Programmabegroting 2026
Tekst van het document
1709 1710
• We stellen jaarlijkse subsidie beschikbaar voor behoud en doorontwikkeling van bestaande culturele voorzieningen.
1711 1712 1713
• We ondersteunen culturele voorzieningen, zoals Theater de Winsinghhof, om ervoor te zorgen dat inwoners dichtbij en laagdrempelig toegang hebben tot theater- en cinemavoorstellingen.
1714 1715 1716
• Wij zorgen, samen met cultuurcoördinatoren en schoolleiders in het primair onderwijs, vanuit de werk- en stuurgroep Cultuureducatie Noordenveld, dat ontwikkelingen binnen kunsten cultuureducatie goed op school worden afgestemd.
1717
•
1718 1719
• We ondersteunen evenementen onder andere door het geven van advies, het leggen van verbindingen en het verstrekken van (incidentele) subsidies.
1720
•
1721 1722
• We brengen organisatoren in contact met lokale verenigingen, ondernemers en culturele partners om samenwerking te versterken.
1723 1724 1725
• We zorgen voor centrale communicatie over het programma Noordenveld Culturele gemeente, via gemeentelijke kanalen en samen met lokale media, zodat inwoners en bezoekers van Noordenveld goed geïnformeerd zijn over de aankomende activiteiten.
1726 1727
• We ondersteunen initiatieven met (incidentele) subsidie, onder andere via de subsidieregeling ‘Voeten in ’t (Noorden)veld’.
1728 1729
• We faciliteren initiatieven door het bieden van ondersteuning in de vorm van culturele cafés, advies en het leggen van verbindingen, waarbij het eigenaarschap bij de initiatieven zelf ligt.
1730 1731 1732 1733
• We benutten het jaar als Culturele Gemeente om de zichtbaarheid van lokale cultuur te versterken, de sociale samenhang te bevorderen en cultuur duurzaam te verankeren in de gemeenschap.
1734
We bieden (incidenteel) subsidiemogelijkheden voor amateurkunst en culturele projecten.
Wij bieden financiële en inhoudelijke ondersteuning ten behoeve van het ‘Cultuurmenu’.
We denken actief mee met organisatoren over vergunningen, veiligheid en logistiek.
Bijbehorende belangrijke documenten • Bibliotheeknotitie, Regionaal Plan van aanpak Laaggeletterdheid Arbeidsmarktregio Groningen, Uitvoeringsovereenkomst Gemeente Noordenveld - Theater & Cinema De Winsinghhof, Evaluatierapport en subsidiëring Muziek en Cultuur Peize
1735 1736
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
1.227
1.795
1.148
1.171
1.181
1.202
Baten
382
439
358
367
376
385
Saldo
846
1.356
790
804
805
817
1737 1738 1739 1740
64
Taakveld 5.4
Afdeling: Sociaal Domein
Musea
Portefeuillehouder: Alex Wekema
1741 1742
Inleidend
1743
In Noordenveld vinden we het belangrijk dat inwoners en bezoekers kunnen leren over onze
1744
geschiedenis. Onze musea spelen hierin een grote rol. Ze vertellen verhalen over vroeger, leggen
1745
verbanden met het heden en maken erfgoed en cultuur op een mooie manier zichtbaar. Ze
1746
stimuleren ontmoeting, cultuureducatie en bewustwording voor jong en oud.
1747 1748
Wat willen we bereiken? Musea algemeen
1749
•
1750 1751
• Musea en erfgoedlocaties dragen bij aan educatie, ontmoeting en betrokkenheid bij het verleden in relatie tot het heden.
1752 1753
•
1754
Musea en erfgoedlocaties zijn toegankelijk voor iedereen.
Musea en erfgoedlocaties blijven zich ontwikkelen en werken samen aan passend aanbod. Wat gaan we daarvoor doen?
Musea algemeen 1755
•
1756 1757
• We faciliteren musea bij hun bijdrage aan educatie, ontmoeting en culturele beleving, onder andere door het stimuleren van samenwerkingen met scholen en culturele organisaties.
1758 1759
• We moedigen het verzamelen en delen van lokale verhalen aan, zodat erfgoed herkenbaar en levend blijft voor inwoners.
1760 1761
• We moedigen musea en erfgoedinstellingen aan hun kennis en collectie actief in te zetten in maatschappelijke thema’s, zoals eenzaamheid, opvoeding of participatie.
1762 1763
• We stimuleren samenwerking en leggen verbindingen tussen musea, erfgoedlocaties en andere culturele partners, bijvoorbeeld rondom gedeelde thema’s of gezamenlijke activiteiten.
1764 1765 1766
• We moedigen vernieuwing aan, zodat musea en erfgoedlocaties blijven aansluiten bij actuele onderwerpen en diverse doelgroepen.
1767
We stimuleren dat musea en erfgoedlocaties toegankelijker worden in de breedste zin.
Bijbehorende belangrijke documenten • Uitvoeringsovereenkomst Noordenveld - Stichting Museum Havezate Mensinge, Uitvoeringsovereenkomst Noordenveld - Stichting Nederlands Museum Kinderwereld • Onderzoek doorontwikkeling Museum Havezate Mensinge & Kinderwereld en erfgoedinstellingen op de Brink in Roden
1768 1769
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Musea
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
375
584
626
578
587
596
Baten
43
11
11
12
12
12
Saldo
332
573
614
567
575
584
1770 1771 1772 1773
65
Taakveld 5.5
Afdeling: Sociaal Domein
Cultureel erfgoed
Portefeuillehouder: Alex Wekema
1774 1775
Inleidend
1776
Cultureel erfgoed vertelt het verhaal van onze gemeente. Het gaat daarbij om meer dan alleen oude
1777
gebouwen of monumenten. Ook tradities, gebruiken, dialecten en ambachten horen erbij – dit
1778
noemen we immaterieel erfgoed. Samen vormen ze de identiteit van Noordenveld. Erfgoed zorgt
1779
voor herkenning, verbinding en een gevoel van thuis. Daarom vinden we het belangrijk om goed
1780
voor ons erfgoed te zorgen en het door te geven aan volgende generaties.
1781 1782
Wat willen we bereiken? Cultureel erfgoed algemeen
1783
•
Het beschermen van de unieke kernwaarden van het Noordenveldse erfgoed.
1784
•
Een toekomstbestendig beheer van materieel en immaterieel erfgoed.
1785
•
Een positieve wisselwerking tussen erfgoed en ruimtelijke ontwikkelingen.
1786 1787
•
Het benutten van erfgoed als bron van maatschappelijke, culturele en economische waarde.
1788
Wat gaan we daarvoor doen? Cultureel erfgoed algemeen
1789 1790
• We vervullen onze wettelijke taak door monumenten te beschermen via vergunningverlening, het omgevingsplan en toezicht.
1791 1792
• We dragen zorg voor het cultureel erfgoed dat in eigendom is van de gemeente, bijvoorbeeld door tijdige renovatie, groot onderhoud en preventieve maatregelen.
1793 1794 1795
• We denken mee met initiatieven die bijdragen aan de toekomstbestendigheid van (im)materieel erfgoed en ondersteunen deze door advies, netwerkverbindingen en hulp bij het vinden van financiering.
1796 1797 1798 1799
• We zorgen ervoor dat ruimtelijke ontwikkelingen en erfgoed elkaar positief aanvullen. Erfgoed zien we niet alleen als iets om te behouden, maar ook als een bron van inspiratie en waardecreatie voor onze samenleving.
1800
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
508
629
501
507
516
524
Baten
19
17
17
18
18
18
Saldo
489
612
484
490
497
506
Cultureel erfgoed
1801 1802
Taakveld 5.6 Media
Afdeling: Sociaal Domein Portefeuillehouder: Alex Wekema
1803 1804
Inleidend
1805
Een toegankelijke informatievoorziening is belangrijk voor de betrokkenheid van inwoners bij hun
1806
leefomgeving en de lokale democratie. In Noordenveld dragen de bibliotheek en de lokale media
1807
hier op verschillende manieren aan bij. De bibliotheek is allang niet meer alleen een plek om boeken
66
1808
te lenen, maar vervult ook een sociale, educatieve en culturele rol. De lokale omroep en andere
1809
media zorgen ervoor dat inwoners op de hoogte blijven van wat er speelt in hun dorp en gemeente.
1810
Samen dragen ze bij aan leesplezier, digitale vaardigheden, mediawijsheid en een goed
1811
geïnformeerde samenleving.
1812 1813 1814
Wat willen we bereiken? Media algemeen
1815 1816
• We hebben een toegankelijke en toekomstbestendige bibliotheek die voldoet aan de landelijke eisen (WSOB) en ruimte biedt voor lezen, leren, ontmoeten en culturele activiteiten.
