Bijlage 3 Woningmarktonderzoek
Tekst van het document
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
39
3.4 KWALITEIT VAN DE VOORRAAD DUURZAAMHEID Hoogste gasverbruik in de woonkernen De kaart rechts laat zien wat het relatieve gasverbruik van woningen is. Dat wil zeggen: hoeveel kuub gas wordt er gemiddeld per kuub woning gebruikt? Op plekken die groen kleuren staan naar verhouding veel energiezuinige woningen, op plekken die rood kleuren staan woningen die relatief veel energie verbruiken. In de woonkernen zien we doorgaans de minst zuinige woningen. Dat is te verklaren: de woningvoorraad is daar relatief oud en minder goed geïsoleerd, waardoor die plekken sneller rood of oranje kleuren. Het gaat daarbij vaak om particuliere woningen. Het vraagt om een goede strategie om verduurzaming in de koopsector op gang te krijgen, omdat ingrepen vaak gepaard gaan met veel geld. In de sociale huursector is vaak al veel gedaan om woningen energiezuiniger te maken. Plekken met veel sociale
huurwoningen zullen op de kaart daardoor vaker geel of groen kleuren.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
40
3.5 MARKTPOSITIE WELKE PLEKKEN ZIJN OP TERMIJN MOGELIJK KWETSBAAR? Combinatie van woning en omgeving De kaart hiernaast laat het toekomstperspectief van woningen zien. Daarbij is gekeken naar woning én omgeving, waarbij de omgeving zwaarder meeweegt dan de woning, zoals eerder onderzoek naar verhuismotieven liet zien. Rode of oranje gebieden zijn plekken waar de kans op vraaguitval op termijn het grootst is, uitgaande van de woningvoorraad op dit moment. Zie bijlagen B.2 en B.3 voor scores op omgeving en vierkantemeterwaarde afzonderlijk. Dorpen aan de zuidwestrand van Noordenveld hebben zwakste marktpositie. De combinatie van een verouderde woningvoorraad, weinig voorzieningen en een minder goede bereikbaarheid kan daar zorgen voor lokale vraaguitval. De kans daarop is tot 2030 nog klein, omdat er nog groei wordt verwacht. Impulsen in de woningvoorraad voorkomen dat deze plekken op termijn echt kwetsbaar worden. Let op: het model houdt geen rekening met minder meetbare, ‘zachte’ kenmerken als imago, sociale binding in een dorp of landschappelijke kwaliteit. Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
41
3.6 WOONWAGENS EN STANDPLAATSEN RODERESCH EN NORG Twintig standplaatsen voor woonwagens In de gemeente Noordenveld zijn twee locaties met standplaatsen voor woonwagens: de Berkenheuvel in Roderesch en de Klimopstraat in Norg. In Roderesch zijn in totaal vijftien ‘vakken’ en in Norg vijf. Beide locaties zijn in beheer van Actium. In het nieuwe ‘Beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid’, dat in de zomer van 2018 door het Rijk is opgesteld, staat onder andere dat het aantal standplaatsen niet mag afnemen zolang er behoefte is. Hoe groot de behoefte aan standplaatsen in Noordenveld precies is, is niet bekend. De gemeente en woningcorporatie Actium gaan dat binnenkort onderzoeken. De woningbehoefte die we in hoofdstuk 5 laten zien, is daarom exclusief de eventuele vraag naar extra standplaatsen.
Het nieuwe beleidskader rondom het gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid. Bron: Ministerie van BZK (2018).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
42
4 VERHUISGEDRAG
43
4.1 METHODIEK ORIËNTATIE, KEUZES EN AFWEGINGEN Keuzeprocessen van verhuizers leren kennen
Hoe brachten we het oriëntatieproces in beeld?
voorkeur genoemd werden, maar waar men zich later wél op
Om de toekomstige woningbouwplannen in Noordenveld
Bijna iedereen doorloopt voordat hij of zij verhuist een
heeft georiënteerd, zien we in dit onderzoek als alternatief
beter af te stemmen op de wensen van verhuizers is het
oriëntatieproces. Je begint met zoeken op de plek die het
of tweede voorkeur.
belangrijk te weten welke keuzes en afwegingen potentiële
meest aan je wensen voldoet en je richt je vaak specifiek op
verhuizers maken. Dat proces is als onderdeel van het
een bepaald soort woning en/of prijssegment. Een klein deel
Twee fictieve voorbeelden ter illustratie (cijfers
marktonderzoek voor de regio Groningen-Assen voor zo’n
vindt daadwerkelijk de woning die hij of zij zoekt, maar het
corresponderen met de onderdelen uit het oriëntatieproces):
3.500 recent verhuisden in beeld gebracht.
merendeel stelt de eisen bij. Dat leidt er vaak toe dat het zoekproces zich verbreedt en meer plekken in beeld komen.
Een deel van hen (ca. 500) woont nu in de gemeente Noordenveld. De rest woont nu weliswaar buiten de
Om erachter te komen welke plekken dat zijn, vroegen we
gemeente, maar heeft zich mogelijk wel op één of meer
recent verhuisden hun oriëntatieproces te reconstrueren:
dorpen in Noordenveld georiënteerd. In de analyses hierna
1.
Waar woonde iemand vóórdat hij of zij ging verhuizen?
nemen we daarom iedereen mee die nu in Noordenveld
2.
Waar begon iemand met zoeken?
woont, er hiervoor woonde of bij wie Noordenveld onderdeel
3.
Waar zocht iemand eventueel nog meer?
van het oriëntatieproces was.
4.
Waar wilde iemand beslist niet wonen?
5.
Waar woont iemand nu?
In het kader hiernaast leggen we kort uit hoe we het
oriëntatieproces van recent verhuisden precies in beeld
Plekken waar iemand begon met zoeken rekenen we tot de
brachten. Voor een verkorte weergave van dit hoofdstuk: zie
eerste voorkeur van mensen. Plekken die niet als eerste
Verhuisde X
Verhuisde Y
1 Leek
1 Leek
2 Roden en Nieuw-Roden
2 Roden en Nieuw-Roden
3 Peize
3 Peize
4 Stad Groningen
4 Stad Groningen
5 Roden
5 Peize
Woont op plek eerste voorkeur (‘geslaagd’ qua plek)
Woont op plek tweede voorkeur (maakte ‘secondbest-keuze’)
paragraaf 4.7.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
44
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING WELKE PLEK HAD DE EERSTE VOORKEUR EN HOEVEEL MENSEN VONDEN DAT? Noordenveld als onderdeel van regio Zuidwest
Meer marktdruk dan gemiddeld in Zuidwest
wilden wonen, maar bij wie dat uiteindelijk niet lukte. Voor
Binnen het regionale marktonderzoek is de gemeente
Uit de verhuisenquête blijkt dat huishoudens zich vaker
Norg geldt hetzelfde, maar signalen verderop wijzen erop
Noordenveld onderdeel van subregio Zuidwest. Behalve
oriënteerden op Noordenveld dan dat ze er zijn gaan wonen.
dat huishoudens er wél vaak een woning kunnen vinden. Het
Noordenveld vallen daar ook de gemeente Tynaarlo en de
Dat betekent dat sommige huishoudens eigenlijk in
is dus denkbaar dat een deel in eerste instantie naar Norg
voormalige gemeenten Leek en Zuidhorn (nu onderdeel van
Noordenveld wilden wonen, maar daar niet de woning
kijkt, maar later om andere redenen besluit er niet te gaan
Westerkwartier) en Haren (nu Groningen) onder.
vonden die ze zochten. Zij zijn uiteindelijk ergens anders
wonen. In Roden en Nieuw-Roden en in de woonkernen is
gaan wonen. Zeer waarschijnlijk had Noordenveld deze
het verschil minimaal. Daar lijken vraag en aanbod min of
De tabel rechts laat van alle huishoudens die aan het
huishoudens aan zich kunnen binden als het juiste
meer in balans te zijn.
regionale marktonderzoek meededen zien waar zij zich in
woningaanbod voorhanden was geweest.
eerste instantie op oriënteerden en waar zij uiteindelijk zijn gaan wonen. Om aan te geven hoe de vraag zich verhoudt
De marktdruk ligt in Noordenveld iets hoger dan in de rest
Regio / gemeente / dorp
Gezocht
Gevonden
Saldo
Stad Groningen
1104
899
-205
Stad Assen
482
604
122
tot andere plekken in de regio Groningen-Assen laten we de
van subregio Zuidwest. Dat blijkt ook uit het voorbeeld dat
aantallen voor Groningen, Assen, Noordoost en heel
we net gaven: in Noordenveld verhuisden 36 huishoudens
Noordoost
473
565
92
naar elders omdat ze er geen passende woning vonden,
Zuidwest
996
988
-8
Noordenveld
454
418
-35
Zuidwest ook zien.
gemiddeld over heel Zuidwest waren dat per saldo acht.
