde
70
solvabiliteitsratio van Noordenveld in 2024, de begrote ratio’s van Noordenveld voor 2025-2029 en voor overige kengetallen verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Uitkeringen uit het gemeentefonds
Deze grafiek geeft de uitkering per inwoner uit het gemeentefonds weer ten opzichte van vergelijkbare gemeenten en gemiddeld in Nederland. De uitkering voor het jaar 2024 heeft betrekking op de decembercirculaire 2024. De uitkering voor Noordenveld en Nederland voor de jaren 2025 tot en met 2029 is het meest recent en is gebaseerd op de meicirculaire 2025.
71
Financieel overzicht Bedragen x € 1.000 Startsaldo begroting 2026-2029
Meerjarenperspectief
Begroting 2026
2027
2028
2029
-62.314
-64.058
-64.423
-66.878 +
Nieuw beleid Uitbreiding formatie griffie 2026 e.v.
58
58
58
58
Huisvesting gemeentehuis
129
129
129
129
187
187
187
187
Totaal nieuw beleid
=
Totaal programma 7. Helder zicht
-62.127
-63.871
-64.236
-66.691
Vervangingsinvesteringen Vervangingsinvesteringen
Bedrag (x € 1.000)
0.4 Overhead Vervanging hardware
930
Inventaris gemeentehuis
76
Totaal
1.006
Taakveld 0.4 Overhead
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend Overhead wordt centraal begroot en betreft alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Voor een nadere toelichting op de uitgaven en inkomsten verwijzen we u naar de paragraaf Overhead. Wat willen we bereiken? Overhead algemeen • We hebben zicht op de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primair proces. • We hebben zicht op de toerekening van de kosten van overhead aan de kostendekkende heffingen (rioolheffing en afvalstoffenheffing), bouwgrond en investeringen. Wat gaan we daarvoor doen? Overhead algemeen • We brengen overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) afzonderlijk alle kosten in beeld van de activiteiten die onder overhead vallen. Dit doen we in een aparte paragraaf in de begroting en in de jaarstukken. • We brengen de kosten in beeld die doorberekend worden in de afvalstoffen- en rioolheffing. Dit vindt plaats op grond van een rekentarief per productief uur. •
We rekenen een deel van de overhead door aan bouwgrond en investeringen.
72
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
15.321
15.473
15.046
15.166
15.437
15.753
Baten
237
528
417
421
424
428
Saldo
15.084
14.945
14.629
14.745
15.013
15.326
Overhead
Taakveld 0.5
Afdeling: Bedrijfsvoering
Treasury
Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend Treasury betreft het uitzetten en aantrekken van liquide middelen en het beheersen van de hieraan verbonden risico’s. Wat willen we bereiken? Treasury algemeen • We beschikken over voldoende financiële middelen om de begrotingstaken binnen de door de raad vastgestelde kaders van de begroting uit te kunnen voeren. • We trekken zo optimaal mogelijk financiering aan. We streven naar een goede balans tussen kortlopende en langlopende leningen. • We beheersen de risico's die verbonden zijn aan treasury (renterisico's, liquiditeitsrisico's, kredietrisico's). Wat gaan we daarvoor doen? Treasury algemeen •
We volgen de geld- en kapitaalmarkt op de voet.
• We anticiperen op onze liquiditeitsbehoefte door het aantrekken van een passende mix van kortlopende en langlopende geldleningen. • We beheersen de risico’s door zoveel mogelijk zekerheden te vestigen bij leningen en garanties die aan derden worden verstrekt. Bijbehorende belangrijke documenten •
Treasurystatuut 2018
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
2.152
2.445
2.598
2.677
2.473
2.473
Baten
2.623
3.203
2.580
2.738
2.705
2.670
Saldo
-471
-757
18
-61
-231
-196
Treasury
73
Taakveld 0.61
Afdeling: Bedrijfsvoering
OZB woningen
Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend De onroerendezaakbelasting (OZB) is een belasting die wordt geheven bij eigenaren van woningen en niet-woningen. De OZB-ontvangsten zijn vrij te besteden, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing. Wat willen we bereiken? OZB woningen algemeen • Op basis van het Coalitieakkoord is de inzet om lastenverzwaring voor inwoners niet meer dan trendmatig te laten stijgen. •
De eigenaren betalen over een marktconforme WOZ-waarde
•
Bij te late betaling: invordering via herinnering, aanmaning, dwangbevel, schuldregeling.
•
Tijdige betaling, al of niet via automatische incasso en/of betalingsregelingen.
• Het Noordelijk Belastingkantoor (NBK) voldoet aan wettelijke WOZ-toetsingscriteria: toezicht Waarderingskamer. Wat gaan we daarvoor doen? OZB woningen algemeen • We bieden de mogelijkheid te betalen via automatische incasso in maximaal 10 maandelijkse termijnen. • De aanslagen worden door het NBK opgelegd waarbij de waterschapsbelastingen worden aangevuld met de diverse gemeentelijke belastingen als OZB en afvalstoffen- en rioolheffing. •
Het NBK legt eind februari aanslagen en WOZ-beschikkingen op
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
664
643
656
672
689
706
Baten
5.161
5.224
5.354
5.488
5.626
5.766
Saldo
-4.497
-4.581
-4.698
-4.816
-4.937
-5.060
OZB woningen
Taakveld 0.62 OZB niet-woningen
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
Wat willen we bereiken? OZB niet-woningen algemeen • De eigenaren en/of gebruikers betalen over een marktconforme, of op basis van taxatiewijzers vastgestelde, WOZ-waarde. •
Bij te late betaling: invordering via herinnering, aanmaning, dwangbevel, schuldregeling.
•
Tijdige betaling, al of niet via automatische incasso en/of betalingsregelingen.
74
•
Het NBK voldoet aan wettelijke WOZ-toetsingscriteria: toezicht Waarderingskamer. Wat gaan we daarvoor doen?
OZB niet-woningen algemeen •
Het NBK legt eind februari aanslagen en WOZ-beschikkingen op.
• We bieden de mogelijkheid te betalen via automatische incasso in maximaal 10 maandelijkse termijnen. • De aanslagen worden door het NBK opgelegd waarbij de waterschapsbelastingen worden aangevuld met de diverse gemeentelijke belastingen zoals OZB, rioolheffing, de BIZ-bijdrage en de reinigingsrechten. Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
82
71
71
73
75
76
Baten
2.065
2.186
2.241
2.297
2.354
2.413
Saldo
-1.983
-2.115
-2.169
-2.224
-2.279
-2.337
OZB niet-woningen
Taakveld 0.64
Afdeling: Bedrijfsvoering
Belastingen overig
Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend Op dit taakveld zijn uitgaven opgenomen voor het heffen van de bijdrage Bedrijven InvesteringsZone (BIZ). Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Belastingen overig
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
4
3
3
3
3
3
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
4
3
3
3
3
3
Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend •
De gemeente ontvangt op drie tijdstippen in het jaar informatie van het Rijk over de uitkering uit het gemeentefonds: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota.