1817 1818
• We willen de aanpak van leesbevordering, laaggeletterdheid en mediawijsheid versterken, dit om de zelfredzaamheid van onze inwoners te ondersteunen.
1819 1820 1821
• De lokale omroep en andere media vervullen een belangrijke rol in de lokale nieuwsvoorziening.
1822
Wat gaan we daarvoor doen? Media algemeen
1823 1824 1825
• We versterken de sociaal-maatschappelijke functie van de bibliotheek en zetten extra in op leesbevordering, laaggeletterdheid en mediawijsheid, met speciale aandacht voor jeugd en een doorgaande leeslijn.
1826 1827
• We houden drie bibliotheekvestigingen in stand: fysiek in Roden (hoofdvestiging), in Norg en in Peize (op maat) en digitaal (24 uur per dag bereikbaar).
1828 1829 1830
• We faciliteren de bibliotheek om samen met lokale partners activiteiten te verzorgen op het gebied van ontmoeting en debat. Te denken valt aan lezingen, discussie, voorstellingen, Drentse Taol, etc.
1831
•
1832 1833
• We faciliteren de bibliotheek met de instandhouding van het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het verzorgen van trainingen op het gebied van digitale vaardigheden.
1834 1835
• We faciliteren de bibliotheek in het organiseren van voor- en vroegschoolse leesprogramma’s via het programma Kleintje Bieb en BoekStart in de kinderopvang.
1836 1837
• We ondersteunen de lokale omroep in haar rol als onafhankelijke en toegankelijke nieuwsvoorziening voor inwoners van Noordenveld.
1838 1839
• We werken samen met lokale media om inwoners actief te informeren over gemeentelijke plannen, culturele activiteiten en maatschappelijke initiatieven.
1840 1841 1842
• We stimuleren samenwerking tussen de bibliotheek, scholen, maatschappelijke, culturele organisaties en media om mediawijsheid te vergroten, vooral bij jongeren en ouderen.
1843
We faciliteren een Taalhuis in de bibliotheek in Roden.
Bijbehorende belangrijke documenten • Notitie bibliotheekwerk Noordenveld, Regionaal Plan van aanpak laaggeletterdheid arbeidsmarktregio Groningen
1844 1845
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Media
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
877
908
687
601
616
632
Baten
310
176
0
0
0
0
Saldo
567
732
687
601
616
632
67
6. Duurzaam voor nu en later
1846 1847 1848
Tot programma 6. Duurzaam voor nu en later horen lasten en baten voor de taakvelden: (bedragen x € 1.000) Begroting 2025
Taakvelden
1849 1850
Begroting 2026
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
7.4 Milieubeheer
8.107
5.546
2.561
3.226
690
2.536
Totaal
8.107
5.546
2.561
3.226
690
2.536
Programmadoelstelling voorkomen negatieve effecten op het klimaat en willen waar mogelijk zelfs een positief • We effect op het klimaat hebben.
1851 1852
Beleidsindicatoren
1853
Hernieuwbare elektriciteit
1854 1855 1856
Financieel overzicht Bedragen x € 1.000 Startsaldo begroting 2026-2029
Meerjarenperspectief
Begroting 2026
2027
2028
2029
2.536
2.422
2.435
2.448 =
Totaal programma 6. Duurzaam voor nu en later
2.536
2.422
2.435
2.448
1857 1858
Taakveld 7.4 Milieubeheer
Afdeling: Sociaal Domein, Beheer Portefeuillehouder:
Kirsten Ipema, Alex Wekema, Robert Meijer
1859 1860
Wat willen we bereiken? Programma duurzaamheid
1861 1862
• We zorgen voor een duurzame leefomgeving met onder andere een schone lucht, gezonde bodem en een goede waterbalans.
1863 1864 1865
• We willen ons verplaatsen naar het gebruik van duurzame brandstoffen door enerzijds fossiele verkeersbewegingen te ontmoedigen en anderzijds schoon verkeer te stimuleren en faciliteren.
68
1866 1867
• We willen veel minder energie verbruiken dan we nu doen en alle energie die we nog wel gebruiken uit een duurzame lokale bron putten.
1868 1869
• We willen veel minder afval produceren en het afval dat we produceren zoveel mogelijk hergebruiken.
1870 1871
• We werken samen met onze inwoners, bedrijven en instellingen aan een duurzamer Noordenveld.
1872 1873 1874
• We willen meer ruimte bieden aan flora en fauna die niet alleen in het landelijke gebied een plek behoren te hebben. Ook in het stedelijk gebied geven we ze volop de ruimte.
1875
Wat gaan we daarvoor doen? Programma duurzaamheid
1876
•
We stellen een uitvoeringsprogramma duurzaamheid op voor 2026 en voeren deze uit.
1877
•
We stellen een uitvoeringsprogramma warmtevisie op voor 2026 en voeren deze uit.
1878 1879
• We geven uitvoering aan ons duurzaamheidsbeleid (zoals de Lokale Adaptatie Strategie) en aan de lopende projecten (bijvoorbeeld ten aanzien van duurzame mobiliteit).
1880 1881
•
1882
We voeren een bodemsanering uit ter plaatse van de Bremstraat in Norg (Lampes Veentie).
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
2.707
8.107
3.226
3.126
3.156
3.186
Baten
460
5.546
690
704
721
738
Saldo
2.246
2.561
2.536
2.422
2.435
2.448
Milieubeheer
1883 1884
69
1885
7. Helder zicht
1886 1887
Tot programma 7. Helder zicht horen lasten en baten voor de taakvelden: (bedragen x € 1.000) Begroting 2025
Taakvelden
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
276
2.989
-2.713
276
422
-146
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
-1.174
0
-1.174
261
0
261
0.4 Overhead
15.473
528
14.945
15.046
417
14.629
0.5 Treasury
2.445
3.203
-757
2.598
2.580
18
643
5.224
-4.581
656
5.354
-4.698
0.62 OZB niet-woningen
71
2.186
-2.115
71
2.241
-2.169
0.64 Belastingen overig
3
0
3
3
0
3
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
0
69.824
-69.824
0
71.082
-71.082
1.376
1.058
318
2.000
1.170
830
40
0
40
40
0
40
19.153
85.011
-65.858
20.951
83.266
-62.314
0.10 Mutaties reserves
0.61 OZB woningen
0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal
1888 1889
Begroting 2026
Programmadoelstelling is een behoedzaam financieel beleid en een doelmatige bedrijfsvoering, • Doelstelling waarover we transparant communiceren.
1890 1891
Beleidsindicatoren Jaar Bedrijfsvoering
Eenheid
Werkelijk 2024
Begroot 2025 2026
Apparaatskosten
€ per inwoner
1.049
1.106
1.194
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
11,85
11,83
12,04
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
11,67
12,66
12,28
Externe inhuur
Kosten als % van de totale loonsom inclusief externe inhuurkosten
17,82
2,94
2,32
Overhead
% van totale lasten
12,75
12,63
12,25
1892 1893
Toelichting
1894
Boven- en onderstaande verplichte indicatoren komen niet van de website
1895
https://www.waarstaatjegemeente.nl. Deze worden intern samengesteld en worden met de laatste
1896
jaarrekening en voorlaatste begroting vergeleken.
1897 1898
Solvabiliteitsratio
1899
De onderstaande grafiek geeft aan dat de verhouding tussen het eigen vermogen en het
1900
balanstotaal lager is dan het gewenste streefcijfer.
1901 1902
Deze indicator geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële
1903
verplichtingen te voldoen. De solvabiliteit wordt berekend door het eigen vermogen te delen door
1904
het balanstotaal. Ons streefcijfer is een solvabiliteitsratio van minimaal 25%. Voor de gerealiseerde
70
1905
solvabiliteitsratio van Noordenveld in 2024, de begrote ratio’s van Noordenveld voor 2025-2029 en
1906
voor overige kengetallen verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
1907
1908 1909 1910
Uitkeringen uit het gemeentefonds
1911 1912 1913
Deze grafiek geeft de uitkering per inwoner uit het gemeentefonds weer ten opzichte van
1914
vergelijkbare gemeenten en gemiddeld in Nederland.
1915 1916
De uitkering voor het jaar 2024 heeft betrekking op de decembercirculaire 2024. De uitkering voor
1917
Noordenveld en Nederland voor de jaren 2025 tot en met 2029 is het meest recent en is gebaseerd
1918
op de meicirculaire 2025.
1919 1920 1921 1922
71
1923
Financieel overzicht Bedragen x € 1.000 Startsaldo begroting 2026-2029
Meerjarenperspectief
Begroting 2026
2027
2028
2029
-62.314
-64.058
-64.423
-66.878 +
Nieuw beleid Uitbreiding formatie griffie 2026 e.v.