Roden en Nieuw-Roden
205
210
5
huishoudens als eerste voorkeur naar Noordenveld.
Binnen Noordenveld bestaan wel verschillen. In Peize is het
Peize
97
83
-14
Uiteindelijk zijn er 418 huishoudens gaan wonen. Er zijn dus
verschil tussen oriënteren en vestigen relatief groot. Er zijn
Norg
84
58
-26
36 huishoudens die eigenlijk in Noordenveld wilden wonen,
dus relatief veel huishoudens die in eerste instantie in Peize
woonkernen
68
68
0
Een afleesvoorbeeld: van alle ondervraagden keken 454
maar elders terecht zijn gekomen.
Oriëntatie en vestiging per gebied. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019). Let op: de aantallen hebben
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
betrekking op de eerste voorkeur van huishoudens!
45
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING WIE SLAAGDEN VAAK QUA PLEK, WIE MINDER VAAK? In de tabel rechts laten we zien welke groepen vaak elders
Sociale huurders vinden wel vaak een woning
Norg lag het aantal vestigers hoger dan het aantal zoekers,
zijn gaan wonen omdat zij geen passende woning vonden op
Huishoudens die een sociale huurwoning zoeken lukt het
wat erop wijst dat sommigen in eerste instantie buiten Norg
de plek van hun eerste voorkeur (rode cellen). We laten ook
vaak wel om in Noordenveld te gaan wonen. Met name in
een woning zochten.
zien welke groepen juist wel vaak slaagden (groene cellen). Jonge gezinnen vinden vaakst niet wat ze zoeken Naar soort huishouden
In het algemeen geldt dat gezinnen het vaakst zijn uitgeweken naar elders omdat ze niet de woning vonden die ze zochten. Dat geldt het sterkst in Norg. In Peize slaagden jonge gezinnen naar verhouding het vaakst, maar ook daar geldt dat sommige huishoudens uiteindelijk buiten het dorp zijn gaan wonen, omdat ze in Peize geen woning konden vinden.
Gebied
klein <35
klein 35-65
gezin <35 gezin 35-65
Naar gewenst eigendom 65+
SH
PH
KO
Noordenveld Roden en Nieuw-Roden Peize
*
Norg
*
woonkernen
*
Kleine huishoudens: verschilt per dorp Voor kleine huishoudens geldt een wisselend beeld. In Peize verhuisden vooral kleine huishoudens tot 35 jaar naar elders
omdat ze geen passende woning konden vinden. In Roden
Mate waarin doelgroepen slaagden qua plek. Bij groepen met een (*) is de respons te laag om betrouwbare uitspraken over te doen. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019). Lichtgroen: significant vaker gevonden dan gezocht, lichtrood: significant vaker gezocht dan gevonden. Extremen zijn aangegeven met
en Nieuw-Roden en in Norg geldt dat juist voor kleine
donkergroen of donkerrood. Wit: ongeveer even vaak gezocht als gevonden. De afkortingen ‘SH’, ‘PH’ en ‘KO’ staan voor huishoudens die
huishoudens in de leeftijd 35 tot 65 jaar.
respectievelijk een sociale huur-, particuliere huur- of koopwoning zochten.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
46
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING WELK WOONMILIEU HAD DE EERSTE VOORKEUR EN HOEVEEL MENSEN VONDEN DAT? Meer profiel in woonmilieus gewenst
Woonmilieu
In de verhuisenquête is ook gevraagd wat voor soort buurt
Centrum van een groot dorp
26
17
-9
mensen zoeken en in wat voor soort buurt zij nu wonen. De
Dorpse woonbuurt
105
127
23
tabel rechts laat zien welke soorten buurten in Noordenveld
Woondorp
41
57
16
meer of minder gevraagd worden.
Landelijk gebied
59
43
-17
‘Excellent’ dorps
15
9
-6
totaal
307
307
In het algemeen geldt dat er behoefte is aan meer profiel in
Veel gezocht en weinig
soorten buurten: óf wonen in het centrum van een groter
Gezocht
Gevonden
Saldo
gevonden: centrum van een
dorp met een karakteristieke sfeer en voorzieningen nabij, óf
groter dorp (linksboven),
Oriëntatie en vestiging per woonmilieu. Bron: verhuisenquête regio
ruim en landelijk wonen. Overigens hoeft dat laatste niet per
landelijk wonen (rechtsboven),
Groningen-Assen (april 2019).
se wonen in het buitengebied te betekenen, maar kan dat
excellent dorps (onder)
ook wonen in een ruim opgezette buurt aan de rand van een dorp zijn. Een deel mag ‘excellent’ zijn, om zo tegemoet te komen aan de vraag naar meer luxe en onderscheidende woonproducten op een hoogwaardige locatie. Andersom geldt dat er een overschot is aan de doorsnee
woonbuurtjes in kleine en grotere dorpen. Het gaat dan vooral om buurtjes met veel vroeg-naoorlogse rijwoningen en appartementen, in huur en koop.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
Veel gevonden en weinig gezocht: dorpse woonbuurt (links) en woondorp (rechts)
47
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING WIE SLAAGDEN VAAK QUA WOONMILIEU, WIE MINDER VAAK? De tabel hiernaast laat per dorp zien welke groepen vaak slaagden qua woonmilieu (groene cellen) en wie voor een ander woonmilieu kozen omdat zij er geen passende woning konden vinden (rode cellen). Gezinnen komen vaak in dorpse buurten terecht Hoewel gezinnen ouder dan 35 jaar vaak op zoek zijn naar een koopwoning in of rondom het centrum van een groter dorp, belanden zij relatief vaak in een dorpse woonbuurt.
Woonmilieu
Klein <35
Klein 35-65 Gezin <35 Gezin 35-65
65+
SH
PH
KO
Centrum van een groot dorp Dorpse woonbuurt Woondorp Landelijk gebied ‘Excellent’ dorps Mate waarin doelgroepen slaagden qua woonmilieu. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019).
Dat is deels te verklaren doordat woningen in dat soort
Lichtgroen: significant vaker gevonden dan gezocht, lichtrood: significant vaker gezocht dan gevonden. Extremen zijn aangegeven met
buurten vaak ruim zijn, zowel qua woonoppervlakte als qua
donkergroen of donkerrood. Wit: ongeveer even vaak gezocht als gevonden. De afkortingen ‘SH’, ‘PH’ en ‘KO’ staan voor huishoudens die
buitenruimte, passend bij de wens van gezinnen met
respectievelijk een sociale huur-, particuliere huur- of koopwoning zochten.
kinderen. In iets mindere mate geldt hetzelfde voor de woondorpen.
Er is op kleine schaal wel vraag naar, dus bij plannen voor
Daar komen alle groepen vaker terecht dan zij in eerste
nieuwbouw is het denkbaar om op dit segment in te spelen,
instantie zoeken. Vooral koopwoningen worden daar vaak
(uiteraard) in het bijzonder in de koopsector.
gevonden. Excellent dorps wonen wordt in Noordenveld nauwelijks gevonden, omdat het aanbod ervan ook klein is.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
48
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING HOEVEEL MENSEN KOZEN VOOR SECOND-BEST? In de tabel rechtsboven laten we zien hoeveel huishoudens
(Nieuw-)Roden en Peize: vaak bewust alternatief
nu wonen op de plek die zij als eerste voorkeur aangaven en
In Roden en Nieuw-Roden slaagde 87% van de huishoudens
hoeveel huishoudens qua plek een second-best-keuze
qua plek. Dat is iets meer dan gemiddeld. Van de groep die
maakten. De tabel eronder laat zien bij hoeveel procent van
Roden en Nieuw-Roden niet als eerste voorkeur zag, maar
de second-best-groep die plek in het rijtje van tweede
er nu wel woont, noemde bijna de helft (46%) Roden en
voorkeuren genoemd werd.
Nieuw-Roden als tweede-voorkeursplek. Beide dorpen worden dus vaak als serieus alternatief in de woonplaats-
Meerderheid woont op plek van eerste voorkeur
oriëntatie meegenomen.
Deze plek had hun eerste voorkeur
Deze plek was een second-bestkeuze
Roden en Nieuw-Roden
87%
13%
Peize
81%
19%
Norg
91%
9%
woonkernen
80%
20%
Noordenveld
85%
15%
Woont nu in:
In totaal woont 85% van de verhuisden op de plek van hun
% second-best-groep dat deze plek als tweede voorkeur noemde
eerste voorkeur; zij zijn dus ‘geslaagd’ qua plek. Dat is
Het profiel voor Peize is vergelijkbaar, behalve dat daar nog
Woont nu in:
evenveel als gemiddeld in de hele regio Groningen-Assen.
iets meer huishoudens als second-best-keuze terecht
Roden en Nieuw-Roden
46%
kwamen, vooral uit de stad Groningen. Ruim 40% van hen
Peize
41%
noemde Peize wel als serieuze tweede-voorkeursoptie.