•
Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag
75
aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten via maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor (de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor). Die drie componenten zijn aan wijzigingen onderhevig. •
De ontwikkeling van het gemeente- en provinciefonds wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres (jaarlijkse toe- en afname van het gemeentefonds). Wat willen we bereiken?
Uitkeringen algemeen • Kort na het uitkomen van de circulaires van het gemeentefonds willen we de financiële gevolgen voor onze gemeente in beeld hebben. • We willen de effecten van de circulaires op de diverse budgetten van de gemeente in meerjarenperspectief afzonderlijk in beeld hebben. •
We informeren de raad tijdig over de effecten van binnengekomen circulaires. Wat gaan we daarvoor doen?
Uitkeringen algemeen • Na het verschijnen van de mei-, september- of de decembercirculaire gaan we de financiële gevolgen meerjarig in beeld brengen. •
We analyseren welke gevolgen elke circulaire heeft voor de meerjarenbegroting
•
We brengen de specifieke gevolgen voor de diverse budgetten in beeld.
•
We volgen ontwikkelingen op het gebied van het gemeentefonds.
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
0
0
0
0
0
0
Baten
66.773
69.824
71.082
73.101
73.814
76.922
Saldo
-66.773
-69.824
-71.082
-73.101
-73.814
-76.922
Taakveld 0.8 Overige baten en lasten
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend Budgetten die nog niet specifiek zijn toegewezen worden op dit taakveld geraamd. Wat willen we bereiken? Overige baten en lasten algemeen • Alle baten en lasten die we (nog) niet aan een specifiek taakveld kunnen toerekenen zijn in beeld.
76
Wat gaan we daarvoor doen? Overige baten en lasten algemeen • We inventariseren alle baten en lasten die wij niet direct kunnen toerekenen aan andere taakvelden. Het gaat hierbij om budgetten die bijvoorbeeld te maken hebben met de doorbelasting van personele lasten of niet-ingevulde taakstellingen. Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
335
1.376
2.000
2.046
2.063
2.081
Baten
339
1.058
1.170
1.170
1.170
1.170
Saldo
-4
318
830
877
894
911
Overige baten en lasten
Taakveld 0.9
Afdeling: Bedrijfsvoering
Vennootschapsbelasting (VpB)
Portefeuillehouder: Alex Wekema
Inleidend •
We hebben afstemming gehad met de Belastingdienst over de fiscale verwerking van de grondexploitaties tot en met 2024. De grondexploitaties zijn verwerkt volgens de vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst.
•
De verkoop van restafval valt onder ondernemersactiviteiten. Daar is, samen met de opbrengst grondexploitaties, vennootschapsbelasting over verschuldigd. Wat willen we bereiken?
Vennootschapsbelasting algemeen •
Jaarlijks dienen we tijdig een aangifte vennootschapsbelasting in bij de Belastingdienst. Wat gaan we daarvoor doen?
Vennootschapsbelasting algemeen • Jaarlijks toetsen we welke verrichte ondernemersactiviteiten onder de vennootschapsbelasting vallen en welke gevolgen dit heeft voor de aangifte. Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Vennootschapsbelasting (VpB)
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
285
40
40
0
0
0
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
285
40
40
0
0
0
77
Taakveld 0.10
Afdeling: Bedrijfsvoering
Mutaties reserves
Portefeuillehouder: Alex Wekema
Wat willen we bereiken? Mutaties algemeen • Het gebruik van reserves en voorzieningen vindt conform de kaders plaats, zoals deze door de raad in de begroting en nota reserves en voorzieningen zijn vastgelegd. • We hebben een actueel beeld van de onttrekkingen en toevoegingen aan reserves en voorzieningen. Wat gaan we daarvoor doen? Mutaties algemeen • We verwerken op basis van genomen raadsbesluiten de toevoegingen en onttrekkingen verwerken. • Per mutatie maken we zichtbaar ten laste of ten gunste van welke reserve de onttrekking of toevoeging plaatsvindt. Bijbehorende belangrijke documenten •
Nota reserves en voorzieningen 2024-2027
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
1.809
276
276
276
276
276
Baten
813
2.989
422
382
382
382
Saldo
996
-2.713
-146
-106
-106
-106
Mutaties reserves
Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
Wat willen we bereiken? Resultaat algemeen • We hebben de saldi van de jaarrekening en de meerjarenbegroting in beeld. Dit is exclusief de begrote structurele bestedingsruimte die opgenomen wordt in de aanbiedingsbrief en waar de raad over kan beslissen. • We hebben inzicht in het gerealiseerd resultaat of het verwachte overschot of tekort in de meerjarenbegroting. Hierdoor krijgen we inzicht in de aanwezige financiële ruimte. • We willen een meerjarenbegroting die structureel in evenwicht is. Het ravijnjaar 2026 is hierop uitgezonderd.
78
Wat gaan we daarvoor doen? Resultaat algemeen •
We begroten verwachte baten en lasten actueel.
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Resultaat van de rekening van baten en lasten
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
5.001
-1.174
261
625
1.035
1.504
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
5.001
-1.174
261
625
1.035
1.504
79
Paragrafen
80
1. Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf gaat over de lokale belastingen en heffingen. Aan de orde komen de ontwikkelingen ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de kostendekkendheid van de tarieven, het kwijtscheldingsbeleid dat we hanteren en de lastendruk voor de burger. Lokale heffingen worden opgebracht door inwoners van - en bezoekers aan - onze gemeente, bedrijven en instellingen. Lokale heffingen betreffen zowel de publiek- als de privaatrechtelijke heffingen. Lokale heffingen voorzien in een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeente. De publiekrechtelijke heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten: •
belastingen: de opbrengsten van belastingen komen toe aan de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. Dit zijn onder meer de onroerendezaakbelasting (OZB), de toeristenbelasting en de forensenbelasting. Het criterium van de kostendekkendheid is hier niet aan de orde;
•
rechten: een recht is een vergoeding voor een concrete, door de gemeente te leveren prestatie. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar: de opbrengsten moeten aangewend worden voor de daaraan gerelateerde prestaties. Voorbeelden zijn de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Hier geldt een wettelijke norm van maximaal 100% kostendekkendheid.