58
58
58
58
Huisvesting gemeentehuis
129
129
129
129
187
187
187
187
Totaal nieuw beleid
=
Totaal programma 7. Helder zicht
-62.127
-63.871
-64.236
-66.691
1924 1925
Vervangingsinvesteringen Vervangingsinvesteringen
Bedrag (x € 1.000)
0.4 Overhead Vervanging hardware
930
Inventaris gemeentehuis
76
Totaal
1.006
1926 1927
Taakveld 0.4 Overhead
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
1928 1929
Inleidend
1930
Overhead wordt centraal begroot en betreft alle kosten die samenhangen met de sturing en
1931
ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Voor een nadere toelichting op de
1932
uitgaven en inkomsten verwijzen we u naar de paragraaf Overhead.
1933 1934
Wat willen we bereiken? Overhead algemeen
1935 1936
• We hebben zicht op de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primair proces.
1937 1938 1939
• We hebben zicht op de toerekening van de kosten van overhead aan de kostendekkende heffingen (rioolheffing en afvalstoffenheffing), bouwgrond en investeringen.
1940
Wat gaan we daarvoor doen? Overhead algemeen
1941 1942 1943
• We brengen overeenkomstig het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) afzonderlijk alle kosten in beeld van de activiteiten die onder overhead vallen. Dit doen we in een aparte paragraaf in de begroting en in de jaarstukken.
1944 1945
• We brengen de kosten in beeld die doorberekend worden in de afvalstoffen- en rioolheffing. Dit vindt plaats op grond van een rekentarief per productief uur.
1946 1947
•
We rekenen een deel van de overhead door aan bouwgrond en investeringen.
72
1948
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
15.321
15.473
15.046
15.166
15.437
15.753
Baten
237
528
417
421
424
428
Saldo
15.084
14.945
14.629
14.745
15.013
15.326
Overhead
1949 1950
Taakveld 0.5
Afdeling: Bedrijfsvoering
Treasury
Portefeuillehouder: Alex Wekema
1951 1952
Inleidend
1953
Treasury betreft het uitzetten en aantrekken van liquide middelen en het beheersen van de hieraan
1954
verbonden risico’s.
1955 1956
Wat willen we bereiken? Treasury algemeen
1957 1958
• We beschikken over voldoende financiële middelen om de begrotingstaken binnen de door de raad vastgestelde kaders van de begroting uit te kunnen voeren.
1959 1960
• We trekken zo optimaal mogelijk financiering aan. We streven naar een goede balans tussen kortlopende en langlopende leningen.
1961 1962 1963
• We beheersen de risico's die verbonden zijn aan treasury (renterisico's, liquiditeitsrisico's, kredietrisico's).
1964
Wat gaan we daarvoor doen? Treasury algemeen
1965
•
1966 1967
• We anticiperen op onze liquiditeitsbehoefte door het aantrekken van een passende mix van kortlopende en langlopende geldleningen.
1968 1969 1970
• We beheersen de risico’s door zoveel mogelijk zekerheden te vestigen bij leningen en garanties die aan derden worden verstrekt.
1971
Bijbehorende belangrijke documenten •
1972 1973
We volgen de geld- en kapitaalmarkt op de voet.
Treasurystatuut 2018
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
2.152
2.445
2.598
2.677
2.473
2.473
Baten
2.623
3.203
2.580
2.738
2.705
2.670
Saldo
-471
-757
18
-61
-231
-196
Treasury
1974 1975 1976
73
Taakveld 0.61
Afdeling: Bedrijfsvoering
OZB woningen
Portefeuillehouder: Alex Wekema
1977 1978
Inleidend
1979
De onroerendezaakbelasting (OZB) is een belasting die wordt geheven bij eigenaren van woningen
1980
en niet-woningen. De OZB-ontvangsten zijn vrij te besteden, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de
1981
afvalstoffenheffing.
1982 1983
Wat willen we bereiken? OZB woningen algemeen
1984 1985
• Op basis van het Coalitieakkoord is de inzet om lastenverzwaring voor inwoners niet meer dan trendmatig te laten stijgen.
1986
•
De eigenaren betalen over een marktconforme WOZ-waarde
1987
•
Bij te late betaling: invordering via herinnering, aanmaning, dwangbevel, schuldregeling.
1988
•
Tijdige betaling, al of niet via automatische incasso en/of betalingsregelingen.
1989 1990 1991
• Het Noordelijk Belastingkantoor (NBK) voldoet aan wettelijke WOZ-toetsingscriteria: toezicht Waarderingskamer.
1992
Wat gaan we daarvoor doen? OZB woningen algemeen
1993 1994
• We bieden de mogelijkheid te betalen via automatische incasso in maximaal 10 maandelijkse termijnen.
1995 1996
• De aanslagen worden door het NBK opgelegd waarbij de waterschapsbelastingen worden aangevuld met de diverse gemeentelijke belastingen als OZB en afvalstoffen- en rioolheffing.
1997 1998
•
1999
Het NBK legt eind februari aanslagen en WOZ-beschikkingen op
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
664
643
656
672
689
706
Baten
5.161
5.224
5.354
5.488
5.626
5.766
Saldo
-4.497
-4.581
-4.698
-4.816
-4.937
-5.060
OZB woningen
2000 2001
Taakveld 0.62 OZB niet-woningen
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
2002 2003
Wat willen we bereiken? OZB niet-woningen algemeen
2004 2005
• De eigenaren en/of gebruikers betalen over een marktconforme, of op basis van taxatiewijzers vastgestelde, WOZ-waarde.
2006
•
Bij te late betaling: invordering via herinnering, aanmaning, dwangbevel, schuldregeling.
2007
•
Tijdige betaling, al of niet via automatische incasso en/of betalingsregelingen.
74
2008 2009
•
2010
Het NBK voldoet aan wettelijke WOZ-toetsingscriteria: toezicht Waarderingskamer. Wat gaan we daarvoor doen?
OZB niet-woningen algemeen 2011
•
2012 2013
• We bieden de mogelijkheid te betalen via automatische incasso in maximaal 10 maandelijkse termijnen.
2014 2015 2016 2017
• De aanslagen worden door het NBK opgelegd waarbij de waterschapsbelastingen worden aangevuld met de diverse gemeentelijke belastingen zoals OZB, rioolheffing, de BIZ-bijdrage en de reinigingsrechten.
2018
Het NBK legt eind februari aanslagen en WOZ-beschikkingen op.
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
82
71
71
73
75
76
Baten
2.065
2.186
2.241
2.297
2.354
2.413
Saldo
-1.983
-2.115
-2.169
-2.224
-2.279
-2.337
OZB niet-woningen
2019 2020
Taakveld 0.64
Afdeling: Bedrijfsvoering
Belastingen overig
Portefeuillehouder: Alex Wekema
2021 2022
Inleidend
2023
Op dit taakveld zijn uitgaven opgenomen voor het heffen van de bijdrage Bedrijven
2024
InvesteringsZone (BIZ).
2025 2026
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Belastingen overig
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
4
3
3
3
3
3
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
4
3
3
3
3
3
2027 2028
Taakveld 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
2029 2030
Inleidend
2031
•
De gemeente ontvangt op drie tijdstippen in het jaar informatie van het Rijk over de
2032
uitkering uit het gemeentefonds: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op
2033
basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van
2034
de Najaarsnota.
2035
•
Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag
75
2036
aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten via maatstaven, zoals het
2037
inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld
2038
gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor (de voor alle gemeenten gelijke
2039
vermenigvuldigingsfactor). Die drie componenten zijn aan wijzigingen onderhevig.
2040
•
De ontwikkeling van het gemeente- en provinciefonds wordt voor een belangrijk deel
2041
bepaald door de ontwikkeling van het accres (jaarlijkse toe- en afname van
2042
het gemeentefonds).
2043 2044
Wat willen we bereiken? Uitkeringen algemeen
2045 2046
• Kort na het uitkomen van de circulaires van het gemeentefonds willen we de financiële gevolgen voor onze gemeente in beeld hebben.
2047 2048
• We willen de effecten van de circulaires op de diverse budgetten van de gemeente in meerjarenperspectief afzonderlijk in beeld hebben.
2049 2050
•
2051
We informeren de raad tijdig over de effecten van binnengekomen circulaires. Wat gaan we daarvoor doen?
Uitkeringen algemeen 2052 2053
• Na het verschijnen van de mei-, september- of de decembercirculaire gaan we de financiële gevolgen meerjarig in beeld brengen.
2054
•
We analyseren welke gevolgen elke circulaire heeft voor de meerjarenbegroting
2055
•
We brengen de specifieke gevolgen voor de diverse budgetten in beeld.