Norg
28%
Kleine dorpen Noordenveld
24%
Norg: vaakst geslaagd qua plek In Norg slaagden naar verhouding de meeste huishoudens qua plek. Van de huishoudens die de afgelopen vijf jaar in
Woonkernen weinig als alternatief genoemd
Norg zijn komen wonen, gaf 91% Norg aan als plek van
Huishoudens die naar een van de woonkernen verhuisden,
eerste voorkeur. Omgekeerd zijn dus relatief weinig
deden dat iets vaker dan gemiddeld als second-best-optie.
huishoudens als second-best-keuze in Norg gaan wonen
Daar komt bij dat de woonkernen weinig als tweede-
(9%). Degenen die dat wel deden, noemden Norg in slechts
voorkeursoptie zijn genoemd. Desondanks geldt: 80% vond
een kwart van de gevallen als tweede-voorkeursplek.
zijn of haar eerste voorkeur en is dus geslaagd qua plek!
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
Eerste voorkeuren en second-best-keuzes. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019). Afleesvoorbeeld: in Roden en NieuwRoden maakte 13% een second-best-keuze qua plek. Zij wonen nu dus in Roden en Nieuw-Roden, maar noemden die plek niet als eerste voorkeur. Van deze groep noemde 46% Roden en Nieuw-Roden wél als tweede voorkeur.
49
4.2 ORIËNTATIE EN VESTIGING WAAR WILDEN ZIJ EIGENLIJK WONEN EN WAAR KWAMEN ZIJ VANDAAN? Hoofddorpen gevoed door overdruk zuidkant Stad
Veel second-best-kiezers woonden in Groningen
In de tabel rechtsboven laten we zien waar de groep die een
Degenen die als gevolg van een second-best-keuze in
second-best-keuze qua plek maakte eigenlijk had willen
Noordenveld kwamen wonen, zochten niet alleen in de stad
wonen (top drie, uitgaande van hun eerste voorkeur).
Groningen, maar ze woonden er vaak ook al. De tabel
Zochten eigenlijk een woning in: Wonen nu in:
1
2
3
(Nieuw-)Roden
GR, zuidelijke wijken
ZW, Haren
GR, westelijke wijken
rechtsonder laat de vorige woonplaats van deze groep zien.
Peize
ZW, Haren
GR, zuidelijke wijken
ZW, excellent wonen
Voor de dorpen in Noordenveld zien we een duidelijke
Met name huishoudens die als second-best voor Roden en
Norg
-
-
-
tweedeling in eerste-voorkeursoriëntatie. Huishoudens die
Nieuw-Roden of Peize kozen, woonden in de stad Groningen
de volledige kernen Roden, Nieuw-Roden en Peize als
én keken in eerste instantie dus ook naar de stad.
woonkernen
ZW, volledige kernen
second-best-optie kozen, wilden in eerste instantie aan de zuidwestkant van Groningen (zuidelijke en westelijke
Second-best-kiezers die naar de woonkernen verhuisden,
stadswijken, Haren, Eelderwolde, Eelde-Paterswolde)
woonden relatief vaak al in regio Zuidwest, waarvan een
Woonden hiervoor in: Wonen nu in:
GR
AS
NO
ZW
Elders
4%
4%
9%
7%
wonen. Voor Norg bestaat een heel wisselend beeld,
deel in de volledige kernen. Ook Assen zorgde voor enige
waardoor de aantallen te laag zijn om betrouwbare
instroom naar de woonkernen. Doordat Noordenveld aan de
(Nieuw-)Roden
76%
uitspraken over te doen.
rand van de regio ligt, is er in Norg en de woonkernen ook
Peize
82%
0%
7%
11%
0%
relatief veel instroom van buiten de regio. Dat is in Roden,
Norg
50%
13%
0%
0%
37%
Nieuw-Roden en Peize minder of niet het geval.
woonkernen
13%
19%
0%
42%
26%
Noordenveld
63%
7%
4%
16%
11%
Huishoudens die de woonkernen als second-best-optie kozen, hadden eigenlijk in een volledige kern in Zuidwest
willen wonen. Binnen Noordenveld gaat het dan vooral om
In het algemeen geldt dat gezinnen het vaakst second-best
Roden en Nieuw-Roden, daarbuiten vrijwel alleen om Leek-
kozen (bijna 50%) en ouderen het minst vaak (ca. 15%).
Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019)
Tolbert.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
50
4.3 GEWENSTE WONING HOEVEEL MENSEN VONDEN HUN OPTIMALE WONING? Hoeveel mensen vonden de woning die ze zochten?
Waarop leverden mensen in?
Suboptimale woningkeuzes in de sociale huursector hebben
In de verhuisenquête vroegen we mensen wat voor woning
De meeste verhuizers die een suboptimale woningkeuze
dus vaker raakvlakken met wooncomfort: nieuwer betekent
zij zochten en wat voor woning zij uiteindelijk vonden. Als
maakten, leverden in op het type woning. Veel mensen
vaak duurzamer en een betere onderhoudsstaat van de
het eigendom, type en prijssegment dat ze zochten
zochten eigenlijk een vrijstaande woning in het segment
woning. In de koopsector zijn suboptimale keuzes vaker
overeenkomt met wat ze vonden, dan maakte iemand een
tussen € 200.000 en € 400.000, maar zijn gaan wonen in
gerelateerd aan ruimte: van vrijstaand wonen (wens) naar
optimale woningkeuze. Komt dat niet overeen, dan maakte
een tweekapper of rijwoning, vaak rond de € 250.000. Dat
tweekappers en rijwoningen (nu) betekent vaak ook minder
iemand een suboptimale woningkeuze. We kijken hier alleen
gebeurde verspreid over de dorpen in Noordenveld.
oppervlakte in en om huis.
naar mensen die daadwerkelijk in Noordenveld zijn gaan wonen.
Mensen die qua koopprijs een suboptimale keuze maakten, zijn vaak in een duurdere woning gaan wonen dan ze in
Woont nu in:
Optimale woning gevonden
Optimale woning niet gevonden
In Noordenveld vond gemiddeld 38% van de verhuizers de
eerste instantie wilden. Het meest voorkomend is de
Roden en Nieuw-Roden
34%
66%
woning waar ze naar op zoek waren. Dat is iets minder dan
concessie van segment € 250.000 tot € 300.000 (wens) naar
Peize
36%
64%
gemiddeld in de regio Groningen-Assen (42%). De rest
segment € 300.000 tot € 400.000 (nu). Dat gebeurde vooral
Norg
46%
54%
maakte (op delen) een suboptimale keuze. Er bestaan wel
in Peize, Roden en Nieuw-Roden.
woonkernen
47%
53%
Noordenveld
38%
62%
verschillen tussen dorpen. In Roden en Nieuw-Roden maakten verhuizers relatief vaak een suboptimale
Bewoners van sociale huurwoningen maakten naar
woningkeuze. In Norg en de woonkernen slaagden mensen
verhouding vaker suboptimale woningkeuzes dan
juist het vaakst qua woning.
huiseigenaren. Zij leveren niet zozeer in op type, maar vaker
Optimale en suboptimale woningkeuzes. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019).
op prijs (wens: vaak goedkoper) en vooral op bouwjaar (wens: vaak nieuwer).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
51
4.3 GEWENSTE WONING WAT VOOR KENMERKEN ZIJN MEER OF MINDER GEWENST? Meer koopwoningen in de grotere dorpen
Wensen in Roden en Nieuw-Roden
Wensen in Norg
De overzichten hierna laten per dorp zien waar het
Meer koopwoningen, bij voorkeur vrijstaand of kavels in het
Meer koopwoningen, bij voorkeur vrijstaand of kavels
woningaanbod aan had moeten voldoen om maximaal op de
middeldure segment
Iets meer in het duurdere koopsegment, vanaf € 200.000
behoefte van woningzoekenden in te spelen. Daarbij kijken
Ook: meer woningen in koopsegment tot € 200.000
Minder sociale huur, maar binnen sociale huur wel meer tot
we óók naar wensen van mensen die eigenlijk in
Iets meer aanbod in segment € 607 tot € 651 sociale huur
€ 424 en juist minder boven € 607
Noordenveld hadden willen wonen.
Iets minder particuliere huur
Particuliere huur is in evenwicht
Meer duurzame woningen met lage energielasten, iets meer
Meer woningen met potentie tot aanpassen / naar eigen wens
gestapeld*, maar vooral: meer nieuwbouw
vormgeven, maar ook: meer nieuwbouw
In het algemeen zien we dat er meer behoefte is aan koopwoningen, met name in de drie grootste dorpen. Dat kunnen ook kavels zijn. Opvallend is dat er op de meeste plekken vraag is naar nieuwe woningen of woningen met een recent bouwjaar. Dat is vermoedelijk het gevolg van het beperkte aanbod aan nieuwbouwlocaties: mensen zoeken eigenlijk een nieuwe woning met veel kwaliteit (lees ook: duurzaam), maar komen vanwege gebrek aan aanbod in een iets oudere woning terecht. Zij doen op bepaalde punten dus concessies. In de sociale huur is de wens meer kwalitatief en vaak op prijs en/of betaalbaarheid gericht.