De privaatrechtelijke heffingen hebben betrekking op tarieven voor economische activiteiten die verricht worden in het algemeen belang. Verderop in deze paragraaf zal de gemeentelijke lastendruk, het heffingenbeleid dat we voeren en de vergelijking van de door ons gehanteerde tarieven met andere Drentse gemeenten, inzichtelijk worden gemaakt. Dit doen we zoveel als mogelijk aan de hand van openbare bronnen als de website van het Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden: Overzicht - COELO) en bijvoorbeeld het CBS.
Belangrijkste heffingen Van de meest belangrijke heffingen is hieronder op basis van de jaarrekening 2024 het procentuele aandeel in het totaal weergegeven.
81
Ontwikkelingen Rioolheffing Het veranderende klimaat vraagt om verandering in de manier waarop we met water omgaan. De horizon is een waterrobuust en klimaatbestendig gebouwd gebied in 2050. We investeren hiervoor in gescheiden rioolstelsels, waterbergingen en infiltratievoorzieningen. De investeringen hebben een lang meerjarig nut maar deze zijn wel van invloed op het tarief rioolheffing. Maximering stijging OZB Diverse partijen in de Tweede Kamer hebben in het recente verleden aangegeven dat zij de stijging van de OZB willen maximeren. Voor 2026 houden we vooralsnog vast aan de stijging van 2,5% uit de perspectiefnota. Toeristenbelasting De geplande verhoging van de BTW voor hotels en vakantieparken kan invloed hebben op het aantal overnachtingen in de gemeente. Als blijkt dat hierdoor het aantal overnachtingen daalt heeft dit gevolgen voor de opbrengst toeristenbelasting. Het tarief per overnachting is in 2026 gelijk aan 2025.
Gemeentelijk tarievenbeleid Uitgangspunten voor de lokale heffingen zijn: •
schommelingen in retributies en belastingen dienen zoveel mogelijk te worden voorkomen door het handhaven van een, in relatie tot de inflatie, zoveel als mogelijk niet meer dan een trendmatige verhoging;
•
tarieven en heffingen dienen waar mogelijk kostendekkend te zijn.
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Gemeenten kunnen kwijtschelding verlenen van gemeentelijke heffingen. Zij zijn daarbij wel gebonden aan de landelijke uitvoeringsregeling. Voor wat betreft de kosten van bestaan, kunnen gemeenten afwijken van deze regeling. Het rijk hanteert 90% van de bijstandsnorm als het bestaansminimum, in Noordenveld hanteren we 100% van de bijstandsnorm als bestaansminimum. Kwijtschelding is mogelijk voor de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Tot 2024 werd voornamelijk kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing verleend. Vanaf 2024 leggen we de rioolheffing niet meer op bij de eigenaar maar bij de gebruiker. Hierdoor kan de gebruiker ook kwijtschelding aanvragen voor de rioolheffing. Als gevolg hiervan is het verleende bedrag aan kwijtschelding significant hoger dan in eerdere jaren. De bedragen die in voorgaande jaren gemoeid waren met de kwijtschelding staan in onderstaande tabel:
Kwijtschelding (bedragen x € 1.000)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Verleende kwijtschelding
88
90
82
94
94
224
82
Overzicht geraamde inkomsten diverse heffingen De gemeente Noordenveld haalt voor ruim € 19 miljoen aan inkomsten uit lokale heffingen. Onderstaande tabel geeft weer welke opbrengst uit lokale heffingen zijn geraamd als dekkingsmiddel in de begroting 2026:
Overzicht belastingen en heffingen (bedragen x € 1.000) Onroerendezaakbelastingen
7.595
Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten
4.521
Rioolheffing
5.450
Bouwleges
814
Overige leges
903
Lijkbezorgingsrechten
225
Toeristenbelasting
289
Forensenbelasting
261
Marktgelden
32
BIZ-heffing
170
Totaal belastinginkomsten
20.260
Onroerendezaakbelasting De onroerendezaakbelasting is de belangrijkste gemeentelijke belasting. Niet alleen qua omvang, maar ook omdat de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht besteed kan worden. De belangrijkste functie is het genereren van inkomsten. De hoogte van een aanslag is afhankelijk van de waarde van een pand en van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de heffing voor eigenaren van woningen, eigenaren van nietwoningen en gebruikers van niet-woningen. De waarde van de woningen en bedrijven wordt ieder jaar opnieuw bepaald. De ontwikkeling van onze tarieven van de OZB tot en met 2025 zijn als volgt:
Onroerendezaakbelasting (tarieven in %)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
eigenaren woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,09501
0,09519
0,09541
totaal woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,10429
0,10429
0,10429
eigenaren niet-woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,09501
0,09519
0,09541
gebruikers niet-woningen
0,13038
0,12936
0,13622
0,14263
0,14159
0,15184
0,16102
totaal niet-woningen
0,24042
0,23691
0,24569
0,24692
0,23660
0,24703
0,25643
83
Tarief maal de WOZ-waarde geeft het aanslagbedrag De verschillende tarieven, in combinatie met de WOZ-waarde, bepalen de uiteindelijke hoogte van de aanslag OZB. Ter vergelijking zijn hieronder de OZB-bedragen opgenomen voor alle Drentse gemeenten (bron: Atlas Gemeenten 2025 - COELO) in het jaar 2025 bij een gemiddelde woningwaarde van een koophuis.
Het gemiddelde OZB-bedrag 2025 voor koopwoningen in Drenthe is € 444 tegenover € 423 voor Noordenveld. In deze paragraaf zijn de nieuwe tarieven voor 2026 nog niet opgenomen, aangezien de uitkomst van de herwaardering op grond van de Wet WOZ nog niet bekend is. Nadere voorstellen volgen op korte termijn.
84
Reinigingsheffingen De afvalstoffenheffing (of reinigingsheffing) is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de opbrengst wordt gebruikt om de vuilnisinzameling en -verwerking te bekostigen. Huishoudens betalen in veel gevallen een vast bedrag per jaar.
Afvalstoffenheffing (bedragen in €)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
eenpersoonshuishouden
161
161
171
186
216
240
248
meerpersoonshuishouden
202
202
212
227
257
281
295
Ter vergelijking zijn hieronder de bedragen van het meerpersoonstarief van de afvalstoffenheffing opgenomen voor alle Drentse gemeenten in het jaar 2025:
Het gemiddelde tarief in Drenthe is € 262 in 2025 voor een meerpersoonshuishouden (bron: Atlas Gemeenten 2025 - Coelo).
Kostendekkendheid lokale heffingen De wettelijke voorschriften rond kostendekkendheid hebben tot doel om de transparantie te verhogen met betrekking tot de totstandkoming van de legestarieven en andere gemeentelijke heffingen die hoogstens kostendekkend mogen zijn.