2056 2057
•
We volgen ontwikkelingen op het gebied van het gemeentefonds.
2058
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
0
0
0
0
0
0
Baten
66.773
69.824
71.082
73.101
73.814
76.922
Saldo
-66.773
-69.824
-71.082
-73.101
-73.814
-76.922
2059 2060
Taakveld 0.8 Overige baten en lasten
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
2061 2062
Inleidend
2063
Budgetten die nog niet specifiek zijn toegewezen worden op dit taakveld geraamd.
2064 2065
Wat willen we bereiken? Overige baten en lasten algemeen
2066 2067 2068
• Alle baten en lasten die we (nog) niet aan een specifiek taakveld kunnen toerekenen zijn in beeld.
76
2069
Wat gaan we daarvoor doen? Overige baten en lasten algemeen
2070 2071 2072 2073 2074
• We inventariseren alle baten en lasten die wij niet direct kunnen toerekenen aan andere taakvelden. Het gaat hierbij om budgetten die bijvoorbeeld te maken hebben met de doorbelasting van personele lasten of niet-ingevulde taakstellingen. Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
335
1.376
2.000
2.046
2.063
2.081
Baten
339
1.058
1.170
1.170
1.170
1.170
Saldo
-4
318
830
877
894
911
Overige baten en lasten
2075 2076
Taakveld 0.9
Afdeling: Bedrijfsvoering
Vennootschapsbelasting (VpB)
Portefeuillehouder: Alex Wekema
2077 2078
Inleidend
2079
•
We hebben afstemming gehad met de Belastingdienst over de fiscale verwerking van de
2080
grondexploitaties tot en met 2024. De grondexploitaties zijn verwerkt volgens de
2081
vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst.
2082
•
2083
De verkoop van restafval valt onder ondernemersactiviteiten. Daar is, samen met de opbrengst grondexploitaties, vennootschapsbelasting over verschuldigd.
2084 2085
Wat willen we bereiken? Vennootschapsbelasting algemeen
2086 2087
•
2088
Jaarlijks dienen we tijdig een aangifte vennootschapsbelasting in bij de Belastingdienst. Wat gaan we daarvoor doen?
Vennootschapsbelasting algemeen 2089 2090 2091 2092
• Jaarlijks toetsen we welke verrichte ondernemersactiviteiten onder de vennootschapsbelasting vallen en welke gevolgen dit heeft voor de aangifte. Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Vennootschapsbelasting (VpB)
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
285
40
40
0
0
0
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
285
40
40
0
0
0
2093 2094 2095 2096
77
Taakveld 0.10
Afdeling: Bedrijfsvoering
Mutaties reserves
Portefeuillehouder: Alex Wekema
2097 2098
Wat willen we bereiken? Mutaties algemeen
2099 2100
• Het gebruik van reserves en voorzieningen vindt conform de kaders plaats, zoals deze door de raad in de begroting en nota reserves en voorzieningen zijn vastgelegd.
2101 2102 2103
• We hebben een actueel beeld van de onttrekkingen en toevoegingen aan reserves en voorzieningen.
2104
Wat gaan we daarvoor doen? Mutaties algemeen
2105 2106
• We verwerken op basis van genomen raadsbesluiten de toevoegingen en onttrekkingen verwerken.
2107 2108 2109
• Per mutatie maken we zichtbaar ten laste of ten gunste van welke reserve de onttrekking of toevoeging plaatsvindt.
2110
Bijbehorende belangrijke documenten •
2111 2112
Nota reserves en voorzieningen 2024-2027
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
1.809
276
276
276
276
276
Baten
813
2.989
422
382
382
382
Saldo
996
-2.713
-146
-106
-106
-106
Mutaties reserves
2113 2114
Taakveld 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
Afdeling: Bedrijfsvoering Portefeuillehouder: Alex Wekema
2115 2116
Wat willen we bereiken? Resultaat algemeen
2117 2118 2119
• We hebben de saldi van de jaarrekening en de meerjarenbegroting in beeld. Dit is exclusief de begrote structurele bestedingsruimte die opgenomen wordt in de aanbiedingsbrief en waar de raad over kan beslissen.
2120 2121
• We hebben inzicht in het gerealiseerd resultaat of het verwachte overschot of tekort in de meerjarenbegroting. Hierdoor krijgen we inzicht in de aanwezige financiële ruimte.
2122 2123 2124
• We willen een meerjarenbegroting die structureel in evenwicht is. Het ravijnjaar 2026 is hierop uitgezonderd.
2125 2126
78
2127
Wat gaan we daarvoor doen? Resultaat algemeen
2128 2129 2130
•
We begroten verwachte baten en lasten actueel.
Wat mag het kosten? (bedragen x € 1.000) Resultaat van de rekening van baten en lasten
Realisatie 2024
2025
2026
Begroting 2027
2028
2029
Lasten
5.001
-1.174
261
625
1.035
1.504
Baten
0
0
0
0
0
0
Saldo
5.001
-1.174
261
625
1.035
1.504
2131 2132
79
2133
Paragrafen
2134 2135
80
2136
1. Lokale heffingen
2137 2138
Inleiding
2139
Deze paragraaf gaat over de lokale belastingen en heffingen. Aan de orde komen de ontwikkelingen
2140
ten aanzien van de lokale heffingen, de geraamde inkomsten, de kostendekkendheid van de
2141
tarieven, het kwijtscheldingsbeleid dat we hanteren en de lastendruk voor de burger. Lokale
2142
heffingen worden opgebracht door inwoners van - en bezoekers aan - onze gemeente, bedrijven en
2143
instellingen.
2144 2145
Lokale heffingen betreffen zowel de publiek- als de privaatrechtelijke heffingen. Lokale heffingen
2146
voorzien in een belangrijk deel van de inkomsten van de gemeente. De publiekrechtelijke heffingen
2147
worden onderscheiden naar belastingen en rechten:
2148
•
belastingen: de opbrengsten van belastingen komen toe aan de algemene middelen en
2149
kunnen vrij worden besteed. Dit zijn onder meer de onroerendezaakbelasting (OZB), de
2150
toeristenbelasting en de forensenbelasting. Het criterium van de kostendekkendheid is hier
2151
niet aan de orde;
2152
•
rechten: een recht is een vergoeding voor een concrete, door de gemeente te leveren
2153
prestatie. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar: de opbrengsten moeten
2154
aangewend worden voor de daaraan gerelateerde prestaties. Voorbeelden zijn de
2155
afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Hier geldt een wettelijke norm van
2156
maximaal 100% kostendekkendheid.
2157
De privaatrechtelijke heffingen hebben betrekking op tarieven voor economische activiteiten die
2158
verricht worden in het algemeen belang.
2159 2160
Verderop in deze paragraaf zal de gemeentelijke lastendruk, het heffingenbeleid dat we voeren en
2161
de vergelijking van de door ons gehanteerde tarieven met andere Drentse gemeenten, inzichtelijk
2162
worden gemaakt. Dit doen we zoveel als mogelijk aan de hand van openbare bronnen als de
2163
website van het Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden:
2164
Overzicht - COELO) en bijvoorbeeld het CBS.
2165 2166
Belangrijkste heffingen
2167
Van de meest belangrijke heffingen is hieronder op basis van de jaarrekening 2024 het procentuele
2168
aandeel in het totaal weergegeven.
2169 81
2170 2171
Ontwikkelingen
2172
Rioolheffing
2173
Het veranderende klimaat vraagt om verandering in de manier waarop we met water omgaan. De
2174
horizon is een waterrobuust en klimaatbestendig gebouwd gebied in 2050. We investeren hiervoor
2175
in gescheiden rioolstelsels, waterbergingen en infiltratievoorzieningen. De investeringen hebben
2176
een lang meerjarig nut maar deze zijn wel van invloed op het tarief rioolheffing.
2177 2178
Maximering stijging OZB
2179
Diverse partijen in de Tweede Kamer hebben in het recente verleden aangegeven dat zij de stijging
2180
van de OZB willen maximeren. Voor 2026 houden we vooralsnog vast aan de stijging van 2,5% uit de
2181
perspectiefnota.
2182 2183
Toeristenbelasting
2184
De geplande verhoging van de BTW voor hotels en vakantieparken kan invloed hebben op het
2185
aantal overnachtingen in de gemeente. Als blijkt dat hierdoor het aantal overnachtingen daalt heeft
2186
dit gevolgen voor de opbrengst toeristenbelasting. Het tarief per overnachting is in 2026 gelijk aan
2187
2025.
2188 2189
Gemeentelijk tarievenbeleid
2190
Uitgangspunten voor de lokale heffingen zijn:
2191
•
schommelingen in retributies en belastingen dienen zoveel mogelijk te worden voorkomen
2192
door het handhaven van een, in relatie tot de inflatie, zoveel als mogelijk niet meer dan een
2193
trendmatige verhoging;
2194
•
tarieven en heffingen dienen waar mogelijk kostendekkend te zijn.