Wensen in Peize
Wensen in de woonkernen
Iets meer koopwoningen, met name vrijstaand of kavels,
Verdeling over koop, sociale huur, particuliere huur is in balans
maar ook iets meer rijwoningen
Bij koop: iets meer middensegment (€ 250.000 tot € 300.000),
Meer woningen in koopsegment tot € 250.000
iets minder duur en heel goedkoop
Minder aanbod in segment € 414 tot € 607 sociale huur, meer
Bij sociale huur: minder in segment € 414 tot € 607, maar meer
aanbod tot € 424 en vooral € 651 tot € 720
tot € 414 of juist € 607 tot € 720
Iets meer vrijesectorhuur boven € 720
Meer recente / nieuwe woningen
Meer duurzame woningen met lage energielasten
Meer duurzame woningen met lage energielasten, meer onderhoudsvrij
* Op dorpsniveau is de extra vraag naar appartementen gering, maar opgeteld tot het niveau van Noordenveld is er wel enige vraag. Het is reëel om die vraag te projecteren op Roden en eventueel op Peize. Zie hoofdstuk 5 voor een onderverdeling naar segmenten.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
52
4.4 VERHUISREDENEN WAAROM VESTIGDEN MENSEN ZICH, WAAROM VERTROKKEN ZIJ? Zuidwest om omgeving én woning gewild
In het algemeen geldt dat Noordenveld gewild is vanwege
Huishoudens die van buiten de regio Groningen-Assen naar
In de verhuisenquête vroegen we huishoudens naar de
het woningaanbod én de omgeving. Met name de ruimte in
Noordenveld verhuizen, doen dat vaak vanwege werk en de
belangrijkste motieven om te verhuizen. De tabel hieronder
en om de woning maakt dat woningzoekenden kiezen voor
rustige en groene woonomgeving. Voor hen is de combinatie
laat zien welke motieven het belangrijkst waren, voor
Noordenveld. Daarnaast maken veel huishoudens de stap
van bereikbaarheid én groen een belangrijk vestigingsmotief.
huishoudens die zich in Noordenveld vestigden en eruit zijn
van een huurwoning (vaak in de stad) naar een koopwoning.
vertrokken. Ter referentie zijn ook de percentages voor alle
Deze keuze hangt vaak samen met gezinsvorming,
Nabijheid Stad versus veel rust, ruimte en groen
volledige kernen en woonkernen in Zuidwest (waar
samenwonen en trouwen.
Overigens geldt: hoe groter de afstand tot de stad
Noordenveld onder valt) toegevoegd.
Groningen, hoe meer vestigers voor de plek kiezen vanwege
Belangrijkste reden: Woning
Plek
Persoonlijk
Anders
Gevestigd in
De tabel rechts laat zien dat in het bijzonder huishoudens
rust en groen. Afstand en omgevingskwaliteit lijken dus een
die eerder in de stad Groningen woonden vaak vanwege de
belangrijk onderdeel van het afwegingskader van verhuizers
woning naar Noordenveld verhuizen. Groter wonen wordt
te vormen.
het vaakst als reden genoemd. Bij mensen die eerder al in
ZW, volledige kern
30%
22%
37%
11%
een regiogemeente woonden is dat verschil kleiner. Zij
ZW, woonkern
25%
30%
34%
11%
woonden al relatief groot en verhuizen juist vaker om
Noordenveld
28%
25%
37%
10%
persoonlijke redenen (werk, samenwonen, etc.).
Verhuisrichting
Woning
Plek
Persoonlijk
Stad GR > N’veld
39%
29%
28%
4%
Regio > N’veld
27%
19%
37%
17%
Het rustige en groene karakter van Noordenveld wordt door
Buiten regio > N’veld
13%
34%
47%
7%
28%
25%
37%
10%
Vertrokken uit ZW, volledige kern
24%
17%
42%
18%
Belangrijkste reden: Anders
ZW, woonkern
22%
18%
38%
22%
vestigers het vaakst als positief verhuismotief genoemd. Met
gemiddeld
Noordenveld
30%
12%
31%
27%
name Stadjers kiezen vaak voor Noordenveld vanwege rust,
Verhuisredenen naar richting. Bron: verhuisenquête regio Groningen-
ruimte en groen (90% van de vestigers noemt dit).
Assen (april 2019).
Belangrijkste verhuisredenen. Bron: verhuisenquête regio GroningenAssen (april 2019).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
53
4.5 CONCESSIES WAT HADDEN MENSEN HET LIEFST ANDERS GEDAAN? Verhuizen is concessies doen
Overal: duurzaamheid als concessie
Huurders: iets vaker plek als verbeterpunt
Het lukt bijna niemand om qua plek, qua woonmilieu en qua
In alle dorpen in Noordenveld worden duurzaamheid en
Sociale huurders zien hun woonplaats en woonmilieu naar
woning de ideale keuze te maken. Om erachter te komen
energiezuinigheid vaak als concessie genoemd. Deels komt
verhouding iets vaker als verbeterpunt dan huiseigenaren.
wat het grootste pijnpunt in de verhuiskeuze van mensen is
dat doordat woningen in Noordenveld relatief groot zijn (een
Volgens veel huurders komt dat doordat zij een woning
geweest, vroegen we huishoudens wat ze achteraf het liefst
grotere woning betekent hogere energielasten), maar de
toegewezen krijgen, waardoor ze minder grip hebben op de
anders hadden gedaan. De tabel rechts laat per dorp zien
energiescans uit hoofdstuk 3 laten zien dat een deel van de
directe woonomgeving (overlast, buren, soort buurt) dan
wat de grootste concessie van mensen is geweest.
voorraad ook meetbaar veel energie verbruikt.
mensen die een woning kopen. Huurders die de woning wél als verbeterpunt noemen, zien het liefst dat hun woning een
Woningkenmerk vaakst punt van verbetering
hoogwaardiger afwerking heeft of duurzamer is.
De meeste huishoudens die in Noordenveld zijn komen wonen hadden het liefst een kenmerk van de woning anders gezien (63%). In Roden en Nieuw-Roden wordt ruimte in de woning het vaakst als concessie genoemd. In Peize, Norg en de woonkernen hadden mensen vaak liever een ander woningtype gekozen. Beide concessies zijn te relateren aan het feit dat veel second-best-kiezers eigenlijk vrijstaand wilden wonen, maar in een (kleinere) rijwoning of
tweekapper terecht kwamen (zie paragraaf 4.3). Meer
Woonplaats
Soort buurt
Kenmerk van de woning
Roden en Nieuw-Roden
20%
16%
64%
Peize
19%
10%
70%
Norg
26%
19%
54%
woonkernen
26%
23%
51%
Noordenveld
21%
16%
63%
Gebied
Concessies. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019).
aanbod aan vrijstaand wonen had bij een deel van de verhuizers dus tot een optimale(re) woningkeuze geleid.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
54
4.6 ZOEKTIJD EN OBSTAKELS HOELANG DEDEN MENSEN OVER HET VINDEN VAN EEN WONING? Langste zoektijden in Peize
Oudere gezinnen zoeken het langst
Sociale huurders zoeken iets langer
In de verhuisenquête vroegen we mensen hoelang hun
Met name gezinnen ouder dan 35 jaar – vaak de gezinnen
Uit gegevens van Woonborg en Actium blijkt dat sociale
zoektocht naar een andere woning duurde. Daaruit blijkt dat
met oudere kinderen die meer ruimte zoeken – zijn het
huurders gemiddeld zo’n acht maanden actief zoeken naar
huishoudens die in Peize zijn gaan wonen gemiddeld het
langst bezig om een woning te vinden. Dat heeft zeer
een andere huurwoning (zie paragraaf 3.3). Daarmee ligt de
langst hebben gezocht: circa 300 dagen. In de woonkernen
waarschijnlijk alles te maken met het beperkte aanbod van
gemiddelde zoektijd iets hoger dan bij kopers, maar het
zochten mensen iets korter, maar met gemiddeld 275 dagen
ruime, vaak nieuwe gezinswoningen in Noordenveld. Vooral
verschil is beperkt. Uit de verhuisenquête blijkt dat huurders
nog steeds langer dan gemiddeld in Noordenveld (circa 235
gezinnen die in Peize zijn gaan wonen deden significant
uit Peize het langst zochten. Ook dat sluit aan op het beeld
dagen). In Norg, Roden en Nieuw-Roden zijn de zoektijden
langer over het vinden van een woning. In paragraaf 4.2
dat Peize een iets hogere marktdruk heeft dan de rest van
het kortst: in Norg zoeken mensen circa 180 dagen, in
zagen we dat oudere gezinnen wel vaak slagen qua plek en
Noordenveld.