Berekening kostendekkendheid van de reinigingsheffing (bedragen x € 1.000) Lasten Huisvuil
7.3 Afval
2.473
Grof vuil
7.3 Afval
149
Wegwerpglas
7.3 Afval
-6
Grondstoffencentrum
7.3 Afval
949
Oud papier
7.3 Afval
-33
Overige kosten
7.3 Afval
45
Plastic
7.3 Afval
78
85
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overige
15
BTW
n.v.t.
574
Overhead
0.4 Overhead
226
Zwerfvuil
2.1 Verkeer en vervoer
53
Totaal lasten
4.523
Baten Afvalstoffenheffing
7.3 Afval
4.435
Reinigingsrechten
7.3 Afval
86
Totaal baten
4.521
Dekkingspercentage
100%
Rioolheffing De rioolheffing is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de opbrengst wordt gebruikt om werkzaamheden in het gemeentelijke waterbeheer te bekostigen. De grootste watertaak voor gemeenten was het rioolbeheer. Er vindt nu een verschuiving plaats naar maatregelen om het veranderende klimaat het hoofd te bieden, zoals wateroverlast. De rioolheffing kan van de eigenaar en/of van de gebruiker van een pand worden geheven. De rioolheffing wordt sinds 2024 bij de gebruiker geheven. Met ingang van 2025 wordt de grens voor belast waterverbruik jaarlijks stapsgewijs verlaagd, om te komen tot een belast waterverbruik vanaf 200 kubieke meter op jaarbasis. Hiermee willen we zuinig watergebruik stimuleren. De verbruiksgrens verlagen we in 2026 naar 300 kubieke meter of meer per jaar (was 400 kubieke meter in 2025).
Rioolheffing (bedragen in €)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
rioolheffing eigenaar
245
245
225
256
277
298
326
Ter vergelijking zijn hierna de bedragen voor de rioolheffing opgenomen voor alle Drentse gemeenten in het jaar 2025 (bij een gemiddelde woningwaarde):
86
Het gemiddelde tarief voor de rioolheffing bedraagt in Drenthe € 223. In bovenstaand overzicht is uitgegaan van het tarief voor een meerpersoonshuishouden. Objectief vergelijken is lastig, aangezien elke gemeente een redelijke mate van vrijheid heeft over de kostenopbouw van het tarief. Binnen onze gemeente rekenen we bijvoorbeeld 50% van de kosten van straatreiniging toe aan dit tarief. Het is niet bekend welke kosten andere gemeenten onder dit tarief brengen. De variatie in de ondergrond en de daarmee samenhangende problematiek maakt dat ons tarief verhoudingsgewijs hoger is dan bij de andere Drentse gemeenten. De kostendekkendheid van de rioolheffing berekenen wij als volgt:
Berekening kostendekkendheid van de rioolheffing (bedragen x € 1.000) Lasten Kapitaallasten
7.2 Riolering
2.781
Vrijverval
7.2 Riolering
303
Drukriolering
7.2 Riolering
248
Gemalen
7.2 Riolering
299
Randvoorzieningen
7.2 Riolering
26
IBA's
7.2 Riolering
1
Kolken
7.2 Riolering
83
Overige taken en beleidsadvisering
7.2 Riolering
380
Schouwsloten
7.2 Riolering
287
Straatvegen
2.1 Verkeer en vervoer
171
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overige
39
Btw
n.v.t.
789
Overhead
0.4 Overhead
115
Totaal lasten
5.522
Baten Rioolheffing
7.2 Riolering Totaal baten
Exploitatietekort
Dekkingspercentage
5.450 5.450
72
99%
Het exploitatietekort 2026 komt ten laste van de voorziening riolering.
Leges In de tarieventabel, behorende bij de verordening leges, is een veelheid aan producten en bijbehorende tarieven opgenomen, waaronder diverse tarieven die worden bepaald door bijzondere en/of hogere regelgeving (bijvoorbeeld reisdocumenten). De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening opgedeeld in drie hoofdstukken. In het kader van de nieuwe BBV-voorschriften zijn de volgende beleidsuitgangspunten gehanteerd: •
tussen de hoofdstukken is er geen kruissubsidiëring;
87
•
voor de hoofdstukken 1 en 3 maken we gebruik van de 'Activity Based Costing’ (ABC)methode;
•
de uitwerking van hoofdstuk 2 is gebaseerd op de begroting (begrote kosten en uren);
•
de overheadkosten, zoals vastgelegd in de begroting onder taakveld 0.4 overhead, worden met een verdeelsleutel toegekend.
Hierna volgt een overzicht van baten en lasten per titel en de daaronder vallende hoofdstukken zoals opgenomen in de tarieventabel. Hoofdstuk 1. Algemene dienstverlening De kostendekkendheid van de algemene dienstverlening stijgt van 89% (begroting 2025) naar 97%. De toename is een gevolg van hogere begrote baten.
Kostendekkendheid hoofdstuk 1 (bedragen in €)
Overhead
1.1 Burgerlijke Stand
55.477
40.110
95.587
65.000
68%
1.2 Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart
408.187
132.473
540.660
530.000
98%
1.3 Rijbewijzen
146.566
62.581
209.147
230.000
110%
1.4 Verstrekkingen in het kader van de BRP
6.806
4.922
11.728
7.000
60%
1.7 Overige publiekszaken
4.286
930
5.216
4.000
77%
1.9 Bijzondere wetten
10.034
5.552
15.586
17.500
112%
631.356
246.568
877.924
853.500
97%
Totaal
Totaal
% kostendekkendheid
Lasten
Baten
Hoofdstuk 2. Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet De kostendekkendheid van dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet omgevingsvergunning van 99% ligt hoger dan begroot voor in 2025 (93%). De effecten van de in 2024 ingevoerde de Omgevingswet en de aanpassingen in de legesverordening die hiermee samenhangt komen tot uitdrukking in de kostendekkendheid voor 2026.
Kostendekkendheid hoofdstuk 2 (bedragen in €)
Lasten
Overhead
Totaal
Baten
% kostendekkendheid
15.972
9.511
25.483
64.803
254%
Omgevingsvergunningen, activiteiten met betrekking tot bouwwerken
522.029
276.653
798.682
749.392
94%
Totaal
538.001
286.164
824.165
814.195
99%
2.2 Voorfase 2.3
Hoofdstuk 3. Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder Hoofdstuk 2 De kostendekkendheid van dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn stijgt ten opzichte van 2025 (83%) naar 88% als gevolg van hogere opbrengsten.