2195 2196
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen
2197
Gemeenten kunnen kwijtschelding verlenen van gemeentelijke heffingen. Zij zijn daarbij wel
2198
gebonden aan de landelijke uitvoeringsregeling. Voor wat betreft de kosten van bestaan, kunnen
2199
gemeenten afwijken van deze regeling. Het rijk hanteert 90% van de bijstandsnorm als het
2200
bestaansminimum, in Noordenveld hanteren we 100% van de bijstandsnorm als bestaansminimum.
2201
Kwijtschelding is mogelijk voor de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.
2202
Tot 2024 werd voornamelijk kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing verleend. Vanaf 2024 leggen
2203
we de rioolheffing niet meer op bij de eigenaar maar bij de gebruiker. Hierdoor kan de gebruiker
2204
ook kwijtschelding aanvragen voor de rioolheffing. Als gevolg hiervan is het verleende bedrag aan
2205
kwijtschelding significant hoger dan in eerdere jaren.
2206 2207
De bedragen die in voorgaande jaren gemoeid waren met de kwijtschelding staan in onderstaande
2208
tabel:
2209 Kwijtschelding (bedragen x € 1.000)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Verleende kwijtschelding
88
90
82
94
94
224
2210 2211 2212 2213
82
2214
Overzicht geraamde inkomsten diverse heffingen
2215
De gemeente Noordenveld haalt voor ruim € 19 miljoen aan inkomsten uit lokale heffingen.
2216
Onderstaande tabel geeft weer welke opbrengst uit lokale heffingen zijn geraamd als
2217
dekkingsmiddel in de begroting 2026:
2218 Overzicht belastingen en heffingen (bedragen x € 1.000) Onroerendezaakbelastingen
7.595
Afvalstoffenheffing/reinigingsrechten
4.521
Rioolheffing
5.450
Bouwleges
814
Overige leges
903
Lijkbezorgingsrechten
225
Toeristenbelasting
289
Forensenbelasting
261
Marktgelden
32
BIZ-heffing
170
Totaal belastinginkomsten
20.260
2219 2220
Onroerendezaakbelasting
2221
De onroerendezaakbelasting is de belangrijkste gemeentelijke belasting. Niet alleen qua omvang,
2222
maar ook omdat de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht
2223
besteed kan worden. De belangrijkste functie is het genereren van inkomsten. De hoogte van een
2224
aanslag is afhankelijk van de waarde van een pand en van de door de raad vastgestelde tarieven. Er
2225
wordt onderscheid gemaakt tussen de heffing voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-
2226
woningen en gebruikers van niet-woningen. De waarde van de woningen en bedrijven wordt ieder
2227
jaar opnieuw bepaald. De ontwikkeling van onze tarieven van de OZB tot en met 2025 zijn als volgt:
2228 Onroerendezaakbelasting (tarieven in %)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
eigenaren woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,09501
0,09519
0,09541
totaal woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,10429
0,10429
0,10429
eigenaren niet-woningen
0,11004
0,10755
0,10947
0,10429
0,09501
0,09519
0,09541
gebruikers niet-woningen
0,13038
0,12936
0,13622
0,14263
0,14159
0,15184
0,16102
totaal niet-woningen
0,24042
0,23691
0,24569
0,24692
0,23660
0,24703
0,25643
2229 2230
83
2231 2232 2233
Tarief maal de WOZ-waarde geeft het aanslagbedrag
2234
De verschillende tarieven, in combinatie met de WOZ-waarde, bepalen de uiteindelijke hoogte van
2235
de aanslag OZB. Ter vergelijking zijn hieronder de OZB-bedragen opgenomen voor alle Drentse
2236
gemeenten (bron: Atlas Gemeenten 2025 - COELO) in het jaar 2025 bij een gemiddelde
2237
woningwaarde van een koophuis.
2238
2239 2240
Het gemiddelde OZB-bedrag 2025 voor koopwoningen in Drenthe is € 444 tegenover € 423 voor
2241
Noordenveld.
2242 2243
In deze paragraaf zijn de nieuwe tarieven voor 2026 nog niet opgenomen, aangezien de uitkomst
2244
van de herwaardering op grond van de Wet WOZ nog niet bekend is. Nadere voorstellen volgen op
2245
korte termijn.
2246
84
2247
Reinigingsheffingen
2248
De afvalstoffenheffing (of reinigingsheffing) is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de
2249
opbrengst wordt gebruikt om de vuilnisinzameling en -verwerking te bekostigen. Huishoudens
2250
betalen in veel gevallen een vast bedrag per jaar.
2251 Afvalstoffenheffing (bedragen in €)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
eenpersoonshuishouden
161
161
171
186
216
240
248
meerpersoonshuishouden
202
202
212
227
257
281
295
2252 2253
Ter vergelijking zijn hieronder de bedragen van het meerpersoonstarief van de afvalstoffenheffing
2254
opgenomen voor alle Drentse gemeenten in het jaar 2025:
2255 2256 2257
Het gemiddelde tarief in Drenthe is € 262 in 2025 voor een meerpersoonshuishouden (bron: Atlas
2258
Gemeenten 2025 - Coelo).
2259 2260
Kostendekkendheid lokale heffingen
2261
De wettelijke voorschriften rond kostendekkendheid hebben tot doel om de transparantie te
2262
verhogen met betrekking tot de totstandkoming van de legestarieven en andere gemeentelijke
2263
heffingen die hoogstens kostendekkend mogen zijn.
2264 Berekening kostendekkendheid van de reinigingsheffing (bedragen x € 1.000) Lasten Huisvuil
7.3 Afval
2.473
Grof vuil
7.3 Afval
149
Wegwerpglas
7.3 Afval
-6
Grondstoffencentrum
7.3 Afval
949
Oud papier
7.3 Afval
-33
Overige kosten
7.3 Afval
45
Plastic
7.3 Afval
78
85
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overige
15
BTW
n.v.t.
574
Overhead
0.4 Overhead
226
Zwerfvuil
2.1 Verkeer en vervoer
53
Totaal lasten
4.523
Baten Afvalstoffenheffing
7.3 Afval
4.435
Reinigingsrechten
7.3 Afval
86
Totaal baten
4.521
Dekkingspercentage
100%
2265 2266 2267
Rioolheffing
2268
De rioolheffing is een gemeentelijke bestemmingsheffing waarvan de opbrengst wordt gebruikt
2269
om werkzaamheden in het gemeentelijke waterbeheer te bekostigen. De grootste watertaak voor
2270
gemeenten was het rioolbeheer. Er vindt nu een verschuiving plaats naar maatregelen om het
2271
veranderende klimaat het hoofd te bieden, zoals wateroverlast. De rioolheffing kan van de eigenaar
2272
en/of van de gebruiker van een pand worden geheven. De rioolheffing wordt sinds 2024 bij de
2273
gebruiker geheven. Met ingang van 2025 wordt de grens voor belast waterverbruik jaarlijks
2274
stapsgewijs verlaagd, om te komen tot een belast waterverbruik vanaf 200 kubieke meter op
2275
jaarbasis. Hiermee willen we zuinig watergebruik stimuleren. De verbruiksgrens verlagen we in 2026
2276
naar 300 kubieke meter of meer per jaar (was 400 kubieke meter in 2025).
2277 Rioolheffing (bedragen in €)
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
rioolheffing eigenaar
245
245
225
256
277
298
326
2278 2279
Ter vergelijking zijn hierna de bedragen voor de rioolheffing opgenomen voor alle Drentse
2280
gemeenten in het jaar 2025 (bij een gemiddelde woningwaarde):
2281
2282 2283
86
2284
Het gemiddelde tarief voor de rioolheffing bedraagt in Drenthe € 223. In bovenstaand overzicht is
2285
uitgegaan van het tarief voor een meerpersoonshuishouden. Objectief vergelijken is lastig,
2286
aangezien elke gemeente een redelijke mate van vrijheid heeft over de kostenopbouw van het
2287
tarief. Binnen onze gemeente rekenen we bijvoorbeeld 50% van de kosten van straatreiniging toe
2288
aan dit tarief. Het is niet bekend welke kosten andere gemeenten onder dit tarief brengen. De
2289
variatie in de ondergrond en de daarmee samenhangende problematiek maakt dat ons tarief
2290
verhoudingsgewijs hoger is dan bij de andere Drentse gemeenten.