Roden en Nieuw-Roden zo’n 210 dagen.
woonmilieu. Het lijkt er dus op dat deze groep vrij ‘kieskeurig’ is: ze zoeken net zolang totdat ze een woning op
De gemiddelde zoektijden bij huiseigenaren passen bij het
de juiste plek gevonden hebben.
beeld dat naar voren komt uit de gemiddelde vraagprijzen per m² woning, zoals we in paragraaf 3.2 lieten zien. Daar waar de prijzen het hoogst liggen, is veel vraag en weinig aanbod, waardoor mensen langer op zoek zijn naar een passende woning.
< 3 mnd
3-6 mnd
6-12 mnd
1-3 jaar
> 3 jaar
Gemiddelde zoektijd (dagen)
Roden en Nieuw-Roden
40%
24%
20%
13%
3%
212
Peize
24%
27%
19%
23%
7%
301
Norg
43%
27%
21%
6%
4%
182
woonkernen
32%
28%
14%
18%
8%
275
Noordenveld
36%
26%
19%
15%
5%
236
Gebied
Gemiddelde zoektijd. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
55
4.6 ZOEKTIJD EN OBSTAKELS WELKE OBSTAKELS KWAMEN ZOEKERS TEGEN? Weinig aanbod in prijssegment grootste obstakel
Sociale huurders ervaren minder concurrentie
Jonge huishoudens ervaren vaakst concurrentie
Aan recent verhuisde huishoudens is ook gevraagd welke
De obstakels die sociale huurders ervaren in hun zoekproces
Huishoudens tot 35 jaar die een koopwoning zoeken, zeggen
obstakels zij tegenkwamen in hun zoekproces (zie de tabel
lijken erg op die van kopers: het is soms lastig om een
het vaakst last te hebben van concurrentie door andere
rechtsonder). Het gebrek aan aanbod in het gewenste
woning in het gewenste prijssegment of het gewenste type
kopers. Dat past bij het beeld uit paragraaf 4.2: jonge
prijssegment wordt daarbij het vaakst genoemd. Vooral in
te vinden. Huurders ervaren wel wat minder concurrentie
huishoudens – vooral gezinnen – slagen minder vaak op hun
Norg hadden mensen moeite om een woning in het juiste
van andere woningzoekenden dan kopers.
eerste-voorkeursplek, doen concessies op (delen van) hun
segment te vinden. Daar ging het vooral om het
woningkeuze of wijken uit naar elders.
koopsegment vanaf € 200.000, zoals we zagen in de overzichtjes in paragraaf 4.3. Het gebrek aan aanbod van het gewenste woningtype werd ook relatief vaak genoemd. Dat obstakel komt in elk dorp ongeveer evenveel voor.
Gebied
Weinig aanbod in Weinig aanbod in Weinig aanbod in Wat ik wilde, kon gewenste prijs gewenste type de juiste kwaliteit ik niet betalen
Veel concurrentie van andere zoekers
Andere redenen
Roden en Nieuw-Roden
21%
23%
13%
15%
23%
7%
concurrentie van andere zoekers. Dat is vergelijkbaar met
Peize
25%
15%
15%
20%
15%
10%
andere gebieden in subregio Zuidwest. In Roden, Nieuw-
Norg
38%
25%
0%
25%
13%
13%
Roden en Peize ervaren mensen iets meer concurrentie van
woonkernen
31%
23%
0%
23%
15%
21%
anderen, in Norg juist heel weinig.
Noordenveld
24%
22%
10%
18%
20%
9%
Ongeveer een op de vijf woningzoekenden ervaart
Problemen en obstakels bij het zoeken naar een woning. Bron: verhuisenquête regio Groningen-Assen (april 2019).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
56
KADER: WOONWENSEN VAN MEDIOREN REGULIERE EN BIJZONDERE WOONVORMEN Hoe ziet de woonwens van ‘jonge ouderen’ eruit?
hergebruiken van bestaande panden zouden zij als serieuze
Liever wonen met leeftijdsgenoten dan tiny houses
Een specifieke vraag binnen het marktonderzoek is de vraag
optie meenemen in hun afwegingen. In vergelijking met
Medioren staan duidelijk minder open voor minimalistische
naar reguliere en bijzondere woonvormen door medioren.
andere dorpen overwegen medioren ook vaak zelf te
woonvormen als tiny houses dan andere leeftijdsgroepen.
Het gaat daarbij om 55- tot 70-jarigen, van wie een deel bij
bouwen in Peize, al dan niet in een experimentele vorm. Bij
Gemiddeld overweegt 31% minimalistisch wonen, terwijl dat
verhuizing kiest voor een tussenvorm van regulier wonen en
het maken van plannen voor Peize-Zuid is het verstandig om
onder medioren in Zuidwest slechts 5 tot 10% is. Medioren
wonen met zorg. Denk bijvoorbeeld aan wonen in een hofje
deze vormen van wonen een plek te geven, bijvoorbeeld
zouden sneller kiezen voor vormen van ‘homogeen wonen’:
of wonen samen met leeftijdsgenoten.
door een deel welstandsvrij te laten bouwen of kaders te
wonen met gelijkgestemden of leeftijdsgenoten, al dan niet
stellen voor duurzaam bouwen.
in een hofje.
In de verhuisenquête vroegen we medioren of zij voor een
Roden en Nieuw-Roden
Peize
Norg
Zelf bouwen
22%
32%
28%
27%
26%
Samen bouwen
13%
19%
16%
16%
16%
in het (middel)dure segment. Zie de
Experimenteel bouwen
18%
29%
22%
22%
22%
schema’s in de bijlage voor een
Wonen in een hofje
16%
21%
18%
20%
18%
precieze vraagverdeling. Sommige
Minimalistisch zoals tiny houses
5%
11%
6%
8%
7%
Wonen met gelijkgestemden
24%
22%
22%
27%
24%
Wonen met meer generaties
30%
31%
26%
26%
29%
zelf hun vrijstaande woning kunnen
Duurzaam bouwen
56%
71%
64%
67%
63%
bouwen), andere producten lenen
Hergebruik van gebouwen
43%
53%
49%
55%
49%
bijzondere woonvorm hadden gekozen als die mogelijkheid
Bijzondere woonvorm:
er was geweest. Hun uitspraken hebben we vertaald naar een ‘kanswaarde’: ‘misschien’ weegt voor een derde mee, ‘waarschijnlijk’ voor twee derde en ‘zeker wel’ volledig. Het antwoord ‘niet’ nemen we niet mee in de analyse. Peize staat meest open voor bijzondere woonvormen Opvallend is dat medioren die Peize meenamen in hun
verhuisoriëntatie het vaakst openstaan voor bijzondere woonvormen. Met name duurzaam bouwen en het
woonkernen Noordenveld
Uitgedrukt in traditionele productcombinaties zoeken medioren het vaakst een vrijstaande koopwoning
bijzondere woonvormen lenen zich hier goed voor (bijv. experimenteel bouwen / kavels waarop mensen
zich beter voor rijwoningen (bijv. wonen in een hofje).
Mate waarin medioren openstaan voor bijzondere woonvormen. Bron: verhuisenquête regio GroningenAssen (april 2019).
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
57
4.7 VERHUISGEDRAG SAMENGEVAT DE RODE DRAAD UIT DE VERHUISENQUÊTE Roden, Nieuw-Roden en Peize vaakst in beeld
Woonmilieus: meer profiel gewenst
Grootste obstakels: schaarste en concurrentie
In Noordenveld is de druk op de woningmarkt iets hoger dan
Binnen dorpen zijn er verschillen in de gewildheid van
In Peize deden huishoudens gemiddeld het langst over het
in andere gemeenten ten zuidwesten van Groningen. Als we
plekken. In het algemeen is er meer behoefte aan wonen in
zoeken van een woning, in Norg het kortst. In het algemeen
kijken naar de eerste oriëntatie van mensen, dan is Peize het
het centrum van een groter dorp met een karakteristieke
geldt dat oudere gezinnen in Noordenveld het langst bezig
meest gewild. Als we ook kijken naar de alternatieve keuzes
sfeer en voorzieningen nabij óf juist ruim en landelijk wonen,
waren met zoeken. Veel woningzoekenden kwamen
van mensen die eigenlijk in de stad wilden wonen, dan zijn
aan de dorpsrand. Er is juist minder vraag naar ‘doorsnee’
obstakels tegen tijdens het zoeken. Schaarste aan woningen
zowel Peize als Roden en Nieuw-Roden vaak in beeld. Deze
buurtjes in kleine en grotere dorpen.
in het gewenste prijssegment of type werd het vaakst
dorpen zijn dus vaak een serieus alternatief voor stadse
genoemd, gevolgd door concurrentie op de woningmarkt.
zoekers, vaak vanwege bereikbaarheid en ligging (bij Peize
Vonden mensen de woning die ze zochten?