Kostendekkendheid hoofdstuk 3 (bedragen in €)
Lasten
Overhead
Totaal
Baten
% kostendekkendheid
3.5 Horeca, standplaatsen
11.664
7.153
18.817
17.094
91%
3.7 Overige vergunningen
819
503
1.322
552
42%
12.483
7.656
20.139
17.646
88%
Totaal
88
Lijkbezorgingsrechten Uitgangspunt is om te komen tot 100% kostendekkendheid. Om dit te bereiken zijn in 2025 de opbrengsten verhoogd door leges te heffen op het niveau van omliggende gemeenten. Voor 2026 stijgen de tarieven met 2,5%. De kostendekkendheid van lijkbezorgingsrechten stijgt hierdoor ten opzichte van 2025 (58%) naar 62%.
Berekening kostendekkendheid van de lijkbezorgingsrechten (bedragen x € 1.000) Lasten Begraafplaatsen
7.5 Begraafplaatsen
286
Grafuitgifte
7.5 Begraafplaatsen
12
BTW
n.v.t.
Overhead
0.4 Overhead
67
Totaal lasten
365
Baten Begraafrechten
7.5 Begraafplaatsen
225
Totaal baten
225
Dekkingspercentage
62%
Forensenbelasting De forensenbelasting wordt geheven van niet-inwoners met een recreatie- of tweede woning in onze gemeente, onder meer als compensatie voor het missen van een uitkering per inwoner uit het gemeentefonds. In de gemeenten Assen, Emmen en Meppel wordt geen forensenbelasting geheven.
89
Niet elke gemeente heft forensenbelasting. De gemeenten die dat wel doen hanteren allemaal een eigen systematiek en tarief. Voor de onderlinge vergelijkbaarheid hebben we de gemiddelde WOZwaarde genomen van de in Noordenveld in de forensenbelasting betrokken objecten per belastingjaar 2025, waardepeildatum 1 januari 2024. Het ongewogen gemiddelde tarief per gemeente baseren we op de gehanteerde staffels per gemeente en bedraagt in Drenthe voor het jaar 2025 € 600.
Toeristenbelasting In de begrotingsvergadering van november 2019 heeft de gemeenteraad, op basis van de evaluatie, besloten om de pilot toeristenbelasting te continueren tot en met 2024. Het tarievenbeleid in 2025 en 2026 is een continuering van het gevoerde beleid, waarmee de toeristenbelasting vergelijkbaar is met de omliggende gemeenten. De verhoging van de BTW kan echter wel gevolgen hebben voor het aantal overnachtingen en de daarmee samenhangende inkomsten.
Marktgelden De marktgelden die we momenteel nog heffen zijn de weekmarktgelden van Peize.
BIZ-bijdrage Deze heffing is in 2012 voor het eerst geheven voor de Bedrijven InvesteringsZone (BIZ) ‘Centrum Roden’. De Stichting ‘Ondernemersfonds Noordenveld’ zet in op het collectief verbeteren van het ondernemersklimaat in Noordenveld en het waarborgen van de continuïteit hiervan. Het Ondernemersfonds is een instrument van, voor en door ondernemers dat met deze belastingheffing wordt gefaciliteerd door de gemeente. Voor de ondernemers van de bedrijventerreinen is de Stichting ‘BIZ Industrieterreinen Noordenveld’ opgericht. In de in februari 2015 gehouden draagvlakmeting hebben ondernemers in de BI-zones ‘Centrum Roden’, ‘Bedrijventerreinen Roden’ en ‘Bedrijventerrein Peize’ zich uitgesproken voor een BIZ. Ook in de periode 2020 tot en met 2024 bleek voldoende draagvlak voor deze BI-zones. Voor de periode 2025 tot en met 2029 bleek onvoldoende draagvlak op het bedrijventerrein Peize. In de BI-zondes 'Centrum Roden' en 'Bedrijventerreinen Roden' zorgt de gemeente voor de heffing van de BIZgelden. Deze opbrengst wordt onder inhouding van een klein bedrag aan perceptiekosten uitbetaald aan beide stichtingen.
Lastendruk Noordenveld wil de stijging van de totale lastendruk zoveel mogelijk binnen het inflatiepercentage houden en streeft ernaar om ook in de toekomst de stijgingen te beperken. In de hierna opgenomen grafiek geven we een overzicht van de ontwikkeling van de woonlastendruk in onze gemeente in vergelijking met het gemiddelde in Drenthe en Nederland. Hierin zijn de OZB, afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden met eigen woning en de gemiddelde woningwaarde in het gegeven jaar betrokken:
90
Dit staafdiagram geeft aan dat Noordenveld in 2025 een lagere woonlastendruk (€ 1043) heeft dan het gemiddelde in Nederland (€ 1.053). Het gemiddelde van Drenthe bedraagt in 2025 € 930. En, tot slot, een overzicht van de gemeentelijke woonlasten in 2025 per gemeente in Drenthe (bron: Woonlasten en rangnummers per gemeente 2024 - COELO).
91
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inzicht in robuustheid gemeentelijke financiën De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeentelijke financiële positie bestand is tegen tegenvallers. Met een zeker weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat elke financiële tegenvaller meteen dwingt tot bezuinigen. Het weerstandsvermogen kan betrekking hebben op het begrotingsjaar zelf (statisch weerstandsvermogen) maar ook op meerdere begrotingsjaren (dynamisch weerstandsvermogen). Om de robuustheid van de financiële middelen te kunnen beoordelen is inzicht nodig in de omvang en impact van mogelijke risico’s en de aanwezige weerstandscapaciteit.
Financiële kengetallen In de begroting en jaarrekening wordt een voorgeschreven tabel met financiële kengetallen opgenomen. Deze cijfers geven een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in de gemeente. Ook wordt een toelichting gegeven op de onderlinge verhouding tussen deze kengetallen en wat dat betekent voor de financiële positie van de gemeente. Het gebruik en het vaststellen van de berekeningswijze van de kengetallen heeft geen functie als normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht door de provincies. De voorgeschreven kengetallen worden al langere tijd gebruikt bij onder anderen financiële stresstesten. Een gemeente kan bij de vaststelling van de eigen normen gebruik maken van de signaleringswaarden zoals die worden toegepast bij stresstesten. Interpreteren van kengetallen MaatWaakzaamheid regelen geboden niet nodig
Kengetallen Kengetal
Hoe interpreteren
Maatregelen nemen
Signaalwaarden
1. Netto schuldquote a. zonder correctie doorgeleende gelden
Hoe lager het percentage hoe beter
< 90%
van 90% t/m 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
Hoe lager het percentage hoe beter
< 90%
van 90% t/m 130%
> 130 %
2. Solvabiliteitsratio
Hoe hoger het percentage hoe beter
> 50%
van 20% t/m 50%
< 20%
3. Kengetal grondexploitatie
Hoe lager het percentage hoe beter
< 20%
van 20% t/m 50%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte Hoe hoger het percentage hoe beter
> 0%
0%
< 0%
5. Belastingcapaciteit
<95%
van 95% t/m 105%
> 105%
Hoe lager het percentage hoe beter
Kengetallen Rekening
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
a. zonder correctie doorgeleende gelden
66%
71%
71%
80%
80%
78%
b. met correctie doorgeleende gelden
65%
69%
69%
80%
80%
78%
2. Solvabiliteitsratio
26%
22%
21%
21%
21%
21%
Kengetallen bij de begroting 2025 1. Netto schuldquote
92
3. Kengetal grondexploitatie
4%
8%
8%
5%
4%
3%
4. Structurele exploitatieruimte
3%
3%
0%
0%
0%
2%
5. Belastingcapaciteit
97%
93%
103%
100%
97%
95%
Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. Kengetal 1a
Waarde 2026
Interpretatie
Netto schuldquote met correctie
71%
Geen maatregelen nodig
1b Netto schuldquote zonder correctie
69%
Geen maatregelen nodig
Solvabiliteit Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger het percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente.