2291 2292
De kostendekkendheid van de rioolheffing berekenen wij als volgt:
2293 Berekening kostendekkendheid van de rioolheffing (bedragen x € 1.000) Lasten Kapitaallasten
7.2 Riolering
2.781
Vrijverval
7.2 Riolering
303
Drukriolering
7.2 Riolering
248
Gemalen
7.2 Riolering
299
Randvoorzieningen
7.2 Riolering
26
IBA's
7.2 Riolering
1
Kolken
7.2 Riolering
83
Overige taken en beleidsadvisering
7.2 Riolering
380
Schouwsloten
7.2 Riolering
287
Straatvegen
2.1 Verkeer en vervoer
171
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overige
39
Btw
n.v.t.
789
Overhead
0.4 Overhead
115
Totaal lasten
5.522
Baten Rioolheffing
7.2 Riolering Totaal baten
Exploitatietekort
Dekkingspercentage
2294 2295
5.450 5.450
72
99%
Het exploitatietekort 2026 komt ten laste van de voorziening riolering.
2296 2297
Leges
2298
In de tarieventabel, behorende bij de verordening leges, is een veelheid aan producten en
2299
bijbehorende tarieven opgenomen, waaronder diverse tarieven die worden bepaald door bijzondere
2300
en/of hogere regelgeving (bijvoorbeeld reisdocumenten).
2301 2302
De leges zijn in de tarieventabel van de legesverordening opgedeeld in drie hoofdstukken. In het
2303
kader van de nieuwe BBV-voorschriften zijn de volgende beleidsuitgangspunten gehanteerd:
2304
•
tussen de hoofdstukken is er geen kruissubsidiëring;
87
•
2305 2306
voor de hoofdstukken 1 en 3 maken we gebruik van de 'Activity Based Costing’ (ABC)methode;
2307
•
de uitwerking van hoofdstuk 2 is gebaseerd op de begroting (begrote kosten en uren);
2308
•
de overheadkosten, zoals vastgelegd in de begroting onder taakveld 0.4 overhead, worden
2309
met een verdeelsleutel toegekend.
2310 2311
Hierna volgt een overzicht van baten en lasten per titel en de daaronder vallende hoofdstukken
2312
zoals opgenomen in de tarieventabel.
2313 2314
Hoofdstuk 1. Algemene dienstverlening
2315
De kostendekkendheid van de algemene dienstverlening stijgt van 89% (begroting 2025) naar 97%.
2316
De toename is een gevolg van hogere begrote baten.
2317 Kostendekkendheid hoofdstuk 1 (bedragen in €)
Overhead
1.1 Burgerlijke Stand
55.477
40.110
95.587
65.000
68%
1.2 Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart
408.187
132.473
540.660
530.000
98%
1.3 Rijbewijzen
146.566
62.581
209.147
230.000
110%
1.4 Verstrekkingen in het kader van de BRP
6.806
4.922
11.728
7.000
60%
1.7 Overige publiekszaken
4.286
930
5.216
4.000
77%
1.9 Bijzondere wetten
10.034
5.552
15.586
17.500
112%
631.356
246.568
877.924
853.500
97%
Totaal
Totaal
% kostendekkendheid
Lasten
Baten
2318 2319
Hoofdstuk 2. Dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet
2320
De kostendekkendheid van dienstverlening en besluiten in het kader van de omgevingswet
2321
omgevingsvergunning van 99% ligt hoger dan begroot voor in 2025 (93%). De effecten van de in
2322
2024 ingevoerde de Omgevingswet en de aanpassingen in de legesverordening die hiermee
2323
samenhangt komen tot uitdrukking in de kostendekkendheid voor 2026.
2324 Kostendekkendheid hoofdstuk 2 (bedragen in €)
Lasten
Overhead
Totaal
Baten
% kostendekkendheid
15.972
9.511
25.483
64.803
254%
Omgevingsvergunningen, activiteiten met betrekking tot bouwwerken
522.029
276.653
798.682
749.392
94%
Totaal
538.001
286.164
824.165
814.195
99%
2.2 Voorfase 2.3
2325 2326
Hoofdstuk 3. Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder
2327
Hoofdstuk 2
2328
De kostendekkendheid van dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn stijgt ten
2329
opzichte van 2025 (83%) naar 88% als gevolg van hogere opbrengsten.
2330 Kostendekkendheid hoofdstuk 3 (bedragen in €)
Lasten
Overhead
Totaal
Baten
% kostendekkendheid
3.5 Horeca, standplaatsen
11.664
7.153
18.817
17.094
91%
3.7 Overige vergunningen
819
503
1.322
552
42%
12.483
7.656
20.139
17.646
88%
Totaal
88
2331
Lijkbezorgingsrechten
2332
Uitgangspunt is om te komen tot 100% kostendekkendheid. Om dit te bereiken zijn in 2025 de
2333
opbrengsten verhoogd door leges te heffen op het niveau van omliggende gemeenten. Voor 2026
2334
stijgen de tarieven met 2,5%. De kostendekkendheid van lijkbezorgingsrechten stijgt hierdoor ten
2335
opzichte van 2025 (58%) naar 62%.
2336 Berekening kostendekkendheid van de lijkbezorgingsrechten (bedragen x € 1.000) Lasten Begraafplaatsen
7.5 Begraafplaatsen
286
Grafuitgifte
7.5 Begraafplaatsen
12
BTW
n.v.t.
Overhead
0.4 Overhead
67
Totaal lasten
365
Baten Begraafrechten
7.5 Begraafplaatsen
225
Totaal baten
225
Dekkingspercentage
62%
2337 2338
Forensenbelasting
2339
De forensenbelasting wordt geheven van niet-inwoners met een recreatie- of tweede woning in
2340
onze gemeente, onder meer als compensatie voor het missen van een uitkering per inwoner uit het
2341
gemeentefonds. In de gemeenten Assen, Emmen en Meppel wordt geen forensenbelasting
2342
geheven.
2343
2344 2345
89
2346
Niet elke gemeente heft forensenbelasting. De gemeenten die dat wel doen hanteren allemaal een
2347
eigen systematiek en tarief. Voor de onderlinge vergelijkbaarheid hebben we de gemiddelde WOZ-
2348
waarde genomen van de in Noordenveld in de forensenbelasting betrokken objecten per
2349
belastingjaar 2025, waardepeildatum 1 januari 2024. Het ongewogen gemiddelde tarief per
2350
gemeente baseren we op de gehanteerde staffels per gemeente en bedraagt in Drenthe voor het
2351
jaar 2025 € 600.
2352 2353
Toeristenbelasting
2354
In de begrotingsvergadering van november 2019 heeft de gemeenteraad, op basis van de evaluatie,
2355
besloten om de pilot toeristenbelasting te continueren tot en met 2024. Het tarievenbeleid in 2025
2356
en 2026 is een continuering van het gevoerde beleid, waarmee de toeristenbelasting vergelijkbaar is
2357
met de omliggende gemeenten. De verhoging van de BTW kan echter wel gevolgen hebben voor
2358
het aantal overnachtingen en de daarmee samenhangende inkomsten.
2359 2360
Marktgelden
2361
De marktgelden die we momenteel nog heffen zijn de weekmarktgelden van Peize.
2362 2363
BIZ-bijdrage
2364
Deze heffing is in 2012 voor het eerst geheven voor de Bedrijven InvesteringsZone (BIZ) ‘Centrum
2365
Roden’. De Stichting ‘Ondernemersfonds Noordenveld’ zet in op het collectief verbeteren van het
2366
ondernemersklimaat in Noordenveld en het waarborgen van de continuïteit hiervan. Het
2367
Ondernemersfonds is een instrument van, voor en door ondernemers dat met deze belastingheffing
2368
wordt gefaciliteerd door de gemeente. Voor de ondernemers van de bedrijventerreinen is de
2369
Stichting ‘BIZ Industrieterreinen Noordenveld’ opgericht.
2370 2371
In de in februari 2015 gehouden draagvlakmeting hebben ondernemers in de BI-zones ‘Centrum
2372
Roden’, ‘Bedrijventerreinen Roden’ en ‘Bedrijventerrein Peize’ zich uitgesproken voor een BIZ. Ook in
2373
de periode 2020 tot en met 2024 bleek voldoende draagvlak voor deze BI-zones. Voor de periode
2374
2025 tot en met 2029 bleek onvoldoende draagvlak op het bedrijventerrein Peize. In de BI-zondes
2375
'Centrum Roden' en 'Bedrijventerreinen Roden' zorgt de gemeente voor de heffing van de BIZ-
2376
gelden. Deze opbrengst wordt onder inhouding van een klein bedrag aan perceptiekosten
2377
uitbetaald aan beide stichtingen.
2378 2379
Lastendruk
2380
Noordenveld wil de stijging van de totale lastendruk zoveel mogelijk binnen het inflatiepercentage
2381
houden en streeft ernaar om ook in de toekomst de stijgingen te beperken.