Niet geheel verrassend zagen jongere huishoudens
in het bijzonder: de nabijheid van de Onlanden). Norg en de
Ongeveer twee derde van de verhuizers deed op één of
concurrentie van anderen het vaakst als obstakel. Hoewel
woonkernen zijn minder vaak in beeld bij stadjers. De
meer kenmerken van de woning concessies. In Roden en
dat niet met de enquêteresultaten te onderbouwen is, ligt
woonkernen vormen wel vaak een alternatief voor mensen
Nieuw-Roden gebeurde dat het vaakst, in Norg en de
het voor de hand dat hogere woningprijzen als gevolg van
die eerst in Roden, Nieuw-Roden, Peize of Norg zochten.
woonkernen het minst vaak. Kopers deden het vaakst
‘tegen elkaar opbieden’ door deze groep als grootste
concessies op het woningtype (bijv.: wenste vrijstaand,
obstakel wordt gezien.
Jonge gezinnen slagen in Noordenveld het minst vaak qua
maar woont nu twee-onder-één-kap) en daarmee
woonplek. Dat betekent dat zij vaak moeten uitwijken naar
samenhangend de prijs. Huurders leverden niet zozeer in op
Peize staat meest open voor bijzondere woonvormen
elders om de geschikte woning te vinden. Voor een deel is
woningtype, maar wel op prijs (vaak duurder dan ze wilden)
Onder medioren (‘jonge ouderen’) zijn duurzaam bouwen en
dat buiten Noordenveld. Sociale huurders en senioren lukt
en met name op bouwjaar (wens: nieuwer, en dus met meer
hergebruik van oude panden het vaakst genoemd als
het wél vaak om op de gewenste plek een woning te vinden.
kwaliteit). Duurzaamheid werd door zowel kopers als
bijzondere woonvorm, en dan vooral in Peize. Er is onder
huurders vaak als verbeterpunt aan de woning genoemd.
medioren weinig behoefte aan tiny houses.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
58
5 WONINGBEHOEFTE EN PROGRAMMERING
59
5.1 BEHOEFTE PER WOONMILIEU UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK REGIO GRONINGEN-ASSEN Vertaling naar woonmilieus
Centrumdorps wonen en dorpse woonbuurten
In het regionale marktonderzoek is de totale behoefte
CD
van 460 tot 1.075 extra woningen verder verdeeld over
scenario. Een interpretatie van de uitkomsten volgt
WB
hierna.
karakteristieke sfeer en voorzieningen binnen handbereik, óf ruim en landelijk wonen. Beide woonmilieus uiten zich in de vraag naar grondgebonden wonen: zo’n 80%. De centrumdorpse vraag staat in relatie met vernieuwing van bestaande woonbuurten om
Legenda CD WB WD
Noordenveld
Centrumdorps Woonbuurt in een groot dorp Woondorp
ED
Excellent dorps
LG
Landelijk gebied
-50 WD
300 LG Vooral koop 95% GGB
400 CD 30% SH 80% GGB
225 ED Vooral koop 95% GGB
-100 WB
Gewenste netto ontwikkeling per woonmilieu bij scenario midden. Aandeel per product is een inschatting o.b.v. de bruto vraag naar beschikbare woningen. Gebaseerd op verhuisenquête regio GroningenAssen (april 2019).
Er is minder vraag naar ‘wonen in woondopen’, maar meer behoefte aan ‘wonen in landelijk gebied’. Het is
Relatie met:
uitkomsten voor Noordenveld weer voor het hoge
WD
óf wonen in of nabij het centrum met een Relatie met:
woonmilieus. Het cartogram rechtsonder geeft de
In volledige kernen zien we een tweedeling in de vraag:
Woondorpen en landelijk gebied
LG
logischer om dit op te vatten als ruimte bieden voor: -
maatwerkontwikkelingen in het buitengebied;
-
kleinschalige ontwikkelingen bij woondorpen;
-
bij grootschaligere nieuwe uitbreidingen een deel zeer ruim van opzet ontwikkelen.
het centrum heen. De verhuisenquête laat een
In woondorpen zijn vroeg-naoorlogse, complexmatig
overschot aan dat soort buurten zien, terwijl dit vaak
gebouwde woningen het meest kwetsbaar. In
juist buurten met grondgebonden woningen zijn nabij
Noordenveld komen die op kleine schaal voor.
dorpscentra. Het kan reden zijn tot herontwikkeling
Corporaties spelen hierop in door te verdunnen bij
(vooral sociale huur), maar meer nog tot stimuleren van
vervanging. Leegstand in de koopsector is op termijn
renovatie (in het bijzonder bij koopwoningen). Als we
denkbaar, maar in Noordenveld is dat risico minder
alleen naar de wensen van verhuisden kijken, dan moet
groot. Stagnerende doorstroming en achterblijvende
ongeveer 30% van het beschikbare woningaanbod in de
prijsontwikkeling en investeringsbereidheid zijn
sociale huursector vallen. De rest is particuliere huur of
voorlopig de grootste risico’s in de koopsector.
koop. Het betekent dus niet dat daadwerkelijk 30% van
Woningen op ruime kavels hebben soms toekomst als
de sociale huurvoorraad in een centrumdorps milieu
nieuwbouwkavel. Het is raadzaam om nu al een
hoeft te staan.
strategie te maken voor de langere termijn, om zo problemen een slag voor te zijn.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
60
5.1 BEHOEFTE PER WOONMILIEU UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK REGIO GRONINGEN-ASSEN Excellent dorps ED
Centrumdorps
Woondorpen
Excellent dorps en landelijk gebied
In de regio is vraag naar ‘excellent dorps’ wonen. Excellent dorps wonen kan samenvallen met centrumdorps wonen,
Relatie met: CD WB LG
maar op kleine schaal ook met landelijk en ruim wonen in of rondom woondorpen. Imago en uitstraling zijn lastig meetbare factoren, maar wel van belang bij excellent wonen. In Noordenveld is Peize-Zuid een voorbeeld waar we kansen zien om excellent wonen te ontwikkelen (zie verderop).
WD
De afbeeldingen hiernaast geven een impressie van het soort woonmilieus dat we hierboven noemden.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
61
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN BEPALENDE FACTOREN Behoefteraming
een marge van 5% voor uitzonderingssituaties. De
Het is niet eenvoudig om precies te berekenen hoeveel
regels gelden voor nieuwe huurcontracten voor
daalt de afhankelijkheid van sociale huur en hogere
sociale huurwoningen er in Noordenveld en in de
woningen met een huur tot € 720 (liberalisatiegrens,
inkomens zorgen voor een kleinere groep die toegang
verschillende dorpen daarbinnen nodig zijn. Dat komt
prijspeil 2019).
heeft tot sociale huur;
doordat er veel factoren zijn die de vraag beïnvloeden. We
-
Een deel van de huurders woont ‘scheef’: met een te
-
-
Economische ontwikkeling: bij een groeiende koopkracht
Woonmilieuvoorkeuren: we weten dat huishoudens met
hebben te maken met regels, we zien trends en er zijn
hoog inkomen in een sociale huurwoning, bijvoorbeeld
een laag inkomen bij verhuizing vaker dan gemiddeld
toekomstige ontwikkelingen die soms redelijk te voorspellen
omdat de huurder meer is gaan verdienen. In
kiezen voor een plek met voorzieningen, zoals een
zijn, maar soms ook beduidend minder goed.
Noordenveld is dat zo’n 10%. Omgekeerd is iedereen vrij om te kopen. In Noordenveld woont 7,5% van de
Regels die de vraag beïnvloeden
huishoudens met een laag inkomen niet in een
De sociale huursector is gebonden aan regelgeving.
corporatiewoning.
-
Huishoudens met een inkomen tot de huurtoeslaggrens
supermarkt of school; -
Toegankelijkheid van de koopmarkt: lage rentes of soepelere hypotheekvoorwaarden zorgen voor meer vraag naar een koopwoning;
-
Verschuiving van onzelfstandig wonen naar zelfstandig
(€ 22.700 voor eenpersoons- en € 30.825 voor
Andere ontwikkelingen die de vraag beïnvloeden
meerpersoonshuishoudens) moeten sinds 1 januari 2016
Er zijn ook veel andere factoren die de vraag naar sociale
in principe een woning toegewezen krijgen met een
huurwoningen beïnvloeden. Dat zijn in elk geval:
huur onder de aftoppingsgrenzen (€ 607 voor een- en
-
Ontwikkeling van het aantal huishoudens;
Deze factoren leveren in theorie een ruime bandbreedte op
tweepersoonshuishoudens en € 651 voor drie- of
-
Samenstelling van de doelgroep, waaronder de mate
van sterke toename tot sterke afname van de behoefte aan
meerpersoonshuishoudens). Corporaties zijn daartoe
waarin ouderen daadwerkelijk de stap van koop naar
sociale huur. Om toch keuzes te maken, werken we hierna
verplicht in ten minste 95% van de gevallen. Ze hebben
huur maken;
toe naar een werkbare bandbreedte.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
wonen onder ouderen; -
De mate waarin beleggershuur een alternatief vormt.