Kengetal 2.
Solvabiliteitsratio
Waarde 2026 21%
Interpretatie Waakzaamheid geboden
Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Voor de berekening van dit kengetal worden de boekwaarden van de bouwgronden in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting.
Kengetal 3.
Grondexploitatie
Waarde 2026 8%
Interpretatie Geen maatregelen nodig
Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Kengetal 4.
Structurele exploitatieruimte
Waarde 2026 0%
Interpretatie Waakzaamheid geboden
Woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten van meerpersoonshuishoudens te vergelijken met het landelijk gemiddelde.
93
Kengetal 5.
Waarde 2026
Belastingcapaciteit
Interpretatie
103%
Waakzaamheid geboden
Weerstandscapaciteit Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is om de nadelige gevolgen van risico’s (financiële tegenvallers) op te vangen, zonder dat het beleid hoeft te worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de benodigde weerstandscapaciteit (de ingeschatte risico’s) en de beschikbare weerstandscapaciteit.
Berekende risico's
Beschikbare middelen
Benodigde weerstandscapaciteit
Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald -en bij elke nieuwe begroting en jaarstukken geactualiseerd- door: •
de verwachte kans keer gevolg;
•
de waarschijnlijkheid dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen;
•
de mate waarin risico’s al op andere wijze zijn afgedekt.
Risico’s Het weerstandsvermogen van een gemeente dient om die categorie risico’s af te dekken die niet in de begroting is voorzien. Het gaat hier om bedrijfsrisico’s met betrekking tot de grondexploitatie, open einde-regelingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Reguliere risico’s behoren dus niet tot deze categorie. Hiervoor kunnen immers verzekeringen worden afgesloten of voorzieningen worden gevormd. In het vervolg van deze paragraaf zal nader worden ingegaan op de beschikbare incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Vervolgens kunnen conclusies worden getrokken over hoe het gewenste weerstandsvermogen zich verhoudt tot de weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit: reserves Reserves zijn vermogensbestanddelen van het eigen vermogen. Noordenveld kent verschillende reserves, zoals: •
de algemene reserve;
•
egalisatiereserves, ofwel bestemmingsreserves die dienen om ongewenste schommelingen op te vangen in de tarieven die aan derden in rekening worden gebracht;
•
overige bestemmingsreserves.
De bestemmingsreserves zijn door de gemeenteraad ingesteld voor het behalen van bepaalde doelstellingen. Bij aanwending voor andere doeleinden zou het oorspronkelijk voorgenomen besluit niet meer gerealiseerd kunnen worden. Daarom worden de bestemmingsreserves niet tot de weerstandscapaciteit gerekend. In de nota reserves en voorzieningen 2024-2027 is bovenstaand beleid opgenomen.
94
Omvang weerstandscapaciteit Noordenveld beschikt per ultimo 2025 over de volgende weerstandscapaciteit. Reserve (bedragen x € 1.000) Algemene reserve
12.482
Voor de algemene reserve geldt dat er sprake is van (toekomstige) claims en toevoegingen op grond van besluitvorming van de gemeenteraad. In het bovenstaande bedrag is hiermee al rekening gehouden. Structurele weerstandscapaciteit: onbenutte belastingcapaciteit De hoogte van de algemene reserve geeft de incidentele weerstandscapaciteit aan. Tot de structurele weerstandscapaciteit van een gemeente behoort de onbenutte belastingcapaciteit van de OZB, te definiëren als het verschil tussen de door de raad vastgestelde tarieven en de ‘maximum’-tarieven. Voor de OZB geldt echter geen wettelijk vastgesteld maximum meer, de ruimte binnen de onroerende zaakbelasting is in theorie dus onbeperkt. De omvang van deze belastingbuffer wordt dus bepaald door wat het gemeentebestuur als aanvaardbaar maximumtarief beschouwt. Stand bestemmingsreserves Reserve (bedragen x € 1.000) Reserve sociale volkshuisvesting Norg
783
Reserve grondexploitaties (vrij beschikbaar)
5.753
Aankoop kunstwerken
26
Reserve sociaal domein (vrij beschikbaar)
4.954
Dekking kapitaallasten
7.593
Starters-/zonneleningen
150
Reserve Middenveld
848
Onderhoud gebouwen
346
Reserve Nij Begun
836
Totaal bestemmingsreserves
21.289
Stand algemene reserve en bestemmingsreserves In de stand van de reserves zijn de verwachte raadsbesluiten in 2025 verwerkt. Omvang reserves Hieronder worden de gemiddelde reserves per inwoner van Noordenveld over 2025 en 2026 vermeld.
Soort reserve (bedragen in € per inwoner)
2025
2026
Algemene reserve
337
392
Bestemmingsreserve
631
668
Totaal
664
1.060
95
Omvang van het weerstandsvermogen Wetenschappelijke of algemeen geldende normen voor de gewenste omvang van het weerstandsvermogen zijn er niet. Uitgangspunt is dat de omvang van het weerstandsvermogen in verhouding moet staan tot de risico’s die de gemeente loopt. Iedere organisatie zal aan de gewenste omvang op haar eigen wijze, gelet op haar eigen situatie, invulling moeten geven. Bij het kwantificeren van risico’s wordt aangesloten bij de kans dat zich een risico voordoet en de financiële schade die daaruit kan voortvloeien. Bij elk risico is door de risicobeheerders aangegeven hoe groot de kans is dat zich een risico voordoet. De inschatting van een risico kan bijvoorbeeld gebaseerd zijn op ervaringsgegevens. In de praktijk worden vijf risicoklassen gehanteerd. De indeling is gebaseerd op het aantal keren dat een risico zich in/over de jaren kan voordoen. Aan elke klasse is een percentage gehangen dat vermenigvuldigd wordt met het financiële gevolg. Ook deze zijn ingedeeld in (vijf) klassen. Die loopt op van € 25.000 - € 50.000 tot groter dan € 750.000.