2382 2383
In de hierna opgenomen grafiek geven we een overzicht van de ontwikkeling van de
2384
woonlastendruk in onze gemeente in vergelijking met het gemiddelde in Drenthe en Nederland.
2385
Hierin zijn de OZB, afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor een meerpersoonshuishouden met
2386
eigen woning en de gemiddelde woningwaarde in het gegeven jaar betrokken:
90
2387 2388
Dit staafdiagram geeft aan dat Noordenveld in 2025 een lagere woonlastendruk (€ 1043) heeft dan
2389
het gemiddelde in Nederland (€ 1.053). Het gemiddelde van Drenthe bedraagt in 2025 € 930.
2390 2391
En, tot slot, een overzicht van de gemeentelijke woonlasten in 2025 per gemeente in Drenthe (bron:
2392
Woonlasten en rangnummers per gemeente 2024 - COELO).
2393 2394 2395
91
2396
2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing
2397 2398
Inzicht in robuustheid gemeentelijke financiën
2399
De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan in hoeverre de gemeentelijke financiële positie
2400
bestand is tegen tegenvallers. Met een zeker weerstandsvermogen kan worden voorkomen dat elke
2401
financiële tegenvaller meteen dwingt tot bezuinigen. Het weerstandsvermogen kan betrekking
2402
hebben op het begrotingsjaar zelf (statisch weerstandsvermogen) maar ook op meerdere
2403
begrotingsjaren (dynamisch weerstandsvermogen). Om de robuustheid van de financiële middelen
2404
te kunnen beoordelen is inzicht nodig in de omvang en impact van mogelijke risico’s en de
2405
aanwezige weerstandscapaciteit.
2406 2407
Financiële kengetallen
2408
In de begroting en jaarrekening wordt een voorgeschreven tabel met financiële kengetallen
2409
opgenomen. Deze cijfers geven een globaal inzicht in de verwachte financiële ontwikkelingen in de
2410
gemeente. Ook wordt een toelichting gegeven op de onderlinge verhouding tussen deze
2411
kengetallen en wat dat betekent voor de financiële positie van de gemeente. Het gebruik en het
2412
vaststellen van de berekeningswijze van de kengetallen heeft geen functie als
2413
normeringsinstrument in het kader van het financieel toezicht door de provincies. De
2414
voorgeschreven kengetallen worden al langere tijd gebruikt bij onder anderen financiële
2415
stresstesten. Een gemeente kan bij de vaststelling van de eigen normen gebruik maken van de
2416
signaleringswaarden zoals die worden toegepast bij stresstesten.
2417 2418
Interpreteren van kengetallen MaatWaakzaamheid regelen geboden niet nodig
Kengetallen Kengetal
Hoe interpreteren
Maatregelen nemen
Signaalwaarden
1. Netto schuldquote
2419 2420
a. zonder correctie doorgeleende gelden
Hoe lager het percentage hoe beter
< 90%
van 90% t/m 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
Hoe lager het percentage hoe beter
< 90%
van 90% t/m 130%
> 130 %
2. Solvabiliteitsratio
Hoe hoger het percentage hoe beter
> 50%
van 20% t/m 50%
< 20%
3. Kengetal grondexploitatie
Hoe lager het percentage hoe beter
< 20%
van 20% t/m 50%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte Hoe hoger het percentage hoe beter
> 0%
0%
< 0%
5. Belastingcapaciteit
<95%
van 95% t/m 105%
> 105%
Hoe lager het percentage hoe beter
Kengetallen Rekening
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
a. zonder correctie doorgeleende gelden
66%
71%
71%
80%
80%
78%
b. met correctie doorgeleende gelden
65%
69%
69%
80%
80%
78%
2. Solvabiliteitsratio
26%
22%
21%
21%
21%
21%
Kengetallen bij de begroting 2025 1. Netto schuldquote
92
3. Kengetal grondexploitatie
4%
8%
8%
5%
4%
3%
4. Structurele exploitatieruimte
3%
3%
0%
0%
0%
2%
5. Belastingcapaciteit
97%
93%
103%
100%
97%
95%
2421 2422
Netto schuldquote
2423
De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de
2424
eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op
2425
de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig.
2426 Kengetal 1a
Waarde 2026
Interpretatie
Netto schuldquote met correctie
71%
Geen maatregelen nodig
1b Netto schuldquote zonder correctie
69%
Geen maatregelen nodig
2427 2428
Solvabiliteit
2429
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële
2430
verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als
2431
percentage van het balanstotaal. Hoe hoger het percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële
2432
weerbaarheid van de gemeente.
2433 Kengetal 2.
Solvabiliteitsratio
Waarde 2026 21%
Interpretatie Waakzaamheid geboden
2434 2435
Grondexploitatie
2436
De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend
2437
voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de
2438
toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Voor de berekening van dit
2439
kengetal worden de boekwaarden van de bouwgronden in exploitatie bij elkaar opgeteld en
2440
gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting.
2441 Kengetal 3.
Grondexploitatie
Waarde 2026 8%
Interpretatie Geen maatregelen nodig
2442 2443
Structurele exploitatieruimte
2444
Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen
2445
lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten
2446
daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de
2447
begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen.
2448 Kengetal 4.
Structurele exploitatieruimte
Waarde 2026 0%
Interpretatie Waakzaamheid geboden
2449 2450
Woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde
2451
Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het
2452
landelijk gemiddelde. Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten
2453
uit belastingen zou kunnen verwerven. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door
2454
de totale woonlasten van meerpersoonshuishoudens te vergelijken met het landelijk gemiddelde.
2455 2456
93
Kengetal 5.
Waarde 2026
Belastingcapaciteit
Interpretatie
103%
Waakzaamheid geboden
2457 2458
Weerstandscapaciteit
2459
Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is om de nadelige
2460
gevolgen van risico’s (financiële tegenvallers) op te vangen, zonder dat het beleid hoeft te worden
2461
gewijzigd. Het weerstandsvermogen is afhankelijk van de benodigde weerstandscapaciteit (de
2462
ingeschatte risico’s) en de beschikbare weerstandscapaciteit.
2463
Berekende risico's
Beschikbare middelen
Benodigde weerstandscapaciteit
Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandsvermogen
2464 2465 2466
De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald -en bij elke nieuwe begroting en jaarstukken
2467
geactualiseerd- door:
2468
•
de verwachte kans keer gevolg;
2469
•
de waarschijnlijkheid dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen;
2470
•
de mate waarin risico’s al op andere wijze zijn afgedekt.
2471 2472
Risico’s
2473
Het weerstandsvermogen van een gemeente dient om die categorie risico’s af te dekken die niet in
2474
de begroting is voorzien. Het gaat hier om bedrijfsrisico’s met betrekking tot de grondexploitatie,
2475
open einde-regelingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Reguliere risico’s behoren
2476
dus niet tot deze categorie. Hiervoor kunnen immers verzekeringen worden afgesloten of
2477
voorzieningen worden gevormd. In het vervolg van deze paragraaf zal nader worden ingegaan op
2478
de beschikbare incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Vervolgens kunnen conclusies
2479
worden getrokken over hoe het gewenste weerstandsvermogen zich verhoudt tot de
2480
weerstandscapaciteit.
2481 2482
Incidentele weerstandscapaciteit: reserves
2483
Reserves zijn vermogensbestanddelen van het eigen vermogen. Noordenveld kent verschillende
2484
reserves, zoals:
2485
•
de algemene reserve;
2486
•
egalisatiereserves, ofwel bestemmingsreserves die dienen om ongewenste schommelingen op
2487
te vangen in de tarieven die aan derden in rekening worden gebracht;
2488
•
2489
De bestemmingsreserves zijn door de gemeenteraad ingesteld voor het behalen van bepaalde
2490
doelstellingen. Bij aanwending voor andere doeleinden zou het oorspronkelijk voorgenomen besluit
2491
niet meer gerealiseerd kunnen worden. Daarom worden de bestemmingsreserves niet tot de
2492
weerstandscapaciteit gerekend.
overige bestemmingsreserves.
2493 2494
In de nota reserves en voorzieningen 2024-2027 is bovenstaand beleid opgenomen.
94
2495
Omvang weerstandscapaciteit
2496
Noordenveld beschikt per ultimo 2025 over de volgende weerstandscapaciteit. Reserve (bedragen x € 1.000) Algemene reserve
12.482
2497 2498
Voor de algemene reserve geldt dat er sprake is van (toekomstige) claims en toevoegingen op
2499
grond van besluitvorming van de gemeenteraad. In het bovenstaande bedrag is hiermee al
2500
rekening gehouden.