62
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN BANDBREEDTE OP GEMEENTENIVEAU Benadering: behoefte aan sociale huurwoningen
Socrates-model
Management van onzekerheden
De verwachting is dat het aantal huishoudens in
Het landelijke Socrates-model voorspelt dat het aantal
Het netto toevoegen van 55 woningen tot 2030 lijkt een
Noordenveld nog substantieel groeit. Deels is dat het gevolg
huishoudens dat aanspraak maakt op sociale huur in de
ondergrens, maar er blijven tal van onzekerheden op de
van eigen aanwas (zo’n 190 huishoudens tot 2030), deels
periode 2018-2030 de volgende ontwikkeling doormaakt:
woningmarkt die ervoor kunnen zorgen dat die ondergrens
komt dat door de overdruk in de stad Groningen, waardoor
-
Lage variant: -0,9%
door de tijd heen verandert. Woningen toevoegen blijft hoe
huishoudens de stap naar de regio maken. Die laatste groep
-
Hoge variant: +1,6%
dan ook management van onzekerheden, waarbij feitelijke
bestaat voor 9% uit sociale huurders en voor 91% uit kopers of particuliere huurders. De totale groei van 460 tot 1.075 huishoudens bestaat voor
monitoring (in cijfers en signalen) strategische keuzes moet Dat leidt tot de volgende behoefteraming voor Noordenveld:
voeden, zoals nieuwbouw, sloop, verdunning, verkoop, per
-
Behoefte laag: 17,3% - 0,9% = 16,4%
dorp, met daarbij oog voor de vraag van nu en de
-
Behoefte hoog: 17,3% + 1,6% = 18,9%
overschotten die op termijn mogelijk zullen ontstaan.
een deel uit huishoudens die met hun inkomen tot de doelgroep van beleid horen. De meeste van hen maken
Voor de stadse vraag naar sociale huur houden we 9% aan,
Het is bovendien nog onzeker wat de behoefte aan sociale
daadwerkelijk aanspraak op een sociale huurwoning. De rest
zoals blijkt uit de verhuisenquête van het regionale
huur na 2030 is. Naar verwachting vlakt de totale
woont met een lager inkomen in een koop- of particuliere
marktonderzoek.
woningvraag af (de zogenaamde ‘hobbel’). Dat betekent
huurwoning. Bij de benadering van de behoefte aan sociale
mogelijk dat de vraag naar sociale huur stagneert of (zeer
huur kijken we alleen naar de groep die daadwerkelijk
Omgerekend naar aantallen leidt dat tot de volgende
lokaal) een omslag maakt naar krimp. Als dat gebeurt, is dat
aanspraak maakt op een sociale huurwoning. Volgens de
bandbreedte tot 2030*:
het eerst te merken in de woonkernen. Monitoring is ook Laag
Lokale Monitor Wonen is dat in Noordenveld 17,3% van het
Midden
Hoog
totale aantal huishoudens. Dat is dus gecorrigeerd voor
Door eigen vraag
‘goedkope’ en ‘dure’ scheefheid.
Door stadse vraag
25
50
80
Totale behoefte aan sociale huur
55
85
115
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
hiervoor cruciaal.
30 tot 35 * Het gaat hier om de behoefte aan zelfstandige woningen, dus exclusief bijvoorbeeld jongerenhuisvestiging (met meerdere kamers achter één voordeur) of woningen voor mensen met een zorgindicatie.
63
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN VERTALING NAAR DORPEN Overwegingen voor maken van strategie per dorp
-
Goed onderhoud;
Uitgangspunt is dat corporaties overal blijven investeren.
Strategieën van corporaties gaan veel verder dan alleen
-
Toevoeging door nieuwbouw of herbestemming van
Zonder investeringen in de kwaliteit van de bestaande
bestaande gebouwen (zoals een lege school);
voorraad lopen corporaties het risico op een negatieve
Sloop (en naar behoefte vervanging) van woningen
spiraal waarin matige woningkwaliteit overgaat in (verdere)
er een afweging nodig: geen actie, renovatie of
waar geen vraag naar is of waar de benodigde
afname van woningvraag.
verduurzaming, sloop-nieuwbouw, verkoop, etc. Belangrijk is
investering onevenredig hoog is vergeleken met het
aantallen. Ongeacht of er in een dorp veel of weinig groei is, het grootste deel van de voorraad staat er al. Per woning is
-
dat woningen en bijbehorende woonlasten betaalbaar blijven
eindresultaat;
voor de doelgroep. Dat leidt per dorp tot een set aan
-
Verkoop van huurwoningen;
maatregelen, die opgeteld moeten passen binnen de totale
-
Dit alles binnen een totale afweging met oog voor
investeringsruimte van de corporaties en die zowel nu als in de toekomst verstandig zijn.
betaalbaarheid van het wonen, duurzaamheid en financiële haalbaarheid. Uiteraard zijn er naast denken in een rollende voorraad ook
Denk in een ‘rollende voorraad’
andere oplossingen, zoals niet-permanente bouwvormen.
Grote investeringen vragen om een afschrijving over tientallen jaren, terwijl in sommige dorpen de zekerheid
Bij groeiende dorpen zal het resultaat van nieuwbouw of
ontbreekt of er in die tijdspanne nog voldoende woningvraag
herbestemmen groter moeten zijn dan sloop en verkoop, in
is. Door te denken in een ‘rollende voorraad’ hoeven
krimpende dorpen andersom. Het is nergens aannemelijk dat
investeringen van nu niet samen te vallen met mogelijke
de voorraad volledig naar nul daalt, tenzij uitponden in de
De rollende voorraad: het tapijt uitrollen (nieuwbouw) betekent aan de
overschotten op langere termijn. Ongeacht of een dorp
kleinste dorpen vanuit efficiëntie een overweging kan zijn.
achterkant het tapijt weer oprollen (sloop van oude, incourante
groeit of krimpt, overal is inzet nodig. Dat betekent:
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
woningen). Zou vernieuw je de voorraad en houd je je dorp gewild.
64
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN VERTALING NAAR DORPEN 1: Sociale huur binnen de totale behoefteontwikkeling
Ontwikkeling in de tijd
Aantallen per dorp De verwachte 55 tot 115 extra sociale huurwoningen
het aantal woningen in Noordenveld met 3,5 tot 7,5% toe.
verdelen we als volgt over de dorpen:
huurwoningen. Dat is een groei van 0,4 tot 0,8% op de totale voorraad. Op de langere termijn vlakt de
Lichte groei
Daarbinnen gaat het om 55 tot 115 extra sociale
Groei
Bij een groei van 460 tot 1.075 huishoudens tot 2030 neemt
Stabiel
huishoudensgroei af, en daarmee ook de woningbehoefte. 2020
2025
2030
2040
De figuren rechts schetsen deze gedachte. -
Extra behoefte
Roden en Nieuw-Roden
2.005
30 tot 40
Peize
325
20 tot 35
Norg
280
5 tot 15
woondorpen
165
0 tot 5
De eerste figuur laat in grijs de totale behoefteontwikkeling zien richting 2040, beginnend op
Accenten per segment
2: Positie van dorpen rondom het gemiddelde
relatief veel groei, daarna afvlakkend, maar wel nog
Uit de verhuisenquête blijkt dat vraag en aanbod qua type redelijk in evenwicht zijn. Er is een lichte verschuiving naar
Na 2030 neemt de onzekerheid toe.
grondgebonden zichtbaar, vooral in de woonkernen. Dat is in
gemiddelde zien. In rood nogmaals de bandbreedte voor sociale huur, in geel de drie grootste dorpen en de
woondorpen in Noordenveld.
lijn met de strategie van de corporaties, die zich bij
Lichte groei
De tweede figuur laat de positie van dorpen rondom het
Groei
steeds groei. In rood de bandbreedte voor sociale huur.