Kans Referentiebeelden (klasse)
Kwantitatief
Gevolg (klasse)
Financieel gevolg
1 < of 1 keer per 10 jaar
10%
1
€ 25.000 - € 50.000
2 1 keer per 5 - 10 jaar
30%
2
€ 50.000 - € 100.000
3 1 keer per 2 - 5 jaar
50%
3
€ 100.000 - € 250.000
4 1 keer per 1 - 2 jaar
70%
4
€ 250.000 - € 750.000
5 1 keer per jaar of vaker
90%
5
> € 750.000
Ratio weerstandsvermogen Er bestaat geen voorschrift met betrekking tot de minimale hoogte van het weerstandsvermogen/ratio. In het algemeen wordt een weerstandsvermogen/ratio van 1,0 tot 1,4 als voldoende beschouwd, van 1,4 tot 2,0 als ruim voldoende en groter dan 2,0 als uitstekend. Bij het instellen van de bestemmingsreserve Middenveld is bepaald dat de hoogte van de reserve (€ 1.500.000) in mindering gebracht wordt op het benodigde weerstandsvermogen. Hierna volgt een overzicht van de wijze waarop de maximale risico’s zijn afgedekt door de algemene reserve en vertaald via het ratio weerstandsvermogen:
96
Weerstandsvermogen - risico's (bedragen vermogen x € 1.000) Beschikbaar weerstandsvermogen (A)
12.482
Benodigd weerstandsvermogen (B)
6.901
Ratio (A/B)
1,8
Afwijking t.o.v. ratio 1,0
0,8
Ratio in jaarstukken 2024
1,9
Risicotabel Kans ( 1 keer per x jaar) Klasse Risico's
1
2
3
4
> 10 ~ 5-10 ~ 2-5 ~ 1-2 Per jaar 10%
30%
2
3
4
€ 25- € 50- € 100- € 250€ 50 € 100 € 250 € 750
x
Informatie- en communicatiesystemen
>€ 750
Minimaal Maximaal
90.000 x
x
x x x
Droogteschade en bodemdaling
x
75.000
225.000 1.125.000
125.000
375.000
0
750.000
x
25.000
75.000
x
125.000
375.000
50.000
125.000
x
x
x
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
x
Milieuverontreinigingen
x
25.000
375.000
x
x
225.000
375.000 1.500.000 10.000
x
Gegevensbescherming
Financiële gelijkstelling primair onderwijs (PO)
5
x
x
Technische informatiebeveiliging
Garantstellingen en waarborgfondsen
<1
1
Kans x gevolg (€)
50% 70% 90%
Algemene uitkering uit het gemeentefonds
Organisatorische informatiebeveiliging
5
Gevolg (bedrag x1000)
x
Ontwikkelingen Omgevingsdienst Drenthe
x
x
35.000
70.000
Publiek Vervoer
x
x
35.000
70.000
x
125.000
375.000
x
125.000
375.000
50.000
125.000
2.061.000
2.061.000
175.000
525.000
Toereikendheid voorzieningen (met name onderhoud kapitaalgoederen)
x
Veiligheidsregio Drenthe (VRD)
x
Wegenbeheer en groenbeheersplan
x
Grondexploitaties Sociaal domein (inclusief BUIG en WSW)
x
x
x x
x
Totaal risico's
3.856.000 8.401.000
Toelichting op de risico's In deze toelichting zijn de nu bekende risico’s benoemd en volgens een klassensystematiek gewogen en gewaardeerd.
97
Algemene uitkering uit het gemeentefonds De omvang van de algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt vanaf 2024 bepaald volgens de bbp-systematiek. Het accres bestaat uit een volumedeel (gebaseerd op het historisch gemiddelde van de bbp-ontwikkeling) en een prijsdeel (gebaseerd op de inflatie). Bijstellingen in de macro-economische ramingen van het CPB of aanpassingen in verdeelmaatstaven en taakmutaties kunnen leiden tot afwijkingen in de meerjarige raming. Structurele wijzigingen in de verdeling of een lager accres hebben direct effect op de begrotingsruimte. Dit risico wordt gemonitord via de mei- en septembercirculaire. Kwantificering algemene uitkering uit het gemeentefonds Kans
klasse 5 (1 keer per jaar: 90%)
Gevolg
klasse 3 (€ 100.000 - € 250.000)
Kans x gevolg
minimaal € 90.000 (90% x € 100.000) tot maximaal € 225.000 (90% x € 250.000)
Informatiebeveiliging Versterking van digitale weerbaarheid: van bewustwording naar structurele beheersing Gemeenten worden geconfronteerd met een steeds complexer dreigingslandschap, waarin ransomware-aanvallen, ketenafhankelijkheden en kwetsbaarheden in systemen en processen toenemen. De invoering van de NIS2-richtlijn onderstreept de urgentie om als gemeente structureel ‘in control’ te zijn op het gebied van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid. Waar voorheen de nadruk lag op bewustwording en reactieve maatregelen, zetten we nu in op een integrale en toekomstbestendige aanpak. De menselijke factor blijft een belangrijk aandachtspunt, maar we verbreden onze focus naar structurele versterking van processen, systemen en organisatie. Binnen onze organisatie zien we risico’s op meerdere niveaus: uitval van dienstverlening, verlies van vertrouwelijke gegevens, reputatieschade en niet-naleving van wet- en regelgeving. De menselijke factor blijft een belangrijk aandachtspunt: onbewuste fouten vormen nog altijd een groter risico dan gerichte aanvallen. Belangrijkste risico's 2026 •
Cyberaanvallen (zoals ransomware) met verstoring van dienstverlening en verlies van data
•
Menselijke fouten door gebrek aan bewustzijn of training
•
Ketenafhankelijkheid en onvoldoende grip op beveiliging bij leveranciers
•
Technische kwetsbaarheden door verouderde systemen of onvoldoende patchmanagement
•
Onvoldoende procesinrichting (incident-, problem- en changemanagement)
•
Tekort aan gekwalificeerd personeel binnen I&CT en informatiebeveiliging
•
Niet voldoen aan NIS2-verplichtingen met mogelijke sancties en reputatieschade
Mogelijke gevolgen De impact van deze risico’s is aanzienlijk. Incidenten kunnen leiden tot maatschappelijke ontwrichting, bestuurlijke druk, financiële schade en vertraging in beleidsuitvoering. De menselijke factor speelt hierin een grote rol: onbewuste fouten vormen nog altijd een structureel risico. Koers richting 2026 Om deze risico’s te beheersen en de digitale weerbaarheid structureel te versterken, is een strategische koers uitgezet richting 2026. Deze koers is gebaseerd op de aanbevelingen van de
98