2501 2502
Structurele weerstandscapaciteit: onbenutte belastingcapaciteit
2503
De hoogte van de algemene reserve geeft de incidentele weerstandscapaciteit aan. Tot de
2504
structurele weerstandscapaciteit van een gemeente behoort de onbenutte belastingcapaciteit van
2505
de OZB, te definiëren als het verschil tussen de door de raad vastgestelde tarieven en de
2506
‘maximum’-tarieven. Voor de OZB geldt echter geen wettelijk vastgesteld maximum meer, de
2507
ruimte binnen de onroerende zaakbelasting is in theorie dus onbeperkt. De omvang van deze
2508
belastingbuffer wordt dus bepaald door wat het gemeentebestuur als aanvaardbaar
2509
maximumtarief beschouwt.
2510 2511
Stand bestemmingsreserves Reserve (bedragen x € 1.000) Reserve sociale volkshuisvesting Norg
783
Reserve grondexploitaties (vrij beschikbaar)
5.753
Aankoop kunstwerken
26
Reserve sociaal domein (vrij beschikbaar)
4.954
Dekking kapitaallasten
7.593
Starters-/zonneleningen
150
Reserve Middenveld
848
Onderhoud gebouwen
346
Reserve Nij Begun
836
Totaal bestemmingsreserves
21.289
2512 2513
Stand algemene reserve en bestemmingsreserves
2514
In de stand van de reserves zijn de verwachte raadsbesluiten in 2025 verwerkt.
2515 2516
Omvang reserves
2517
Hieronder worden de gemiddelde reserves per inwoner van Noordenveld over 2025 en 2026
2518
vermeld.
2519 Soort reserve (bedragen in € per inwoner)
2025
2026
Algemene reserve
337
392
Bestemmingsreserve
631
668
Totaal
664
1.060
95
2520
Omvang van het weerstandsvermogen
2521
Wetenschappelijke of algemeen geldende normen voor de gewenste omvang van het
2522
weerstandsvermogen zijn er niet. Uitgangspunt is dat de omvang van het weerstandsvermogen in
2523
verhouding moet staan tot de risico’s die de gemeente loopt. Iedere organisatie zal aan de
2524
gewenste omvang op haar eigen wijze, gelet op haar eigen situatie, invulling moeten geven.
2525 2526
Bij het kwantificeren van risico’s wordt aangesloten bij de kans dat zich een risico voordoet en de
2527
financiële schade die daaruit kan voortvloeien. Bij elk risico is door de risicobeheerders aangegeven
2528
hoe groot de kans is dat zich een risico voordoet. De inschatting van een risico kan bijvoorbeeld
2529
gebaseerd zijn op ervaringsgegevens.
2530 2531
In de praktijk worden vijf risicoklassen gehanteerd. De indeling is gebaseerd op het aantal keren dat
2532
een risico zich in/over de jaren kan voordoen. Aan elke klasse is een percentage gehangen dat
2533
vermenigvuldigd wordt met het financiële gevolg. Ook deze zijn ingedeeld in (vijf) klassen. Die loopt
2534
op van € 25.000 - € 50.000 tot groter dan € 750.000.
2535 Kans Referentiebeelden (klasse)
Kwantitatief
Gevolg (klasse)
Financieel gevolg
1 < of 1 keer per 10 jaar
10%
1
€ 25.000 - € 50.000
2 1 keer per 5 - 10 jaar
30%
2
€ 50.000 - € 100.000
3 1 keer per 2 - 5 jaar
50%
3
€ 100.000 - € 250.000
4 1 keer per 1 - 2 jaar
70%
4
€ 250.000 - € 750.000
5 1 keer per jaar of vaker
90%
5
> € 750.000
2536 2537
Ratio weerstandsvermogen
2538
Er bestaat geen voorschrift met betrekking tot de minimale hoogte van het
2539
weerstandsvermogen/ratio. In het algemeen wordt een weerstandsvermogen/ratio van 1,0 tot 1,4 als
2540
voldoende beschouwd, van 1,4 tot 2,0 als ruim voldoende en groter dan 2,0 als uitstekend.
2541 2542
Bij het instellen van de bestemmingsreserve Middenveld is bepaald dat de hoogte van de reserve
2543
(€ 1.500.000) in mindering gebracht wordt op het benodigde weerstandsvermogen.
2544 2545
Hierna volgt een overzicht van de wijze waarop de maximale risico’s zijn afgedekt door de algemene
2546
reserve en vertaald via het ratio weerstandsvermogen:
2547 2548 2549 2550 2551
96
Weerstandsvermogen - risico's (bedragen vermogen x € 1.000) Beschikbaar weerstandsvermogen (A)
12.482
Benodigd weerstandsvermogen (B)
6.901
Ratio (A/B)
1,8
Afwijking t.o.v. ratio 1,0
0,8
Ratio in jaarstukken 2024
1,9
2552 2553
Risicotabel Kans ( 1 keer per x jaar) Klasse Risico's
1
2
3
4
> 10 ~ 5-10 ~ 2-5 ~ 1-2 Per jaar 10%
30%
2
3
4
€ 25- € 50- € 100- € 250€ 50 € 100 € 250 € 750
x
Informatie- en communicatiesystemen
>€ 750
Minimaal Maximaal
90.000 x
x
x x x
Droogteschade en bodemdaling
x
75.000
225.000 1.125.000
125.000
375.000
0
750.000
x
25.000
75.000
x
125.000
375.000
50.000
125.000
x
x
x
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs
x
Milieuverontreinigingen
x
25.000
375.000
x
x
225.000
375.000 1.500.000 10.000
x
Gegevensbescherming
Financiële gelijkstelling primair onderwijs (PO)
5
x
x
Technische informatiebeveiliging
Garantstellingen en waarborgfondsen
<1
1
Kans x gevolg (€)
50% 70% 90%
Algemene uitkering uit het gemeentefonds
Organisatorische informatiebeveiliging
5
Gevolg (bedrag x1000)
x
Ontwikkelingen Omgevingsdienst Drenthe
x
x
35.000
70.000
Publiek Vervoer
x
x
35.000
70.000
x
125.000
375.000
x
125.000
375.000
50.000
125.000
2.061.000
2.061.000
175.000
525.000
Toereikendheid voorzieningen (met name onderhoud kapitaalgoederen)
x
Veiligheidsregio Drenthe (VRD)
x
Wegenbeheer en groenbeheersplan
x
Grondexploitaties Sociaal domein (inclusief BUIG en WSW)
x
x
x x
x
Totaal risico's
3.856.000 8.401.000
2554 2555
Toelichting op de risico's
2556
In deze toelichting zijn de nu bekende risico’s benoemd en volgens een klassensystematiek
2557
gewogen en gewaardeerd.
2558 2559 2560
97
2561
Algemene uitkering uit het gemeentefonds
2562
De omvang van de algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt vanaf 2024 bepaald volgens
2563
de bbp-systematiek. Het accres bestaat uit een volumedeel (gebaseerd op het historisch
2564
gemiddelde van de bbp-ontwikkeling) en een prijsdeel (gebaseerd op de inflatie). Bijstellingen in de
2565
macro-economische ramingen van het CPB of aanpassingen in verdeelmaatstaven en taakmutaties
2566
kunnen leiden tot afwijkingen in de meerjarige raming. Structurele wijzigingen in de verdeling of
2567
een lager accres hebben direct effect op de begrotingsruimte. Dit risico wordt gemonitord via de
2568
mei- en septembercirculaire.
2569 Kwantificering algemene uitkering uit het gemeentefonds Kans
klasse 5 (1 keer per jaar: 90%)
Gevolg
klasse 3 (€ 100.000 - € 250.000)
Kans x gevolg
minimaal € 90.000 (90% x € 100.000) tot maximaal € 225.000 (90% x € 250.000)
2570 2571
Informatiebeveiliging
2572
Versterking van digitale weerbaarheid: van bewustwording naar structurele beheersing
2573
Gemeenten worden geconfronteerd met een steeds complexer dreigingslandschap, waarin
2574
ransomware-aanvallen, ketenafhankelijkheden en kwetsbaarheden in systemen en processen
2575
toenemen. De invoering van de NIS2-richtlijn onderstreept de urgentie om als gemeente structureel
2576
‘in control’ te zijn op het gebied van informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid.
2577
Waar voorheen de nadruk lag op bewustwording en reactieve maatregelen, zetten we nu in op een
2578
integrale en toekomstbestendige aanpak. De menselijke factor blijft een belangrijk aandachtspunt,
2579
maar we verbreden onze focus naar structurele versterking van processen, systemen en organisatie.
2580 2581
Binnen onze organisatie zien we risico’s op meerdere niveaus: uitval van dienstverlening, verlies van
2582
vertrouwelijke gegevens, reputatieschade en niet-naleving van wet- en regelgeving. De menselijke