Stabiel
-
Huidig aantal
nieuwbouw of vervanging in woonkernen vooral op grondgebonden wonen richten. Qua prijs zien we dat er iets
meer vraag is naar de segmenten goedkoop en betaalbaar 2020
2025
2030
2040
hoog. De overige segmenten zijn er al voldoende en de vraag daarnaar is lager.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
65
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN VERTALING NAAR DORPEN Roden, Nieuw-Roden en Peize
zolang de toegankelijkheid ervan maar goed is. Recente
-
In deze dorpen is de grootste behoefte aan extra sociale
cijfers van Woonborg laten zien dat er ook onder jongeren
buurten. Met name in Peize ligt het relatieve gasverbruik
huur te verwachten. De positie van deze dorpen binnen de
tot 23 jaar een behoefte is aan appartementen op een goede
van grondgebonden woningen hoger dan gemiddeld (zie
gemeente en de stadsregio is goed, waardoor vraagdaling
locatie. Hoewel de prognose rekening houdt met de vorming
paragraaf 3.3).
ook op de langere termijn niet aannemelijk is.
van huishoudens door jongeren, kan het zijn dat de
-
Renovatie en verduurzaming van woningen in bestaande
Verkoop van grondgebonden sociale huurwoningen. Er
aantallen voor met name Roden iets onderschat worden.
is vanuit de stadsregio vraag naar betaalbare,
De woonvraag in Roden, Nieuw-Roden en Peize richt zich
Extra aanbod kan er namelijk voor zorgen dat jongeren in
grondgebonden koopwoningen. Doordat de marktpositie
voor twee derde op grondgebonden wonen en voor een
Noordenveld blijven wonen, terwijl zij anders mogelijk naar
goed is, zijn er weinig risico’s te verwachten en is de
derde op appartementen. Dat komt overeen met het huidige
een stad als Groningen waren verhuisd. Monitoring door de
kans op blijvend versnipperd bezit klein. Verkoop leidt
aanbod aan sociale huurwoningen. Er is behoefte aan een
corporaties is belangrijk bij het bepalen van de precieze
ertoe dat er op andere plekken in het dorp
grotere mix van segmenten, met netto iets meer goedkope
vraag.
gecompenseerd moet worden. Dat biedt kansen voor
of juist dure woningen (met kwaliteit). Gezien de
verdichting op binnendorpse locaties.
bouwkosten is het echter niet reëel dat het aanbod aan
Bij de grondgebonden woonvraag speelt juist een
goedkope woningen met nieuwbouw vergroot kan worden.
kwaliteitswens: er zijn weliswaar (vooral) al veel
Het schema op pagina 68 geeft het wensprogramma voor
rijwoningen, maar die zijn lang niet altijd van de gewenste
Roden, Nieuw-Roden en Peize weer, met een indicatie van
Bij appartementen is de locatie erg belangrijk: het liefst in
kwaliteit. Een combinatie van toevoeging en sloop-
doelgroepen per type en segment.
de dorpskern, nabij voorzieningen, zodat de appartementen
nieuwbouw is voor dit type denkbaar. Andere denkbare
ook geschikt zijn voor senioren. In de praktijk mogen dat
strategieën voor deze dorpen zijn:
ook levensloopbestendige, grondgebonden woningen zijn,
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
66
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN VERTALING NAAR DORPEN Norg
Woonkernen
is goed om hierover met de dorpen in gesprek te blijven. Als
De vraag in Norg is vooral lokaal van aard. Er is nog enige
Hier is beperkt extra vraag te verwachten. Uit de
corporatie kun je enige schaarste aanhouden om dit
groei te verwachten, maar minder dan in Roden en Peize,
verhuisenquête blijkt vooral dat er een kwalitatieve wens is.
probleem het hoofd te bieden.
doordat er minder overloop vanuit Groningen is te
Het zijn vooral (aanstaande) gezinnen tussen 30 en 40 jaar
verwachten.
die bereid zijn om meer te betalen (segment boven € 607) in
Het schema op pagina 68 geeft het wensprogramma voor
ruil voor een modernere woning. Met het oog op het binden
Norg en de woonkernen weer, met een indicatie van
De verwachting is dat de woonvraag vooral grondgebonden
van inwoners kan het een kans zijn om deze doelgroep te
doelgroepen per type en segment.
van aard is. Dat komt overeen met het huidige aanbod in
huisvesten. In de dorpen ligt dus vooral een
Norg. Qua prijs ligt de nadruk op het goedkopere segment.
vernieuwingsopgave, die in sommige dorpen gepaard zal
Ook hier geldt dat toevoegen van goedkope grondgebonden
gaan met verdunning en wellicht op andere plekken met
woningen met nieuwbouw niet aannemelijk is. De rest van
enige verdichting. De verwachting is dat in dorpen aan de
de opgave in Norg richt zich op renovatie en verduurzaming
zuidwestrand van de gemeente op termijn vooral verdund
van bestaand bezit. Bij verkoop van woningen is het
moet worden, terwijl dichter bij Groningen en in mindere
belangrijk dat er bij voorkeur alleen verkocht wordt uit
mate Assen nog enige netto toevoeging denkbaar is.
complexen (rijen) waar al versnipperd bezit is. Ook is het beter geen woningen met een kwetsbare marktpositie op de
Een probleem dat in veel Drentse woonkernen speelt, is dat
koopmarkt te brengen. Langer in bezit houden van dit soort
dorpen met enige ontspanning op de woningmarkt
woningen kan wel tegemoet komen aan de vraag naar iets
huishoudens aantrekken die weinig binding met het dorp
meer goedkope woningen.
hebben. Dat kan negatieve effecten op het dorp hebben. Het
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
67
5.2 BEHOEFTE AAN SOCIALE HUURWONINGEN WENSPROGRAMMA Roden en Nieuw-Roden
Peize
Norg
woonkernen
Top-3 doelgroepen die hier vooral naar kijken:
grondgebonden
20 tot 35
15 tot 40
5 tot 15
0 tot 5
tweeoudergezin, 30 tot 40 jaar, eenoudergezin
appartement
10 tot 20*
5 tot 20
-
-
goedkoop
stabiel
mag meer
betaalbaar laag
stabiel
mag minder
betaalbaar hoog
mag meer
stabiel
stabiel
mag meer
Type
70 jaar en ouder, jonger dan 30 jaar, stel
Prijssegment
duur
Renovatie van bestaand bezit, verkoop van
Aanvullend
jonger dan 30 jaar, alleenstaand, 55 tot 70 jaar maatwerk, maar liefst óf maatwerk, met nadruk op tot € 424 óf boven € 607 goedkoop i.c.m. kwaliteit
70 jaar en ouder, eenoudergezin, 30 tot 40 jaar 70 jaar en ouder, tweeoudergezin, stel tweeoudergezin, stel, 70 jaar en ouder
Renovatie van bestaand bezit, mogelijk ‘schuiven’ met
grondgebonden woningen om aan vraag naar
bezit (in ene dorp wat verkopen, in andere iets
betaalbare koop te voldoen, verdichten op
bijbouwen). Voorzichtig zijn met versnippering.
centrumdorpse locaties (zie cartogram op pagina 60).
Verdichten op centrumdorpse locaties (zie cartogram op pagina 60).
Let op: het gaat om netto aantallen, dus exclusief nieuwbouw als gevolg van eventuele sloop van woningen. Gelet op de
Voor elk type en prijssegment zijn de drie doelgroepen genoemd die
toekomstbestendigheid van woningen is het verstandig zo veel mogelijk levensloopgeschikt te bouwen (sowieso bij appartementen, dus met
zich daar het meest op oriënteren. In bijlage B.4 staat een preciezer
lift). Appartementen zijn in de praktijk vaak inwisselbaar voor een levensloopgeschikte, grondgebonden woning.
overzicht. Let op: de cijfers zijn in verband met celvulling gebaseerd
* De totale vraag naar appartementen in Roden ligt mogelijk iets hoger door een behoefte onder jongeren. Inschrijfgegevens van Woonborg
op de antwoorden voor de hele subregio Zuidwest!
en het aantal reacties op een recent opgeleverd appartementencomplex voor jongeren wijzen daarop.
Woningmarktonderzoek Noordenveld | 29 april 2020 | Definitief
68
5.3 BEHOEFTE AAN KOOPWONINGEN BANDBREEDTE OP GEMEENTENIVEAU Overloop uit Stad vooral gericht op koop
Laag
Midden
Hoog
Het bouwtempo in de stad Groningen lag zelden boven de
Het regionale marktonderzoek laat zien dat driekwart van de
Door eigen vraag
overloop uit de stad Groningen zich richt op subregio
Door stadse vraag
245
535
805
1.000 woningen per jaar. Om maximaal in te spelen op de vraag moeten dat de komende jaren enkele honderden
Zuidwest, waar Noordenveld onderdeel van is. Het grootste
Totale behoefte aan koop
405
690
960
woningen meer zijn. Daarvan uitgaande verwachten we dat
155 tot 160
deel van de behoefte (zo’n 90%) richt zich op de
Noordenveld eerder rekening moet houden met de
koopsector. Bij vraaggericht bouwen betekent dat dus dat
Bouw in Stad sterk bepalend voor koopvraag in
bovenkant van de bandbreedte voor koopwoningen dan de
het aandeel koopwoningen de komende jaren sneller zal
Noordenveld
onderkant, omdat de stad die aantallen waarschijnlijk niet
stijgen dan het aandeel huurwoningen. De verhuisenquête
Het feit dat de vraag naar koopwoningen voor een groot
gaat halen. Belangrijk is dat locaties beschikbaar zijn en
gaf ook aan dat vooral gezinnen de stad verruilen voor de
deel gevoed wordt door de stad Groningen en dat de vraag
tijdig ingezet kunnen worden.
regio, omdat zij ruimer en groener willen wonen. Om
naar koop in totaliteit een groot aandeel van de woningvraag
voldoende op de stadse vraag in te kunnen spelen, moet het