Rekenkamer, de nulmeting informatiebeveiliging (2023) en de eisen vanuit NIS2. De focus ligt op structurele beheersing, versterking van processen en bewustwording binnen de organisatie. De doorontwikkeling van I&CT is essentieel om structureel grip te krijgen op digitale risico’s. Daarbij ligt de nadruk op het versterken van procesinrichting (zoals incident-, problem- en changemanagement), het verbeteren van portfoliomanagement voor betere prioritering en afstemming van projecten, en het opbouwen van een robuuste I&CT-organisatie met voldoende capaciteit en expertise. Deze maatregelen dragen bij aan een toekomstbestendige digitale infrastructuur en vergroten de weerbaarheid van de organisatie. Strategische maatregelen en keuzes Om deze risico’s te beheersen is een strategische koers uitgezet richting 2026, gebaseerd op de aanbevelingen van de Rekenkamer, de nulmeting informatiebeveiliging (2023) en de eisen vanuit NIS2. De volgende maatregelen zijn in uitvoering: •
Strategisch informatiebeveiligingsbeleid in lijn met NIS2
•
Doorontwikkeling van I&CT met focus op incident-, problem- en changemanagement en portfoliosturing
•
Versterking van bemensing en expertise binnen informatiebeveiliging en privacy
•
Inzet op bewustwording via leerplatform Arda voor medewerkers, bestuurders en raadsleden
•
Jaarlijkse risicoanalyses, audits en rapportages aan college en raad
•
Heldere governance met eigenaarschap op managementniveau en inzet van CISO, PO en FG
•
Technische maatregelen zoals netwerksegmentatie, monitoring en back-upbeleid
Verwachte ontwikkeling In 2026 wordt verdere integratie van informatiebeveiliging in de bedrijfsvoering gerealiseerd. De focus ligt op structurele beheersing, ketenverantwoordelijkheid en het vergroten van digitale weerbaarheid op alle niveaus van de organisatie. Kwantificering technische informatiebeveiliging Kans
klasse 2 (1 keer per 5 à 10 jaar: 30%)
Gevolg
klasse 4 (€ 250.000 - € 750.000)
Kans x gevolg
minimaal € 75.000 (30% x € 250.000) tot maximaal € 225.000 (30% x € 750.000)
Kwantificering organisatorische informatiebeveiliging Kans
klasse 1 (minder of 1 keer per 10 jaar)
Gevolg
klasse 3 (€ 100.000 - € 250.000)
Kans x gevolg
minimaal € 10.000 (10% x € 100.000) tot maximaal € 25.000 (10% x € 250.000)
Droogteschade en bodemdaling We ervaren steeds meer de gevolgen van klimaatverandering. Dat merken we aan de buien die heviger worden, aan de verschuivende neerslagperiode, de langere perioden van droogte en stijgende temperaturen. Het is daarom denkbaar dat hevige wind, zware buien, maar vooral droogte en de daarmee verbonden bodemdaling tot schades aan gemeentelijke eigendommen gaan leiden. Te denken valt aan waterschade in vastgoed, maar ook verzakking van wegen en paden, of schade
99
aan gemeentelijke riolering. Bovenop onze reguliere beheeropgave kunnen we dus te maken krijgen met extra werkzaamheden of schadeposten. Naar aanleiding van de verzakkingsschades in de wijk Middenveld hebben we, ter voorkoming van toekomstige schades ten gevolge van onze activiteiten, het Bouwprotocol ingevoerd. Ook al valt weliswaar niet uit te sluiten dat er schade ontstaat, worden hiermee wel de grootste risico’s die betrekking hebben op gemeentelijke bouwactiviteiten ondervangen. Het gaat hier om schades die zijn terug te voeren op gemeentelijke activiteiten (en waar wij dus verantwoordelijk voor kunnen worden gehouden). Dit geldt dus niet voor schade aan woningen en ander particulier vastgoed door verzakkingen ten gevolge van bodemdaling door langdurige droogte. Kwantificering droogteschade en bodemdaling Kans
klasse 3 (1 keer per 2 à 5 jaar: 50%)
Gevolg
klasse 4 (€ 250.000 - € 750.000)
Kans x gevolg
minimaal € 125.000 (50% x € 250.000) tot maximaal € 375.000 (50% x € 750.000)
Financiële gelijkstelling primair onderwijs (PO) Op basis van artikel 142 tot en met 147 van de Wet op het primair onderwijs (WPO) dient een gemeentebestuur dat basisonderwijs in stand houdt, jaarlijks vast te stellen of er sprake is van overschrijding van de rijksvergoeding. Indien er meer uitgaven zijn geweest dat de ontvangen rijksvergoeding, dan is er sprake van een overschrijding. Deze overschrijding (meer uitgaven dan ontvangsten) dient proportioneel ook aan de scholen voor bijzonder onderwijs te worden doorbetaald. Veelal wordt een bedrag per leerling vastgesteld, die ook op basis van het leerlingenaantal van de bijzondere scholen wordt betaald. Hiermee wordt het openbaar onderwijs en het bijzonder onderwijs in eenzelfde gemeente gelijkgesteld. Tot en met 2005 is de financiële gelijkstelling afgehandeld. Voor de periode 2006-2010 heeft het college vastgesteld dat er geen sprake was van een overschrijding. Hiertegen loopt nog een bezwaar. De bezwaren zijn afgehandeld en/of ingetrokken. Er is geen redenen bekend om rekening te houden met een eventueel nieuw bezwaar. Er is geen sprake van een risico zoals hierboven is omschreven, risico kan worden geclassificeerd als zeer laag. Kwantificering financiële gelijkstelling primair onderwijs Kans
klasse 2 (1 keer per 5 à 10 jaar: 30%)
Gevolg
klasse 5 (> € 750.000)
Kans x gevolg
minimaal € 0 tot maximaal € 750.000
Garantstellingen en waarborgfondsen De gemeente heeft zich borg gesteld voor een aantal instanties voor het verstrekken van een geldlening. De gemeente loopt hierbij een risico als de verplichtingen door de geldnemer niet worden nagekomen. De in het verleden afgegeven gemeentegaranties ten behoeve van door woningbouwcorporaties aangetrokken geldleningen zijn overgedragen aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Hiervoor geldt een ander risicoprofiel. Corporaties die in de problemen komen dienen eerst het Centraal Fonds Volkshuisvesting voor financiële steun te benaderen. De borgstellingreserve van het WSW vormt de tweede zekerheid. De derde (tertiaire) achtervangpositie betreft een door het
100